വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Event Event talk 0 3340 4643790 4643506 2026-07-05T12:38:34Z ~2026-38147-33 219993 /* കവിത */ 4643790 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kerala Sahitya Akademi Award}} {{Infobox award | name = കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം | current_awards =കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം 2024 | image = | imagesize = | caption = | description = | presenter = [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] | country = [[ഇന്ത്യ]] | reward = | location = | year = 1958 | year2 = | website = [http://www.keralasahityaakademi.org www.keralasahityaakademi.org] }} മലയാളഭാഷയെയും അതിന്റെ സാഹിത്യപൈതൃകത്തെയും സംരക്ഷിക്കാനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനുമായി [[കേരള സർക്കാർ|കേരളസർക്കാരിന്റെ]] സാംസ്കാരിക വകുപ്പിനു കീഴിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനമാണ്‌ [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]], സാഹിത്യത്തിന്റെ മേഖലകളിൽ പ്രതിവർഷം മികച്ചസംഭാവനകൾ നൽകുന്നവർക്കായി അക്കാദമി വിവിധ മേഖലകളിൽ നൽകി വരുന്ന പുരസ്കാരമാണ് '''കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം''' <ref name="test1">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_index.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി വെബ്സൈറ്റ്].</ref><ref name="test2">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_awardb.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ].</ref>. =പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ = ==വിശിഷ്ടാഗംത്വം== {{main|കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ വിശിഷ്ടാംഗത്വം നേടിയവരുടെ പട്ടിക}} ==കവിത== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! വ്യക്തി |- | 1959 || [[കളിയച്ഛൻ (കവിത)|കളിയച്ഛൻ]] || [[പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ]]<ref name="test3">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw2.htm കവിതയ്ക്ക് കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികളുടെ ലിസ്റ്റ്]</ref> |- | 1960 || [[മലനാട്ടിൽ (കവിത)|മലനാട്ടിൽ]] || [[കെ.കെ. രാജ]]<ref name="test3"/> |- | 1961 || [[വിശ്വദർശനം (കവിത)|വിശ്വദർശനം]]|| [[ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പ്]]<ref name="test3"/> |- |1962 ||[[സർഗസംഗീതം (കവിത)|സർഗസംഗീതം]] || [[വയലാർ രാമവർമ്മ]]<ref name="test3"/> |- |1963 || [[മുത്തശ്ശി (കവിത)|മുത്തശ്ശി]] || [[എൻ. ബാലാമണിയമ്മ]]<ref name="test3"/> |- | 1964 || [[കയ്പവല്ലരി (കവിത)|കയ്പവല്ലരി]] || [[വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ]]<ref name="test3"/> |- |1965 ||[[അവിൽപ്പൊതി (കവിത)|അവിൽപ്പൊതി]] || [[വി. കെ. ഗോവിന്ദൻ നായർ]]<ref name="test3"/> |- |1966 ||[[മാണിക്യവീണ (കവിത)|മാണിക്യവീണ]] || [[വെണ്ണിക്കുളം ഗോപാലക്കുറുപ്പ്]]<ref name="test3"/> |- |1967 ||[[കഥാകവിതകൾ (കവിത)|കഥാകവിതകൾ]] || [[ഒളപ്പമണ്ണ]]<ref name="test3"/> |- | 1968 ||[[പാതിരാപ്പൂക്കൾ (കവിത)|പാതിരാപ്പൂക്കൾ]] || [[സുഗതകുമാരി]]<ref name="test3"/> |- | 1969 ||[[ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക (കവിത)|ഒരു പിടി നെല്ലിക്ക]] || [[ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ]]<ref name="test3"/> |- |1970 ||[[‎ഗാന്ധിയും ഗോഡ്‌സേയും (കവിത)|ഗാന്ധിയും ഗോഡ്സേയും]] || [[എൻ.വി. കൃഷ്ണവാര്യർ]]<ref name="test3"/> |- |1971 || [[ബലിദർശനം (കവിത)|ബലിദർശനം]] || [[അക്കിത്തം]]<ref name="test3"/> |- |1972 || [[അഗ്നിശലഭങ്ങൾ (കവിത)|അഗ്നിശലഭങ്ങൾ]] || [[ഒ.എൻ.വി. കുറുപ്പ്]]<ref name="test3"/> |- |1973 ||[[ഉദ്യാനസൂനം (കവിത)|ഉദ്യാനസൂനം]] || [[എം.പി. അപ്പൻ]]<ref name="test3"/> |- |1974 ||[[കോട്ടയിലെ പാട്ട് (കവിത)|കോട്ടയിലെ പാട്ട്]] || [[പുനലൂർ ബാലൻ]]<ref name="test3"/> |- |1975 ||[[അയ്യപ്പപ്പണിക്കരുടെ കൃതികൾ (കവിത)|അയ്യപ്പപ്പണിക്കരുടെ കൃതികൾ]] || [[അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ]]<ref name="test3"/> |- |1976 ||[[വിളക്കുകൊളുത്തൂ (കവിത)‌|വിളക്കുകൊളുത്തൂ]] || [[പാലാ നാരായണൻ നായർ]]<ref name="test3"/> |- |1977 ||[[രാജപാത (കവിത)|രാജപാത]] || [[ചെമ്മനം ചാക്കോ]]<ref name="test3"/> |- | 1978 ||[[സുപ്രഭാതം (കവിത)|സുപ്രഭാതം]] || [[കടവനാട് കുട്ടികൃഷ്ണൻ|കടവനാട് കുട്ടിക്കൃഷ്ണൻ]]<ref name="test3"/> |- |1979 || [[ഭൂമിഗീതങ്ങൾ (കവിത)|ഭൂമിഗീതങ്ങൾ]] || [[വിഷ്ണുനാരായണൻ നമ്പൂതിരി]]<ref name="test3"/> |- | 1980 ||[[ഡിസംബറിലെ മഞ്ഞുതുള്ളികൾ‌ (കവിത)|ഡിസംബറിലെ മഞ്ഞുതുള്ളികൾ]] || [[നാലാങ്കൽ കൃഷ്ണപിള്ള]]<ref name="test3"/> |- |1981 || [[ഒറ്റക്കമ്പിയുള്ള തമ്പുരു (കവിത)|ഒറ്റക്കമ്പിയുള്ള തമ്പുരു]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]<ref name="test3"/> |- |1982 ||[[കടമ്മനിട്ടയുടെ കവിതകൾ]] || [[കടമ്മനിട്ട രാമകൃഷ്ണൻ]] <ref name="test3"/> |- | 1983 ||[[കലികാലം (കവിത)|കലികാലം]] || [[എം.എൻ. പാലൂർ]]<ref name="test3"/> |- | 1984 ||[[ആയിരം നാവുള്ള മൗനം (കവിത)|ആയിരം നാവുള്ള മൗനം]] ||[[യൂസഫലി കേച്ചേരി]]<ref name="test3"/> |- |1985 || [[സപ്തസ്വരം (കവിത)|സപ്തസ്വരം]] ||[[ജി. കുമാരപിള്ള]]<ref name="test3"/> |- |1986 ||[[സഫലമീ യാത്ര (കവിത)|സഫലമീ യാത്ര]] ||[[എൻ.എൻ. കക്കാട്]]<ref name="test3"/> |- | 1987 ||[[കുഞ്ഞുണ്ണിക്കവിതകൾ]] ||[[കുഞ്ഞുണ്ണിമാഷ്]]<ref name="test3"/> |- | 1988 || [[കിളിമൊഴികൾ (കവിത)|കിളിമൊഴികൾ]] || [[മാധവൻ അയ്യപ്പത്ത്]]<ref name="test3"/> |- |1989 ||[[ഇവനെക്കൂടി (കവിത)|ഇവനെക്കൂടി]] ||[[സച്ചിദാനന്ദൻ|കെ. സച്ചിദാനന്ദൻ]]<ref name="test3"/> |- | 1990 ||[[പുലാക്കാട്ട് രവീന്ദ്രന്റെ കവിതകൾ]] || [[പുലാക്കാട്ട് രവീന്ദ്രൻ]]<ref name="test3"/> |- |1991 ||[[നിശാഗന്ധി (കവിത)|നിശാഗന്ധി]] || [[പി. നാരായണക്കുറുപ്പ്]]<ref name="test3"/> |- |1992 ||[[നരകം ഒരു പ്രേമകവിത എഴുതുന്നു]] || [[ഡി. വിനയചന്ദ്രൻ]]<ref name="test3"/> |- |1993 || [[നാറാണത്തു ഭ്രാന്തൻ (കവിത)|നാറാണത്തു ഭ്രാന്തൻ]] || [[വി. മധുസൂദനൻ നായർ]]<ref name="test3"/> |- |1994 ||[[മൃഗശിക്ഷകൻ]] ||[[വിജയലക്ഷ്മി]]<ref name="test3"/> |- |1995 ||[[അർക്കപൂർണിമ]] || [[പ്രഭാവർമ്മ]]<ref name="test3"/> |- |1996 ||[[ആറ്റൂർ രവിവർമ്മയുടെ കവിതകൾ]] || [[ആറ്റൂർ രവിവർമ്മ]]<ref name="test3"/> |- |1997 ||[[അക്ഷരവിദ്യ]] || [[കെ.വി. രാമകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test3"/> |- |1998 ||[[കെ. ജി. ശങ്കരപ്പിള്ളയുടെ കവിതകൾ]] ||[[കെ.ജി. ശങ്കരപ്പിള്ള]]<ref name="test3"/> |- | 1999 ||[[വെയിൽ തിന്നുന്ന പക്ഷി]] || [[എ. അയ്യപ്പൻ]]<ref name="test3"/> |- |2000 ||[[ചമത (കവിത)|ചമത]] ||[[നീലമ്പേരൂർ മധുസൂദനൻ നായർ]]<ref name="test3"/> |- |2001 ||[[ബാലചന്ദ്രൻ ചുള്ളിക്കാടിന്റെ കവിതകൾ]] ||[[ബാലചന്ദ്രൻ ചുള്ളിക്കാട്]]<ref name="test3"/> |- |2002 ||[[കാണെക്കാണെ]] || [[പി.പി. രാമചന്ദ്രൻ]]<ref name="test3"/> |- |2003 ||[[കവിത (ആർ. രാമചന്ദ്രൻ)|കവിത]] ||[[ആർ. രാമചന്ദ്രൻ]]<ref name="test3"/> |- |2004 ||[[നെല്ലിക്കൽ മുരളീധരന്റെ കവിതകൾ]] || [[നെല്ലിക്കൽ മുരളീധരൻ]]<ref name="test3"/> |- |2005 ||[[ക്ഷണപത്രം]] || [[പി.പി. ശ്രീധരനുണ്ണി]]<ref name="test3"/> |- |2006 || [[ആൾമറ]] || [[റഫീക്ക് അഹമ്മദ്]]<ref name="test3"/> |- |2007 || [[ചെറിയാൻ കെ. ചെറിയാന്റെ തെരഞ്ഞെടുത്ത കവിതകൾ]] ||[[ചെറിയാൻ കെ. ചെറിയാൻ]]<ref name="test4">[http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/ksa_award07.pdf 2007-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ].</ref> |- |2008 ||[[എന്നിലൂടെ]] || [[ഏഴാച്ചേരി രാമചന്ദ്രൻ]]<ref name="test5">[http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/AWARD%20-%202008%20matter.pdf 2008-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ].</ref> |- |2009 ||[[മുദ്ര (കവിത)|മുദ്ര]] || [[എൻ.കെ. ദേശം]]<ref name="test6">[http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/ksaaward2009.pdf 2009-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ].</ref> |- | 2010 ||[[കവിത (കവിതാസമാഹാരം)|കവിത]] || [[മുല്ലനേഴി]]<ref name="test7">[http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Award-Announcement-%2710.pdf 2010-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ].</ref> |- | 2011 ||[[കീഴാളൻ]] || [[കുരീപ്പുഴ ശ്രീകുമാർ]]<ref name="test8">[http://www.mathrubhumi.com/books/story.php?id=1811&cat_id=520 2011-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120801131904/http://www.mathrubhumi.com/books/story.php?id=1811&cat_id=520 |date=2012-08-01 }}.</ref> |- | 2012 ||[[ഉപ്പന്റെ കൂവൽ വരയ്ക്കുന്നു]] || [[എസ്. ജോസഫ്]]<ref>{{cite news|title=സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു|url=http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=323905|accessdate=2013 ജൂലൈ 11|newspaper=ദേശാഭിമാനി|date=2013 ജൂലൈ 11|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215108/http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=323905|url-status=dead}}</ref> |- | 2013 ||[[ഓ നിഷാദ]] || [[കെ.ആർ. ടോണി]]<ref name="2013a">{{cite news|title=കെ.ആർ മീരയ്ക്കും ടോണിക്കും തോമസ് ജോസഫിനും കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ്‌|url=http://www.mathrubhumi.com/books/article/news/3121/|accessdate=2014 December 19|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2014 December 19|archive-date=2015-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823090103/http://www.mathrubhumi.com/books/article/news/3121/|url-status=dead}}</ref> |- | 2014 ||[[ഇടിക്കാലൂരി പനമ്പട്ടടി]] || [[പി.എൻ. ഗോപീകൃഷ്ണൻ]]<ref name=2014a>{{cite web|title=ടി.പി. രാജീവനും വി.ആർ. സുധീഷിനും പി.എൻ. ഗോപീകൃഷ്ണനും അക്കാദമി അവാർഡ്|url=http://www.madhyamam.com/kerala/2016/mar/01/181337|website=മാധ്യമം|accessdate=2016 മാർച്ച് 16|archiveurl=https://archive.today/20160316114447/http://www.madhyamam.com/kerala/2016/mar/01/181337|archivedate=2016-03-16|url-status=live}}</ref> |- |2015 |[[ഹേമന്തത്തിലെ പക്ഷി]] |[[എസ്. രമേശൻ]] |- | 2016 || [[അമ്മയെ കുളിപ്പിക്കുമ്പോൾ]] || [[സാവിത്രി രാജീവൻ]]<ref name=2016a>{{cite news|title=2016 കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു|url=http://www.dcbooks.com/keralasahityaakademi-award_2016.html|website=DCB NEWS|accessdate=2019 ഓഗസ്റ്റ് 16|}}</ref> |- |2017 |[[മിണ്ടാപ്രാണി]] |[[വീരാൻകുട്ടി]] |- |2018 |[[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ (കവിത)|ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]] |[[വി.എം. ഗിരിജ]] |- |2019 |[[രാത്രി പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് ഒരു താരാട്ട്]] |[[പി. രാമൻ]]<ref name="thecue">{{cite news |title=മികച്ച നോവൽ മീശ; കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://www.thecue.in/around-us/2021/02/15/kerala-sahitya-akademi-awards-2019 |accessdate=15 ഫെബ്രുവരി 2021 |date=15 ഫെബ്രുവരി 2021 |archiveurl=https://archive.today/20210215142451/https://www.thecue.in/around-us/2021/02/15/kerala-sahitya-akademi-awards-2019 |archivedate=2021-02-15 |url-status=live }}</ref> |- |2019 |[[കൊതിയൻ]] |[[എം.ആർ. രേണുകുമാർ]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |[[താജ്മഹൽ (കവിതാസമാഹാരം)|താജ്മഹൽ]] |[[ഒ.പി. സുരേഷ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[മെഹ്‍ബൂബ് എക്സ്പ്രസ്|മെഹ്ബൂബ് എക്സ്പ്രസ്]] |[[അൻവർ അലി]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021">{{cite news |title=രാജശ്രീയ്ക്കും വിനോയ് തോമസിനും വൈശാഖനും പുരസ്‌കാരം; സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://www.mathrubhumi.com/literature/news/kerala-sahitya-akademi-award-2021-1.7732675 |accessdate=27 ജൂലൈ 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220727140904/https://www.mathrubhumi.com/literature/news/kerala-sahitya-akademi-award-2021-1.7732675 |archivedate=2022-07-27 |url-status=bot: unknown }}</ref> |- |2022 |[[കടലാസുവിദ്യ]] |[[എൻ.ജി. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]]<ref name="അക്കാദമി2022">{{cite web |title=2022-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://keralasahityaakademi.org/2022-%e0%b4%b2%e0%b5%86-%e0%b4%95%e0%b5%87%e0%b4%b0%e0%b4%b3-%e0%b4%b8%e0%b4%be%e0%b4%b9%e0%b4%bf%e0%b4%a4%e0%b5%8d%e0%b4%af-%e0%b4%85%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b4%be%e0%b4%a6%e0%b4%ae%e0%b4%bf/ |publisher=കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമി |accessdate=1 ജൂലൈ 2023 |archiveurl=https://archive.today/20230701142118/https://keralasahityaakademi.org/2022-%E0%B4%B2%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3-%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF-%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%AE%E0%B4%BF/ |archivedate=1 ജൂലൈ 2023 |date=1 ജൂലൈ 2023}}</ref> |- |2023 |[[തെരഞ്ഞെടുത്ത കവിതകൾ]] |[[കല്പറ്റ നാരായണൻ|കൽപ്പറ്റ നാരായണൻ]]<ref name="മനോരമ2023">{{cite web |title=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാര നിറവിൽ കൽപറ്റ നാരായണനും ഹരിത സാവിത്രിയും |url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2024/07/26/kerala-sahitya-akademi-award-2023-winners.html |publisher=മലയാള മനോരമ |accessdate=27 ജൂലൈ 2024 |archiveurl=https://archive.today/20240727082710/https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2024/07/26/kerala-sahitya-akademi-award-2023-winners.html |archivedate=27 ജൂലൈ 2024}}</ref> |- |2024 |[[മുരിങ്ങ വാഴ കറിവേപ്പ്]] |[[അനിത തമ്പി]]<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/kerala-news/kerala-sahitya-akademi-awards-winners-2025-9439010|title=Kerala Sahitya Academy Awards: ഇന്ദുഗോപൻ്റെ നോവലിനും അനിത തമ്പിയുടെ കവിതയ്ക്കും ഷിനിലാലിൻ്റെ കഥയ്ക്കും കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ്|access-date=2026-07-05|last=WebDesk|language=ml}}</ref> |} ==നോവൽ== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! നോവലിസ്റ്റ് |- | 1958 || [[ഉമ്മാച്ചു]] || [[പി.സി. കുട്ടിക്കൃഷ്ണൻ]] ( ഉറൂബ്)<ref name="test9">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw3.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച നോവലുകൾ].</ref> |- | 1959 || [[നാലുകെട്ട് (നോവൽ)|നാലുകെട്ട്]]|| [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]]<ref name="test9"/> |- | 1960 || [[ഒരു വഴിയും കുറേ നിഴലുകളും]] || [[ടി.എ. രാജലക്ഷ്മി]]<ref name="test9"/> |- | 1961 || [[ഒരു തെരുവിന്റെ കഥ]] || [[എസ്.കെ. പൊറ്റക്കാട്]]<ref name="test9"/> |- | 1962 || [[മായ]] || [[കെ. സുരേന്ദ്രൻ]]<ref name="test9"/> |- | 1963 || [[നിഴൽപ്പാടുകൾ]] || [[സി. രാധാകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test9"/> |- |1964 || [[ആത്മാവിന്റെ നോവുകൾ]] || [[പി.സി. ഗോപാലൻ]] (നന്തനാർ)<ref name="test9"/> |- | 1965 || [[ഏണിപ്പടികൾ]] || [[തകഴി ശിവശങ്കരപ്പിള്ള]] <ref name="test9"/> |- | 1966 || [[നിറമുള്ള നിഴലുകൾ]] || [[എം.കെ. മേനോൻ]] (വിലാസിനി) <ref name="test9"/> |- | 1967 || [[വേരുകൾ (നോവൽ)|വേരുകൾ]] || [[മലയാറ്റൂർ രാമകൃഷ്ണൻ]] <ref name="test9"/> |- | 1968 || [[അരനാഴികനേരം (നോവൽ)|അരനാഴികനേരം]] || [[കെ.ഇ. മത്തായി]] (പാറപ്പുറത്ത്)<ref name="test9"/> |- | 1969 || [[ബലിക്കല്ല് (നോവൽ)|ബലിക്കല്ല്]] || [[പുതൂർ ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ]] <ref name="test9"/> |- | 1970 || [[ആരോഹണം (നോവൽ‌)|ആരോഹണം]]|| [[വി.കെ.എൻ]] <ref name="test9"/> |- | 1971 || [[തോറ്റങ്ങൾ]] || [[കോവിലൻ]] <ref name="test9"/> |- | 1972 ||[[നക്ഷത്രങ്ങളേ കാവൽ]] || [[പി. പത്മരാജൻ]]<ref name="test9"/> |- | 1973 || [[ഈ ലോകം, അതിലൊരു മനുഷ്യൻ]] || [[എം. മുകുന്ദൻ]] <ref name="test9"/> |- | 1974 || [[ഇനി ഞാൻ ഉറങ്ങട്ടെ]] || [[പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test9"/> |- | 1975 || [[അഷ്ടപദി (നോവൽ)|അഷ്ടപദി]] || [[പെരുമ്പടവം ശ്രീധരൻ]] <ref name="test9"/> |- | 1976 || [[നിഴലുറങ്ങുന്ന വഴികൾ]] || [[പി. വത്സല]]<ref name="test9"/> |- | 1977 || [[അഗ്നിസാക്ഷി]] || [[ലളിതാംബിക അന്തർജ്ജനം]] <ref name="test9"/> |- | 1978 || [[സ്മാരകശിലകൾ]] || [[പുനത്തിൽ കുഞ്ഞബ്ദുള്ള]]<ref name="test9"/> |- | 1979 || [[നാർമടിപ്പുടവ]] || [[സാറാ തോമസ്]] <ref name="test9"/> |- | 1980 || [[ഇല്ലം (നോവൽ)|ഇല്ലം]] || [[ജോർജ് ഓണക്കൂർ]] <ref name="test9"/> |- | 1981 ||[[എണ്ണപ്പാടം (നോവൽ)|എണ്ണപ്പാടം]] || [[എൻ.പി. മുഹമ്മദ്]] <ref name="test9"/> |- | 1982 ||[[പാണ്ഡവപുരം (നോവൽ)|പാണ്ഡവപുരം]] || [[സേതു (സാഹിത്യകാരൻ)|സേതു]]<ref name="test9"/> |- | 1983 ||[[മഹാപ്രസ്ഥാനം]] || [[മാടമ്പ് കുഞ്ഞുകുട്ടൻ]]<ref name="test9"/> |- | 1984 || [[ഒറോത]] || [[കാക്കനാടൻ]]<ref name="test9"/> |- |1985 || [[അഭയാർത്ഥികൾ (നോവൽ)|അഭയാർത്ഥികൾ]] || [[ആനന്ദ്]]<ref name="test9"/> |- | 1986 ||[[ശ്രുതിഭംഗം]] || [[ജി. വിവേകാനന്ദൻ]]<ref name="test9"/> |- | 1987 || [[നഹുഷപുരാണം]] || [[കെ. രാധാകൃഷ്ണൻ (നോവലിസ്റ്റ്)|കെ. രാധാകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test9"/> |- | 1988 || [[ഒരേ ദേശക്കാരായ ഞങ്ങൾ]] || [[ഖാലിദ്]] <ref name="test9"/> |- |1989 || [[പ്രകൃതിനിയമം (നോവൽ)|പ്രകൃതിനിയമം]] || [[സി.ആർ. പരമേശ്വരൻ ]]<ref name="test9"/> |- | 1990 ||[[ഗുരുസാഗരം]] || [[ഒ.വി. വിജയൻ]] <ref name="test9"/> |- | 1991 ||[[പരിണാമം (നോവൽ)|പരിണാമം]] || [[എം.പി. നാരായണപിള്ള]] <ref name="test9"/> |- | 1992 ||[[ദൃക്‌സാക്ഷി (നോവൽ)|ദൃക്‌സാക്ഷി]] || [[ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ തിരുവാഴിയോട്]] <ref name="test9"/> |- | 1993 ||[[ഓഹരി (നോവൽ)|ഓഹരി]] || [[കെ.എൽ. മോഹനവർമ്മ]]<ref name="test9"/> |- |1994 || [[മാവേലി മൻറം]] || [[കെ.ജെ. ബേബി]] <ref name="test9"/> |- |1995 ||[[സൂഫി പറഞ്ഞ കഥ (നോവൽ)|സൂഫി പറഞ്ഞ കഥ]] || [[കെ.പി. രാമനുണ്ണി]]<ref name="test9"/> |- | 1996 || [[വൃദ്ധസദനം (നോവൽ)|വൃദ്ധസദനം]] || [[ടി.വി. കൊച്ചുബാവ]]<ref name="test9"/> |- | 1997 ||[[ജനിതകം (നോവൽ)|ജനിതകം]] || [[എം. സുകുമാരൻ]]<ref name="test9"/> |- | 1998 || [[ഇന്നലത്തെ മഴ]] || [[എൻ. മോഹനൻ]] <ref name="test9"/> |- |1999 || [[കൊച്ചരേത്തി]] || [[നാരായൻ]]<ref name="test9"/> |- | 2000 || [[ആത്മാവിനു ശരിയെന്നു തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങൾ]] || [[സി.വി. ബാലകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test9"/> |- | 2001 || [[ആലാഹയുടെ പെണ്മക്കൾ]] || [[സാറാ ജോസഫ്]]<ref name="test9"/> |- | 2002 ||[[അഘോരശിവം]] || [[യു.എ. ഖാദർ]]<ref name="test9"/> |- | 2003 ||[[വടക്കുനിന്നൊരു കുടുംബവൃത്താന്തം]] || [[അക്ബർ കക്കട്ടിൽ]]<ref name="test9"/> |- | 2004 ||[[ലന്തൻ ബത്തേരിയിലെ ലുത്തിനിയകൾ]] || [[എൻ.എസ്. മാധവൻ]]<ref name="test9"/> |- | 2005 || [[കണ്ണാടിയിലെ മഴ]] || [[ജോസ് പനച്ചിപ്പുറം]]<ref name="test9"/> |- | 2006 ||[[കലാപങ്ങൾക്കൊരു ഗൃഹപാഠം]] || [[ബാബു ഭരദ്വാജ്]]<ref name="test9"/> |- | 2007 || [[പാതിരാ വൻ‌കര]] || [[കെ. രഘുനാഥൻ]]<ref name="test4"/> |- | 2008 || [[ചാവൊലി]] || [[പി.എ. ഉത്തമൻ]]<ref name="test5"/> |- |2009 || [[ആടുജീവിതം]] || [[ബെന്യാമിൻ]]<ref name="test6"/> |- | 2010 || [[ബർസ]] || [[ഖദീജ മുംതാസ്]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]] || [[സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ]]<ref name="test8"/> |- | 2012|| [[അന്ധകാരനഴി]] || [[ഇ. സന്തോഷ് കുമാർ]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി">{{cite news|title=സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു|url=സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു|accessdate=2013 ജൂലൈ 11|newspaper=ദേശാഭിമാനി|date=2013 ജൂലൈ 11}}</ref> |- | 2013|| [[ആരാച്ചാർ (നോവൽ)|ആരാച്ചാർ]] || [[കെ.ആർ. മീര]]<ref name="2013a"/> |- | 2014|| [[കെ.ടി.എൻ. കോട്ടൂർ എഴുത്തും ജീവിതവും]] || [[ടി.പി. രാജീവൻ]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[തക്ഷൻകുന്ന് സ്വരൂപം]] |[[യു.കെ. കുമാരൻ|യു. കെ. കുമാരൻ]] |- |2016 |[[സുഗന്ധി എന്ന ആണ്ടാൾ ദേവനായകി]] |[[ടി.ഡി. രാമകൃഷ്ണൻ]] |- |2017 |[[നിരീശ്വരൻ]] |[[വി.ജെ. ജെയിംസ്]] |- |2018 |[[ഉഷ്ണരാശി]] |[[കെ.വി. മോഹൻകുമാർ]] |- |2019 |[[മീശ (നോവൽ)|മീശ]] |[[എസ്. ഹരീഷ്]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |[[അടിയാളപ്രേതം]] |[[പി.എഫ്. മാത്യൂസ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[കല്യാണിയെന്നും ദാക്ഷായണിയെന്നും പേരായ രണ്ട് സ്ത്രീകളുടെ കത]] |[[ആർ. രാജശ്രീ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2021 |[[പുറ്റ് (നോവൽ)|പുറ്റ്]] |[[വിനോയ് തോമസ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[സമ്പർക്കക്രാന്തി]] |[[വി. ഷിനിലാൽ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[സിൻ (നോവൽ)|സിൻ]] |[[ഹരിത സാവിത്രി]] <ref name="മനോരമ2023" /> |- |2024 |ആനോ |[[ജി.ആർ. ഇന്ദുഗോപൻ|ജി ആർ ഇന്ദുഗോപൻ]]<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/kerala-news/kerala-sahitya-akademi-awards-winners-2025-9439010|title=Kerala Sahitya Academy Awards: ഇന്ദുഗോപൻ്റെ നോവലിനും അനിത തമ്പിയുടെ കവിതയ്ക്കും ഷിനിലാലിൻ്റെ കഥയ്ക്കും കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ്|access-date=2026-04-20|last=WebDesk|language=ml}}</ref> |} == ചെറുകഥ == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! കഥാകൃത്ത് |- | 1966 || [[നാലാൾ നാലുവഴി]] || [[പാറപ്പുറത്ത്]]<ref name="test10">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw1.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച ചെറുകഥകൾ]</ref> |- | 1967 ||[[അച്ചിങ്ങയും കൊച്ചുരാമനും (ചെറുകഥ)|അച്ചിങ്ങയും കൊച്ചുരാമനും]] || [[ഇ.എം. കോവൂർ]]<ref name="test10"/> |- | 1968 || [[തണുപ്പ് (ചെറുകഥ)|തണുപ്പ്]] ||[[മാധവിക്കുട്ടി]]<ref name="test10"/> |- | 1969 ||[[മോതിരം (ചെറുകഥ)|മോതിരം]] || [[കാരൂർ നീലകണ്ഠപിള്ള]]<ref name="test10"/> |- | 1970 ||[[പ്രസിഡണ്ടിന്റെ ആദ്യത്തെ മരണം]] ||[[എൻ.പി. മുഹമ്മദ്]] <ref name="test10"/> |- | 1971 ||[[ജലം (ചെറുകഥ)|ജലം]] || [[കെ.പി. നിർമൽ കുമാർ]]<ref name="test10"/> |- | 1972 ||[[പായസം (ചെറുകഥ)|പായസം]] || [[ടാറ്റാപുരം സുകുമാരൻ]]<ref name="test10"/> |- |1973 || [[മുനി (ചെറുകഥ)|മുനി]] || [[പട്ടത്തുവിള കരുണാകരൻ]]<ref name="test10"/> |- | 1974 ||[[സാക്ഷി (ചെറുകഥ)|സാക്ഷി]] || [[ടി. പത്മനാഭൻ]]<ref name="test10"/> |- |1975 ||[[മലമുകളിലെ അബ്ദുള്ള]] || [[പുനത്തിൽ കുഞ്ഞബ്ദുള്ള]]<ref name="test10"/> |- | 1976 ||[[മരിച്ചിട്ടില്ലാത്തവരുടെ സ്മാരകം]] || [[എം. സുകുമാരൻ]]<ref name="test10"/> |- |1977 ||[[ശകുനം]] || [[കോവിലൻ]]<ref name="test10"/> |- |1978 ||[[പേടിസ്വപ്നങ്ങൾ (ചെറുകഥ)|പേടിസ്വപ്നങ്ങൾ]] || [[സേതു (സാഹിത്യകാരൻ)|സേതു]]<ref name="test10"/> |- |1979 ||[[ഒരിടത്ത് (ചെറുകഥ)|ഒരിടത്ത്]] || [[സക്കറിയ]]<ref name="test10"/> |- | 1980 ||[[അശ്വത്ഥാമാവിന്റെ ചിരി]] || [[കാക്കനാടൻ]]<ref name="test10"/> |- | 1981 || [[വീടും തടവും]] || [[ആനന്ദ്]]<ref name="test10"/> |- | 1982 || [[നീരുറവകൾക്ക് ഒരു ഗീതം]] || [[ജി.എൻ. പണിക്കർ]]<ref name="test10"/> |- |1983 ||[[വാസ്തുഹാര (ചെറുകഥ)|വാസ്തുഹാര]] || [[സി.വി. ശ്രീരാമൻ]]<ref name="test10"/> |- |1984 || [[തൃക്കോട്ടൂർ പെരുമ]] || [[യു.എ. ഖാദർ]]<ref name="test10"/> |- | 1985 ||[[ഹൃദയവതിയായ ഒരു പെൺകുട്ടി]] || [[എം. മുകുന്ദൻ]]<ref name="test10"/> |- | 1986 || [[സ്വർഗ്ഗം തുറക്കുന്ന സമയം]] || [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]]<ref name="test10"/> |- | 1987 ||[[പുഴ (ചെറുകഥ)|പുഴ]] || [[വെട്ടൂർ രാമൻനായർ]]<ref name="test10"/> |- |1988 || [[ദിനോസറിന്റെ കുട്ടി]] || [[ഇ. ഹരികുമാർ]]<ref name="test10"/> |- | 1989 ||[[നൂൽപ്പാലം കടക്കുന്നവർ]] || [[വൈശാഖൻ]]<ref name="test10"/> |- | 1990 ||[[ഭൂമിപുത്രന്റെ വഴി]] || [[എസ്.വി. വേണുഗോപൻ നായർ]]<ref name="test10"/> |- | 1991 ||[[കുളമ്പൊച്ച (ചെറുകഥ)|കുളമ്പൊച്ച]] || [[വി. ജയനാരായണൻ]]<ref name="test10"/> |- | 1992 || [[വീടുവിട്ടുപോകുന്നു]] || [[കെ.വി. അഷ്ടമൂർത്തി]]<ref name="test10"/> |- |1993 ||[[മഞ്ഞിലെ പക്ഷി]] || [[മാനസി]]<ref name="test10"/> |- |1994 ||[[സമാന്തരങ്ങൾ (ചെറുകഥ)|സമാന്തരങ്ങൾ]]|| [[ശത്രുഘ്നൻ (സാഹിത്യകാരൻ)|ശത്രുഘ്നൻ]]<ref name="test10"/> |- |1995 || [[ഹിഗ്വിറ്റ (ചെറുകഥ)|ഹിഗ്വിറ്റ]] || [[എൻ.എസ്. മാധവൻ]]<ref name="test10"/> |- |1996 ||[[രാത്രിമൊഴി (ചെറുകഥ)|രാത്രിമൊഴി]] || [[എൻ. പ്രഭാകരൻ]]<ref name="test10"/> |- | 1997 ||[[ആശ്വാസത്തിന്റെ മന്ത്രച്ചരട്]] || [[മുണ്ടൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]<ref name="test10"/> |- | 1998 || [[ഒരു രാത്രിക്കു ഒരു പകൽ]]|| [[അശോകൻ ചരുവിൽ]]<ref name="test10"/> |- | 1999 || [[റെയിൻഡിയർ (കൃതി)|റെയിൻഡിയർ]]|| [[ചന്ദ്രമതി]]<ref name="test10"/> |- | 2000 || [[രണ്ട് സ്വപ്നദർശികൾ]]|| [[ഗ്രേസി]]<ref name="test10"/> |- | 2001 || [[ഘടികാരങ്ങൾ നിലയ്ക്കുന്ന സമയം]] || [[സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ]]<ref name="test10"/> |- |2002 || [[കർക്കടകത്തിലെ കാക്കകൾ (ചെറുകഥ)|കർക്കടകത്തിലെ കാക്കകൾ]]|| [[കെ.എ. സെബാസ്റ്റ്യൻ]]<ref name="test10"/> |- | 2003 || [[ജലസന്ധി (ചെറുകഥ)|ജലസന്ധി]] || [[പി. സുരേന്ദ്രൻ]]<ref name="test10"/> |- | 2004 || [[ജാഗരൂക (ചെറുകഥ)|ജാഗരൂക]] || [[പ്രിയ എ.എസ്.]]<ref name="test10"/> |- | 2005 || [[താപം (ചെറുകഥ)|താപം]] || [[ടി.എൻ. പ്രകാശ്]]<ref name="test10"/> |- |2006 || [[ചാവുകളി (ചെറുകഥ)|ചാവുകളി]] || [[ഇ. സന്തോഷ്കുമാർ]]<ref name="test10"/> |- | 2007 ||[[തിരഞ്ഞെടുത്ത കഥകൾ (ചെറുകഥ)|തിരഞ്ഞെടുത്ത കഥകൾ]] || [[ശിഹാബുദ്ദീൻ പൊയ്ത്തുംകടവ്]]<ref name="test4"/> |- | 2008 || [[കൊമാല (ചെറുകഥ)|കൊമാല]] || [[സന്തോഷ് ഏച്ചിക്കാനം]]<ref name="test5"/> |- | 2009 || [[ആവേ മരിയ (ചെറുകഥ)|ആവേ മരിയ]] || [[കെ.ആർ. മീര]]<ref name="test6"/> |- | 2010 || [[പരസ്യശരീരം]] || [[ഇ.പി. ശ്രീകുമാർ]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[പോലീസുകാരന്റെ പെണ്മക്കൾ]] || [[യു.കെ. കുമാരൻ]]<ref name="test8"/> |- | 2012 || [[പേരമരം]] || [[സതീഷ്ബാബു പയ്യന്നൂർ]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> |- | 2013 || [[മരിച്ചവർ സിനിമ കാണുകയാണ്]] || [[തോമസ് ജോസഫ്]]<ref name="2013a"/> |- | 2014 || [[ഭവനഭേദനം]] || [[വി.ആർ. സുധീഷ്]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[അഷിതയുടെ കഥകൾ]] |[[അഷിത]] |- |2016 |[[ആദം (ചെറുകഥ)|ആദം]] |[[എസ്. ഹരീഷ്]] |- |2017 |ഇതര ചരാചരങ്ങളുടെ ചരിത്രപുസ്തകങ്ങൾ |[[അയ്മനം ജോൺ]] |- |2018 |മാനാഞ്ചിറ |[[കെ. രേഖ]] |- |2019 |[[രാമച്ചി]] |[[വിനോയ് തോമസ്]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |[[വാങ്ക്]] |[[ഉണ്ണി ആർ.]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[വഴി കണ്ടുപിടിക്കുന്നവർ]] |[[വി.എം. ദേവദാസ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[മുഴക്കം]] |[[പി.എഫ്. മാത്യൂസ്]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[ഉദയ ആർട്സ് ആന്റ് സ്പോർട്സ് ക്ലബ്ബ്]] |[[എൻ. രാജൻ (ചെറുകഥാകൃത്ത്)|എൻ. രാജൻ]]<ref name="മനോരമ2023"/> |- |2024 |[[ഗരിസപ്പാ അരുവി അഥവാ ഒരു ജലയാത്ര]] |[[വി. ഷിനിലാൽ|വി.ഷിനിലാൽ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2025/06/26/kerala-sahitya-akademi-award-2024.html|title=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2025/06/26/kerala-sahitya-akademi-award-2024.html}}</ref> |} == നാടകം == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! നാടകകൃത്ത് |- | 1958 ||[[അഴിമുഖത്തേക്ക്]] || [[എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള]]<ref name="test11">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw4.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച നാടകങ്ങൾ]</ref> |- |1959 ||[[മുടിയനായ പുത്രൻ (നാടകം)|മുടിയനായ പുത്രൻ]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി ]]<ref name="test11"/> |- | 1960 || [[പുതിയ ആകാശം പുതിയ ഭൂമി (നാടകം)|പുതിയ ആകാശം പുതിയ ഭൂമി]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി]]<ref name="test11"/> |- | 1961 || [[ഇബിലീസുകളുടെ നാട്ടിൽ]] || [[എൻ.പി. ചെല്ലപ്പൻ നായർ]]<ref name="test11"/> |- | 1962 || [[കാഞ്ചനസീത (നാടകം)|കാഞ്ചനസീത]] || [[സി.എൻ. ശ്രീകണ്ഠൻ നായർ]]<ref name="test11"/> |- |1963 || [[കാക്കപ്പൊന്ന്]] || [[എസ്.എൽ. പുരം സദാനന്ദൻ]]<ref name="test11"/> |- |1964 || [[റയിൽപ്പാളങ്ങൾ]] || [[ജി. ശങ്കരപ്പിള്ള]]<ref name="test11"/> |- | 1965 || [[കാഫർ (നാടകം)|കാഫർ]] || [[കെ.ടി. മുഹമ്മദ്]]<ref name="test11"/> |- | 1966 || [[പ്രേതലോകം]] || [[എൻ.എൻ. പിള്ള]]<ref name="test11"/> |- | 1967 || [[സ്വാതി തിരുനാൾ (കൈനിക്കര പത്മനാഭപിള്ള രചിച്ച നാടകം)|സ്വാതി തിരുനാൾ]] || [[കൈനിക്കര പത്മനാഭപിള്ള]]<ref name="test11"/> |- | 1968 || [[പുലിവാൽ]] || [[പി.കെ. വീരരാഘവൻ നായർ]]<ref name="test11"/> |- | 1969 ||[[യു.ഡി. ക്ലാർക്ക് (നാടകം)|യു.ഡി. ക്ലാർക്ക്]] || [[പി. ഗംഗാധരൻ നായർ]]<ref name="test11"/> |- |1970 ||[[മാതൃകാമനുഷ്യൻ]] || [[കൈനിക്കര കുമാരപിള്ള]]<ref name="test11"/> |- | 1971 ||[[അഹല്യ (നാടകം)|അഹല്യ]] || [[പി.ആർ. ചന്ദ്രൻ]]<ref name="test11"/> |- | 1972 || [[പ്രളയം (നാടകം)|പ്രളയം]] || [[ഓംചേരി എൻ.എൻ പിള്ള]]<ref name="test11"/> |- | 1973 || [[കുപ്പിക്കല്ലുകൾ]] || [[പി.വി. കുര്യാക്കോസ്]]<ref name="test11"/> |- | 1974 ||[[ചാവേർപ്പട (നാടകം)|ചാവേർപ്പട]] || [[അസീസ്]]<ref name="test11"/> |- | 1975 ||[[നാടകചക്രം]] || [[കാവാലം നാരായണപ്പണിക്കർ]]<ref name="test11"/> |- | 1976 || [[സമസ്യ (നാടകം)|സമസ്യ]] || [[കെ.എസ്. നമ്പൂതിരി]]<ref name="test11"/> |- | 1977 ||[[വിശ്വരൂപം (നാടകം)|വിശ്വരൂപം]] || [[സുരാസു]]<ref name="test11"/> |- | 1978 || [[ജ്വലനം (നാടകം)|ജ്വലനം]] || [[സി.എൽ. ജോസ്]]<ref name="test11"/> |- |1979 || [[സാക്ഷി (നാടകം)|സാക്ഷി]] || [[ടി.എൻ. ഗോപിനാഥൻ നായർ]]<ref name="test11"/> |- |1980 ||[[ജാതൂഗൃഹം]]|| [[വൈക്കം ചന്ദ്രശേഖരൻ നായർ]]<ref name="test11"/> |- |1981 ||[[പെരുന്തച്ചൻ (നാടകം)|പെരുന്തച്ചൻ]] || [[ടി.എം. അബ്രഹാം]]<ref name="test11"/> |- |1982 || [[ഗോപുരനടയിൽ]] || [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]]<ref name="test11"/> |- | 1983 || [[അഗ്നി (നാടകം)|അഗ്നി]] || [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]]<ref name="test11"/> |- | 1984 || [[നികുംഭില]] || [[കടവൂർ ജി. ചന്ദ്രൻപിള്ള]]<ref name="test11"/> |- |1985 || [[സൗപർണിക]] || [[ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്]]<ref name="test11"/> |- |1986 || [[ദക്ഷിണായനം (നാടകം)|ദക്ഷിണായനം]] || [[ടി.പി. സുകുമാരൻ]]<ref name="test11"/> |- | 1987 ||[[മൂന്നു വയസ്സന്മാർ]] || [[സി.പി. രാജശേഖരൻ]]<ref name="test11"/> |- | 1988 || [[പുലിജന്മം (നാടകം)|പുലിജന്മം]] || [[എൻ. പ്രഭാകരൻ]]<ref name="test11"/> |- |1989 ||[[പാവം ഉസ്മാൻ]] || [[പി. ബാലചന്ദ്രൻ]]<ref name="test11"/> |- |1990 ||[[സ്വാതിതിരുനാൾ (പിരപ്പൻകോട് മുരളി രചിച്ച നാടകം)|സ്വാതിതിരുനാൾ]] || [[പിരപ്പൻകോട് മുരളി]]<ref name="test11"/> |- |1991 ||[[അഭിമതം]] || [[വാസു പ്രദീപ്]]<ref name="test11"/> |- | 1992 || [[മണ്ടേലയ്ക്ക് സ്‌നേഹപൂർവം വിന്നി]] || [[പി.എം. ആന്റണി]]<ref name="test11"/> |- | 1993 || [[മൗനം നിമിത്തം]] || [[എ.എൻ. ഗണേഷ്]]<ref name="test11"/> |- |1994 || [[നരഭോജികൾ (നാടകം)|നരഭോജികൾ]] || [[പറവൂർ ജോർജ്]]<ref name="test11"/> |- | 1995 || [[സമതലം (നാടകം)|സമതലം]] || [[മുല്ലനേഴി]]<ref name="test11"/> |- | 1996 ||[[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി (നാടകം)|മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]] || [[ജോയ് മാത്യു]]<ref name="test11"/> |- | 1997 || [[രാജസഭ]] || [[ഇബ്രാഹിം വെങ്ങര]]<ref name="test11"/> |- | 1998 || [[ഗാന്ധി (നാടകം)|ഗാന്ധി]] || [[സച്ചിദാനന്ദൻ]]<ref name="test11"/> |- |1999 || [[വാണിഭം (നാടകം)|വാണിഭം]] || [[എൻ. ശശിധരൻ]]<ref name="test11"/> |- | 2000 ||[[ചെഗുവേര (നാടകം)|ചെഗുവേര]] || [[കരിവെള്ളൂർ മുരളി]]<ref name="test11"/> |- | 2001 || [[പദപ്രശ്നങ്ങൾക്കിടയിൽ അവളും അയാളും]] || [[സതീഷ് കെ. സതീഷ്]]<ref name="test11"/> |- | 2002 || [[അമരാവതി സബ്ട്രഷറി]] || [[ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ]]<ref name="test11"/> |- | 2003 || [[വന്നന്ത്യേ കാണാം]] || [[തുപ്പേട്ടൻ]]<ref name="test11"/> |- | 2004 ||[[വിരൽപ്പാട്]] || [[ശ്രീജനാർദ്ദനൻ]]<ref name="test11"/> |- | 2005 || [[ഓരോരോ കാലത്തിലും]] || [[ശ്രീജ കെ.വി.]]<ref name="test11"/> |- | 2006 ||[[സദൃശവാക്യങ്ങൾ]] || [[സി. ഗോപൻ]]<ref name="test11"/> |- |2007 || [[ദ്രാവിഡവൃത്തം]] || [[ഫ്രാൻസിസ് ടി. മാവേലിക്കര]]<ref name="test4"/> |- | 2008 ||[[പതിനെട്ടു നാടകങ്ങൾ]] || [[ജയപ്രകാശ് കുളൂർ]]<ref name="test5"/> |- |2009 || [[സ്വാതന്ത്ര്യം തന്നെ ജീവിതം]] || [[കെ.എം. രാഘവൻ നമ്പ്യാർ]]<ref name="test6"/> |- | 2010 || [[മരം പെയ്യുന്നു]] || [[എ. ശാന്തകുമാർ]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[ചൊല്ലിയാട്ടം]] || [[ബാലസുബ്രഹ്മണ്യൻ]]<ref name="test8"/> |- | 2012 || [[മറിമാൻ കണ്ണിൽ]] || [[എം.എൻ. വിനയകുമാർ]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> |- | 2013 || [[ജിന്ന് കൃസ്ണൻ]] || [[റഫീഖ് മംഗലശ്ശേരി]] <ref name="2013a"/> |- | 2014 || [[ഏറ്റേറ്റ് മലയാളൻ]] || [[വി.കെ. പ്രഭാകരൻ]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[മത്തി (നാടകം)|മത്തി]] |[[ജിനോ ജോസഫ്]] |- |2016 |ലല്ല |[[സാംകുട്ടി പട്ടംകരി]] |- |2017 |സ്വദേശാഭിമാനി |[[എസ്.വി. വേണുഗോപൻ നായർ]] |- |2018 |ചൂട്ടും കൂറ്റും |[[രാജ്‌മോഹൻ നീലേശ്വരം]] |- |2019 |അരങ്ങിലെ മത്സ്യഗന്ധികൾ |[[സജിത മഠത്തിൽ]]<ref name="thecue"/> |- |2019 |ഏലി ഏലി ലമാ സബക്താനി |[[ജിഷ അഭിനയ]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |[[ദ്വയം]] |[[ശ്രീജിത്ത് പൊയിൽക്കാവ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[നമുക്ക് ജീവിതം പറയാം]] |[[പ്രദീപ് മണ്ടൂർ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[കുമരു]] |[[എമിൽ മാധവി]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[ഇ ഫോർ ഈഡിപ്പസ്]] |[[ഗിരീഷ് പി.സി. പാലം]]<ref name="മനോരമ2023"/> |} == നിരൂപണം, പഠനം == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! ലേഖകൻ |- |1966 || [[കല ജീവിതംതന്നെ]] || [[കുട്ടികൃഷ്ണമാരാർ]]<ref name="test12">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw5.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച നിരൂപണ-പഠന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ]</ref> |- | 1967 ||[[ഇസങ്ങൾക്കപ്പുറം]] || [[എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ]]<ref name="test12"/> |- | 1968 ||[[മാനസികമായ അടിമത്തം]] || [[തായാട്ട് ശങ്കരൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1969 || [[മലയാളപ്പിറവി]] || [[കെ. രാഘവൻപിള്ള]]<ref name="test12"/> |- | 1970 || [[കലാദർശനം]] || [[കെ.എം. ഡാനിയേൽ]]<ref name="test12"/> |- |1971 ||[[ഉപഹാരം]] || [[കെ. ഭാസ്കരൻ നായർ|ഡോ. കെ. ഭാസ്കരൻ നായർ]]<ref name="test12"/> |- |1972 || [[നാടകദർപ്പണം]] || [[എൻ.എൻ. പിള്ള]]<ref name="test12"/> |- | 1973 || [[സീത മുതൽ സത്യവതി വരെ]] || [[ലളിതാംബിക അന്തർജ്ജനം]]<ref name="test12"/> |- | 1974 ||[[കേരളപാണിനീയ ഭാഷ്യം]] || [[സി.എൽ. ആന്റണി]]<ref name="test12"/> |- | 1975 ||[[പാശ്ചാത്യ സാഹിത്യതത്ത്വശാസ്ത്രം]] || [[കെ.എം. തരകൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1976 ||[[ചെറുകഥ : ഇന്നലെ ഇന്ന്]] || [[എം. അച്യുതൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1977 || [[നളിനി എന്ന കാവ്യശില്പം]] || [[നിത്യ ചൈതന്യ യതി|നിത്യചൈതന്യയതി]]<ref name="test12"/> |- | 1978 || [[കൈരളീധ്വനി]] || [[പി.കെ. നാരായണപിള്ള]]<ref name="test12"/> |- | 1979 || [[വള്ളത്തോളിന്റെ കാവ്യശില്പം]] || [[എൻ.വി. കൃഷ്ണവാരിയർ]]<ref name="test12"/> |- | 1980 || [[വർണ്ണരാജി]] || [[എം. ലീലാവതി]]<ref name="test12"/> |- | 1981 || [[ഉറുമീസ് തരകന്റെ ഉപന്യാസങ്ങൾ]] || [[ഉറുമീസ് തരകൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1982 || [[ചിതയിലെ വെളിച്ചം]] || [[എം.എൻ. വിജയൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1983 || [[അയ്യപ്പപ്പണിക്കരുടെ ലേഖനങ്ങൾ]] || [[അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ]]<ref name="test12"/> |- | 1984 ||[[മലയാള സാഹിത്യവിമർശനം]] || [[സുകുമാർ അഴീക്കോട്]]<ref name="test12"/> |- | 1985 || [[അവധാരണം (ഗ്രന്ഥം)|അവധാരണം]] || [[എം.കെ. സാനു]]<ref name="test12"/> |- | 1986 ||[[കവിയും കവിതയും കുറേക്കൂടി]] || [[പി. നാരായണക്കുറുപ്പ്]]<ref name="test12"/> |- | 1987 ||[[പ്രതിപാത്രം ഭാഷണഭേദം]] || [[എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള]]<ref name="test12"/> |- | 1988 ||[[മാർക്സിസ്റ്റ് സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം: ഉത്ഭവവും വളർച്ചയും]] || [[പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള]]<ref name="test12"/> |- |1989 || [[എ.പി.പി.യുടെ പ്രബന്ധങ്ങൾ]] || [[എ.പി.പി. നമ്പൂതിരി]]<ref name="test12"/> |- |1990 || [[ഛത്രവും ചാമരവും]] || [[എം.പി. ശങ്കുണ്ണി നായർ]]<ref name="test12"/> |- |1991 || [[കാല്പനികത (ഗ്രന്ഥം)|കാല്പനികത]] || [[ബി. ഹൃദയകുമാരി]]<ref name="test12"/> |- |1992 ||[[അന്വയം]] || [[ആർ. വിശ്വനാഥൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1993 || [[കേരള കവിതയിലെ കലിയും ചിരിയും]] || [[പ്രസന്നരാജൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1994 || [[ജീവന്റെ കൈയൊപ്പ്‌]] || [[ആഷാമേനോൻ]]<ref name="test12"/> |- |1995 ||[[അക്ഷരവും ആധുനികതയും]] || [[ഇ.വി. രാമകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test12"/> |- |1996 || [[നോവൽ സാഹിത്യ പഠനങ്ങൾ]] || [[ഡി. ബെഞ്ചമിൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1997 || [[പിതൃഘടികാരം]] || [[പി.കെ. രാജശേഖരൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1998 || [[ഉത്തരാധുനികത വർത്തമാനവും വംശാവലിയും]] || [[കെ.പി. അപ്പൻ]]<ref name="test12"/> |- | 1999 || [[സാഹിത്യം സംസ്കാരം സമൂഹം]] || [[വി. അരവിന്ദാക്ഷൻ]]<ref name="test12"/> |- | 2000 ||[[പാഠവും പൊരുളും]] || [[സി. രാജേന്ദ്രൻ]]<ref name="test12"/> |- | 2001 ||[[ആത്മാവിന്റെ മുറിവുകൾ]] || [[എം. തോമസ് മാത്യു]]<ref name="test12"/> |- | 2002 || [[കഥയും പരിസ്ഥിതിയും]] || [[ജി. മധുസൂദനൻ]]<ref name="test12"/> |- | 2003 ||[[മലയാളിയുടെ രാത്രികൾ]] || [[കെ.സി. നാരായണൻ]]<ref name="test12"/> |- |2004 ||[[അനുശീലനം]] || [[കെ.പി. ശങ്കരൻ]] <ref name="test12"/> |- | 2005 || [[പ്രതിവാദങ്ങൾ]] || [[വി.സി. ശ്രീജൻ]]<ref name="test12"/> |- | 2006 || [[കവിതയുടെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] || [[ഇ.പി. രാജഗോപാലൻ]]<ref name="test12"/> |- | 2007 || [[ഇടശ്ശേരിക്കവിത - ശില്പവിചാരം]] || [[കെ.പി. മോഹനൻ (സാഹിത്യകാരൻ‌)|കെ.പി. മോഹനൻ]]<ref name="test4"/> |- | 2008 || [[മറുതിര കാത്തുനിന്നപ്പോൾ]] || [[വി. രാജകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test5"/> |- | 2009 || [[ആഖ്യാനത്തിന്റെ അടരുകൾ]] || [[കെ.എസ്. രവികുമാർ]]<ref name="test6"/> |- |2010 || [[മലയാളനോവൽ ഇന്നും ഇന്നലെയും]] || [[എം.ആർ. ചന്ദ്രശേഖരൻ]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[വാക്കുകളും വസ്തുക്കളും]] || [[ബി. രാജീവൻ]]<ref name="test8"/> |- | 2012 || [[പെണ്ണെഴുതുന്ന ജീവിതം]] || [[എൻ.കെ. രവീന്ദ്രൻ]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> |- | 2013 || [[അജ്ഞാതവുമായുള്ള അഭിമുഖങ്ങൾ]] || [[സുനിൽ പി. ഇളയിടം]]<ref name="2013a"/> |- | 2014 || [[ഉണർവിന്റെ ലഹരിയിലേക്ക്]] || [[എം. ഗംഗാധരൻ]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[വംശചിഹ്നങ്ങൾ]] |[[സി.ആർ. പരമേശ്വരൻ|സി. ആർ. പരമേശ്വരൻ]] |- |2016 |ആശാൻ കവിത-സ്ത്രീപുരുഷ സമവാക്യങ്ങളിലെ കലാപം |എസ് സുധീഷ് |- |2017 |കവിതയുടെ ജീവചരിത്രം |[[കൽപറ്റ നാരായണൻ]] |- |2018 |ആധുനികതയുടെ പിന്നാമ്പുറം |[[പി.പി. രവീന്ദ്രൻ|പി.പി.രവീന്ദ്രൻ]] |- |2019 |പാന്ഥരും വഴിയമ്പലങ്ങളും |[[ഡോ.കെ.എം. അനിൽ]] |- |2020 |വൈലോപ്പിള്ളിക്കവിത ഒരു ഇടതുപക്ഷ വായന | ഡോ.പി.സോമൻ |- |2021 |വാക്കിലെ നേരങ്ങൾ |[[എൻ. അജയകുമാർ]] |} == ജീവചരിത്രം, ആത്മകഥ == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! ഗ്രന്ഥകാരൻ |- |1992 ||[[അരങ്ങു കാണാത്ത നടൻ]] || [[തിക്കോടിയൻ]]<ref name="test13">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw6.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച ജീവചരിത്രങ്ങളും ആത്മകഥകളും] .</ref> |- | 1993 || [[അർദ്ധവിരാമം (ഗ്രന്ഥം)|അർദ്ധവിരാമം]] || [[അമർത്ത്യാനന്ദ]]<ref name="test13"/> |- |1994 ||[[പഥികയും വഴിയോരത്തെ മണിദീപങ്ങളും]] || [[കെ. കല്യാണിക്കുട്ടിയമ്മ]]<ref name="test13"/> |- | 1995 || [[വിപ്ലവ സ്മരണകൾ : ഭാഗം ഒന്ന്]] || [[പുതുപ്പള്ളി രാഘവൻ]]<ref name="test13"/> |- |1996 || [[ചരിത്രത്തിനൊപ്പം നടന്ന ഒരാൾ]] || [[എ.വി. അനിൽകുമാർ]]<ref name="test13"/> |- |1997 || [[രാജദ്രോഹിയായ രാജ്യസ്നേഹി]] || [[ടി. വേണുഗോപാൽ]]<ref name="test13"/> |- | 1998 || [[ശുചീന്ദ്രം രേഖകൾ]] || [[ടി.എൻ. ഗോപകുമാർ]]<ref name="test13"/> |- | 1999 || [[കൊടുങ്കാറ്റുയർത്തിയ കാലം]] || [[ജോസഫ് ഇടമറുക്]]<ref name="test13"/> |- | 2000 || [[വി.ആർ. കൃഷ്ണനെഴുത്തച്ഛൻ: ആത്മകഥ]] || [[വി.ആർ. കൃഷ്ണനെഴുത്തച്ഛൻ]]<ref name="test13"/> |- |2001 || [[എ.കെ. പിള്ള: ആദർശങ്ങളുടെ രക്തസാക്ഷി]] || [[എ. രാധാകൃഷ്ണൻ]] <ref name="test13"/> |- | 2002 || [[അച്ഛൻ (ഗ്രന്ഥം)|അച്ഛൻ]] || [[നീലൻ]]<ref name="test13"/> |- | 2003 ||[[ബെർട്രാൻഡ് റസ്സൽ (ജീവചരിത്രം)|ബെർട്രാൻഡ് റസ്സൽ]] || [[വി. ബാബുസേനൻ]]<ref name="test13"/> |- | 2004 || [[ഒരച്ഛന്റെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ]] || [[ഈച്ചരവാരിയർ]]<ref name="test13"/> |- | 2005 || [[പനമ്പിള്ളി ഗോവിന്ദമേനോൻ (ചരിത്രവഴിയിലെ ദീപശിഖ)]] || [[എൽ.വി. ഹരികുമാർ]]<ref name="test13"/> |- |2006 || [[എന്റെ ജീവിതം]] || [[ജി. ജനാർദ്ദനക്കുറുപ്പ്]]<ref name="test13"/> |- |2007 || [[പവനപർവം]] || [[പാർവതി പവനൻ]]<ref name="test4"/> |- |2008 || [[സ്മൃതിപർവം]] || [[പി.കെ. വാരിയർ]]<ref name="test5"/> |- | 2009 ||[[ഘോഷയാത്ര]] || [[ടി.ജെ.എസ്. ജോർജ്]]<ref name="test6"/> |- | 2010 || [[അനുഭവങ്ങൾ അനുഭാവങ്ങൾ]] || [[പി.കെ.ആർ. വാര്യർ|ഡോ. പി.കെ.ആർ. വാര്യർ]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[കെ.ആർ .ഗൗരിയമ്മ-ആത്മകഥ]] || [[കെ.ആർ. ഗൗരിയമ്മ]]<ref name="test8"/> |- | 2012 || [[എന്റെ പ്രദക്ഷിണ വഴികൾ]] || [[എസ്. ജയചന്ദ്രൻ നായർ]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> |- | 2013 || [[സ്വരഭേദങ്ങൾ]] || [[ഭാഗ്യലക്ഷ്മി]]<ref name="2013a"/> |- | 2014 || [[പരൽമീൻ നീന്തുന്ന പാടം]] || [[സി.വി. ബാലകൃഷ്ണൻ]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[ഗ്രീൻ റൂം]] |[[ഇബ്രാഹിം വെങ്ങര]] |- |2016 |എ.കെ.ജി ഒരൂ സമ്പൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം |ചന്തവിള മുരളി |- |2017 |തക്കിജ-എന്റെ ജയിൽ ജീവിതം |ജയചന്ദ്രൻ മോകേരീ |- |2018 |ആത്മായനം |[[മുനി നാരായണ പ്രസാദ്]] |- |2019 |ജാലകങ്ങൾ : ഒരു ചരിത്രാന്വേഷിയുടെ വഴികൾ, കാഴ്ചകൾ |[[എം.ജി.എസ്. നാരായണൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |[[മുക്തകണ്ഠം വികെഎൻ]] |[[കെ. രഘുനാഥൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[അറ്റുപോകാത്ത ഓർമകൾ]] |[[ടി.ജെ. ജോസഫ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2021 |[[എതിര്]] |[[എം. കുഞ്ഞാമൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[ന്യൂസ് റൂം]] |[[ബി.ആർ.പി. ഭാസ്കർ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[ഒരന്വേഷണത്തിന്റെ കഥ]] |[[കെ. വേണു]]<ref name="മനോരമ2023"/> |} == വൈജ്ഞാനികസാഹിത്യം == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! ഗ്രന്ഥകാരൻ |- | 1989 || [[കേരളം - മണ്ണും മനുഷ്യനും]] || [[തോമസ് ഐസക്ക്]]<ref name="test14">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw7.htm വൈജ്ഞാനികസാഹിത്യ മേഖലയിൽ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികൾ]</ref> |- | 1990 || [[സ്വാതന്ത്ര്യസമരം (ഗ്രന്ഥം)|സ്വാതന്ത്ര്യസമരം]] || [[എം.എൻ. സത്യാർത്ഥി]]<ref name="test14"/> |- | 1991 || [[കേരളീയത-ചരിത്രമാനങ്ങൾ]] || [[എം.ആർ. രാഘവവാരിയർ]]<ref name="test14"/> |- | 1992 || [[കേരളത്തിലെ നാടൻ കലകൾ]] || [[എ.കെ. നമ്പ്യാർ]]<ref name="test14"/> |- | 1993 || [[ദർശനത്തിന്റെ പൂക്കൾ]] || [[പൗലോസ് മാർ ഗ്രിഗോറിയസ്]]<ref name="test14"/> |- | 1994 || [[ജൈവമനുഷ്യൻ]] || [[ആനന്ദ്]]<ref name="test14"/> |- | 1995 || [[ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതദർശനം]] || [[കെ. അരവിന്ദാക്ഷൻ]]<ref name="test14"/> |- | 1996 || [[പടേനി (ഗ്രന്ഥം)|പടേനി]] || [[കടമ്മനിട്ട വാസുദേവൻ പിള്ള]]<ref name="test14"/> |- | 1997 || [[കേരളത്തിലെ ചുവർചിത്രങ്ങൾ]] || [[എം.ജി. ശശിഭൂഷൺ]]<ref name="test14"/> |- | 1998 || [[പരിണാമത്തിന്റെ പരിണാമം]] || [[എ.എൻ. നമ്പൂതിരി]]<ref name="test14"/> |- | 1999 ||[[ആദിമുദ്രണം ഭാരതത്തിലും മലയാളത്തിലും]] || [[കെ.എം. ഗോവി]]<ref name="test14"/> |- | 2000 ||[[വേദശബ്ദരത്നാകരം]] || [[ഡി. ബാബു പോൾ|ഡി.ബാബുപോൾ]]<ref name="test14"/> |- | 2001 || [[ദേവസ്പന്ദനം]] || [[എം.വി. ദേവൻ]]<ref name="test14"/> |- | 2002 || [[ചിത്രകല ഒരു സമഗ്രപഠനം]] || [[ആർ. രവീന്ദ്രനാഥ്]]<ref name="test14"/> |- | 2003 || [[മലയാള സംഗീതനാടക ചരിത്രം]] || [[കെ. ശ്രീകുമാർ]]<ref name="test14"/> |- | 2004 || [[ഡി.എൻ.എ. വഴി ജീവാത്മാവിലേക്ക്]] || [[സി.എ. നൈനാൻ]]<ref name="test14"/> |- | 2005 ||[[മരുമക്കത്തായം (ഗ്രന്ഥം)|മരുമക്കത്തായം]] || [[കെ.ടി. രവിവർമ്മ]]<ref name="test14"/> |- | 2006 ||[[കൺവഴികൾ കാഴ്ചവട്ടങ്ങൾ]] || [[സുനിൽ പി. ഇളയിടം]]<ref name="test14"/> |- |2007 || [[കേരള സാംസ്കാരികചരിത്ര നിഘണ്ടു]] || [[എസ്.കെ. വസന്തൻ]]<ref name="test4"/> |- | 2008 ||[[സ്വത്വരാഷ്ട്രീയം (ഗ്രന്ഥം)|സ്വത്വരാഷ്ട്രീയം]] || [[പി.കെ. പോക്കർ]]<ref name="test5"/> |- | 2009 || [[സ്ഥലം കാലം കല]] || [[വിജയകുമാർ മേനോൻ]]<ref name="test6"/> |- | 2010 ||[[കുഞ്ഞു കണങ്ങൾക്ക് വസന്തം]] || [[ടി. പ്രദീപ്|ഡോ. ടി. പ്രദീപ്]]<ref name="test7"/> |- | 2011 ||[[ഈണവും താളവും]] || [[എൽ.എസ്. രാജഗോപാലൻ]]<ref name="test8"/> |- | 2012 ||[[സാംസ്ക്കാരിക മുദ്രകൾ]] || [[നടുവട്ടം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> |- | 2013 ||[[സംസ്മൃതി]] || [[കെ. രാജശേഖരൻ നായർ]]<ref name="2013a"/> |- | 2014 ||[[പരിസ്ഥിതിപഠനത്തിന് ഒരാമുഖം]] || [[എ. അച്യുതൻ]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും]] |[[കെ.എൻ. ഗണേശ്|കെ. എൻ. ഗണേശ്]] |- |2016 |ചവിട്ടുനാടക വിജ്ഞാനകോശം |ഫാ. വി പി ജോസഫ് വലിയവീട്ടിൽ |- |2017 |നദീവിജ്ഞാനീയം |എൻ.ജെ.കെ. നായർ |- |2018 |പദാർത്ഥം മുതൽ ദൈവകണംവരെ |ഡോ. കെ. ബാബുജോസഫ് |- |2019 |നഷ്ടമാകുന്ന നമ്മുടെ സ്വപ്നഭൂമി |[[ജി. മധുസൂദനൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2019 |ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക വിദ്യകളുടെ ചരിത്രം |[[ആർ.വി.ജി. മേനോൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |മാർക്സിസവും ഫെമിനിസവും ചരിത്രപരമായ വിശകലനം |[[ടി.കെ. ആനന്ദി|ഡോ. ടി.കെ. ആനന്ദി]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും കേരളവും - സൂചനകളും കാരണങ്ങളും]] |[[ഗോപകുമാർ ചോലയിൽ|ഡോ: ഗോപകുമാർ ചോലയിൽ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[ഭാഷാസൂത്രണം പൊരുളും വഴികളും]] |[[സി.എം. മുരളീധരൻ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2022 |[[മലയാളി ഒരു ജനിതകവായന]] |[[കെ. സേതുരാമൻ|കെ. സേതുരാമൻ ഐ.പി.എസ്.]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[ഇന്ത്യയെ വീണ്ടെടുക്കൽ]] |[[ബി. രാജീവൻ]]<ref name="മനോരമ2023"/> |} == ഹാസ്യസാഹിത്യം == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! ഗ്രന്ഥകാരൻ |- | 1992 ||[[സ്കൂൾ ഡയറി]] || [[അക്‌ബർ കക്കട്ടിൽ]]<ref name="test15">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw8.htm ഹാസ്യസാഹിത്യത്തിന് കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികൾ]</ref> |- |1993 || [[ജീവിതാഹ്ലാദത്തിന്റെ നിറനിലാവ്]] || [[ഒ.പി. ജോസഫ്]]<ref name="test15"/> |- | 1994 || [[ഇരുകാലിമൂട്ടകൾ]] || [[സി.പി. നായർ]]<ref name="test15"/> |- | 1995 || [[കിഞ്ചനവർത്തമാനം]] || [[ചെമ്മനം ചാക്കോ]]<ref name="test15"/> |- | 1996 ||[[വായിൽ വന്നത് കോതയ്ക്ക് പാട്ട്]] || [[സുകുമാർ]]<ref name="test15"/> |- | 1997 || - || - |- | 1998 ||[[നാനാവിധം]] || [[കെ. നാരായണൻ നായർ]]<ref name="test15"/> |- | 1999 ||[[അമ്പട ഞാനേ]] || [[പി. സുബ്ബയ്യാപിള്ള]]<ref name="test15"/> |- | 2000 || [[കലികോലം]] || [[കൃഷ്ണ പൂജപ്പുര]]<ref name="test15"/> |- | 2001 || [[പടച്ചോനിക്ക് സലാം]] || [[കോഴിക്കോടൻ]]<ref name="test15"/> |- | 2002 || [[നഥിങ് ഓഫീഷ്യൽ]] || [[ജിജി തോസൺ]]<ref name="test15"/> |- | 2003 ||[[സ്നേഹപൂർവ്വം പനച്ചി]] || [[ജോസ് പനച്ചിപ്പുറം]]<ref name="test15"/> |- | 2004 || [[കളക്ടർ കഥയെഴുതുകയാണ്]] || [[പി.സി. സനൽകുമാർ]]<ref name="test15"/> |- | 2005 || [[19, കനാൽ റോഡ്]] || [[ശ്രീബാല കെ. മേനോൻ]]<ref name="test15"/> |- | 2006 ||[[വികടവാണി]] || [[നന്ദകിഷോർ]]<ref name="test15"/> |- | 2007 || - || - |- | 2008 || [[കറിയാച്ചന്റെ ലോകം]] || [[കെ.എൽ. മോഹനവർമ്മ]] <ref name="test5"/> |- | 2009 || [[റൊണാൾഡ് റീഗനും ബാലൻ മാഷും]] || [[മാർഷെൽ]]<ref name="test6"/> |- |2010 ||[[ശ്രീഭൂതനാഥവിലാസം നായർ ഹോട്ടൽ]] || [[സി.ആർ. ഓമനക്കുട്ടൻ]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[കളിയും കാര്യവും]] || [[ലളിതാംബിക]]<ref name="test8"/> |- | 2012 || [[ഒരു നാനോ കിനാവ്]] || [[പി.ടി. ഹമീദ്]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> |- | 2013 || [[മലയാളപ്പെരുമ]] || [[പി. സേതുനാഥൻ|ഡോ. പി. സേതുനാഥൻ]]<ref name="2013a"/> |- | 2014|| [[മഴപെയ്തു തോരുമ്പോൾ]] || [[ടി.ജി. വിജയകുമാർ]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[വെടിവട്ടം]] |[[എസ്.ഡി.പി. നമ്പൂതിരി|ഡോ.എസ്‌ ഡി പി നമ്പൂതിരി]] |- |2016 |ചില നാട്ടുകാര്യങ്ങൾ |[[മുരളി തുമ്മാരുകുടി]] |- |2017 |എഴുത്തനുകരണം അനുരണനങ്ങളും |[[ചൊവ്വല്ലൂർ കൃഷ്ണൻ കുട്ടി]] |- |2018 |ഹൂ ഈസ് അഫ്രെയിഡ് ഓഫ് വി.കെ.എൻ. |[[വി.കെ.കെ. രമേഷ്|വി.കെ.കെ.രമേഷ്]]<ref name=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി>{{cite news | title=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം | url=https://keralasahityaakademi.org/ | accessdate=9 സെപ്റ്റംബർ 2022}}</ref> |- |2019 |ഈശ്വരൻ മാത്രം സാക്ഷി |[[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |[[ഇരിങ്ങാലക്കുടക്കു ചുറ്റും]] |[[ഇന്നസെന്റ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[അ ഫോർ അന്നാമ്മ]] |[[ആൻ പാലി]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[ഒരു കുമരകംകാരന്റെ കുരുത്തംകെട്ട ലിഖിതങ്ങൾ]] |[[ജയന്ത് കാമിച്ചേരിൽ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[വരനാടൻ കഥകൾ]] |[[സുനീഷ് വരനാട്]]<ref name="മനോരമ2023"/> |} *കുറിപ്പ്: 1997-ലും 2007-ലും ഹാസ്യ സാഹിത്യത്തിനുള്ള അവാർഡ് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല.<ref name="test4"/><ref name="test15"/><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2008/04/23/stories/2008042355021000.htm |title=Sahitya Akademi awards for 2007 announced |access-date=2011-11-28 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202090841/http://www.hindu.com/2008/04/23/stories/2008042355021000.htm |url-status=dead }}</ref> == വിവർത്തനം == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! വിവർത്തകൻ !മൂലകൃതി !ഗ്രന്ഥകാരൻ |- | 1992 || [[ഭൂതാവിഷ്ടർ]] ||[[എൻ.കെ. ദാമോദരൻ]]<ref name="test16">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw9.htm വിവർത്തനസാഹിത്യത്തിന് കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികൾ]</ref> |ഡെമോൺസ് (Demons) |[[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി]] |- | 1993 || [[മഹാപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ]] || [[കെ. രവിവർമ്മ]]<ref name="test16"/> | | |- | 1994 || [[ഫ്രഞ്ച് കവിതകൾ]] || [[മംഗലാട്ട് രാഘവൻ]]<ref name="test16"/> | | |- | 1995 ||[[താവളമില്ലാത്തവർ]] || [[വി.ഡി. കൃഷ്ണൻ നമ്പ്യാർ]]<ref name="test16"/> | | |- | 1996 || [[ശിലാപത്മം]] || [[പി. മാധവൻപിള്ള]]<ref name="test16"/> | | |- | 1997 || [[ഒരു പുളിമരത്തിന്റെ കഥ]] || [[ആറ്റൂർ രവിവർമ്മ]]<ref name="test16"/> | | |- | 1998 || [[വസന്തത്തിന്റെ മുറിവ്]] || [[എം. ഗംഗാധരൻ]]<ref name="test16"/> | | |- |1999 || [[രാജാരവിവർമ്മ]] || [[കെ.ടി. രവിവർമ്മ]]<ref name="test16"/> | | |- | 2000 || [[മാനസ വസുധ]] || [[ലീലാസർക്കാർ|ലീലാ സർക്കാർ]]<ref name="test16"/> | | |- | 2001 || [[ധർമ്മപദം]] || [[മാധവൻ അയ്യപ്പത്ത്]]<ref name="test16"/> | | |- | 2002 || [[ശാസ്ത്രം ചരിത്രത്തിൽ]] || [[എം.സി. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]<ref name="test16"/> | | |- |2003 ||[[അംബേദ്കർ സമ്പൂർണ്ണ കൃതികൾ]] || [[എം.പി. സദാശിവൻ]]<ref name="test16"/> | | |- |2004 || [[ഡിവൈൻ കോമഡി]] || [[കിളിമാനൂർ രമാകാന്തൻ]]<ref name="test16"/> | | |- | 2005 || [[ദിവ്യം]] || [[സി. രാഘവൻ]]<ref name="test16"/> | | |- | 2006 ||[[അക്കർമാശി]] || [[കാളിയത്ത് ദാമോദരൻ]]<ref name="test16"/> | | |- | 2007 || [[ഡോൺ ക്വിൿസോട്ട്]] || [[ഫാ. തോമസ് നടയ്ക്കൽ]]<ref name="test4"/> | | |- |2008 ||[[ചരകപൈതൃകം]] || [[മുത്തുലക്ഷ്മി]]<ref name="test5"/> | | |- |2009 || [[പടിഞ്ഞാറൻ കവിതകൾ]] || [[സച്ചിദാനന്ദൻ]]<ref name="test6"/> | | |- | 2010 || [[ദ ഫീസ്റ്റ് ഓഫ് ദ ഗോട്ട്|ആടിന്റെ വിരുന്ന്]] || [[ആശാലത]]<ref name="test7"/> | | |- | 2011 || [[ക:]] || [[കെ.ബി. പ്രസന്നകുമാർ]]<ref name="test8"/> | | |- | 2012 || [[മരുഭൂമി]] || [[എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|ഡോ.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> | | |- | 2013 || [[യുലീസസ്]] || [[എൻ. മൂസക്കുട്ടി]]<ref name="2013a"/> | | |- | 2014 || [[ചോഖേർബാലി]] || [[സുനിൽ ഞാളിയത്ത്]]<ref name=2014a/> | | |- |2015 |[[സൗന്ദര്യ ലഹരി(വിവർത്തനം)|സൗന്ദര്യലഹരി]] |[[ഗുരു മുനി നാരായണ പ്രസാദ്‌]] | | |- |2016 |പ്രണയവും മൂലധനവും |സി. എം, രാജൻ | | |- |2017 |പർവതങ്ങളും മാറ്റൊലികൊള്ളുന്നു |രമാ മേനോൻ | | |- |2018 |സ്വപ്നങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനം |പി. പി. കെ. പൊതുവാൾ | | |- |2019 |ഗോതമബുദ്ധന്റെ പരിനിർവ്വാണം |[[കെ. അരവിന്ദാക്ഷൻ]]<ref name="thecue" /> | | |- |2020 |[[റാമല്ല ഞാൻ കണ്ടു]] |[[അനിത തമ്പി]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> | | |- |2020 |[[ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ]] |[[സംഗീത ശ്രീനിവാസൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> | | |- |2021 |[[കായേൻ]] |[[അയ്മനം ജോൺ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> | | |- |2022 |[[ബോദ്‌ലേർ 1821-2021]] ബോദ്‌ലേർ |[[വി. രവികുമാർ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> | | |- |2023 |[[കഥാകദികെ]] |[[എം.എം. ശ്രീധരൻ]]<ref name="മനോരമ2023"/> | | |} == യാത്രാവിവരണം == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! ഗ്രന്ഥകാരൻ |- | 1995 || [[അടരുന്ന കക്കകൾ]] || [[ആഷാമേനോൻ]] <ref name="test17">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw10.htm യാത്രാവിവരണത്തിന് കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികൾ]</ref> |- | 1996 || [[നേപ്പാൾ ഡയറി]] || [[ഒ. കൃഷ്ണൻ പാട്യം]]<ref name="test17"/> |- | 1997 || [[മ്യൂണിച്ചിലെ സുന്ദരികളും സുന്ദരന്മാരും]] || [[എസ്. ശിവദാസ്]]<ref name="test17"/> |- | 1998 || [[പാപത്തിന്റെ പൊങ്ങച്ചസഞ്ചി]] || [[ഇ. വാസു]]<ref name="test17"/> |- | 1999 || [[കാടുകളുടെ താളംതേടി]] || [[സുജാതാദേവി]]<ref name="test17"/> |- | 2000 || [[പല ലോകം പല കാലം]] || [[സച്ചിദാനന്ദൻ]]<ref name="test17"/> |- | 2001 || [[വോൾഗയിൽ മഞ്ഞുപെയ്യുമ്പോൾ]] || [[പുനത്തിൽ കുഞ്ഞബ്ദുള്ള]]<ref name="test17"/> |- | 2002 ||[[അമസോണും കുറേ വ്യാകുലതകളും]] || [[എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാർ]]<ref name="test17"/> |- |2003 || [[ശാന്തിമന്ത്രം മുഴങ്ങുന്ന താഴ്വരയിൽ]] || [[രാജു നാരായണസ്വാമി]]<ref name="test17"/> |- | 2004 || [[അടരുന്ന ആകാശം]] || [[ജോർജ്ജ് ഓണക്കൂർ]]<ref name="test17"/> |- | 2005 || [[ഉത്തർഖണ്ഡിലൂടെ]] || [[എം.കെ. രാമചന്ദ്രൻ]]<ref name="test17"/> |- | 2006 || [[ഒരു ആഫ്രിക്കൻ യാത്ര]] || [[സക്കറിയ]]<ref name="test17"/> |- | 2007 || [[ഹിമാലയം (ഗ്രന്ഥം)|ഹിമാലയം]] || [[ഷൗക്കത്ത്]]<ref name="test4"/> |- | 2008 || [[കിങ് ലിയറിന്റെ യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരപഥങ്ങൾ]] || [[ഇയ്യങ്കോട് ശ്രീധരൻ]]<ref name="test5"/> |- | 2009 || [[എന്റെ കേരളം]] || [[കെ. രവീന്ദ്രൻ]]<ref name="test6"/> |- | 2010 || [[മരുഭൂമിയുടെ ആത്മകഥ]] || [[വി. മുസഫർ അഹമ്മദ്]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[വോൾഗാ തരംഗങ്ങൾ]] || [[ടി.എൻ. ഗോപകുമാർ]]<ref name="test8"/> |- | 2012 || [[ബാൾട്ടിക് ഡയറി]] || [[സന്തോഷ് ജോർജ് കുളങ്ങര]]<ref name="സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപി"/> |- | 2013 || [[ഗ്രാമപാതകൾ ഇന്ത്യൻ യാത്രകളുടെ പുസ്തകം]] || [[പി. സുരേന്ദ്രൻ]]<ref name="2013a"/> |- | 2014|| [[പൊറ്റെക്കാട്ടും ശ്രീയാത്തൂണും ബാലിദ്വീപും]] || [[കെ.എ. ഫ്രാൻസിസ്]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[ആത്മചിഹ്നങ്ങൾ]] |[[വിജി തമ്പി]] |- |2015 |[[ഭൂട്ടാൻ ദിനങ്ങൾ]] |[[ഒ.കെ. ജോണി|ഒ. കെ. ജോണി]] |- |2016 |നൈൽവഴികൾ |ഡോ. ഹരികൃഷ്ണൻ |- |2017 |ഏതേതോ സരണികളിൽ |സി.വി. ബാലകൃഷ്ണൻ |- |2018 |ലണ്ടനിലേക്ക് ഒരു റോഡ് യാത്ര |ബൈജു എൻ. നായർ |- |2019 |[[വിശുദ്ധ പാപങ്ങളുടെ ഇന്ത്യ|വിശുദ്ധപാപങ്ങളുടെ ഇന്ത്യ]] |[[അരുൺ എഴുത്തച്ഛൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |ദൈവം ഒളിവിൽ പോയ നാളുകൾ |[[വിധു വിൻസെന്റ്]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[നഗ്നരും നരഭോജികളും]] | [[വേണു]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ യാത്രാപുസ്തകം]] |[[സി. അനൂപ്]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2022 |[[മുറിവേറ്റവരുടെ പാതകൾ]] |[[ഹരിത സാവിത്രി]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[ആംചോ ബസ്തർ]] |[[നന്ദിനി മേനോൻ]]<ref name="മനോരമ2023"/> |} == ബാലസാഹിത്യം == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! ഗ്രന്ഥകാരൻ |- |1959 || മുടന്തനായ മുയൽ|| [[സി.എ. കിട്ടുണ്ണി]] |- |1960 || [[ആനക്കാരൻ]]|| [[കാരൂർ നീലകണ്ഠപ്പിള്ള]] |- |1961||വികൃതിരാമൻ||[[പി. നരേന്ദ്രനാഥ്]] |- |1962 || തിരുവോണം||തിരുവല്ല കേശവപിള്ള |- |1963 || ഗാന്ധികഥകൾ || എ.പി. പരമേശ്വരൻപിള്ള |- |1964 || നാടുണരുന്നു|| [[ജി. കമലമ്മ]] |- |1965 || ഗോസായി പറഞ്ഞ കഥ|| [[ലളിതാംബിക അന്തർജ്ജനം]] |- |1966|| കുട്ടികളുടെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം|| [[ഉമയനല്ലൂർ ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] |- |1967 || കാടിന്റെ കഥ|| [[സി.എസ്. നായർ]] |- |1968 || ഡോ. കാർവൽ|| പി. ശ്രീധരൻപിള്ള |- |1969|| മാലി ഭാഗവതം || [[മാലി (സാഹിത്യകാരൻ)|മാലി]] |- |1970|| ടോൾസ്റ്റായ് ഫാം|| കെ. ഭീമൻനായർ |- |1971 || ലക്കി സ്റ്റാർ ടർലിൻ ഷർട്ട് || എൽ.ഐ. ജസ്റ്റിൻരാജ് |- |1972 || ഉരുളയ്ക്കുപ്പേരി|| മൂർക്കോത്ത് കുഞ്ഞപ്പ |- |1973 || ഖെദ്ദ|| ജോസ് കുന്നപ്പിള്ളി |- |1974 || രസതന്ത്രകഥകൾ || [[എസ്. ശിവദാസ്]] |- |1975 || കുഞ്ഞായന്റെ കുസൃതികൾ|| [[വി.പി. മുഹമ്മദ് പള്ളിക്കര|വി.പി. മുഹമ്മദ്]] |- |1976 || പ്രകൃതിശാസ്ത്രം കുട്ടികൾക്ക്|| [[പി.ടി. ഭാസ്കരപ്പണിക്കർ|പി.ടി. ഭാസ്കരപണിക്കർ]] |- |1977 || അക്ഷരത്തെറ്റ് || [[കുഞ്ഞുണ്ണിമാഷ്]] |- |1978|| വായുവിന്റെ കഥ || ഡോ. ടി.ആർ. ശങ്കുണ്ണി |- |1979|| മിഠായിപ്പൊതി|| [[സുമംഗല]] |- |1980 || ദൂരെ ദൂരെ ദൂരെ|| പി.ആർ. മാധവപ്പണിക്കർ |- |1981 || പിരമിഡിന്റെ നാട്ടിൽ|| ഡോ. [[എം.പി. പരമേശ്വരൻ]] |- |1982 || മുത്തുമഴ|| കിളിമാനൂർ വിശ്വംഭരൻ |- |1983 || ഉണ്ണിക്കുട്ടനും കഥകളിയും|| [[ടി.കെ.ഡി. മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] |- |1984 || ഏവൂരിന്റെ ബാലസാഹിത്യകൃതികൾ || ഏവൂർ പരമേശ്വരൻ |- |1985 || ഒരു കൂട്ടം ഉറുമ്പുകൾ|| പ്രൊഫ. [[ജി. ശങ്കരപ്പിള്ള]] |- |1986 || മിന്നു|| [[ലളിതാ ലെനിൻ]] |- |1987 || [[അവർ നാലുപേർ]]|| [[എൻ.പി. മുഹമ്മദ്]] |- |1988|| അരുത് കാട്ടാളാ|| [[ഇ.എ. കരുണാകരൻ നായർ]] |- |1989 || [[കണ്ണൻ കാക്കയുടെ കൗശലങ്ങൾ]]|| [[മുഹമ്മ രമണൻ]] |- |1990 || പോക്കുവെയിലേറ്റാൽ പൊന്നാകും|| [[സി.ജി. ശാന്തകുമാർ‌|സി.ജി. ശാന്തകുമാർ]] |- |1991|| അപ്പൂപ്പൻതാടിയുടെ സ്വർഗ്ഗയാത്ര|| [[സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം]] |- |1992|| തേൻതുള്ളി|| [[കലാമണ്ഡലം കേശവൻ]] |- |1993 || 2+1=2 || കെ.കെ. വാസു |- |1994 || അത്ഭുതനീരാളി|| [[കെ.വി. രാമനാഥൻ]] |- |1995|| കിണിയുടെ കഥ|| എ. വിജയൻ |- |1996 || പൂജ്യത്തിന്റെ കഥ|| [[പള്ളിയറ ശ്രീധരൻ]] |- |1997 || ബഹുമാന്യനായ പാദുഷ|| [[എൻ.പി. ഹാഫിസ് മുഹമ്മദ്]] |- |1998 || [[കമ്പിളിക്കുപ്പായം]]|| [[മലയത്ത് അപ്പുണ്ണി]] |- |1999 || കുട്ടികളുടെ ഇ.എം.എസ്.|| കെ.ടി. ഗോപി |- |2000 || സ്വർണ്ണത്താക്കോൽ|| [[കിളിരൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] |- |2001 || ചിരിക്കാത്ത കുട്ടി|| ഗംഗാധരൻ ചെങ്ങാലൂർ |- |2002|| ചക്രവർത്തിയെ ഉറുമ്പുതിന്നുന്നു || [[കെ. തായാട്ട്]] |- |2003 || പെണുങ്ങുണ്ണി|| [[കുരീപ്പുഴ ശ്രീകുമാർ]] |- |2004 || മാക്കാച്ചിക്കഥകൾ|| [[സി.ആർ. ദാസ്]] |- |2005 || അമ്പത് യൂറിക്കക്കഥകൾ|| [[കേശവൻ വെള്ളിക്കുളങ്ങര]] |- |2006 || [[ചിത്രശലഭങ്ങളുടെ വീട്]]|| [[പ്രിയ എ.എസ്.|എ.എസ്. പ്രിയ]] |- | 2007 || [[പുസ്തകക്കളികൾ]] || [[എസ്. ശിവദാസ്]]<ref name="test4"/> |- |2008 || [[ചിരുതക്കുട്ടിയും മാഷും]] || [[കെ. പാപ്പൂട്ടി]]<ref name="test5"/> |- | 2009 || [[മുയൽച്ചെവി]] || [[എ. വിജയൻ]]<ref name="test6"/> |- |2010 || [[നടന്നു തീരാത്ത വഴികൾ]] || [[സുമംഗല]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[ഗാന്ധിജിയുടെ ആത്മകഥ കുട്ടികൾക്ക്]] || [[കെ രാധാകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test8"/> |- | 2012 || [[കുട്ടിപ്പട്ടാളത്തിന്റെ കേരളപര്യടനം]]||എൻ.പി. ഹാഫിസ് മുഹമ്മദ് |- | 2013 || [[ഉണ്ണികൾക്കു നൂറ്റിയെട്ടു ഗുരുദേവ കൃതികൾ]] || [[സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം]]<ref name="2013a"/> |- | 2014 || [[ആനത്തൂക്കം വെള്ളി]] || [[എം. ശിവപ്രസാദ്]]<ref name=2014a/> |- |2015 |[[സണ്ണിച്ചെറുക്കനും സംഗീതപ്പെങ്ങളും]] |[[ഏഴാച്ചേരി രാമചന്ദ്രൻ]] |- |2016 |സാമൂഹ്യപാഠം |കെടി ബാബുരാജ് |- |2017 |[[കുറുക്കൻ മാഷിന്റെ സ്കൂൾ|കുറുക്കൻ മാഷിൻ്റെ സ്‌കൂൾ]] |[[വി.ആർ. സുധീഷ്|വി ആർ സുധീഷ്]] |- |2019 |ഹിസാഗ |[[കെ.ആർ. വിശ്വനാഥൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |പെരുമഴയത്തെ കുഞ്ഞിതളുകൾ |[[പ്രിയ എ.എസ്.]]<ref name="മാതൃഭൂമി">{{cite news |title=സാഹിത്യഅക്കാദമി പുരസ്‌കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു; പിഎഫ് മാത്യൂസിനും ഉണ്ണി ആറിനും പുരസ്‌കാരം |url=https://www.mathrubhumi.com/books/news/kerala-sahitya-academy-awards-2020-1.5921406 |accessdate=17 ഓഗസ്റ്റ് 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817125657/https://www.mathrubhumi.com/books/news/kerala-sahitya-academy-awards-2020-1.5921406 |archivedate=2021-08-17 |url-status=bot: unknown }}</ref> |- |2021 |[[അവർ മൂവരും ഒരു മഴവില്ലും]] | [[രഘുനാഥ് പലേരി]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[ചക്കരമാമ്പഴം]] |[[കെ. ശ്രീകുമാർ|ഡോ കെ. ശ്രീകുമാർ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[പെൺകുട്ടിയും കൂട്ടരും]] |[[ഗ്രേസി]]<ref name="മനോരമ2023"/> |} == പലവക == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! കൃതി !! ഗ്രന്ഥകാരൻ |- | 1969 ||[[രാഷ്ട്രപിതാവ് (ഗ്രന്ഥം)|രാഷ്ട്രപിതാവ്]] || [[കെ.പി. കേശവമേനോൻ]]<ref name="test18">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw11.htm പലവിഭാഗത്തിലുള്ള സാഹിത്യകൃതികൾക്കായി നൽകിവന്നിരുന്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ച കൃതികൾ]</ref> |- | 1970 ||[[ആത്മകഥ (ഗ്രന്ഥം)|ആത്മകഥ]] || [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]<ref name="test18"/> |- |1971 || [[കണ്ണീരും കിനാവും]] || [[വി.ടി. ഭട്ടതിരിപ്പാട്]]<ref name="test18"/> |- | 1972 || [[കലിയുഗം (ഗ്രന്ഥം)|കലിയുഗം]] || [[പോഞ്ഞിക്കര റാഫി]], [[സെബീന റാഫി]]<ref name="test18"/> |- | 1973 ||[[മറക്കാത്ത കഥകൾ]] || [[എസ്.കെ. നായർ]]<ref name="test18"/> |- | 1974 ||[[വേല മനസ്സിലിരിക്കട്ടെ]] || [[വേളൂർ കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]<ref name="test18"/> |- | 1975 || [[ജീവിതപ്പാത]] || [[ചെറുകാട്]]<ref name="test18"/> |- | 1976 || [[നാട്യകല്പദ്രുമം]] || [[മാണി മാധവചാക്യാർ]]<ref name="test18"/> |- |1977 || [[കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ചരിത്രം]] || [[പി.കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test18"/> |- | 1978 || [[എന്റെ ബാല്യകാലസ്മരണകൾ]] || [[സി. അച്യുതമേനോൻ]]<ref name="test18"/> |- | 1979 || [[കേസരിയുടെ കഥ]] || [[കെ.പി. ശങ്കരമേനോൻ]]<ref name="test18"/> |- | 1980 || [[സഹസ്രപൂർണ്ണിമ]] || [[സി.കെ. രേവതിയമ്മ]]<ref name="test18"/> |- |1981 || [[വേറാക്കൂറ്]] || [[എം.പി. ബാലഗോപാൽ]]<ref name="test18"/> |- | 1982 || [[സിനിമ- മിഥ്യയും സത്യവും]] || [[തോട്ടം രാജശേഖരൻ]]<ref name="test18"/> |- | 1983 || [[അരവിന്ദദർശനം]] || [[കെ. വേലായുധൻ നായർ]]<ref name="test18"/> |- | 1984 || [[വെല്ലുവിളികൾ പ്രതികരണങ്ങൾ]] || [[എൻ.വി. കൃഷ്ണവാരിയർ]]<ref name="test18"/> |- |1985 ||[[തത്ത്വമസി (ഗ്രന്ഥം)|തത്ത്വമസി]] || [[സുകുമാർ അഴീക്കോട്]]<ref name="test18"/> |- | 1986 || [[ചേട്ടന്റെ നിഴലിൽ]] || [[ലീലാ ദാമോദരമേനോൻ]]<ref name="test18"/> |- | 1987 || [[കേളപ്പൻ]] || [[എം.പി. മന്മഥൻ]]<ref name="test18"/> |- | 1988 || [[എം.എൻ. ന്റെ ഹാസ്യകൃതികൾ]] || [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ]]<ref name="test18"/> |- | 1989 || [[അറിയപ്പെടാത്ത ഇ.എം.എസ്]] || [[അപ്പുക്കുട്ടൻ വള്ളിക്കുന്ന്]]<ref name="test18"/> |- | 1990 || [[എം.എൻ. റോയി - സ്വാതന്ത്ര്യാന്വേഷിയായ വിപ്ലവകാരി]] || [[എൻ. ദാമോദരൻ]]<ref name="test18"/> |- | 1991 || [[പത്രപ്രവർത്തനം എന്ന യാത്ര]] || [[വി.കെ. മാധവൻകുട്ടി]]<ref name="test18"/> |} == സമഗ്രസംഭാവന == {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! വ്യക്തി |- |1992 || [[എം.ആർ.ബി.]]<ref name="test19">[http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw12.htm സമഗ്രസംഭാവനയ്ക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ].</ref> |- | 1993 || [[കെ.പി. നാരായണപ്പിഷാരടി]]<ref name="test19"/> |- | 1993 || [[എ.പി. ഉദയഭാനു]]<ref name="test19"/> |- | 1993 || [[പി.സി. ദേവസ്യ]]<ref name="test19"/> |- | 1996 || [[പാലാ നാരായണൻ നായർ]]<ref name="test19"/> |- | 1996 || [[മേരിജോൺ കൂത്താട്ടുകുളം]]<ref name="test19"/> |- | 1996 || [[എം.എൻ. സത്യാർത്ഥി]]<ref name="test19"/> |- | 1996 || [[കടത്തനാട്ട് മാധവിയമ്മ]]<ref name="test19"/> |- |1997 || [[എം.എച്ച്. ശാസ്ത്രികൾ]]<ref name="test19"/> |- | 1997 || [[വി. ആനന്ദക്കുട്ടൻ നായർ]]<ref name="test19"/> |- | 1997 || [[നാഗവള്ളി ആർ.എസ്. കുറുപ്പ്]]<ref name="test19"/> |- |1998 || [[കെ. രവിവർമ്മ]]<ref name="test19"/> |- | 1998 || [[എം.എസ്. മേനോൻ|ഡോ. എം.എസ്. മേനോൻ]]<ref name="test19"/> |- | 1998 || [[അക്കിത്തം അച്യുതൻ നമ്പൂതിരി]]<ref name="test19"/> |- | 1998 || [[ഒളപ്പമണ്ണ സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]<ref name="test19"/> |- | 1998 || [[കെ.ടി. മുഹമ്മദ്]]<ref name="test19"/> |- | 1998 || [[വെട്ടൂർ രാമൻനായർ]]<ref name="test19"/> |- | 1998 || [[ജി. വിവേകാനന്ദൻ]]<ref name="test19"/> |- | 1999 || [[എൻ.പി. മുഹമ്മദ്]]<ref name="test19"/> |- | 1999 || [[പുതുശ്ശേരി രാമചന്ദ്രൻ]]<ref name="test19"/> |- | 1999 || [[വി.വി.കെ. വാലത്ത്]]<ref name="test19"/> |- | 1999 || [[വൈക്കം ചന്ദ്രശേഖരൻ നായർ]]<ref name="test19"/> |- | 1999 ||[[തിരുനല്ലൂർ കരുണാകരൻ]]<ref name="test19"/> |- |1999 || [[പവനൻ]]<ref name="test19"/> |- | 2000 ||[[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ|പ്രൊഫ. എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]<ref name="test19"/> |- | 2001 ||[[കുഞ്ഞുണ്ണി മാഷ്]]<ref name="test19"/> |- | 2001 ||[[എം. അച്യുതൻ|പ്രൊഫ. എം. അച്യുതൻ]]<ref name="test19"/> |- | 2001 || [[അയ്മനം കൃഷ്ണക്കൈമൾ]]<ref name="test19"/> |- | 2002 || [[എം.കെ. സാനു|പ്രൊഫ. എം.കെ. സാനു]]<ref name="test19"/> |- | 2002 || [[ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്|പ്രൊഫ. ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്]]<ref name="test19"/> |- | 2002 || [[എസ്. കെ. മാരാർ]]<ref name="test19"/> |- | 2002 || [[ഐ.കെ.കെ. മേനോൻ]]<ref name="test19"/> |- |2003 || [[കാക്കനാടൻ]]<ref name="test19"/> |- | 2003 || [[എം. സുകുമാരൻ]]<ref name="test19"/> |- | 2003 || [[എം.എൻ. പാലൂർ]]<ref name="test19"/> |- |2004 || [[ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ പുതൂർ]]<ref name="test19"/> |- | 2004 || [[വിഷ്ണുനാരായണൻ നമ്പൂതിരി]]<ref name="test19"/> |- | 2004 || [[പന്മന രാമചന്ദ്രൻ നായർ]]<ref name="test19"/> |- | 2005 || [[ചെമ്മനം ചാക്കോ]]<ref name="test19"/> |- | 2005 || [[ഇ. വാസു]]<ref name="test19"/> |- | 2005 || [[കെ.എസ്. നാരായണപിള്ള|പ്രൊഫ. കെ.എസ്. നാരായണപിള്ള]]<ref name="test19"/> |- | 2006 || [[കടമ്മനിട്ട രാമകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test19"/> |- | 2006 || [[കെ. പാനൂർ]]<ref name="test19"/> |- | 2009 || [[ഏറ്റുമാനൂർ സോമദാസൻ]]<ref name="test6"/> |- | 2009 || [[എരുമേലി പരമേശ്വരൻ പിള്ള]]<ref name="test6"/> |- | 2009 || [[ജി. ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ]]<ref name="test6"/> |- | 2009 || [[പി.വി.കെ. പനയാൽ]]<ref name="test6"/> |- | 2010 || [[ഓംചേരി എൻ.എൻ പിള്ള]]<ref name="test7"/> |- | 2010 || [[എസ്. രമേശൻ നായർ]]<ref name="test7"/> |- | 2010 || [[കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|പ്രൊഫ. കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]<ref name="test7"/> |- | 2010 || [[മലയത്ത് അപ്പുണ്ണി]]<ref name="test7"/> |- | 2010 || [[സാറാ തോമസ്]]<ref name="test7"/> |- | 2010 || [[ജോസഫ് മറ്റം]]<ref name="test7"/> |- | 2011 || [[ചാത്തനാത്ത് അച്യുതനുണ്ണി]]<ref name="test20">[http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Award-Announcement-%202012.pdf 2011-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ].</ref> |- | 2011 || [[പി.ടി. ചാക്കോ (സാഹിത്യകാരൻ)|പ്രൊഫ. പി.ടി. ചാക്കോ]]<ref name="test20"/> |- | 2011 || [[കെ.ബി. ശ്രീദേവി]]<ref name="test20"/> |- | 2011 || [[ജോസഫ് വൈറ്റില]]<ref name="test20"/> |- | 2013 || [[പി.ആർ നാഥൻ|പി.ആർ. നാഥൻ]]<ref name="2013a"/> |- | 2013 || [[എസ്.കെ. വസന്തൻ]]<ref name="2013a"/> |- | 2013 || [[ഡി. ശ്രീമാൻ നമ്പൂതിരി]]<ref name="2013a"/> |- | 2013 || [[കെ.പി. ശശിധരൻ]]<ref name="2013a"/> |- | 2013 || [[എം.ഡി. രത്നമ്മ]]<ref name="2013a"/> |- | 2014 || [[ശ്രീധരൻ ചമ്പാട് ]]<ref>http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Akademi%20Award%20-%202014_new.pdf</ref> |- | 2014 || [[വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി]] |- | 2014 || [[ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം]] |- | 2014 || [[മേതിൽ രാധാകൃഷ്ണൻ]] |- | 2014 || [[ദേശമംഗലം രാമകൃഷ്ണൻ]] |- | 2014 || [[ചന്ദ്രക്കല എസ്. കമ്മത്ത്]] |- |2015 |[[ഒ.വി. ഉഷ]] |- |2015 |[[മുണ്ടൂർ സേതുമാധവൻ]] |- |2015 |[[വി. സുകുമാരൻ]] |- |2015 |[[ടി.ബി. വേണുഗോപാലപ്പണിക്കർ]] |- |2015 |[[പ്രയാർ പ്രഭാകരൻ]] |- |2015 |[[കെ. സുഗതൻ]] |- |2018 |[[എസ്. രാജശേഖരൻ|എസ്. രാജശേഖരൻ]] |- |2019 |[[എൻ.കെ. ജോസ്]]<ref name="thecue"/> |- |2019 |[[പാലക്കീഴ് നാരായണൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2019 |[[പി. അപ്പുക്കുട്ടൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2019 |[[റോസ് മേരി]]<ref name="thecue"/> |- |2019 |[[യു. കലാനാഥൻ]]<ref name="thecue"/> |- |2019 |[[സി.പി. അബൂബക്കർ]]<ref name="thecue"/> |- |2020 |[[കെ.കെ. കൊച്ച്]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2020 |[[മാമ്പുഴ കുമാരൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2020 |[[കെ.ആർ. മല്ലിക]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2020 |[[സിദ്ധാർത്ഥൻ പരുത്തിക്കാട്]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2020 |[[ചവറ കെ.എസ്. പിള്ള]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2020 |[[എം.എ. റഹ്മാൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി"/> |- |2021 |[[കെ. ജയകുമാർ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2021 |[[കടത്തനാട്ട് നാരായണൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2021 |[[ജാനമ്മ കുഞ്ഞുണ്ണി]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2021 |[[കവിയൂർ രാജഗോപാലൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2021 |[[ഗീത കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2021 |[[കെ.എ. ജയശീലൻ]]<ref name="മാതൃഭൂമി2021"/> |- |2022 |[[ശ്രീകൃഷ്ണപുരം കൃഷ്ണൻകുട്ടി]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2022 |[[പള്ളിപ്പുറം മുരളി|ഡോ: പള്ളിപ്പുറം മുരളി]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2022 |[[ജോൺ സാമുവൽ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2022 |[[കെ.പി. സുധീര]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2022 |[[രതീ സാക്സേന]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2022 |[[പി.കെ. സുകുമാരൻ (എഴുത്തുകാരൻ)|ഡോ: പി.കെ. സുകുമാരൻ]]<ref name="അക്കാദമി2022"/> |- |2023 |[[കെ.വി. കുമാരൻ]]<ref name="മനോരമ2023"/> |- |2023 |[[പ്രേമ ജയകുമാർ]]<ref name="മനോരമ2023"/> |- |2023 |[[പി.കെ. ഗോപി]]<ref name="മനോരമ2023"/> |- |2023 |[[ബക്കളം ദാമോദരൻ]]<ref name="മനോരമ2023"/> |- |2023 |[[രാജൻ തിരുവോത്ത്]]<ref name="മനോരമ2023"/> |} == അവലംബം == {{Reflist|2}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Kerala Sahitya Akademi Award}} * [http://www.keralasahityaakademi.org/ml_award.htm കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] == ഇതും കാണുക == * [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] * [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് 2008]] * [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് 2009]] * [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് 2010]] {{കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള സാഹിത്യപുരസ്കാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പട്ടികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സാഹിത്യ സംബന്ധ പട്ടികകൾ]] 3fyfx608mrflrv6pk78ymev67rus6ul 0 3390 4643896 4561822 2026-07-06T06:06:52Z Varghesepunnamada 141207 4643896 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nehru Trophy Boat Race}} [[File:Nehru Trophy Boat Race 2016 Rowers Gathering Before Finals (29653674545).jpg|thumb|right|300px|നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി മാസ്സ്ഡ്രിൽ ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] പ്രധാന ജലമേളകളിലൊന്നാണ് '''നെഹ്‌റു ട്രോഫി [[വള്ളംകളി]]'''. [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[പുന്നമട കായൽ|പുന്നമടക്കായലിൽ]] വർഷത്തിലൊരിക്കൽ അരങ്ങേറുന്ന ഈ ''ജലോത്സവം'' ഒട്ടനവധി മറുനാടൻ വിനോദ സഞ്ചാരികളെയും ആകർഷിക്കുന്നുണ്ട്. നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി സമിതിയുടെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ എല്ലാവർഷവും [[ഓഗസ്റ്റ്]] മാസത്തെ രണ്ടാം ശനിയാഴ്ച അരങ്ങേറുന്ന ഈ ''ജലമേള'' അരനൂറ്റാണ്ടു പിന്നിട്ടു. == ചരിത്രം == [[File:Alapuzha_Nehru_Trophy_Boat_Race.jpg|300 px|right|വള്ളംകളി നടക്കുന്നിടത്തെ നെഹ്രുവിന്റെ പ്രതിമ]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു|ജവഹർലാ‍ൽ നെഹ്‌റുവിന്റെ]] കേരള സന്ദർശനത്തോടനുബന്ധിച്ച് [[കേരള സർക്കാർ]] പ്രത്യേകമൊരുക്കിയ [[ചുണ്ടൻ വളളം]]കളി മത്സരത്തോടെയാണ് നെഹ്‌റു ട്രോഫിയുടെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. 1952 ഡിസംബർ 27 ന് [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിലെ പുന്നമടക്കായലിലാണ് മത്സരം അരങ്ങേറിയത്. ചുണ്ടൻ‌വള്ളങ്ങളുടെ തുഴയെറിഞ്ഞുള്ള പോരാട്ടം ആവേശത്തോടെ വീക്ഷിച്ച നെഹ്‌റു മത്സരാന്ത്യത്തിൽ സകല സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളും കാറ്റിൽ‌പ്പറത്തി വള്ളംകളിയിൽ ഒന്നാമതെത്തിയ [[നടുഭാഗം ചുണ്ടൻ|നടുഭാഗം ചുണ്ടനിൽ]] ചാടിക്കയറി. നെഹ്‌റുവിന്റെ ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനം അംഗീകാരമായിക്കരുതിയ വള്ളംകളി പ്രേമികൾ അദ്ദേഹത്തെ ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ [[കൊച്ചി]]വരെയെത്തിച്ചു യാത്രയാക്കി. പിന്നീട് [[ഇന്ത്യ]]യുടെ പ്രധാനമന്ത്രിമാരായിത്തീർന്ന [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി|ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയും]] [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയും]] ഈ വള്ളംകളിക്കാഴ്ചയിൽ നെഹ്‌റുവിനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. [[File:Nehru Trophy Boat Race - നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|Nehru Trophy Boat Race 2024]] [[ഡെൽഹി|ഡൽ‌ഹി]]യിലെത്തിയ ശേഷം സ്വന്തം കയ്യൊപ്പോടുകൂടി വെള്ളിയിൽ തീർത്ത ചുണ്ടൻ വള്ളത്തിന്റെ മാതൃക നെഹ്‌റു അയച്ചുതന്നു. ഈ മാതൃകയാണ് വിജയികൾക്കു നൽകൂന്ന നെഹ്‌റൂ ട്രോഫി. തുടക്കത്തിൽ '''പ്രൈം‌ മിനിസ്‌റ്റേഴ്സ് ട്രോഫി''' എന്നായിരുന്നു വള്ളംകളി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. 1969 ജൂൺ ഒന്നിനു കൂടിയ വള്ളംകളി സമിതി നെഹ്‌റുവിനോടുള്ള ആദരവ് കാരണം കപ്പിന്റെ പേര്‌ നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി എന്നാക്കിമാറ്റി. [[File:Punnamada Finishing Point 2025.jpg|ലഘുചിത്രം|നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളിയുടെ ഫിനിഷിങ് പോയിന്റ് ]] == മത്സര രീതി == [[File:Nehru Trophy Starting Point -Starting device.jpg|ലഘുചിത്രം|നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളിയുടെ സ്റ്റാർട്ടിങ് പോയിന്റ് ]] ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങളുടെ മത്സരമാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമെങ്കിലും മറ്റുള്ളവയുമുണ്ട്. [[ഓടി വള്ളം|ഇരുട്ടുകുത്തി ]], [[വെപ്പ് വള്ളം|വെപ്പ്]], [[ചുരുളൻ വള്ളം|ചുരുളൻ]], [[തെക്കനോടി വള്ളം|തെക്കനോടി]] എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിലായി ഒട്ടേറെ വള്ളങ്ങളും മത്സരത്തിനിറങ്ങും. ഓരോ വിഭാഗത്തിലെയും ജേതാക്കൾക്കും പ്രത്യേക സമ്മാനങ്ങളുമുണ്ട്. [[File:Nehru Trophy Boat Race Track View.jpg|ലഘുചിത്രം|നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളിയുടെ ട്രാക്ക് ]] == ജേതാക്കൾ == നെഹുറുട്രോഫി വള്ളംകളിയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിജയങ്ങളുള്ള ചുണ്ടൻ കാരിച്ചാൽ ചുണ്ടനാണ്.രണ്ട് ഹാട്രിക്ക് ഉൾപ്പടെ 16 തവണയാണ് കാരിച്ചാൽ വിജയിച്ചത്.നെഹുറുട്രോഫിയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽതവണ വിജയിച്ച ബോട്ട് ക്ലബ്ബ് രണ്ട് ഹാട്രിക്ക് ഉൾപ്പടെ 12 തവണ വിജയിച്ച യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ് കൈനകരിയാണ്(യു.ബി.സി കൈനകരി).നെഹുറുട്രോഫി വള്ളംകളിയിലെ നിലവിലെ ജേതാക്കൾ വീയപുരം ചുണ്ടനാണ് (വി.ബി.സി കൈനകരി ).നെഹുറുട്രോഫി വള്ളംകളിയിലെ ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ ചുണ്ടൻവള്ളമെന്ന നേട്ടം കാരിച്ചാൽ ചുണ്ടനാണ്. 2024 വള്ളംകളിയിൽ പള്ളാതുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ്ബാണ് 4.14.35 എന്ന ഈ നേട്ടം കാരിച്ചാൽ ചുണ്ടനിൽ നേടിയത്. {| border = "1" cellpadding = "3" cellspacing = "0" |- ! align = "center" bgcolor = "#FFD700" | നമ്പർ ! align = "center" bgcolor = "#FFD700" | വർഷം ! align = "center" bgcolor = "#FFD700" | വിജയിച്ച ചുണ്ടൻ ! align = "center" bgcolor = "#FFD700" | ബോട്ട് ക്ലബ് ! align = "center" bgcolor = "#FFD700" | ക്യാപ്റ്റൻ |- | 1||1952||നടുഭാഗം||നടുഭാഗം ബോട്ട് ക്ലബ്||ചാക്കോ മാപ്പിള മട്ടു മാപ്പിള |- | 2||1954||കാവാലം||കാവാലം ടീം||തൊമ്മൻ ജോസഫ് |- | 3||1955||പാർത്ഥസാരഥി||എൻ.എസ്.എസ്. കരയോഗം, നെടുമുടി||കെ.ജി. രാഘവൻ നായർ |- | 4||1956||നെപ്പോളിയൻ||കാവാലം ടീം||തൊമ്മൻ ജോസഫ് |- | 5||1957||നെപ്പോളിയൻ||പൊങ്ങ ബോട്ട് ക്ലബ്||ജോസഫ് ചെറിയാൻ |- | 6||1958||നെപ്പോളിയൻ<br />കാവാലം||പൊങ്ങ ബോട്ട് ക്ലബ്<br />കാവാലം ബോട്ട് ക്ലബ്||ചെറിയാൻ ജോസഫ്<br />ടി.ജെ. ജോബ് |- | 7||1959||നെപ്പോളിയൻ||പൊങ്ങ ബോട്ട് ക്ലബ്||ചെറിയാൻ വർഗ്ഗീസ് |- | 8||1960||കാവാലം||കാവാലം ബോട്ട് ക്ലബ്||മാത്തച്ചൻ |- | 9||1961||നെപ്പോളിയൻ||പൊങ്ങ ബോട്ട് ക്ലബ്||ചെറിയാൻ വർഗ്ഗീസ് |- | 10||1962||കാവാലം||കാവാലം ബോട്ട് ക്ലബ്||ടി.ജെ. ജോബ് |- | 11||1963||ഗിയർഗോസ്||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||പി.കെ. തങ്കച്ചൻ |- | 12||1964||സെന്റ് ജോർജ്ജ്||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||പി.കെ. തങ്കച്ചൻ |- | 13||1965||പാർത്ഥസാരഥി||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||പി.കെ. തങ്കച്ചൻ |- | 14||1966||പുളിങ്കുന്ന്||പുളിങ്കുന്ന് ബോട്ട് ക്ലബ്||തൊമ്മിച്ചൻ |- | 15||1967||പുളിങ്കുന്ന്||പുളിങ്കുന്ന് ബോട്ട് ക്ലബ്||തൊമ്മിച്ചൻ |- | 16||1968||പാർത്ഥസാരഥി||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||പി.കെ. തങ്കച്ചൻ |- | 17||1969||പുളിങ്കുന്ന്||പുളിങ്കുന്ന് ബോട്ട് ക്ലബ്||സി.സി. ചാക്കോ |- | 18||1970||കല്ലൂപറമ്പൻ||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||വർഗ്ഗീസ് ആന്റണി |- | 19||1971||കല്ലൂപറമ്പൻ<br />പുളിങ്കുന്ന്||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്<br />പുളിങ്കുന്ന് ബോട്ട് ക്ലബ്||നെല്ലാനിക്കൽ പാപ്പച്ചൻ<br />ചാക്കമ്മ കണ്ണോട്ടുത്തറ |- | 20||1972||കല്ലൂപറമ്പൻ||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്||നെല്ലാനിക്കൽ പാപ്പച്ചൻ |- | 21||1973||കല്ലൂപറമ്പൻ<br />കാരിച്ചാൽ||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്<br />ഫ്രണ്ട്സ് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്,ചേന്നംങ്കരി & വേണാട്ടുകാട്||നെല്ലാനിക്കൽ പാപ്പച്ചൻ<br />പി.സി.ജോസഫ് |- | 22||1974||കാരിച്ചാൽ||ഫ്രണ്ട്സ് ബോട്ട് ക്ലബ്, ചേന്നങ്കരി & വേണാട്ടുകാട്||പി.സി. ജോസഫ് |- | 23||1975||കാരിച്ചാൽ||ഫ്രണ്ട്സ് ബോട്ട് ക്ലബ്, ചേന്നങ്കരി & വേണാട്ടുകാട്||പി.സി. ജോസഫ് |- | 24||1976||കാരിച്ചാൽ||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||പി.കെ. തങ്കച്ചൻ |- | 25||1977||ജവഹർ തായങ്കരി||തായങ്കരി ബോട്ട് ക്ലബ്||കെ.എസ്. വർഗ്ഗീസ് |- | 26||1978||ജവഹർ തായങ്കരി||തായങ്കരി ബോട്ട് ക്ലബ്||കെ.എസ്. വർഗ്ഗീസ് |- | 27||1979||ആയാപറമ്പ് വലിയ ദിവാൻജി||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||രവി പ്രകാശ് |- | 28||1980||കാരിച്ചാൽ||പുല്ലങ്ങടി ബോട്ട് ക്ലബ്||രാമചന്ദ്രൻ |- | 29||1981||''വിജയി ഇല്ല''||''വിജയി ഇല്ല''||''വിജയി ഇല്ല'' |- | 30||1982||കാരിച്ചാൽ||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്||നെല്ലാനിക്കൽ പാപ്പച്ചൻ |- | 31||1983||കാരിച്ചാൽ||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്||നെല്ലാനിക്കൽ പാപ്പച്ചൻ |- | 32||1984||കാരിച്ചാൽ||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്||നെല്ലാനിക്കൽ പാപ്പച്ചൻ |- | 33||1985||ജവഹർ തായങ്കരി||ഫ്രണ്ട്സ് ബോട്ട് ക്ലബ്, ചേന്നങ്കരി & വേണാട്ടുകാട്||പി.സി. ജോസഫ് |- | 34||1986||കാരിച്ചാൽ||വില്ലേജ് ബോട്ട് ക്ലബ്, കൈനകരി||സണ്ണി അക്കരക്കളം |- | 35||1987||കാരിച്ചാൽ||വില്ലേജ് ബോട്ട് ക്ലബ്, കൈനകരി||സണ്ണി അക്കരക്കളം |- | 36||1988||വെള്ളംകുളങ്ങര||പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ്||ടി.പി. രാജ്ഭവൻ |- | 37||1989||ചമ്പക്കുളം||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||എ.കെ. ലാലസൻ |- | 38||1990||ചമ്പക്കുളം||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||എ.കെ. ലാലസൻ |- | 39||1991||ചമ്പക്കുളം||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||എ.കെ. ലാലസൻ |- | 40||1992||കല്ലൂപറമ്പൻ||ശ്രീലക്ഷ്മണ ബോട്ട് ക്ലബ്, മുളക്കുളം||വി.എൻ. വേലായുധൻ |- | 41||1993||കല്ലൂപറമ്പൻ||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||സി.വി. വിജയൻ |- | 42||1994||ചമ്പക്കുളം||ജെറ്റ് എയർവേസ് ബോട്ട് ക്ലബ്, കൊച്ചിൻ||ആന്റണി അക്കരക്കളം |- | 43||1995||ചമ്പക്കുളം||ആലപ്പുഴ ബോട്ട് ക്ലബ്||ജോസ് ജോൺ |- | 44||1996||ചമ്പക്കുളം||ആലപ്പുഴ ബോട്ട് ക്ലബ്||അനിൽ മാധവൻ |- | 45||1997||ആലപ്പാടൻ||നവജീവൻ ബോട്ട് ക്ലബ്, ആർപ്പൂക്കര||കെ.പി. പൗൾ |- | 46||1998||ചമ്പക്കുളം||പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ്||ഡൊമിനിക് കുഴിമറ്റം |- | 47||1999||ആലപ്പാടൻ||കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്||സമ്പത്ത് കണിയാമ്പറമ്പിൽ |- | 48||2000||കാരിച്ചാൽ||ആലപ്പുഴ ബോട്ട് ക്ലബ്||ബെൻസി മൂന്ന്തൈക്കൽ |- | 49||2001||കാരിച്ചാൽ||ഫ്രണ്ട്സ് ബോട്ട് ക്ലബ്, ചേന്നങ്കരി & വേണാട്ടുകാട്||ടോബിൻ ചാണ്ടി |- | 50||2002||വെള്ളംകുളങ്ങര||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്||സണി ജേക്കബ് |- | 51||2003||കാരിച്ചാൽ||നവജീവൻ ബോട്ട് ക്ലബ്, മണിയാപറമ്പ്||തമ്പി പൊടിപ്പറ |- | 52||2004||ചെറുതന||കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്||രാജു വടക്കത്ത് |- | 53||2005||പായിപ്പാടൻ ||കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്||രാജു വടക്കത്ത് |- | 54||2006||പായിപ്പാടൻ ||കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്||രാജു വടക്കത്ത് |- | 55||2007||പായിപ്പാടൻ ||കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്||കുഞ്ഞുമോൻ മേലുവള്ളിൽ |- | 56||2008||കാരിച്ചാൽ||ജീസസ് ബോട്ട് ക്ലബ്, കൊല്ലം||ജിജി ജേക്കബ് പൊള്ളയിൽ |- | 57||[[നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2009|2009]]||ചമ്പക്കുളം||ജീസസ് ബോട്ട് ക്ലബ്, കൊല്ലം||ജിജി ജേക്കബ് പൊള്ളയിൽ |- | 58||[[നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2010|2010]]||ജവഹർ തായങ്കരി||കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്||ജോസഫ് ഫിലിപ്പ് |- | 59||[[നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2011|2011]]||കാരിച്ചാൽ||ഫ്രീഡം ബോട്ട് ക്ലബ്,കൈനകരി||ജിജി ജേക്കബ്‌ പൊള്ളയിൽ |- | 60||[[നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2012|2012]]||ശ്രീ ഗണേഷ്||ഫ്രീഡം ബോട്ട് ക്ലബ്, കൈനകരി|| ജിജി ജേക്കബ് പൊള്ളയിൽ |- | 61||[[നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2013|2013]]||ശ്രീ ഗണേഷ്||സെന്റ്‌ ഫ്രാൻസിസ്‌ ബോട്ട് ക്ലബ്, ഹരിപ്പാട്‌|| അരുൺ കുമാർ |- | 62|| നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2014|2014||ചമ്പക്കുളം|| യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി.) കൈനകരി||ജോർജ്ജ് തോമസ് തേവ്വർകാട് |- | 63|| നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2015|2015||ജവഹർ തായങ്കരി|| കുമരകം വേമ്പനാട്‌ ബോട്ട്‌ ക്ലബ്ബ്||ജെയിംസ് കുട്ടി ജേക്കബ് |- | 64|| നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2016|2016||കാരിച്ചാൽ|| കുമരകം വേമ്പനാട്‌ ബോട്ട്‌ ക്ലബ്ബ്||ജെയിംസ്‌ കുട്ടി ജേക്കബ്‌ |- | 65|| നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2017|2017||ഗബ്രിയേൽ || തുരുത്തിപുറം ബോട്ട് ക്ലബ്ബ് ||ഉമ്മൻ ജേക്കബ്‌<br /> |- |66 |2018 |പായിപ്പാടൻ |പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ് |ജെയിംസ്‌ കുട്ടി ജേക്കബ്‌ |- |67 |2019 |നടുഭാഗം |പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ് |നാരായണൻകുട്ടി എൻ ഉദയൻ |- |68 |2022 |മഹാദേവികാട് കാട്ടിൽ തെക്കേതിൽ |പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ് |സന്തോഷ് ചാക്കോ |- |69 |2023 |വീയപുരം |പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ് |അലൻ മൂന്നുതൈക്കൽ |- |70 |2024 |കാരിച്ചാൽ |പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ് |അലൻ മൂന്നുതൈക്കൽ |- |71 |2025 |വീയപുരം |വില്ലേജ് ബോട്ട് ക്ലബ്,കൈനകരി |ബിഫി വർഗീസ് പുല്ലുകാട്ട് |} === വിജയിച്ച ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങൾ === === ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" |- ! നമ്പർ !! !! ജയിച്ച തവണ |- | 1||നടുഭാഗം||2 |- | 2||കാവാലം||4 |- | 3||പാർത്ഥസാരഥി||3 |- | 4||നെപ്പോളിയൻ||5 |- | 5||ഗിയർഗോസ്||1 |- | 6||സെന്റ് ജോർജ്ജ്||1 |- | 7||പുളിങ്കുന്ന്||4 |- | 8||കല്ലൂപറമ്പൻ||6 |- | 9||കാരിച്ചാൽ||16 |- | 10||ജവഹർ തായങ്കരി||5 |- | 11||ആയാപറമ്പ് വലിയ ദിവാൻജി||1 |- | 12||വെള്ളംകുളങ്ങര||2 |- | 13||ചമ്പക്കുളം||9 |- | 14||ആലപ്പാടൻ||2 |- | 15||ചെറുതന||1 |- | 16||പായിപ്പാടൻ||4 |- | 17||ശ്രീ ഗണേഷ്‌||2 |- | 18||മഹാദേവികാട് കാട്ടിൽ തെക്കേതിൽ||1 |- | 19||ഗബ്രിയേൽ||1 |- | 20||വീയപുരം||2 |} === വിജയിച്ച ക്ലബ്ബുകൾ === {| class="wikitable sortable" |- ! നമ്പർ !! ക്ലബ് !! വിജയിച്ച തവണ |- | 1||യുണൈറ്റഡ് ബോട്ട് ക്ലബ് (യു.ബി.സി) ||12 |- | 2||പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ് (പി.ബി.സി )||7 |- | 3||കുമരകം ബോട്ട് ക്ലബ്(കെ.ബി.സി)||7 |- | 4||കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്(കെ.ടി.ബി.സി)||6 |- | 5||ഫ്രണ്ട്സ് ബോട്ട് ക്ലബ്, ചേന്നങ്കരി & വേണാട്ടുകാട്||4 |- | 6||പൊങ്ങ ബോട്ട് ക്ലബ്||4 |- | 7||പുളിങ്കുന്ന് ബോട്ട് ക്ലബ്||4 |- | 8||ആലപ്പുഴ ബോട്ട് ക്ലബ്||3 |- | 9||കാവാലം ബോട്ട് ക്ലബ്||3 |- | 10||കുമരകം വേമ്പനാട്‌ ബോട്ട്‌ ക്ലബ്ബ്(കെ.വി.ബി.സി)||2 |- | 11||വില്ലേജ് ബോട്ട് ക്ലബ്,കൈനകരി(വി.ബി.സി)||3 |- | 12||കാവാലം ടീം||2 |- | 13||ഫ്രീഡം ബോട്ട് ക്ലബ്,കൈനകരി||2 |- | 14||ജീസസ് ബോട്ട് ക്ലബ്,കൊല്ലം||2 |- | 15||തായങ്കരി ബോട്ട് ക്ലബ്||2 |- | 16||നവജീവൻ ബോട്ട് ക്ലബ്||2 |- | 17||സെന്റ്‌ ഫ്രാൻസിസ്‌ ബോട്ട് ക്ലബ്,ഹരിപ്പാട്‌||1 |- | 18||തുരുത്തിപുറം ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്||1 |- | 19||നടുഭാഗം ബോട്ട് ക്ലബ്||1 |- | 20||പുല്ലങ്ങടി ബോട്ട് ക്ലബ്||1 |- | 21||എൻ.എസ്.എസ്. കരയോഗം, നെടുമുടി||1 |- | 22||ജെറ്റ് എയർവേസ് ബോട്ട് ക്ലബ്, കൊച്ചിൻ||1 |- | 23||ശ്രീലക്ഷ്മണ ബോട്ട് ക്ലബ്, മുളക്കുളം||1 |} == അവലംബം == <references/> == ഇതും കാണുക == {{commons category|Nehru Trophy Boat Race}} # [http://www.nehrutrophy.nic.in നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളിയുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റ്] {{ഫലകം:Famous Festivals in Kerala}} {{ഫലകം:Waters of Kerala}} [[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ വള്ളംകളി മത്സരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി]] mms4b4qjajpjfzub6wn2z08436mjk4w 0 4338 4643817 4582664 2026-07-05T14:26:35Z Malikaveedu 16584 4643817 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Subhash Chandra Bose}} {{featured}} {{Infobox officeholder | name = സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ് | image = Subhas Chandra Bose NRB.jpg | caption = Bose, {{circa|1930s}} | birth_name = Subhas Chandra Bose | birth_date = {{birth date|df=y|1897|1|23}} | birth_place = [[Cuttack]], Bengal Presidency, India | death_date = {{death date and age|df=y|1945|8|18|1897|1|23}}<ref name=dod-combined/><ref name=gordon-bose-death/> | death_place = [[Taipei|Taihoku]], Taiwan | death_cause = [[Third-degree burns]] from [[Death of Subhas Chandra Bose|aircrash]]<ref name=gordon-bose-death/> | resting_place = [[Renkō-ji]], Tokyo, Japan | office1 = Leader of [[Indian National Army]]{{efn|His formal title after 21 October 1943 was: Head of State, Prime Minister, Minister of War, and Minister of Foreign Affairs of the [[Provisional Government of Free India]], which was based in [[Japanese occupation of Singapore|Japanese-occupied Singapore]]{{Sfn|Gordon|1990|p=502}}{{Sfn|Wolpert|2000|p=339}} with jurisdiction but not sovereignty over [[Japanese occupation of the Andaman Islands|Japanese-occupied Andaman Islands]].{{efn|"The Japanese navy was unwilling to transfer administration of [the Andaman and Nicobar Islands] to Bose's forces, but a face-saving agreement was worked out so that the provisional government was given a 'jurisdiction', while actual control remained throughout with the Japanese military... Bose continued to lobby for complete transfer, but did not succeed."{{Sfn|Gordon|1990|pp=502–503}}}}}} | term1 = 4 July 1943 – 18 August 1945 | predecessor1 = [[Mohan Singh (general)|Mohan Singh]] and [[Iwaichi Fujiwara]] founders of the [[First Indian National Army]] | successor1 = [[Death of Subhas Chandra Bose|''Office abolished'']] | order2 = | office3 = [[List of Presidents of the Indian National Congress|President]] of the [[Indian National Congress]] | term3 = 18 January 1938 – 29 January 1939 | term4 = 29 January 1939 – 29 April 1939 | predecessor3 = [[Jawaharlal Nehru]] | successor4 = [[Rajendra Prasad]] | office2 = President of the [[All India Forward Bloc]] | term2 = 22 June 1939 – 16 January 1941 | predecessor2 = ''Office established'' | successor2 = [[Sardul Singh Kavishar]] | order5 = 5th | office5 = Mayor of Calcutta | term5 = 22 August 1930 – 15 April 1931 | predecessor5 = [[Jatindra Mohan Sengupta]] | successor5 = [[Bidhan Chandra Roy]] | spouse = {{Marriage|[[Emilie Schenkl]]|1937}}{{efn|Secretly married without ceremony or witnesses, unacknowledged publicly by Bose.{{Sfn|Hayes|2011|p=15}}}} | children = [[Anita Bose Pfaff]] | father = [[Janakinath Bose]] | mother = [[Prabhabati Bose]] | alma_mater = {{ubl|[[Presidency College, Kolkata]]{{efn|Bose was briefly expelled from the college and rusticated from the university on 15 February 1916.{{Sfn|Gordon|1990|p=48}} He was then reinstated in the university on 20 July 1917.{{Sfn|Gordon|1990|p=52}}}}<br>[[University of Calcutta]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br>[[Fitzwilliam College, Cambridge]] (BA)}} | known_for = {{Indented plainlist| * [[Indian independence movement]]}} | signature = S_Basu.png | signature_alt = Signature of Subhas Chandra Bose in English and Bengali | party = [[Indian National Congress]]<br />[[All India Forward Bloc]] | nickname = Netaji | native_name = | native_name_lang = bn | honorific_prefix = <!-- No honorifics as per [[WP:NCIN]], specific section [[Wikipedia:Naming conventions (Indic)#Titles and honorifics|here]]. --> }} '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' (Bn-সুভাষচন্দ্র বসু [[ജനുവരി 23]], [[1897]] - [[ഓഗസ്റ്റ് 18]], [[1945]]^{സംശയാസ്പദം}) [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ]] ഒരു പ്രധാന നേതാവായിരുന്നു. നേതാജി എന്നാണ് അദ്ദേഹം വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. തുടർച്ചയായി രണ്ടു തവണ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സമരരീതികൾ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിത്തരുവാൻ പോകുന്നതല്ല എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. [[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]] എന്ന പേരിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടി അദ്ദേഹം രൂപവത്കരിച്ചു. പതിനൊന്നു തവണ അദ്ദേഹത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ജയിലിലടച്ചിട്ടുണ്ട്. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട സമയത്ത് അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ ‍]] നിന്നു പലായനം ചെയ്തു. [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹം ചെന്നെത്തിയത്. [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടു ശക്തികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തു സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. {{ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി}} == ജനനം, ബാല്യം == [[ഒറീസ്സ|ഒറീസ്സയിലെ]] [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്കാണ്]] സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ ജന്മസ്ഥലം. [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]] അന്ന് [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|ബംഗാളിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അച്ഛൻ ജാനകിനാഥ് ബോസ്, ഒരു പ്രശസ്ത [[വക്കീൽ|വക്കീലായിരുന്നു]].അമ്മ പ്രഭാവതി. ഈ ദമ്പതികളുടെ ആറാമത്തെ മകനായിരുന്നു സുഭാസ്. പുത്രസൗഭാഗ്യം കൊണ്ട് സമ്പന്നരായിരുന്നു ജാനകീനാഥും, പ്രഭാവതിയും, അതുകൊണ്ടു തന്നെ മറ്റു കുട്ടികളെപ്പോലെ സുഭാസിനും വേണ്ടത്ര പരിചരണം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>[[#scb02|സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്]]ജാനകീനാഥിന്റെ പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.7</ref> പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് മിഷണറീസ് നടത്തിയിരുന്ന ഒരു യൂറോപ്യൻ മാതൃകയിലുള്ള സ്കൂളിലാണ് സുഭാഷ് തന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. സുഭാഷ് ചെറുപ്പത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ സംസാരിച്ചിരുന്നില്ല. ബ്രീട്ടീഷ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസരീതിയിൽ കുട്ടിയായിരുന്ന സുഭാഷ് സംതൃപ്തനല്ലായിരുന്നു. സാമൂഹ്യപ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്നകന്നു നിൽക്കുന്ന ഈ വിദ്യാഭ്യാസസംസ്കാരം സുഭാഷിന് ദഹിച്ചില്ല.<ref>[[സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്#scb02|സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്ജാനകീനാഥിന്റെ]] പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.8</ref> കൽക്കട്ടയിലെ പ്രശസ്തമായ പ്രസിഡൻസി കോളേജിലാണ് സുഭാഷ് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോടൊപ്പം കോളേജിനു പുറത്തു നടക്കുന്ന വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങളെ സുഭാഷ് കൗതുകപൂർവ്വം നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. == ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Young Netaji Subash Chandra Bose.gif|thumb|175px|right|ബാല്യം]] [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്‌ജ് സർവ്വകലാശാലയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. 1920 - ൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ്]] പ്രവേശനപ്പരീക്ഷ എഴുതി. പക്ഷേ ഉയർന്ന മാർക്കുണ്ടായിരുന്നിട്ടും സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാ‍ൻ വേണ്ടി അദ്ദേഹം സിവിൽ സർവീസ് ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നു. പക്ഷേ [[മഹാത്മാഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] അഹിംസാ സിദ്ധാന്തവുമായി യോജിച്ചു പോകാൻ ബോസിനു കഴിഞ്ഞില്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹം [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലേക്ക്]] പോയി, അവിടെ [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]] എന്ന ബംഗാളി സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കാനാരംഭിച്ചു. [[Motilal Nehru|മോട്ടിലാൽ നെഹ്രുവിനോടൊപ്പം]] [[സ്വരാജ് പാർട്ടി]] സ്ഥാപിച്ച ആളാണ് [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]]. [[1921]]- ൽ [[വെയിൽസ്സ്|വെയിൽസിലെ]] രാജകുമാരൻ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സന്ദർശിക്കുന്നതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൾ ബഹിഷ്കരിക്കാൻ ബോസ് ജനങ്ങളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തു അതെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അറസ്റ്റിലും ആയി. 1924 ഏപ്രിലിൽ, പുതിയതായി രൂപവത്കരിച്ച [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] കോർപ്പറേഷന്റെ ചീഫ് എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർ ആയി അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസാ|ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസായിരുന്നു]] കോർപ്പറേഷൻ മേയർ. 3000 രൂപ മാസശമ്പളത്തോടെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചത് പക്ഷേ 1500 രൂപയേ അദ്ദേഹം വാങ്ങിയിരുന്നുള്ളു. ആ വർഷം തന്നെ [[ഒക്‌ടോബർ|ഒക്‌ടോബറിൽ]] തീവ്രവാദിയാണെന്ന സംശയത്തിന്റെ പുറത്ത് ബോസിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ആദ്യം [[അലിപൂർ]] ജയിലിലായിരുന്നു പാർപ്പിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്ക്]] നാടുകടത്തി. സെപ്തംമ്പർ 25ന് അദ്ദേഹം ജയിൽ മോചിതനായി, അതിനു ശേഷം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] മേയറായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം == <!-- [[ചിത്രം:carbose.jpg|thumb|150px|right|ബോസ് അനന്തരവനോടൊപ്പം രക്ഷപെടാനുപയോഗിച്ച കാർ]] --> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തോടു കൂടി [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനിലുണ്ടായ]] രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത പരമാവധി മുതലെടുത്ത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കണം എന്നായിരുന്നു ബോസിന്റെ അഭിപ്രായം. മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള [[രാഷ്ട്രീയം|രാഷ്ട്രീയവും]], സൈനികവും, [[നയതന്ത്രം|നയതന്ത്രപരവുമായുള്ള]] പിന്തുണ ലഭിച്ചാലേ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്ക്]] സ്വാതന്ത്ര്യം പൊരുതി നേടാനാകൂ എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധം തുടങ്ങിയപ്പോൾ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിനോട് കൂടിയാലോചിക്കാതെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെയും യുദ്ധപങ്കാളിയാക്കി. ഇതിനെതിരെ അദ്ദേഹം പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ അധികൃതർ അദ്ദേഹത്തെ ജയിലിലടച്ചു. പക്ഷേ ജയിലിൽ തുടങ്ങിയ നിരാഹാരസമരം 7 ദിവസമായപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലെ]] ബോസിന്റെ വസതി പോലീസ് നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നു. [[1941]] [[ജനുവരി 19]] ന് തന്റെ അനന്തരവനായ [[ശിശിർ .കെ ബോസ്|ശിശിർ .കെ ബോസിനോടൊപ്പം]] നിരീക്ഷകരുടെ കണ്ണു വെട്ടിച്ച് ബോസ് രക്ഷപ്പെട്ടു. [[peshawar|പേഷാവറിലേക്കാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. അവിടെ നിന്ന് [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനും]], [[soviet union|സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനും]] കടന്ന് [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലെത്തി]]. വേഷം മാറിയാണ് ബോസ് സഞ്ചരിച്ചത്. ആദ്യം സിയാവുദ്ദീൻ എന്ന പേരിൽ [[പത്താൻ]] വംശജനായ ഇൻഷുറൻസ് ഏജന്റിന്റെ വേഷത്തിൽ [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനിൽ]] എത്തി. അവിടെ നിന്നും കൌണ്ട് ഒർലാണ്ടോ മസ്സോട്ട എന്ന [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിക്കാരനായി]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിലെത്തി]]. അവിടെ നിന്നും [[റോം|റോമിലും]] അവസാനം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലും]] എത്തിച്ചേർന്നു. == ജർമ്മനിയിൽ == വിദേശകാര്യവകുപ്പിലെ പ്രചാരണ വിഭാഗത്തിൽ ബോസിന് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തികച്ചും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ഓഫീസും അതിനുവേണ്ട എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ജർമ്മൻ സർക്കാർ അനുവദിച്ചു. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയെ]] സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ പരിജ്ഞാനമുള്ള ആളായിരുന്നു. ത്രോട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പകരക്കാരനായിരുന്ന [[അലക്സാണ്ടർ വെർത്ത്|അലക്സാണ്ടർ വെർത്തും]] സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായി. ബോസിനു വേണ്ടുന്ന സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു കൊടുക്കാൻ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലെ]] ജർമ്മൻ അധിനിവേശരാജ്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭാരതീയരെയും ഉത്തരാഫ്രിക്കയിൽ തടവുകാരാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ത്യൻ സൈനികരേയും സംഘടിപ്പിച്ച് ബോസ് [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] (Indian Legion) എന്നൊരു സേനാഘടകത്തെ രൂപവത്കരിച്ചു. ഏകദേശം 4500 സൈനികരുടെ അംഗബലം ഉണ്ടായിരുന്നു ഈ സേനയ്ക്ക്. ജർമ്മൻ വിദേശവകുപ്പിൽ 1941 ജൂലൈ മാസത്തിൽ വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങളോടെ ‘പ്രത്യേക ഭാരത വകുപ്പ്’ (Special Indian Department) രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. 1941 അവസാനത്തോടെ [[ബർലിൻ|ബർലിനിൽ]] ഒരു ‘ [[സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രം]] ‘(Free India Centre)' അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. ആത്മാർഥതയും, ദേശസ്നേഹവും, അർപ്പണമനോഭാവവുമുള്ള കുറച്ചു അനുയായികളെയും ബോസിനു അവിടെ കിട്ടി, [[എ.സി.നമ്പ്യാർ]]‍, [[എൻ.ജി.ഗണപതി]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]], [[എം.ആർ.വ്യാസ്]], [[ഗിരിജാ മുഖർജി]], തുടങ്ങിയവർ. നയതന്ത്രപരമായ ഒരു സ്ഥാനപതി കാര്യാലയത്തിനു തുല്യമായ എല്ലാ പരിഗണനയും ഫ്രീ ഇന്ത്യാ സെന്ററിനു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിൽ]] ലഭിച്ചിരുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഭാരതകേന്ദ്രം അഥവാ ഫ്രീ‍ ഇന്ത്യ സെന്ററിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു, # [[ആസാദ് ഹിന്ദ് റേഡിയോ]] വഴി ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ നടത്തുക # ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം, സംസ്കാരം, [[കല]], [[തത്ത്വശാസ്ത്രം]], സാമ്പത്തികം, തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ‘[[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദിനപത്രം]]’ ഇംഗ്ലീഷിലും, മറ്റു യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിലും അച്ചടിച്ച് വിതരണം ചെയ്യുക. # ജർമ്മൻ അധിനിവേശപ്രദേശങ്ങളിലെ ഇന്ത്യാക്കാരെ സംഘടിപ്പിക്കുക . # സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വ്യാപകമാക്കുക. # [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] എന്ന ഇന്ത്യൻ ദേശീയസേനയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുക. സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയശേഷം ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പിൽ വരുത്തേണ്ട സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് പദ്ധതികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യാനായി ഒരു ആസൂത്രണ കമ്മീഷനും സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിൽ രൂപവത്കരിച്ചു. കുതിച്ചു ചാടുന്ന ഒരു [[കടുവ|കടുവയുടെ]] ചിത്രം അങ്കിതമായ മൂവർണക്കൊടി ദേശീയപതാകയായി സ്വീകരിച്ചു. [[ബർലിൻ|ബർലിനിലെ]] സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രമായിരുന്നു [[മഹാകവി ടാഗോർ]] രചിച്ച ‘[[ജനഗണമന|ജനഗണമന..]]’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന [[പദ്യം]] ദേശീയഗാനമായി ആദ്യം അംഗീകരിച്ചത്. == പൂർവ്വേഷ്യയിൽ == [[നാസി|നാസികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യാ]] ആക്രമണവും അത് വഴി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] സ്വാതന്ത്ര്യവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദ്ധതികൾ നടപ്പിൽ വന്നില്ല. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറുടെ]] പല പ്രവർത്തികളോടും ബോസിന് യോജിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല, പ്രത്യേകിച്ചും ജൂതന്മാരോടുള്ള സമീപനവും, ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നേരെയുള്ള നാസികളുടെ ശത്രുതാപരമായ സമീപനവും, പിന്നെ [[soviet union|സോവിയറ്റ് യൂണിയനു]] നേരേയുള്ള നാസി ആക്രമണവും. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ]] പ്രവർത്തികളെ അദ്ദേഹം പരസ്യമായി വിമർശിച്ചിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലർക്കും]] നാസികൾക്കും അത്ര താല്പര്യവുമില്ലായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] വിട്ടു [[പൂർവ്വേഷ്യ|പൂർവേഷ്യയിലേക്കു]] പോകുവാൻ മറ്റു ചില കാരണങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്, [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്ര]] മേഖലയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ പെട്ടെന്നു മാറി, ജപ്പാൻ [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടുരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ]] ഭാഗം ചേർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിനും അമേരിക്കയ്ക്കും എതിരേ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ച [[ജപ്പാൻ]] സേന [[സിംഗപ്പൂർ]] ദ്വീപ് നിഷ്പ്രയാസം കീഴടക്കി. അതിനുശേഷം [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യം [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്കും]] കടന്നു, 1942 മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[റംഗൂൺ]] വിട്ടൊഴിഞ്ഞു പോയി. പൂർവ്വേഷ്യയിൽ നിന്നും ഒരു വിമോചനസേനയെ ഇന്ത്യയിലേക്കു നയിക്കാനുള്ള സാധ്യത സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു. ഇക്കാരണങ്ങളാൽ ബോസ് നാസി ജർമ്മനി വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1943ൽ അദ്ദേഹം ജർമ്മനി വിട്ടുപോയി, [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലാണ്]] ചെന്നെത്തിയത്. [[യു -180]] എന്ന ജർമ്മൻ [[അന്തർവാഹിനി|അന്തർവാഹിനിയിലാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. [[കേപ്പ് ഓഫ് ഗുഡ് ഹോപ്]] വഴിയായിരുന്നു യാത്ര. ഇടക്കു വച്ച് [[ഐ - 29]] എന്ന [[ജപ്പാൻ|ജാപ്പനീസ്]] മുങ്ങിക്കപ്പലിൽ യാത്ര തുടർന്നു. 1943 മെയ് 6നു [[സുമാത്ര|സുമാത്രയുടെ]] തീരത്തുള്ള [[സാബാങ്ങ്]] എന്ന ചെറുദ്വീപിലാണ് ബോസ് ചെന്നെത്തിയത്, അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യത്തിലെ കേണൽ യാമമോട്ടോയും എത്തിയിരുന്നു. മേയ് 12നു അദ്ദേഹം [[ടോക്കിയോ|ടോക്കിയോയിൽ]] എത്തിച്ചേർന്നു. അവിടെ ഒരുമാസം താമസിച്ച അദ്ദേഹം [[ജപ്പാൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി ജനറൽ [[ടോജോ]]യുമായി ഭാരത-ജപ്പാൻ ബന്ധങ്ങളെപ്പറ്റിയും, നടപടിക്രമങ്ങളെപ്പറ്റിയും വിശദമായി ചർച്ചചെയ്ത് ഒരു പരസ്പരധാരണയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. [[റാഷ്‌ബിഹാരി ബോസ്]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]]‍, [[യാമമോട്ടോ|കേണൽ യാമമോട്ടോ]] എന്നിവരോടൊപ്പം 1943 ജൂൺ 23നു നേതാജി [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലേക്ക്]] യാത്ര തിരിച്ചു. == ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി (INA) == {{പ്രലേ|ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി}} [[റാഷ് ബിഹാരി ബോസ്]] [[1943]] ജൂലൈ 4-നു സിംഗപ്പൂരിലെ പ്രസിദ്ധമായ കാഥേ ഹാളിൽ വച് ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ നേതൃത്വം സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിനു കൈമാറി. അടുത്തദിവസം ജൂലൈ 5-നു ആസാദ് ഹിന്ദ് ഫൌജ് അഥവാ [[ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]](ഐ.എൻ.എ or INA) രൂപവത്കരിച്ച വിവരം അദ്ദേഹം ലോകത്തെ അറിയിച്ചു. === ഐ.എൻ.എയിലെ മലയാളികൾ === ഐ.എൻ.എയുടെ രൂപവത്കരണത്തിലും പ്രവർത്തനത്തിലും പങ്കുവഹിച്ച നിരവധി മലയാളികളുണ്ട്. [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി]], [[എൻ. രാഘവന്]]‍, [[എ.സി.എൻ നമ്പ്യാർ]], [[കണ്ണേമ്പിള്ളി കരുണാകരമേനോൻ]], [[വക്കം അബ്ദുൾഖാദർ]], [[എൻ.പി. നായർ]] തുടങ്ങി കുറെ മലയാളികൾ. പോരാട്ടത്തിനിടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മരിച്ചുവീണവരും ബ്രിട്ടീഷുകാർ തൂക്കിലേറ്റിയവരും അക്കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. [[വക്കം ഖാദര്]]‍, [[ടി.പി. കുമാരൻ നായർ]] തുടങ്ങിയവർ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ടു. [[മിസ്സിസ് പി.കെ. പൊതുവാൾ]]‍, [[നാരായണി അമ്മാൾ]] തുടങ്ങിയ [[കേരളം|കേരളീയ]] വനിതകളും ഐ.എൻ.എയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഐ.എൻ.എയുടെ വനിതാവിഭാഗമായിരുന്ന ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റിന്റെ നേതൃത്വം വഹിച്ചിരുന്നത് ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മിയായിരുന്നു. 1943-ൽ നേതാജി രൂപം കൊടുത്ത ആസാദ് ഹിന്ദ് ഗവണ്മെന്റിലെ ഏക വനിതാംഗവും അവരായിരുന്നു. == സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ == 1943 ഒക്ടോബർ 21-നു രാവിലെ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ]] ഒരു വിശേഷാൽ പൊതുയോഗം [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലെ]] കാഥേഹാളിൽ വച്ചു കൂടുകയുണ്ടായി. ഇവിടെ വച്ച് താൽക്കാലിക സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ രൂപവത്കരണം നേതാജി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിനുശേഷം രാഷ്ട്രത്തലവനായി നേതാജി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഒക്ടോബർ 22-നു വനിതകളുടെ സേനാവിഭാഗമായ ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റ് നേതാജി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. അടുത്തദിവസങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ മന്ത്രിസഭയോഗങ്ങളിൽ വച്ച് അമേരിക്കൻ ശക്തികൾക്കെതിരെ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാന്റെ]] കൈവശമായിരുന്ന [[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിനു കൈമാറുന്നതാണെന്നും മേലാൽ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ഏതു ഭാരതപ്രദേശവും ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാരിന് വിട്ടുകൊടുക്കുന്നതാണെന്നും ജാപ്പനീസ് പ്രധാനമന്ത്രി [[ജനറൽ ടോജോ]]^{കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്} പ്രസ്താവിച്ചു. 1943 ഡിസംബർ 29-‍ാ‍‍ം തീയതി ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ നേതാജി ആൻഡമാനിലെത്തി. ആൻഡമാൻ ദ്വീപിന് ‘ഷഹീദ്’ ദ്വീപെന്നും, നിക്കോബാർ ദ്വീപിന് ‘സ്വരാജ്’ ദ്വീപെന്നും നേതാജി പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. [[മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥൻ|മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥനെ]] ഷഹീദ് സ്വരാജ് ദ്വീപസമൂഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ഭരണാധികാരിയായി നേതാജി നിയമിച്ചു. ജപ്പാന്റെ സഹായത്തോടെ 1944-ൽ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്ക്|ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്കും]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. താൽക്കാലിക ഗവണ്മെന്റിനുവേണ്ടി നേതാജി കറൻസി നോട്ടുകൾ അച്ചടിച്ചിറക്കുകയും ചെയ്തു. == യുദ്ധം == 1944 ജനുവരിയിലാണ് [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] അതിർത്തി ലംഘിച്ചുള്ള ഒരാക്രമണം നടത്താൻ [[ജപ്പാൻ]] തീരുമാനിച്ചത്, സഖ്യകക്ഷികൾ [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നത് തടയാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇത്. [[അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശം|അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശത്തുകൂടി]] കിഴക്കൻ [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ‍|ബംഗാളിന്റെ]] കവാടമായ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിനെ]] ലക്ഷ്യമാക്കി ഒരു മുന്നേറ്റം നടത്തുക, ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിൽ]] ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ സാവധാനം [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലും]] [[കോഹിമ|കോഹിമയും]] പിടിച്ചെടുക്കുക, ഇതായിരുന്നു യുദ്ധതന്ത്രം. ഐ.എൻ.എയിലെ സുഭാസ് റെജിമെന്റ് ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നണിയിലേക്ക് നീങ്ങണമെന്ന് ബോസ് തീരുമാനിച്ചു. ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സംയുക്തസേനകൾ ചിറ്റഗോംഗ് ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിത്തുടങ്ങി, അരാക്കൻ പ്രദേശത്ത് വച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുമായി ഏറ്റുമുട്ടി. ബ്രിട്ടീഷ് സേനയെ പിന്നോക്കം പായിച്ചു കൊണ്ട് ബഹുദൂരം മുന്നേറുകയും ചെയ്തു. മാർച്ച് മാസത്തിൽ ഐ.എൻ.എ ഘടകങ്ങൾ അതിർത്തി കടന്ന് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] പ്രവേശിച്ചു. മാർച്ച് മധ്യത്തോടെ ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സേനകൾ ഇംഫാൽ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ലഫ്.കേണൽ എം.ഇസഡ്.കിയാനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഐ.എൻ.എയുടെ ഒന്നാം ഡിവിഷൻ ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നേറി. യുദ്ധമേഖലയുടെ വടക്കേയറ്റത്ത്, ഏപ്രിൽ ആദ്യവാരം ഐ.എൻ.എ-ജപ്പാൻ സംയുക്തസേന കൊഹിമയിൽ പ്രവേശിച്ചു ഏപ്രിൽ അവസാനത്തോടെ ഇംഫാലിനെ വളഞ്ഞു, [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലിന്]] ഏകദേശം 15 കിലോമീറ്റർ അടുത്തെത്തിയിരുന്നു അവർ അപ്പോൾ. പക്ഷേ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം പെട്ടെന്നു നിലച്ചു, ഭാഗ്യം ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുടെ ഭാഗത്തായിരുന്നു. പല കാരണങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു ഇതിന്. രൂക്ഷമായ കാലവർഷം പതിവിനു വിപരീതമായി ഒരു മാസം മുമ്പേ വന്നു. പിന്നെ [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലെ]] യുദ്ധം ബ്രിട്ടന് അനുകൂലമായിത്തീർന്നതിനാൽ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വിമാനസേനവിഭാഗം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലേക്ക്]] തിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു. ഇതിനെ ചെറുക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] വിമാനസേന സമരമേഖലയിൽ ഇല്ലാതെ പോയി. [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്രത്തിലെ]] അമേരിക്കൻ മുന്നേറ്റം നേരിടാനായി വിമാനങ്ങളെല്ലാം [[ജപ്പാൻ]] പിൻവലിച്ചതായിരുന്നു കാരണം. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ പൊതു പിന്മാറ്റത്തിന് ഉത്തരവുണ്ടായി, മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ സേനകൾ പിന്മാറ്റം ആരംഭിച്ചു. [[ജനറൽ ടോജോ]] 1944 സെപ്തംബറിൽ അധികാരത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു. [[ജനറൽ കെയ്‌സോ]] ജപ്പാ‍ന്റെ ഭരണസാരഥ്യം ഏറ്റെടുത്തു. ഇതിനിടെ [[ജപ്പാൻ]] സർക്കാരിൽ വീണ്ടും മാറ്റമുണ്ടായി ജനറൽ കെയ്‌സോ രാജിവച്ചു, [[അഡ്‌മിറൽ സുസുക്കി]] പ്രധാനമന്ത്രിയായി. ആ സമയത്ത് ബർമ്മയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ ആകെ മാറി, [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] വിട്ടൊഴിയാൻ [[ജപ്പാൻ]] സേനകൾക്ക് ഉത്തരവ് കിട്ടി. [[റംഗൂൺ]] മേഖലയിൽ അന്തിമമായ സമരത്തിന് നേതാജി ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചതായിട്ടാണ് കാണുന്നത്, പക്ഷേ സൈനികോപദേഷ്ടാക്കളുടെയും മന്ത്രിസഭാംഗങ്ങളുടെയും എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് ആ തീരുമാനം അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു, [[റംഗൂൺ|റംഗൂണിൽ]] നിന്നു ഒഴിഞ്ഞുപോകാനും തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാർ]][[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നും പിന്മാറി. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ അന്ത്യം == 1945 മെയ് 7-നു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] നിരുപാധികം സഖ്യശക്തികൾക്കു കീഴടങ്ങി. ഓഗസ്റ്റ് 6-നു [[ഹിരോഷിമ|ഹിരോഷിമാ]] നഗരത്തിലും, ഓഗസ്റ്റ് 9-നു [[നാഗസാക്കി|നാഗസാക്കിയിലും]] [[അമേരിക്ക]] [[അണുബോംബ്]] പ്രയോഗിച്ചു, ഇതോടെ [[ജപ്പാൻ]] കീഴടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] അവസാനിച്ചു. == മരണം, വിവാദം, അന്വേഷണം == 1945 ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് ബോസ് [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിലെ]] [[തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളം|തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളത്തിലുണ്ടായ]] അപകടത്തിൽ മരിച്ചു എന്നാണ് ഇന്ത്യൻ ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ്യം. ഇതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻ [[നെഹ്രു]]വിന്റെ ഭരണകാലത്ത് [[ഷാനവാസ് കമ്മീഷൻ]], [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് [[ഖോസ്ലാ കമ്മീഷൻ]] എന്നിവയെ നിയോഗിച്ചിരുന്നു. ഈ രണ്ടു കമ്മീഷനുകളും ബോസ് വിമാനാപകടത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു എന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളുടേയും പൊതുജനങ്ങളുടേയും പ്രതിഷേധം കാരണം ഈ രണ്ടു റിപ്പോർട്ടുകളും [[മൊറാർജി ദേശായി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. തുടർന്ന് 1999-ൽ [[വാജ്പേയി|വാജ്‌പേയിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|മുഖർജി കമ്മീഷൻ]] നിലവിൽ വന്നു. 1945-ൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ വിമാനാപകടം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നും അതിനാൽ ബോസ് അന്നു മരണപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തി. ഈ കണ്ടെത്തൽ വിവാദമായതോടെ റിപ്പോർട്ട് [[മൻ‌മോഹൻ സിങ്]] ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ബോസിന്റേതെന്ന് ഗവണ്മെന്റ് അവകാശപ്പെടുന്ന [[റെങ്കോജി ക്ഷേത്രം|റെങ്കോജി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] ചിതാഭസ്മം അദ്ദേഹത്തിന്റേതല്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ബോസ് [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] കടന്നിരിക്കാം എന്നും കമ്മീഷൻ സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നു. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ === സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ വച്ച് [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|ജോസഫ് സ്റ്റാലിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് നേതാജിയുടെ മരണം സംഭവിച്ചതെന്നും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അറിഞ്ഞിട്ടും അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവാഹർലാൽ നെഹ്രു ഒന്നും ചെയ്തില്ലെന്നും സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷന്റെ]] റിപ്പോർട്ട് അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി|സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി]] വെളിപ്പെടുത്തൽ നടത്തിയത്. വിമാനാപകടത്തിൽ മരിച്ചുവെന്ന വ്യാജകഥ പ്രചരിപ്പിച്ച്, നേതാജി, റഷ്യൻ അധീനതയിലായിരുന്ന [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] [[മഞ്ചൂരിയ|മഞ്ചൂരിയയിലേക്ക്]] രക്ഷപ്പെട്ടെന്നും സോവിയറ്റ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ അദ്ദേഹത്തെ [[സൈബീരിയ|സൈബീരിയയിലെ]] [[യാകുത്സുക് ജയിൽ|യാകുത്സുക് ജയിലിലടച്ച്]] 1953ൽ തൂക്കിലേറ്റുകയോ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചോ കൊല്ലുകയോ ചെയ്തെന്നുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോപണം. <ref>{{cite web|first1=കെ.കെ. അജിത്കുമാർ|title=നേതാജിയുടെ മരണം സ്റ്റാലിന്റെ തടവറയിലോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=22 ജനുവരി 2015|archive-date=2015-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123093500/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|url-status=dead}}</ref> === വിവാദ സന്യാസി === 1985 വരെ [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശിലെ]] [[അയോധ്യ]]ക്കു സമീപം രാംഭവൻ എന്ന വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന [[ഗുംനാമി ബാബ]] എന്ന സന്ന്യാസി, ബോസ് ആയിരുന്നു എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. സന്ന്യാസിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വത്തുക്കൾ ഗവണ്മെന്റ് ഏറ്റെടുത്തു. ഇവ അന്വേഷണവിധേയമാക്കിയ മുഖർജി കമ്മീഷൻ, ''‘ശക്തമായ തെളിവുകളുടെ’''<ref name=nscb1>{{cite news|title=നേതാജി ഡിഡ് നോട്ട് ഡൈ ഇൻ എ പ്ലെയിൻ ക്രാഷ്|url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|publisher=ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്|date=2013-06-13|access-date=2008-05-31|archive-date=2006-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20060530110835/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|url-status=dead}}</ref> അഭാവത്തിൽ ഈ വിശ്വാസത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഗുംനാമി ബാബയുടെ പല്ലിന്റെ [[ഡി.എൻ.എ]] ഘടനയും, നേതാജിയുടെ പിൻമുറക്കാരുടെ പല്ലിന്റെ ജനിതക ഘടനയും തമ്മിൽ പൊരുത്തമില്ലെന്നു ശാസ്ത്രീയമായി തന്നെ തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=dna>{{cite news | title = സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസിനെ സ്റ്റാലിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വധിച്ചു | url = http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | publisher = മനോരമ ഓൺലൈൻ | date = 2015-01-12 | accessdate = 2015-01-12 | archive-date = 2015-01-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150112045303/http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | url-status = bot: unknown }}</ref> ഈ സന്ന്യാസിയുടെ ജീവിതവും ചെയ്തികളും ഇന്നും ദുരൂഹമായി തുടരുന്നു. [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്]] ദിനപത്രം നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ സന്ന്യാസി ബോസ് തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കത്തക്ക തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref name=scb2>{{cite news|title=നേതാജി സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ്|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/Netaji/netajihomepage.shtml|publisher=ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്|date=2002-04-11|access-date=2008-05-31|archive-date=2012-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220043836/http://www.hindustantimes.com/|url-status=dead}}</ref> കൈയക്ഷരവിദഗ്ദ്ധനായ ഡോ. ബി. ലാൽ നടത്തിയ പരിശോധനയിൽ സന്ന്യാസിയുടേയും ബോസിന്റേയും കൈയക്ഷരം ഒന്നുതന്നെയാണെന്ന് തെളിഞ്ഞിരുന്നു. == ഭാരതരത്നം == 1991-ൽ ഭാരത സർക്കാർ ബോസിന് മരണാനന്തര ബഹുമതിയായി ഭാരതരത്നം പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ബോസിന്റെ മരണം സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഇതു പാടില്ല എന്ന് കോടതിയിൽ ഒരു പരാതി സമർപ്പിക്കപ്പെടുകയും തുടർന്ന് ഗവണ്മെന്റ് പുരസ്കാരം പിൻ‌വലിക്കുകയും ചെയ്തു. ബോസിന്റെ മരണത്തെ സ്ഥിരീകരിക്കാൻ ഗവണ്മെന്റ് സ്വീകരിച്ച ഒരു തന്ത്രമായി നിരീക്ഷകർ ഈ സംഭവത്തെ വിലയിരുത്തുന്നു == സ്രോതസ്സുകൾ == *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് ദ മാൻ ആന്റ് ഹിസ് ടൈംസ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=L5tIhE0P6IUC&printsec=frontcover|last=എറിക്|first=വ്യാസ്|publisher=ലാൻസർ പബ്ലിഷേഴ്സ്|year=2008|isbn=978-8170622437|ref=scb08}} *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് |url=http://books.google.com.sa/books?id=HdldV4Icum4C&printsec=frontcover&dq=subhas+chandra+bose|last=മാർഷൽ|first=ഗെറ്റ്സ്|publisher=ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്|year=2002|isbn=0-7864-1265-8|ref=scb02}} * സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് , പ്രൊഫസർ എം.കെ.സാനു,വിമാ പബ്ലീഷേർസ് കോട്ടയം, 1995 * നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്, എൻ.പി.നായർ, ഡിസി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരണം , 1997 == ഇതും കാണുക == * [[ദി ഇന്ത്യൻ സ്ട്രഗിൾ]] * [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} {{commons+cat|Subhas Chandra Bose|Subhas Chandra Bose}} * [http://www.myowninformations.com/2011/03/subhash-chandra-bose.html നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്] {{Subhas Chandra Bose}} {{Azad Hind Fauj}} {{Indian independence movement}} {{Indian National Congress Presidents}} {{Bose family}} {{Authority control}} {{IndiaFreedomLeaders}} [[വർഗ്ഗം:1897-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ തടവുകാരും തടങ്കലിൽ വയ്ക്കപ്പെട്ടവരും]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ആസാദ് ഹിന്ദ്]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗാളിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്| ]] 1ltjp28yrgdx6gois186lxbhh7pdvr0 4643818 4643817 2026-07-05T14:36:15Z Malikaveedu 16584 4643818 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Subhash Chandra Bose}} {{featured}} {{Infobox officeholder | name = സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ് | image = Subhas Chandra Bose NRB.jpg | caption = ബോസ്, {{circa|1930s}} | birth_name = സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് | birth_date = {{birth date|df=y|1897|1|23}} | birth_place = [[കട്ടക്ക്]], ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസി, ഇന്ത്യ | death_date = {{death date and age|df=y|1945|8|18|1897|1|23}}<ref name=dod-combined/><ref name=gordon-bose-death/> | death_place = [[Taipei|Taihoku]], തായ്‌വാൻ | death_cause = [[Third-degree burns]] from [[Death of Subhas Chandra Bose|aircrash]]<ref name=gordon-bose-death/> | resting_place = [[Renkō-ji]], ടോക്കിയോ, ജപ്പാൻ | office1 = Leader of [[Indian National Army]]{{efn|His formal title after 21 October 1943 was: Head of State, Prime Minister, Minister of War, and Minister of Foreign Affairs of the [[Provisional Government of Free India]], which was based in [[Japanese occupation of Singapore|Japanese-occupied Singapore]]{{Sfn|Gordon|1990|p=502}}{{Sfn|Wolpert|2000|p=339}} with jurisdiction but not sovereignty over [[Japanese occupation of the Andaman Islands|Japanese-occupied Andaman Islands]].{{efn|"The Japanese navy was unwilling to transfer administration of [the Andaman and Nicobar Islands] to Bose's forces, but a face-saving agreement was worked out so that the provisional government was given a 'jurisdiction', while actual control remained throughout with the Japanese military... Bose continued to lobby for complete transfer, but did not succeed."{{Sfn|Gordon|1990|pp=502–503}}}}}} | term1 = 4 ജൂലൈ 1943 – 18 ആഗസ്റ്റ് 1945 | predecessor1 = [[Mohan Singh (general)|മോഹൻ സിംഗ്]] and [[Iwaichi Fujiwara]] founders of the [[First Indian National Army]] | successor1 = [[Death of Subhas Chandra Bose|''Office abolished'']] | order2 = | office3 = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]<nowiki> പ്രസിഡന്റ്]]</nowiki> | term3 = 18 ജനുവരി 1938 – 29 ജനുവരി 1939 | term4 = 29 ജനുവരി 1939 – 29 ഏപ്രിൽ 1939 | predecessor3 = [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]] | successor4 = [[രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്]] | office2 = [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്കിന്റെ]] പ്രസിഡന്റ് | term2 = 22 ജൂൺ 1939 – 16 ജനുവരി 1941 | predecessor2 = ''Office established'' | successor2 = [[സർദുൽ സിംഗ് കവിഷർ]] | order5 = 5th | office5 = കൊൽക്കത്ത മേയർ | term5 = 22 ആഗസ്റ്റ് 1930 – 15 ഏപ്രിൽ 1931 | predecessor5 = [[ജതീന്ദ്ര മോഹൻ സെൻഗുപ്ത]] | successor5 = [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ്]] | spouse = {{Marriage|[[എമിലി ഷെൻക്കൽ]]|1937}}{{efn|Secretly married without ceremony or witnesses, unacknowledged publicly by Bose.{{Sfn|Hayes|2011|p=15}}}} | children = [[അനിതാ ബോസ് ഫാഫ്]] | father = [[ജാനകീനാഥ് ബോസ്]] | mother = [[പ്രഭാബതി ബോസ്]] | alma_mater = {{ubl|[[പ്രസിഡൻസി കോളേജ്, കൊൽക്കത്ത]]{{efn|Bose was briefly expelled from the college and rusticated from the university on 15 February 1916.{{Sfn|Gordon|1990|p=48}} He was then reinstated in the university on 20 July 1917.{{Sfn|Gordon|1990|p=52}}}}<br>[[University of Calcutta]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br>[[Fitzwilliam College, Cambridge]] (BA)}} | known_for = {{Indented plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]]}} | signature = S_Basu.png | signature_alt = Signature of Subhas Chandra Bose in English and Bengali | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]<br />[[ഓൾ ഇന്ത്യ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]] | nickname = നേതാജി | native_name = | native_name_lang = bn | honorific_prefix = <!-- No honorifics as per [[WP:NCIN]], specific section [[Wikipedia:Naming conventions (Indic)#Titles and honorifics|here]]. --> }} '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' (Bn-সুভাষচন্দ্র বসু [[ജനുവരി 23]], [[1897]] - [[ഓഗസ്റ്റ് 18]], [[1945]]^{സംശയാസ്പദം}) [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ]] ഒരു പ്രധാന നേതാവായിരുന്നു. നേതാജി എന്നാണ് അദ്ദേഹം വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. തുടർച്ചയായി രണ്ടു തവണ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സമരരീതികൾ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിത്തരുവാൻ പോകുന്നതല്ല എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. [[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]] എന്ന പേരിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടി അദ്ദേഹം രൂപവത്കരിച്ചു. പതിനൊന്നു തവണ അദ്ദേഹത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ജയിലിലടച്ചിട്ടുണ്ട്. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട സമയത്ത് അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ ‍]] നിന്നു പലായനം ചെയ്തു. [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹം ചെന്നെത്തിയത്. [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടു ശക്തികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തു സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. {{ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി}} == ജനനം, ബാല്യം == [[ഒറീസ്സ|ഒറീസ്സയിലെ]] [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്കാണ്]] സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ ജന്മസ്ഥലം. [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]] അന്ന് [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|ബംഗാളിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അച്ഛൻ ജാനകിനാഥ് ബോസ്, ഒരു പ്രശസ്ത [[വക്കീൽ|വക്കീലായിരുന്നു]].അമ്മ പ്രഭാവതി. ഈ ദമ്പതികളുടെ ആറാമത്തെ മകനായിരുന്നു സുഭാസ്. പുത്രസൗഭാഗ്യം കൊണ്ട് സമ്പന്നരായിരുന്നു ജാനകീനാഥും, പ്രഭാവതിയും, അതുകൊണ്ടു തന്നെ മറ്റു കുട്ടികളെപ്പോലെ സുഭാസിനും വേണ്ടത്ര പരിചരണം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>[[#scb02|സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്]]ജാനകീനാഥിന്റെ പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.7</ref> പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് മിഷണറീസ് നടത്തിയിരുന്ന ഒരു യൂറോപ്യൻ മാതൃകയിലുള്ള സ്കൂളിലാണ് സുഭാഷ് തന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. സുഭാഷ് ചെറുപ്പത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ സംസാരിച്ചിരുന്നില്ല. ബ്രീട്ടീഷ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസരീതിയിൽ കുട്ടിയായിരുന്ന സുഭാഷ് സംതൃപ്തനല്ലായിരുന്നു. സാമൂഹ്യപ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്നകന്നു നിൽക്കുന്ന ഈ വിദ്യാഭ്യാസസംസ്കാരം സുഭാഷിന് ദഹിച്ചില്ല.<ref>[[സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്#scb02|സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്ജാനകീനാഥിന്റെ]] പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.8</ref> കൽക്കട്ടയിലെ പ്രശസ്തമായ പ്രസിഡൻസി കോളേജിലാണ് സുഭാഷ് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോടൊപ്പം കോളേജിനു പുറത്തു നടക്കുന്ന വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങളെ സുഭാഷ് കൗതുകപൂർവ്വം നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. == ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Young Netaji Subash Chandra Bose.gif|thumb|175px|right|ബാല്യം]] [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്‌ജ് സർവ്വകലാശാലയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. 1920 - ൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ്]] പ്രവേശനപ്പരീക്ഷ എഴുതി. പക്ഷേ ഉയർന്ന മാർക്കുണ്ടായിരുന്നിട്ടും സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാ‍ൻ വേണ്ടി അദ്ദേഹം സിവിൽ സർവീസ് ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നു. പക്ഷേ [[മഹാത്മാഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] അഹിംസാ സിദ്ധാന്തവുമായി യോജിച്ചു പോകാൻ ബോസിനു കഴിഞ്ഞില്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹം [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലേക്ക്]] പോയി, അവിടെ [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]] എന്ന ബംഗാളി സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കാനാരംഭിച്ചു. [[Motilal Nehru|മോട്ടിലാൽ നെഹ്രുവിനോടൊപ്പം]] [[സ്വരാജ് പാർട്ടി]] സ്ഥാപിച്ച ആളാണ് [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]]. [[1921]]- ൽ [[വെയിൽസ്സ്|വെയിൽസിലെ]] രാജകുമാരൻ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സന്ദർശിക്കുന്നതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൾ ബഹിഷ്കരിക്കാൻ ബോസ് ജനങ്ങളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തു അതെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അറസ്റ്റിലും ആയി. 1924 ഏപ്രിലിൽ, പുതിയതായി രൂപവത്കരിച്ച [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] കോർപ്പറേഷന്റെ ചീഫ് എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർ ആയി അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസാ|ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസായിരുന്നു]] കോർപ്പറേഷൻ മേയർ. 3000 രൂപ മാസശമ്പളത്തോടെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചത് പക്ഷേ 1500 രൂപയേ അദ്ദേഹം വാങ്ങിയിരുന്നുള്ളു. ആ വർഷം തന്നെ [[ഒക്‌ടോബർ|ഒക്‌ടോബറിൽ]] തീവ്രവാദിയാണെന്ന സംശയത്തിന്റെ പുറത്ത് ബോസിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ആദ്യം [[അലിപൂർ]] ജയിലിലായിരുന്നു പാർപ്പിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്ക്]] നാടുകടത്തി. സെപ്തംമ്പർ 25ന് അദ്ദേഹം ജയിൽ മോചിതനായി, അതിനു ശേഷം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] മേയറായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം == <!-- [[ചിത്രം:carbose.jpg|thumb|150px|right|ബോസ് അനന്തരവനോടൊപ്പം രക്ഷപെടാനുപയോഗിച്ച കാർ]] --> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തോടു കൂടി [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനിലുണ്ടായ]] രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത പരമാവധി മുതലെടുത്ത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കണം എന്നായിരുന്നു ബോസിന്റെ അഭിപ്രായം. മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള [[രാഷ്ട്രീയം|രാഷ്ട്രീയവും]], സൈനികവും, [[നയതന്ത്രം|നയതന്ത്രപരവുമായുള്ള]] പിന്തുണ ലഭിച്ചാലേ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്ക്]] സ്വാതന്ത്ര്യം പൊരുതി നേടാനാകൂ എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധം തുടങ്ങിയപ്പോൾ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിനോട് കൂടിയാലോചിക്കാതെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെയും യുദ്ധപങ്കാളിയാക്കി. ഇതിനെതിരെ അദ്ദേഹം പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ അധികൃതർ അദ്ദേഹത്തെ ജയിലിലടച്ചു. പക്ഷേ ജയിലിൽ തുടങ്ങിയ നിരാഹാരസമരം 7 ദിവസമായപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലെ]] ബോസിന്റെ വസതി പോലീസ് നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നു. [[1941]] [[ജനുവരി 19]] ന് തന്റെ അനന്തരവനായ [[ശിശിർ .കെ ബോസ്|ശിശിർ .കെ ബോസിനോടൊപ്പം]] നിരീക്ഷകരുടെ കണ്ണു വെട്ടിച്ച് ബോസ് രക്ഷപ്പെട്ടു. [[peshawar|പേഷാവറിലേക്കാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. അവിടെ നിന്ന് [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനും]], [[soviet union|സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനും]] കടന്ന് [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലെത്തി]]. വേഷം മാറിയാണ് ബോസ് സഞ്ചരിച്ചത്. ആദ്യം സിയാവുദ്ദീൻ എന്ന പേരിൽ [[പത്താൻ]] വംശജനായ ഇൻഷുറൻസ് ഏജന്റിന്റെ വേഷത്തിൽ [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനിൽ]] എത്തി. അവിടെ നിന്നും കൌണ്ട് ഒർലാണ്ടോ മസ്സോട്ട എന്ന [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിക്കാരനായി]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിലെത്തി]]. അവിടെ നിന്നും [[റോം|റോമിലും]] അവസാനം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലും]] എത്തിച്ചേർന്നു. == ജർമ്മനിയിൽ == വിദേശകാര്യവകുപ്പിലെ പ്രചാരണ വിഭാഗത്തിൽ ബോസിന് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തികച്ചും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ഓഫീസും അതിനുവേണ്ട എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ജർമ്മൻ സർക്കാർ അനുവദിച്ചു. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയെ]] സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ പരിജ്ഞാനമുള്ള ആളായിരുന്നു. ത്രോട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പകരക്കാരനായിരുന്ന [[അലക്സാണ്ടർ വെർത്ത്|അലക്സാണ്ടർ വെർത്തും]] സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായി. ബോസിനു വേണ്ടുന്ന സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു കൊടുക്കാൻ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലെ]] ജർമ്മൻ അധിനിവേശരാജ്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭാരതീയരെയും ഉത്തരാഫ്രിക്കയിൽ തടവുകാരാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ത്യൻ സൈനികരേയും സംഘടിപ്പിച്ച് ബോസ് [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] (Indian Legion) എന്നൊരു സേനാഘടകത്തെ രൂപവത്കരിച്ചു. ഏകദേശം 4500 സൈനികരുടെ അംഗബലം ഉണ്ടായിരുന്നു ഈ സേനയ്ക്ക്. ജർമ്മൻ വിദേശവകുപ്പിൽ 1941 ജൂലൈ മാസത്തിൽ വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങളോടെ ‘പ്രത്യേക ഭാരത വകുപ്പ്’ (Special Indian Department) രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. 1941 അവസാനത്തോടെ [[ബർലിൻ|ബർലിനിൽ]] ഒരു ‘ [[സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രം]] ‘(Free India Centre)' അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. ആത്മാർഥതയും, ദേശസ്നേഹവും, അർപ്പണമനോഭാവവുമുള്ള കുറച്ചു അനുയായികളെയും ബോസിനു അവിടെ കിട്ടി, [[എ.സി.നമ്പ്യാർ]]‍, [[എൻ.ജി.ഗണപതി]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]], [[എം.ആർ.വ്യാസ്]], [[ഗിരിജാ മുഖർജി]], തുടങ്ങിയവർ. നയതന്ത്രപരമായ ഒരു സ്ഥാനപതി കാര്യാലയത്തിനു തുല്യമായ എല്ലാ പരിഗണനയും ഫ്രീ ഇന്ത്യാ സെന്ററിനു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിൽ]] ലഭിച്ചിരുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഭാരതകേന്ദ്രം അഥവാ ഫ്രീ‍ ഇന്ത്യ സെന്ററിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു, # [[ആസാദ് ഹിന്ദ് റേഡിയോ]] വഴി ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ നടത്തുക # ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം, സംസ്കാരം, [[കല]], [[തത്ത്വശാസ്ത്രം]], സാമ്പത്തികം, തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ‘[[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദിനപത്രം]]’ ഇംഗ്ലീഷിലും, മറ്റു യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിലും അച്ചടിച്ച് വിതരണം ചെയ്യുക. # ജർമ്മൻ അധിനിവേശപ്രദേശങ്ങളിലെ ഇന്ത്യാക്കാരെ സംഘടിപ്പിക്കുക . # സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വ്യാപകമാക്കുക. # [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] എന്ന ഇന്ത്യൻ ദേശീയസേനയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുക. സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയശേഷം ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പിൽ വരുത്തേണ്ട സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് പദ്ധതികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യാനായി ഒരു ആസൂത്രണ കമ്മീഷനും സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിൽ രൂപവത്കരിച്ചു. കുതിച്ചു ചാടുന്ന ഒരു [[കടുവ|കടുവയുടെ]] ചിത്രം അങ്കിതമായ മൂവർണക്കൊടി ദേശീയപതാകയായി സ്വീകരിച്ചു. [[ബർലിൻ|ബർലിനിലെ]] സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രമായിരുന്നു [[മഹാകവി ടാഗോർ]] രചിച്ച ‘[[ജനഗണമന|ജനഗണമന..]]’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന [[പദ്യം]] ദേശീയഗാനമായി ആദ്യം അംഗീകരിച്ചത്. == പൂർവ്വേഷ്യയിൽ == [[നാസി|നാസികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യാ]] ആക്രമണവും അത് വഴി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] സ്വാതന്ത്ര്യവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദ്ധതികൾ നടപ്പിൽ വന്നില്ല. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറുടെ]] പല പ്രവർത്തികളോടും ബോസിന് യോജിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല, പ്രത്യേകിച്ചും ജൂതന്മാരോടുള്ള സമീപനവും, ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നേരെയുള്ള നാസികളുടെ ശത്രുതാപരമായ സമീപനവും, പിന്നെ [[soviet union|സോവിയറ്റ് യൂണിയനു]] നേരേയുള്ള നാസി ആക്രമണവും. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ]] പ്രവർത്തികളെ അദ്ദേഹം പരസ്യമായി വിമർശിച്ചിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലർക്കും]] നാസികൾക്കും അത്ര താല്പര്യവുമില്ലായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] വിട്ടു [[പൂർവ്വേഷ്യ|പൂർവേഷ്യയിലേക്കു]] പോകുവാൻ മറ്റു ചില കാരണങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്, [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്ര]] മേഖലയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ പെട്ടെന്നു മാറി, ജപ്പാൻ [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടുരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ]] ഭാഗം ചേർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിനും അമേരിക്കയ്ക്കും എതിരേ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ച [[ജപ്പാൻ]] സേന [[സിംഗപ്പൂർ]] ദ്വീപ് നിഷ്പ്രയാസം കീഴടക്കി. അതിനുശേഷം [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യം [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്കും]] കടന്നു, 1942 മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[റംഗൂൺ]] വിട്ടൊഴിഞ്ഞു പോയി. പൂർവ്വേഷ്യയിൽ നിന്നും ഒരു വിമോചനസേനയെ ഇന്ത്യയിലേക്കു നയിക്കാനുള്ള സാധ്യത സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു. ഇക്കാരണങ്ങളാൽ ബോസ് നാസി ജർമ്മനി വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1943ൽ അദ്ദേഹം ജർമ്മനി വിട്ടുപോയി, [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലാണ്]] ചെന്നെത്തിയത്. [[യു -180]] എന്ന ജർമ്മൻ [[അന്തർവാഹിനി|അന്തർവാഹിനിയിലാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. [[കേപ്പ് ഓഫ് ഗുഡ് ഹോപ്]] വഴിയായിരുന്നു യാത്ര. ഇടക്കു വച്ച് [[ഐ - 29]] എന്ന [[ജപ്പാൻ|ജാപ്പനീസ്]] മുങ്ങിക്കപ്പലിൽ യാത്ര തുടർന്നു. 1943 മെയ് 6നു [[സുമാത്ര|സുമാത്രയുടെ]] തീരത്തുള്ള [[സാബാങ്ങ്]] എന്ന ചെറുദ്വീപിലാണ് ബോസ് ചെന്നെത്തിയത്, അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യത്തിലെ കേണൽ യാമമോട്ടോയും എത്തിയിരുന്നു. മേയ് 12നു അദ്ദേഹം [[ടോക്കിയോ|ടോക്കിയോയിൽ]] എത്തിച്ചേർന്നു. അവിടെ ഒരുമാസം താമസിച്ച അദ്ദേഹം [[ജപ്പാൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി ജനറൽ [[ടോജോ]]യുമായി ഭാരത-ജപ്പാൻ ബന്ധങ്ങളെപ്പറ്റിയും, നടപടിക്രമങ്ങളെപ്പറ്റിയും വിശദമായി ചർച്ചചെയ്ത് ഒരു പരസ്പരധാരണയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. [[റാഷ്‌ബിഹാരി ബോസ്]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]]‍, [[യാമമോട്ടോ|കേണൽ യാമമോട്ടോ]] എന്നിവരോടൊപ്പം 1943 ജൂൺ 23നു നേതാജി [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലേക്ക്]] യാത്ര തിരിച്ചു. == ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി (INA) == {{പ്രലേ|ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി}} [[റാഷ് ബിഹാരി ബോസ്]] [[1943]] ജൂലൈ 4-നു സിംഗപ്പൂരിലെ പ്രസിദ്ധമായ കാഥേ ഹാളിൽ വച് ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ നേതൃത്വം സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിനു കൈമാറി. അടുത്തദിവസം ജൂലൈ 5-നു ആസാദ് ഹിന്ദ് ഫൌജ് അഥവാ [[ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]](ഐ.എൻ.എ or INA) രൂപവത്കരിച്ച വിവരം അദ്ദേഹം ലോകത്തെ അറിയിച്ചു. === ഐ.എൻ.എയിലെ മലയാളികൾ === ഐ.എൻ.എയുടെ രൂപവത്കരണത്തിലും പ്രവർത്തനത്തിലും പങ്കുവഹിച്ച നിരവധി മലയാളികളുണ്ട്. [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി]], [[എൻ. രാഘവന്]]‍, [[എ.സി.എൻ നമ്പ്യാർ]], [[കണ്ണേമ്പിള്ളി കരുണാകരമേനോൻ]], [[വക്കം അബ്ദുൾഖാദർ]], [[എൻ.പി. നായർ]] തുടങ്ങി കുറെ മലയാളികൾ. പോരാട്ടത്തിനിടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മരിച്ചുവീണവരും ബ്രിട്ടീഷുകാർ തൂക്കിലേറ്റിയവരും അക്കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. [[വക്കം ഖാദര്]]‍, [[ടി.പി. കുമാരൻ നായർ]] തുടങ്ങിയവർ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ടു. [[മിസ്സിസ് പി.കെ. പൊതുവാൾ]]‍, [[നാരായണി അമ്മാൾ]] തുടങ്ങിയ [[കേരളം|കേരളീയ]] വനിതകളും ഐ.എൻ.എയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഐ.എൻ.എയുടെ വനിതാവിഭാഗമായിരുന്ന ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റിന്റെ നേതൃത്വം വഹിച്ചിരുന്നത് ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മിയായിരുന്നു. 1943-ൽ നേതാജി രൂപം കൊടുത്ത ആസാദ് ഹിന്ദ് ഗവണ്മെന്റിലെ ഏക വനിതാംഗവും അവരായിരുന്നു. == സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ == 1943 ഒക്ടോബർ 21-നു രാവിലെ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ]] ഒരു വിശേഷാൽ പൊതുയോഗം [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലെ]] കാഥേഹാളിൽ വച്ചു കൂടുകയുണ്ടായി. ഇവിടെ വച്ച് താൽക്കാലിക സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ രൂപവത്കരണം നേതാജി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിനുശേഷം രാഷ്ട്രത്തലവനായി നേതാജി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഒക്ടോബർ 22-നു വനിതകളുടെ സേനാവിഭാഗമായ ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റ് നേതാജി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. അടുത്തദിവസങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ മന്ത്രിസഭയോഗങ്ങളിൽ വച്ച് അമേരിക്കൻ ശക്തികൾക്കെതിരെ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാന്റെ]] കൈവശമായിരുന്ന [[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിനു കൈമാറുന്നതാണെന്നും മേലാൽ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ഏതു ഭാരതപ്രദേശവും ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാരിന് വിട്ടുകൊടുക്കുന്നതാണെന്നും ജാപ്പനീസ് പ്രധാനമന്ത്രി [[ജനറൽ ടോജോ]]^{കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്} പ്രസ്താവിച്ചു. 1943 ഡിസംബർ 29-‍ാ‍‍ം തീയതി ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ നേതാജി ആൻഡമാനിലെത്തി. ആൻഡമാൻ ദ്വീപിന് ‘ഷഹീദ്’ ദ്വീപെന്നും, നിക്കോബാർ ദ്വീപിന് ‘സ്വരാജ്’ ദ്വീപെന്നും നേതാജി പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. [[മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥൻ|മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥനെ]] ഷഹീദ് സ്വരാജ് ദ്വീപസമൂഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ഭരണാധികാരിയായി നേതാജി നിയമിച്ചു. ജപ്പാന്റെ സഹായത്തോടെ 1944-ൽ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്ക്|ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്കും]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. താൽക്കാലിക ഗവണ്മെന്റിനുവേണ്ടി നേതാജി കറൻസി നോട്ടുകൾ അച്ചടിച്ചിറക്കുകയും ചെയ്തു. == യുദ്ധം == 1944 ജനുവരിയിലാണ് [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] അതിർത്തി ലംഘിച്ചുള്ള ഒരാക്രമണം നടത്താൻ [[ജപ്പാൻ]] തീരുമാനിച്ചത്, സഖ്യകക്ഷികൾ [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നത് തടയാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇത്. [[അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശം|അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശത്തുകൂടി]] കിഴക്കൻ [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ‍|ബംഗാളിന്റെ]] കവാടമായ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിനെ]] ലക്ഷ്യമാക്കി ഒരു മുന്നേറ്റം നടത്തുക, ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിൽ]] ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ സാവധാനം [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലും]] [[കോഹിമ|കോഹിമയും]] പിടിച്ചെടുക്കുക, ഇതായിരുന്നു യുദ്ധതന്ത്രം. ഐ.എൻ.എയിലെ സുഭാസ് റെജിമെന്റ് ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നണിയിലേക്ക് നീങ്ങണമെന്ന് ബോസ് തീരുമാനിച്ചു. ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സംയുക്തസേനകൾ ചിറ്റഗോംഗ് ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിത്തുടങ്ങി, അരാക്കൻ പ്രദേശത്ത് വച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുമായി ഏറ്റുമുട്ടി. ബ്രിട്ടീഷ് സേനയെ പിന്നോക്കം പായിച്ചു കൊണ്ട് ബഹുദൂരം മുന്നേറുകയും ചെയ്തു. മാർച്ച് മാസത്തിൽ ഐ.എൻ.എ ഘടകങ്ങൾ അതിർത്തി കടന്ന് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] പ്രവേശിച്ചു. മാർച്ച് മധ്യത്തോടെ ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സേനകൾ ഇംഫാൽ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ലഫ്.കേണൽ എം.ഇസഡ്.കിയാനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഐ.എൻ.എയുടെ ഒന്നാം ഡിവിഷൻ ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നേറി. യുദ്ധമേഖലയുടെ വടക്കേയറ്റത്ത്, ഏപ്രിൽ ആദ്യവാരം ഐ.എൻ.എ-ജപ്പാൻ സംയുക്തസേന കൊഹിമയിൽ പ്രവേശിച്ചു ഏപ്രിൽ അവസാനത്തോടെ ഇംഫാലിനെ വളഞ്ഞു, [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലിന്]] ഏകദേശം 15 കിലോമീറ്റർ അടുത്തെത്തിയിരുന്നു അവർ അപ്പോൾ. പക്ഷേ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം പെട്ടെന്നു നിലച്ചു, ഭാഗ്യം ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുടെ ഭാഗത്തായിരുന്നു. പല കാരണങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു ഇതിന്. രൂക്ഷമായ കാലവർഷം പതിവിനു വിപരീതമായി ഒരു മാസം മുമ്പേ വന്നു. പിന്നെ [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലെ]] യുദ്ധം ബ്രിട്ടന് അനുകൂലമായിത്തീർന്നതിനാൽ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വിമാനസേനവിഭാഗം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലേക്ക്]] തിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു. ഇതിനെ ചെറുക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] വിമാനസേന സമരമേഖലയിൽ ഇല്ലാതെ പോയി. [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്രത്തിലെ]] അമേരിക്കൻ മുന്നേറ്റം നേരിടാനായി വിമാനങ്ങളെല്ലാം [[ജപ്പാൻ]] പിൻവലിച്ചതായിരുന്നു കാരണം. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ പൊതു പിന്മാറ്റത്തിന് ഉത്തരവുണ്ടായി, മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ സേനകൾ പിന്മാറ്റം ആരംഭിച്ചു. [[ജനറൽ ടോജോ]] 1944 സെപ്തംബറിൽ അധികാരത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു. [[ജനറൽ കെയ്‌സോ]] ജപ്പാ‍ന്റെ ഭരണസാരഥ്യം ഏറ്റെടുത്തു. ഇതിനിടെ [[ജപ്പാൻ]] സർക്കാരിൽ വീണ്ടും മാറ്റമുണ്ടായി ജനറൽ കെയ്‌സോ രാജിവച്ചു, [[അഡ്‌മിറൽ സുസുക്കി]] പ്രധാനമന്ത്രിയായി. ആ സമയത്ത് ബർമ്മയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ ആകെ മാറി, [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] വിട്ടൊഴിയാൻ [[ജപ്പാൻ]] സേനകൾക്ക് ഉത്തരവ് കിട്ടി. [[റംഗൂൺ]] മേഖലയിൽ അന്തിമമായ സമരത്തിന് നേതാജി ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചതായിട്ടാണ് കാണുന്നത്, പക്ഷേ സൈനികോപദേഷ്ടാക്കളുടെയും മന്ത്രിസഭാംഗങ്ങളുടെയും എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് ആ തീരുമാനം അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു, [[റംഗൂൺ|റംഗൂണിൽ]] നിന്നു ഒഴിഞ്ഞുപോകാനും തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാർ]][[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നും പിന്മാറി. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ അന്ത്യം == 1945 മെയ് 7-നു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] നിരുപാധികം സഖ്യശക്തികൾക്കു കീഴടങ്ങി. ഓഗസ്റ്റ് 6-നു [[ഹിരോഷിമ|ഹിരോഷിമാ]] നഗരത്തിലും, ഓഗസ്റ്റ് 9-നു [[നാഗസാക്കി|നാഗസാക്കിയിലും]] [[അമേരിക്ക]] [[അണുബോംബ്]] പ്രയോഗിച്ചു, ഇതോടെ [[ജപ്പാൻ]] കീഴടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] അവസാനിച്ചു. == മരണം, വിവാദം, അന്വേഷണം == 1945 ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് ബോസ് [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിലെ]] [[തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളം|തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളത്തിലുണ്ടായ]] അപകടത്തിൽ മരിച്ചു എന്നാണ് ഇന്ത്യൻ ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ്യം. ഇതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻ [[നെഹ്രു]]വിന്റെ ഭരണകാലത്ത് [[ഷാനവാസ് കമ്മീഷൻ]], [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് [[ഖോസ്ലാ കമ്മീഷൻ]] എന്നിവയെ നിയോഗിച്ചിരുന്നു. ഈ രണ്ടു കമ്മീഷനുകളും ബോസ് വിമാനാപകടത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു എന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളുടേയും പൊതുജനങ്ങളുടേയും പ്രതിഷേധം കാരണം ഈ രണ്ടു റിപ്പോർട്ടുകളും [[മൊറാർജി ദേശായി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. തുടർന്ന് 1999-ൽ [[വാജ്പേയി|വാജ്‌പേയിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|മുഖർജി കമ്മീഷൻ]] നിലവിൽ വന്നു. 1945-ൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ വിമാനാപകടം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നും അതിനാൽ ബോസ് അന്നു മരണപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തി. ഈ കണ്ടെത്തൽ വിവാദമായതോടെ റിപ്പോർട്ട് [[മൻ‌മോഹൻ സിങ്]] ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ബോസിന്റേതെന്ന് ഗവണ്മെന്റ് അവകാശപ്പെടുന്ന [[റെങ്കോജി ക്ഷേത്രം|റെങ്കോജി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] ചിതാഭസ്മം അദ്ദേഹത്തിന്റേതല്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ബോസ് [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] കടന്നിരിക്കാം എന്നും കമ്മീഷൻ സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നു. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ === സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ വച്ച് [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|ജോസഫ് സ്റ്റാലിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് നേതാജിയുടെ മരണം സംഭവിച്ചതെന്നും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അറിഞ്ഞിട്ടും അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവാഹർലാൽ നെഹ്രു ഒന്നും ചെയ്തില്ലെന്നും സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷന്റെ]] റിപ്പോർട്ട് അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി|സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി]] വെളിപ്പെടുത്തൽ നടത്തിയത്. വിമാനാപകടത്തിൽ മരിച്ചുവെന്ന വ്യാജകഥ പ്രചരിപ്പിച്ച്, നേതാജി, റഷ്യൻ അധീനതയിലായിരുന്ന [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] [[മഞ്ചൂരിയ|മഞ്ചൂരിയയിലേക്ക്]] രക്ഷപ്പെട്ടെന്നും സോവിയറ്റ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ അദ്ദേഹത്തെ [[സൈബീരിയ|സൈബീരിയയിലെ]] [[യാകുത്സുക് ജയിൽ|യാകുത്സുക് ജയിലിലടച്ച്]] 1953ൽ തൂക്കിലേറ്റുകയോ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചോ കൊല്ലുകയോ ചെയ്തെന്നുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോപണം. <ref>{{cite web|first1=കെ.കെ. അജിത്കുമാർ|title=നേതാജിയുടെ മരണം സ്റ്റാലിന്റെ തടവറയിലോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=22 ജനുവരി 2015|archive-date=2015-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123093500/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|url-status=dead}}</ref> === വിവാദ സന്യാസി === 1985 വരെ [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശിലെ]] [[അയോധ്യ]]ക്കു സമീപം രാംഭവൻ എന്ന വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന [[ഗുംനാമി ബാബ]] എന്ന സന്ന്യാസി, ബോസ് ആയിരുന്നു എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. സന്ന്യാസിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വത്തുക്കൾ ഗവണ്മെന്റ് ഏറ്റെടുത്തു. ഇവ അന്വേഷണവിധേയമാക്കിയ മുഖർജി കമ്മീഷൻ, ''‘ശക്തമായ തെളിവുകളുടെ’''<ref name=nscb1>{{cite news|title=നേതാജി ഡിഡ് നോട്ട് ഡൈ ഇൻ എ പ്ലെയിൻ ക്രാഷ്|url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|publisher=ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്|date=2013-06-13|access-date=2008-05-31|archive-date=2006-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20060530110835/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|url-status=dead}}</ref> അഭാവത്തിൽ ഈ വിശ്വാസത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഗുംനാമി ബാബയുടെ പല്ലിന്റെ [[ഡി.എൻ.എ]] ഘടനയും, നേതാജിയുടെ പിൻമുറക്കാരുടെ പല്ലിന്റെ ജനിതക ഘടനയും തമ്മിൽ പൊരുത്തമില്ലെന്നു ശാസ്ത്രീയമായി തന്നെ തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=dna>{{cite news | title = സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസിനെ സ്റ്റാലിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വധിച്ചു | url = http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | publisher = മനോരമ ഓൺലൈൻ | date = 2015-01-12 | accessdate = 2015-01-12 | archive-date = 2015-01-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150112045303/http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | url-status = bot: unknown }}</ref> ഈ സന്ന്യാസിയുടെ ജീവിതവും ചെയ്തികളും ഇന്നും ദുരൂഹമായി തുടരുന്നു. [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്]] ദിനപത്രം നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ സന്ന്യാസി ബോസ് തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കത്തക്ക തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref name=scb2>{{cite news|title=നേതാജി സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ്|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/Netaji/netajihomepage.shtml|publisher=ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്|date=2002-04-11|access-date=2008-05-31|archive-date=2012-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220043836/http://www.hindustantimes.com/|url-status=dead}}</ref> കൈയക്ഷരവിദഗ്ദ്ധനായ ഡോ. ബി. ലാൽ നടത്തിയ പരിശോധനയിൽ സന്ന്യാസിയുടേയും ബോസിന്റേയും കൈയക്ഷരം ഒന്നുതന്നെയാണെന്ന് തെളിഞ്ഞിരുന്നു. == ഭാരതരത്നം == 1991-ൽ ഭാരത സർക്കാർ ബോസിന് മരണാനന്തര ബഹുമതിയായി ഭാരതരത്നം പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ബോസിന്റെ മരണം സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഇതു പാടില്ല എന്ന് കോടതിയിൽ ഒരു പരാതി സമർപ്പിക്കപ്പെടുകയും തുടർന്ന് ഗവണ്മെന്റ് പുരസ്കാരം പിൻ‌വലിക്കുകയും ചെയ്തു. ബോസിന്റെ മരണത്തെ സ്ഥിരീകരിക്കാൻ ഗവണ്മെന്റ് സ്വീകരിച്ച ഒരു തന്ത്രമായി നിരീക്ഷകർ ഈ സംഭവത്തെ വിലയിരുത്തുന്നു == സ്രോതസ്സുകൾ == *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് ദ മാൻ ആന്റ് ഹിസ് ടൈംസ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=L5tIhE0P6IUC&printsec=frontcover|last=എറിക്|first=വ്യാസ്|publisher=ലാൻസർ പബ്ലിഷേഴ്സ്|year=2008|isbn=978-8170622437|ref=scb08}} *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് |url=http://books.google.com.sa/books?id=HdldV4Icum4C&printsec=frontcover&dq=subhas+chandra+bose|last=മാർഷൽ|first=ഗെറ്റ്സ്|publisher=ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്|year=2002|isbn=0-7864-1265-8|ref=scb02}} * സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് , പ്രൊഫസർ എം.കെ.സാനു,വിമാ പബ്ലീഷേർസ് കോട്ടയം, 1995 * നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്, എൻ.പി.നായർ, ഡിസി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരണം , 1997 == ഇതും കാണുക == * [[ദി ഇന്ത്യൻ സ്ട്രഗിൾ]] * [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} {{commons+cat|Subhas Chandra Bose|Subhas Chandra Bose}} * [http://www.myowninformations.com/2011/03/subhash-chandra-bose.html നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്] {{Subhas Chandra Bose}} {{Azad Hind Fauj}} {{Indian independence movement}} {{Indian National Congress Presidents}} {{Bose family}} {{Authority control}} {{IndiaFreedomLeaders}} [[വർഗ്ഗം:1897-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ തടവുകാരും തടങ്കലിൽ വയ്ക്കപ്പെട്ടവരും]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ആസാദ് ഹിന്ദ്]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗാളിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്| ]] 10vvn54tgihk5qeo32ljy6h36ej3pwk 4643819 4643818 2026-07-05T14:39:58Z Malikaveedu 16584 4643819 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Subhash Chandra Bose}} {{featured}} {{Infobox officeholder | name = സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ് | image = Subhas Chandra Bose NRB.jpg | caption = ബോസ്, {{circa|1930s}} | birth_name = സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് | birth_date = {{birth date|df=y|1897|1|23}} | birth_place = [[കട്ടക്ക്]], ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസി, ഇന്ത്യ | death_date = {{death date and age|df=y|1945|8|18|1897|1|23}}<ref name=dod-combined/><ref name=gordon-bose-death/> | death_place = [[Taipei|Taihoku]], തായ്‌വാൻ | death_cause = [[Third-degree burns]] from [[Death of Subhas Chandra Bose|aircrash]]<ref name=gordon-bose-death/> | resting_place = [[Renkō-ji]], ടോക്കിയോ, ജപ്പാൻ | office1 = Leader of [[Indian National Army]]{{efn|His formal title after 21 October 1943 was: Head of State, Prime Minister, Minister of War, and Minister of Foreign Affairs of the [[Provisional Government of Free India]], which was based in [[Japanese occupation of Singapore|Japanese-occupied Singapore]]{{Sfn|Gordon|1990|p=502}}{{Sfn|Wolpert|2000|p=339}} with jurisdiction but not sovereignty over [[Japanese occupation of the Andaman Islands|Japanese-occupied Andaman Islands]].{{efn|"The Japanese navy was unwilling to transfer administration of [the Andaman and Nicobar Islands] to Bose's forces, but a face-saving agreement was worked out so that the provisional government was given a 'jurisdiction', while actual control remained throughout with the Japanese military... Bose continued to lobby for complete transfer, but did not succeed."{{Sfn|Gordon|1990|pp=502–503}}}}}} | term1 = 4 ജൂലൈ 1943 – 18 ആഗസ്റ്റ് 1945 | predecessor1 = [[Mohan Singh (general)|മോഹൻ സിംഗ്]] and [[Iwaichi Fujiwara]] founders of the [[First Indian National Army]] | successor1 = [[Death of Subhas Chandra Bose|''Office abolished'']] | order2 = | office3 = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]<nowiki> പ്രസിഡന്റ്]]</nowiki> | term3 = 18 ജനുവരി 1938 – 29 ജനുവരി 1939 | term4 = 29 ജനുവരി 1939 – 29 ഏപ്രിൽ 1939 | predecessor3 = [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]] | successor4 = [[രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്]] | office2 = [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്കിന്റെ]] പ്രസിഡന്റ് | term2 = 22 ജൂൺ 1939 – 16 ജനുവരി 1941 | predecessor2 = ''Office established'' | successor2 = [[സർദുൽ സിംഗ് കവിഷർ]] | order5 = 5th | office5 = കൊൽക്കത്ത മേയർ | term5 = 22 ആഗസ്റ്റ് 1930 – 15 ഏപ്രിൽ 1931 | predecessor5 = [[ജതീന്ദ്ര മോഹൻ സെൻഗുപ്ത]] | successor5 = [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ്]] | spouse = {{Marriage|[[എമിലി ഷെൻക്കൽ]]|1937}}{{efn|Secretly married without ceremony or witnesses, unacknowledged publicly by Bose.{{Sfn|Hayes|2011|p=15}}}} | children = [[അനിതാ ബോസ് ഫാഫ്]] | father = [[ജാനകീനാഥ് ബോസ്]] | mother = [[പ്രഭാബതി ബോസ്]] | alma_mater = {{ubl|[[പ്രസിഡൻസി കോളേജ്, കൊൽക്കത്ത]]{{efn|Bose was briefly expelled from the college and rusticated from the university on 15 February 1916.{{Sfn|Gordon|1990|p=48}} He was then reinstated in the university on 20 July 1917.{{Sfn|Gordon|1990|p=52}}}}<br>[[University of Calcutta]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br>[[Fitzwilliam College, Cambridge]] (BA)}} | known_for = {{Indented plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]]}} | signature = S_Basu.png | signature_alt = Signature of Subhas Chandra Bose in English and Bengali | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]<br />[[ഓൾ ഇന്ത്യ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]] | nickname = നേതാജി | native_name = | native_name_lang = bn | honorific_prefix = <!-- No honorifics as per [[WP:NCIN]], specific section [[Wikipedia:Naming conventions (Indic)#Titles and honorifics|here]]. --> }} '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' (Bn-সুভাষচন্দ্র বসু [[ജനുവരി 23]], [[1897]] - [[ഓഗസ്റ്റ് 18]], [[1945]]^{സംശയാസ്പദം}) [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ]] ഒരു പ്രധാന നേതാവായിരുന്നു. നേതാജി എന്നാണ് അദ്ദേഹം വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. തുടർച്ചയായി രണ്ടു തവണ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സമരരീതികൾ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിത്തരുവാൻ പര്യാപ്തമല്ല എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. [[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]] എന്ന പേരിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടിയും അദ്ദേഹം രൂപവത്കരിച്ചിരുന്നു. പതിനൊന്നു തവണ അദ്ദേഹത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ജയിലിലടച്ചിട്ടുണ്ട്. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട സമയത്ത് അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ ‍]] നിന്നു പലായനം ചെയ്തു. [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹം ചെന്നെത്തിയത്. [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടു ശക്തികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തു സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. {{ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി}} == ജനനം, ബാല്യം == [[ഒറീസ്സ|ഒറീസ്സയിലെ]] [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്കാണ്]] സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ ജന്മസ്ഥലം. [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]] അന്ന് [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|ബംഗാളിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അച്ഛൻ ജാനകിനാഥ് ബോസ്, ഒരു പ്രശസ്ത [[വക്കീൽ|വക്കീലായിരുന്നു]].അമ്മ പ്രഭാവതി. ഈ ദമ്പതികളുടെ ആറാമത്തെ മകനായിരുന്നു സുഭാസ്. പുത്രസൗഭാഗ്യം കൊണ്ട് സമ്പന്നരായിരുന്നു ജാനകീനാഥും, പ്രഭാവതിയും, അതുകൊണ്ടു തന്നെ മറ്റു കുട്ടികളെപ്പോലെ സുഭാസിനും വേണ്ടത്ര പരിചരണം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>[[#scb02|സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്]]ജാനകീനാഥിന്റെ പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.7</ref> പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് മിഷണറികൾ നടത്തിയിരുന്ന യൂറോപ്യൻ മാതൃകയിലുള്ള ഒരു സ്കൂളിലാണ് സുഭാഷ് തന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. സുഭാഷ് ചെറുപ്പത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ സംസാരിച്ചിരുന്നില്ല. ബ്രീട്ടീഷ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസരീതിയിൽ കുട്ടിയായിരുന്ന സുഭാഷ് സംതൃപ്തനല്ലായിരുന്നു. സാമൂഹ്യപ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്നകന്നു നിൽക്കുന്ന ഈ വിദ്യാഭ്യാസസംസ്കാരം സുഭാഷിന് ദഹിച്ചില്ല.<ref>[[സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്#scb02|സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്ജാനകീനാഥിന്റെ]] പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.8</ref> കൽക്കട്ടയിലെ പ്രശസ്തമായ പ്രസിഡൻസി കോളേജിലാണ് സുഭാഷ് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോടൊപ്പം കോളേജിനു പുറത്തു നടക്കുന്ന വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങളെ സുഭാഷ് കൗതുകപൂർവ്വം നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. == ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Young Netaji Subash Chandra Bose.gif|thumb|175px|right|ബാല്യം]] [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്‌ജ് സർവ്വകലാശാലയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. 1920 - ൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ്]] പ്രവേശനപ്പരീക്ഷ എഴുതി. പക്ഷേ ഉയർന്ന മാർക്കുണ്ടായിരുന്നിട്ടും സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാ‍ൻ വേണ്ടി അദ്ദേഹം സിവിൽ സർവീസ് ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നു. പക്ഷേ [[മഹാത്മാഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] അഹിംസാ സിദ്ധാന്തവുമായി യോജിച്ചു പോകാൻ ബോസിനു കഴിഞ്ഞില്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹം [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലേക്ക്]] പോയി, അവിടെ [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]] എന്ന ബംഗാളി സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കാനാരംഭിച്ചു. [[Motilal Nehru|മോട്ടിലാൽ നെഹ്രുവിനോടൊപ്പം]] [[സ്വരാജ് പാർട്ടി]] സ്ഥാപിച്ച ആളാണ് [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]]. [[1921]]- ൽ [[വെയിൽസ്സ്|വെയിൽസിലെ]] രാജകുമാരൻ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സന്ദർശിക്കുന്നതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൾ ബഹിഷ്കരിക്കാൻ ബോസ് ജനങ്ങളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തതിനേത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അറസ്റ്റിലും ആയി. 1924 ഏപ്രിലിൽ, പുതിയതായി രൂപവത്കരിച്ച [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] കോർപ്പറേഷന്റെ ചീഫ് എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർ ആയി അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസാ|ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസായിരുന്നു]] കോർപ്പറേഷൻ മേയർ. 3000 രൂപ മാസശമ്പളത്തോടെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചത് പക്ഷേ 1500 രൂപയേ അദ്ദേഹം വാങ്ങിയിരുന്നുള്ളു. ആ വർഷം തന്നെ [[ഒക്‌ടോബർ|ഒക്‌ടോബറിൽ]] തീവ്രവാദിയാണെന്ന സംശയത്തിന്റെ പുറത്ത് ബോസിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ആദ്യം [[അലിപൂർ]] ജയിലിലായിരുന്നു പാർപ്പിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്ക്]] നാടുകടത്തി. സെപ്തംമ്പർ 25ന് അദ്ദേഹം ജയിൽ മോചിതനായി, അതിനു ശേഷം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] മേയറായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം == <!-- [[ചിത്രം:carbose.jpg|thumb|150px|right|ബോസ് അനന്തരവനോടൊപ്പം രക്ഷപെടാനുപയോഗിച്ച കാർ]] --> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തോടു കൂടി [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനിലുണ്ടായ]] രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത പരമാവധി മുതലെടുത്ത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കണം എന്നായിരുന്നു ബോസിന്റെ അഭിപ്രായം. മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള [[രാഷ്ട്രീയം|രാഷ്ട്രീയവും]], സൈനികവും, [[നയതന്ത്രം|നയതന്ത്രപരവുമായുള്ള]] പിന്തുണ ലഭിച്ചാലേ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്ക്]] സ്വാതന്ത്ര്യം പൊരുതി നേടാനാകൂ എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധം തുടങ്ങിയപ്പോൾ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിനോട് കൂടിയാലോചിക്കാതെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെയും യുദ്ധപങ്കാളിയാക്കി. ഇതിനെതിരെ അദ്ദേഹം പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ അധികൃതർ അദ്ദേഹത്തെ ജയിലിലടച്ചു. പക്ഷേ ജയിലിൽ തുടങ്ങിയ നിരാഹാരസമരം 7 ദിവസമായപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലെ]] ബോസിന്റെ വസതി പോലീസ് നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നു. [[1941]] [[ജനുവരി 19]] ന് തന്റെ അനന്തരവനായ [[ശിശിർ .കെ ബോസ്|ശിശിർ .കെ ബോസിനോടൊപ്പം]] നിരീക്ഷകരുടെ കണ്ണു വെട്ടിച്ച് ബോസ് രക്ഷപ്പെട്ടു. [[peshawar|പേഷാവറിലേക്കാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. അവിടെ നിന്ന് [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനും]], [[soviet union|സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനും]] കടന്ന് [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലെത്തി]]. വേഷം മാറിയാണ് ബോസ് സഞ്ചരിച്ചത്. ആദ്യം സിയാവുദ്ദീൻ എന്ന പേരിൽ [[പത്താൻ]] വംശജനായ ഇൻഷുറൻസ് ഏജന്റിന്റെ വേഷത്തിൽ [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനിൽ]] എത്തി. അവിടെ നിന്നും കൌണ്ട് ഒർലാണ്ടോ മസ്സോട്ട എന്ന [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിക്കാരനായി]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിലെത്തി]]. അവിടെ നിന്നും [[റോം|റോമിലും]] അവസാനം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലും]] എത്തിച്ചേർന്നു. == ജർമ്മനിയിൽ == വിദേശകാര്യവകുപ്പിലെ പ്രചാരണ വിഭാഗത്തിൽ ബോസിന് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തികച്ചും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ഓഫീസും അതിനുവേണ്ട എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ജർമ്മൻ സർക്കാർ അനുവദിച്ചു. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയെ]] സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ പരിജ്ഞാനമുള്ള ആളായിരുന്നു. ത്രോട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പകരക്കാരനായിരുന്ന [[അലക്സാണ്ടർ വെർത്ത്|അലക്സാണ്ടർ വെർത്തും]] സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായി. ബോസിനു വേണ്ടുന്ന സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു കൊടുക്കാൻ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലെ]] ജർമ്മൻ അധിനിവേശരാജ്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭാരതീയരെയും ഉത്തരാഫ്രിക്കയിൽ തടവുകാരാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ത്യൻ സൈനികരേയും സംഘടിപ്പിച്ച് ബോസ് [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] (Indian Legion) എന്നൊരു സേനാഘടകത്തെ രൂപവത്കരിച്ചു. ഏകദേശം 4500 സൈനികരുടെ അംഗബലം ഉണ്ടായിരുന്നു ഈ സേനയ്ക്ക്. ജർമ്മൻ വിദേശവകുപ്പിൽ 1941 ജൂലൈ മാസത്തിൽ വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങളോടെ ‘പ്രത്യേക ഭാരത വകുപ്പ്’ (Special Indian Department) രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. 1941 അവസാനത്തോടെ [[ബർലിൻ|ബർലിനിൽ]] ഒരു ‘ [[സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രം]] ‘(Free India Centre)' അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. ആത്മാർഥതയും, ദേശസ്നേഹവും, അർപ്പണമനോഭാവവുമുള്ള കുറച്ചു അനുയായികളെയും ബോസിനു അവിടെ കിട്ടി, [[എ.സി.നമ്പ്യാർ]]‍, [[എൻ.ജി.ഗണപതി]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]], [[എം.ആർ.വ്യാസ്]], [[ഗിരിജാ മുഖർജി]], തുടങ്ങിയവർ. നയതന്ത്രപരമായ ഒരു സ്ഥാനപതി കാര്യാലയത്തിനു തുല്യമായ എല്ലാ പരിഗണനയും ഫ്രീ ഇന്ത്യാ സെന്ററിനു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിൽ]] ലഭിച്ചിരുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഭാരതകേന്ദ്രം അഥവാ ഫ്രീ‍ ഇന്ത്യ സെന്ററിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു, # [[ആസാദ് ഹിന്ദ് റേഡിയോ]] വഴി ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ നടത്തുക # ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം, സംസ്കാരം, [[കല]], [[തത്ത്വശാസ്ത്രം]], സാമ്പത്തികം, തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ‘[[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദിനപത്രം]]’ ഇംഗ്ലീഷിലും, മറ്റു യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിലും അച്ചടിച്ച് വിതരണം ചെയ്യുക. # ജർമ്മൻ അധിനിവേശപ്രദേശങ്ങളിലെ ഇന്ത്യാക്കാരെ സംഘടിപ്പിക്കുക . # സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വ്യാപകമാക്കുക. # [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] എന്ന ഇന്ത്യൻ ദേശീയസേനയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുക. സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയശേഷം ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പിൽ വരുത്തേണ്ട സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് പദ്ധതികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യാനായി ഒരു ആസൂത്രണ കമ്മീഷനും സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിൽ രൂപവത്കരിച്ചു. കുതിച്ചു ചാടുന്ന ഒരു [[കടുവ|കടുവയുടെ]] ചിത്രം അങ്കിതമായ മൂവർണക്കൊടി ദേശീയപതാകയായി സ്വീകരിച്ചു. [[ബർലിൻ|ബർലിനിലെ]] സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രമായിരുന്നു [[മഹാകവി ടാഗോർ]] രചിച്ച ‘[[ജനഗണമന|ജനഗണമന..]]’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന [[പദ്യം]] ദേശീയഗാനമായി ആദ്യം അംഗീകരിച്ചത്. == പൂർവ്വേഷ്യയിൽ == [[നാസി|നാസികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യാ]] ആക്രമണവും അത് വഴി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] സ്വാതന്ത്ര്യവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദ്ധതികൾ നടപ്പിൽ വന്നില്ല. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറുടെ]] പല പ്രവർത്തികളോടും ബോസിന് യോജിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല, പ്രത്യേകിച്ചും ജൂതന്മാരോടുള്ള സമീപനവും, ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നേരെയുള്ള നാസികളുടെ ശത്രുതാപരമായ സമീപനവും, പിന്നെ [[soviet union|സോവിയറ്റ് യൂണിയനു]] നേരേയുള്ള നാസി ആക്രമണവും. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ]] പ്രവർത്തികളെ അദ്ദേഹം പരസ്യമായി വിമർശിച്ചിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലർക്കും]] നാസികൾക്കും അത്ര താല്പര്യവുമില്ലായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] വിട്ടു [[പൂർവ്വേഷ്യ|പൂർവേഷ്യയിലേക്കു]] പോകുവാൻ മറ്റു ചില കാരണങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്, [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്ര]] മേഖലയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ പെട്ടെന്നു മാറി, ജപ്പാൻ [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടുരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ]] ഭാഗം ചേർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിനും അമേരിക്കയ്ക്കും എതിരേ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ച [[ജപ്പാൻ]] സേന [[സിംഗപ്പൂർ]] ദ്വീപ് നിഷ്പ്രയാസം കീഴടക്കി. അതിനുശേഷം [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യം [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്കും]] കടന്നു, 1942 മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[റംഗൂൺ]] വിട്ടൊഴിഞ്ഞു പോയി. പൂർവ്വേഷ്യയിൽ നിന്നും ഒരു വിമോചനസേനയെ ഇന്ത്യയിലേക്കു നയിക്കാനുള്ള സാധ്യത സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു. ഇക്കാരണങ്ങളാൽ ബോസ് നാസി ജർമ്മനി വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1943ൽ അദ്ദേഹം ജർമ്മനി വിട്ടുപോയി, [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലാണ്]] ചെന്നെത്തിയത്. [[യു -180]] എന്ന ജർമ്മൻ [[അന്തർവാഹിനി|അന്തർവാഹിനിയിലാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. [[കേപ്പ് ഓഫ് ഗുഡ് ഹോപ്]] വഴിയായിരുന്നു യാത്ര. ഇടക്കു വച്ച് [[ഐ - 29]] എന്ന [[ജപ്പാൻ|ജാപ്പനീസ്]] മുങ്ങിക്കപ്പലിൽ യാത്ര തുടർന്നു. 1943 മെയ് 6നു [[സുമാത്ര|സുമാത്രയുടെ]] തീരത്തുള്ള [[സാബാങ്ങ്]] എന്ന ചെറുദ്വീപിലാണ് ബോസ് ചെന്നെത്തിയത്, അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യത്തിലെ കേണൽ യാമമോട്ടോയും എത്തിയിരുന്നു. മേയ് 12നു അദ്ദേഹം [[ടോക്കിയോ|ടോക്കിയോയിൽ]] എത്തിച്ചേർന്നു. അവിടെ ഒരുമാസം താമസിച്ച അദ്ദേഹം [[ജപ്പാൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി ജനറൽ [[ടോജോ]]യുമായി ഭാരത-ജപ്പാൻ ബന്ധങ്ങളെപ്പറ്റിയും, നടപടിക്രമങ്ങളെപ്പറ്റിയും വിശദമായി ചർച്ചചെയ്ത് ഒരു പരസ്പരധാരണയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. [[റാഷ്‌ബിഹാരി ബോസ്]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]]‍, [[യാമമോട്ടോ|കേണൽ യാമമോട്ടോ]] എന്നിവരോടൊപ്പം 1943 ജൂൺ 23നു നേതാജി [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലേക്ക്]] യാത്ര തിരിച്ചു. == ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി (INA) == {{പ്രലേ|ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി}} [[റാഷ് ബിഹാരി ബോസ്]] [[1943]] ജൂലൈ 4-നു സിംഗപ്പൂരിലെ പ്രസിദ്ധമായ കാഥേ ഹാളിൽ വച് ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ നേതൃത്വം സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിനു കൈമാറി. അടുത്തദിവസം ജൂലൈ 5-നു ആസാദ് ഹിന്ദ് ഫൌജ് അഥവാ [[ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]](ഐ.എൻ.എ or INA) രൂപവത്കരിച്ച വിവരം അദ്ദേഹം ലോകത്തെ അറിയിച്ചു. === ഐ.എൻ.എയിലെ മലയാളികൾ === ഐ.എൻ.എയുടെ രൂപവത്കരണത്തിലും പ്രവർത്തനത്തിലും പങ്കുവഹിച്ച നിരവധി മലയാളികളുണ്ട്. [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി]], [[എൻ. രാഘവന്]]‍, [[എ.സി.എൻ നമ്പ്യാർ]], [[കണ്ണേമ്പിള്ളി കരുണാകരമേനോൻ]], [[വക്കം അബ്ദുൾഖാദർ]], [[എൻ.പി. നായർ]] തുടങ്ങി കുറെ മലയാളികൾ. പോരാട്ടത്തിനിടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മരിച്ചുവീണവരും ബ്രിട്ടീഷുകാർ തൂക്കിലേറ്റിയവരും അക്കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. [[വക്കം ഖാദര്]]‍, [[ടി.പി. കുമാരൻ നായർ]] തുടങ്ങിയവർ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ടു. [[മിസ്സിസ് പി.കെ. പൊതുവാൾ]]‍, [[നാരായണി അമ്മാൾ]] തുടങ്ങിയ [[കേരളം|കേരളീയ]] വനിതകളും ഐ.എൻ.എയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഐ.എൻ.എയുടെ വനിതാവിഭാഗമായിരുന്ന ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റിന്റെ നേതൃത്വം വഹിച്ചിരുന്നത് ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മിയായിരുന്നു. 1943-ൽ നേതാജി രൂപം കൊടുത്ത ആസാദ് ഹിന്ദ് ഗവണ്മെന്റിലെ ഏക വനിതാംഗവും അവരായിരുന്നു. == സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ == 1943 ഒക്ടോബർ 21-നു രാവിലെ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ]] ഒരു വിശേഷാൽ പൊതുയോഗം [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലെ]] കാഥേഹാളിൽ വച്ചു കൂടുകയുണ്ടായി. ഇവിടെ വച്ച് താൽക്കാലിക സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ രൂപവത്കരണം നേതാജി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിനുശേഷം രാഷ്ട്രത്തലവനായി നേതാജി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഒക്ടോബർ 22-നു വനിതകളുടെ സേനാവിഭാഗമായ ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റ് നേതാജി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. അടുത്തദിവസങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ മന്ത്രിസഭയോഗങ്ങളിൽ വച്ച് അമേരിക്കൻ ശക്തികൾക്കെതിരെ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാന്റെ]] കൈവശമായിരുന്ന [[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിനു കൈമാറുന്നതാണെന്നും മേലാൽ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ഏതു ഭാരതപ്രദേശവും ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാരിന് വിട്ടുകൊടുക്കുന്നതാണെന്നും ജാപ്പനീസ് പ്രധാനമന്ത്രി [[ജനറൽ ടോജോ]]^{കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്} പ്രസ്താവിച്ചു. 1943 ഡിസംബർ 29-‍ാ‍‍ം തീയതി ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ നേതാജി ആൻഡമാനിലെത്തി. ആൻഡമാൻ ദ്വീപിന് ‘ഷഹീദ്’ ദ്വീപെന്നും, നിക്കോബാർ ദ്വീപിന് ‘സ്വരാജ്’ ദ്വീപെന്നും നേതാജി പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. [[മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥൻ|മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥനെ]] ഷഹീദ് സ്വരാജ് ദ്വീപസമൂഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ഭരണാധികാരിയായി നേതാജി നിയമിച്ചു. ജപ്പാന്റെ സഹായത്തോടെ 1944-ൽ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്ക്|ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്കും]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. താൽക്കാലിക ഗവണ്മെന്റിനുവേണ്ടി നേതാജി കറൻസി നോട്ടുകൾ അച്ചടിച്ചിറക്കുകയും ചെയ്തു. == യുദ്ധം == 1944 ജനുവരിയിലാണ് [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] അതിർത്തി ലംഘിച്ചുള്ള ഒരാക്രമണം നടത്താൻ [[ജപ്പാൻ]] തീരുമാനിച്ചത്, സഖ്യകക്ഷികൾ [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നത് തടയാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇത്. [[അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശം|അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശത്തുകൂടി]] കിഴക്കൻ [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ‍|ബംഗാളിന്റെ]] കവാടമായ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിനെ]] ലക്ഷ്യമാക്കി ഒരു മുന്നേറ്റം നടത്തുക, ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിൽ]] ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ സാവധാനം [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലും]] [[കോഹിമ|കോഹിമയും]] പിടിച്ചെടുക്കുക, ഇതായിരുന്നു യുദ്ധതന്ത്രം. ഐ.എൻ.എയിലെ സുഭാസ് റെജിമെന്റ് ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നണിയിലേക്ക് നീങ്ങണമെന്ന് ബോസ് തീരുമാനിച്ചു. ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സംയുക്തസേനകൾ ചിറ്റഗോംഗ് ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിത്തുടങ്ങി, അരാക്കൻ പ്രദേശത്ത് വച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുമായി ഏറ്റുമുട്ടി. ബ്രിട്ടീഷ് സേനയെ പിന്നോക്കം പായിച്ചു കൊണ്ട് ബഹുദൂരം മുന്നേറുകയും ചെയ്തു. മാർച്ച് മാസത്തിൽ ഐ.എൻ.എ ഘടകങ്ങൾ അതിർത്തി കടന്ന് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] പ്രവേശിച്ചു. മാർച്ച് മധ്യത്തോടെ ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സേനകൾ ഇംഫാൽ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ലഫ്.കേണൽ എം.ഇസഡ്.കിയാനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഐ.എൻ.എയുടെ ഒന്നാം ഡിവിഷൻ ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നേറി. യുദ്ധമേഖലയുടെ വടക്കേയറ്റത്ത്, ഏപ്രിൽ ആദ്യവാരം ഐ.എൻ.എ-ജപ്പാൻ സംയുക്തസേന കൊഹിമയിൽ പ്രവേശിച്ചു ഏപ്രിൽ അവസാനത്തോടെ ഇംഫാലിനെ വളഞ്ഞു, [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലിന്]] ഏകദേശം 15 കിലോമീറ്റർ അടുത്തെത്തിയിരുന്നു അവർ അപ്പോൾ. പക്ഷേ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം പെട്ടെന്നു നിലച്ചു, ഭാഗ്യം ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുടെ ഭാഗത്തായിരുന്നു. പല കാരണങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു ഇതിന്. രൂക്ഷമായ കാലവർഷം പതിവിനു വിപരീതമായി ഒരു മാസം മുമ്പേ വന്നു. പിന്നെ [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലെ]] യുദ്ധം ബ്രിട്ടന് അനുകൂലമായിത്തീർന്നതിനാൽ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വിമാനസേനവിഭാഗം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലേക്ക്]] തിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു. ഇതിനെ ചെറുക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] വിമാനസേന സമരമേഖലയിൽ ഇല്ലാതെ പോയി. [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്രത്തിലെ]] അമേരിക്കൻ മുന്നേറ്റം നേരിടാനായി വിമാനങ്ങളെല്ലാം [[ജപ്പാൻ]] പിൻവലിച്ചതായിരുന്നു കാരണം. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ പൊതു പിന്മാറ്റത്തിന് ഉത്തരവുണ്ടായി, മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ സേനകൾ പിന്മാറ്റം ആരംഭിച്ചു. [[ജനറൽ ടോജോ]] 1944 സെപ്തംബറിൽ അധികാരത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു. [[ജനറൽ കെയ്‌സോ]] ജപ്പാ‍ന്റെ ഭരണസാരഥ്യം ഏറ്റെടുത്തു. ഇതിനിടെ [[ജപ്പാൻ]] സർക്കാരിൽ വീണ്ടും മാറ്റമുണ്ടായി ജനറൽ കെയ്‌സോ രാജിവച്ചു, [[അഡ്‌മിറൽ സുസുക്കി]] പ്രധാനമന്ത്രിയായി. ആ സമയത്ത് ബർമ്മയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ ആകെ മാറി, [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] വിട്ടൊഴിയാൻ [[ജപ്പാൻ]] സേനകൾക്ക് ഉത്തരവ് കിട്ടി. [[റംഗൂൺ]] മേഖലയിൽ അന്തിമമായ സമരത്തിന് നേതാജി ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചതായിട്ടാണ് കാണുന്നത്, പക്ഷേ സൈനികോപദേഷ്ടാക്കളുടെയും മന്ത്രിസഭാംഗങ്ങളുടെയും എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് ആ തീരുമാനം അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു, [[റംഗൂൺ|റംഗൂണിൽ]] നിന്നു ഒഴിഞ്ഞുപോകാനും തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാർ]][[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നും പിന്മാറി. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ അന്ത്യം == 1945 മെയ് 7-നു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] നിരുപാധികം സഖ്യശക്തികൾക്കു കീഴടങ്ങി. ഓഗസ്റ്റ് 6-നു [[ഹിരോഷിമ|ഹിരോഷിമാ]] നഗരത്തിലും, ഓഗസ്റ്റ് 9-നു [[നാഗസാക്കി|നാഗസാക്കിയിലും]] [[അമേരിക്ക]] [[അണുബോംബ്]] പ്രയോഗിച്ചു, ഇതോടെ [[ജപ്പാൻ]] കീഴടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] അവസാനിച്ചു. == മരണം, വിവാദം, അന്വേഷണം == 1945 ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് ബോസ് [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിലെ]] [[തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളം|തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളത്തിലുണ്ടായ]] അപകടത്തിൽ മരിച്ചു എന്നാണ് ഇന്ത്യൻ ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ്യം. ഇതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻ [[നെഹ്രു]]വിന്റെ ഭരണകാലത്ത് [[ഷാനവാസ് കമ്മീഷൻ]], [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് [[ഖോസ്ലാ കമ്മീഷൻ]] എന്നിവയെ നിയോഗിച്ചിരുന്നു. ഈ രണ്ടു കമ്മീഷനുകളും ബോസ് വിമാനാപകടത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു എന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളുടേയും പൊതുജനങ്ങളുടേയും പ്രതിഷേധം കാരണം ഈ രണ്ടു റിപ്പോർട്ടുകളും [[മൊറാർജി ദേശായി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. തുടർന്ന് 1999-ൽ [[വാജ്പേയി|വാജ്‌പേയിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|മുഖർജി കമ്മീഷൻ]] നിലവിൽ വന്നു. 1945-ൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ വിമാനാപകടം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നും അതിനാൽ ബോസ് അന്നു മരണപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തി. ഈ കണ്ടെത്തൽ വിവാദമായതോടെ റിപ്പോർട്ട് [[മൻ‌മോഹൻ സിങ്]] ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ബോസിന്റേതെന്ന് ഗവണ്മെന്റ് അവകാശപ്പെടുന്ന [[റെങ്കോജി ക്ഷേത്രം|റെങ്കോജി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] ചിതാഭസ്മം അദ്ദേഹത്തിന്റേതല്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ബോസ് [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] കടന്നിരിക്കാം എന്നും കമ്മീഷൻ സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നു. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ === സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ വച്ച് [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|ജോസഫ് സ്റ്റാലിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് നേതാജിയുടെ മരണം സംഭവിച്ചതെന്നും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അറിഞ്ഞിട്ടും അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവാഹർലാൽ നെഹ്രു ഒന്നും ചെയ്തില്ലെന്നും സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷന്റെ]] റിപ്പോർട്ട് അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി|സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി]] വെളിപ്പെടുത്തൽ നടത്തിയത്. വിമാനാപകടത്തിൽ മരിച്ചുവെന്ന വ്യാജകഥ പ്രചരിപ്പിച്ച്, നേതാജി, റഷ്യൻ അധീനതയിലായിരുന്ന [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] [[മഞ്ചൂരിയ|മഞ്ചൂരിയയിലേക്ക്]] രക്ഷപ്പെട്ടെന്നും സോവിയറ്റ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ അദ്ദേഹത്തെ [[സൈബീരിയ|സൈബീരിയയിലെ]] [[യാകുത്സുക് ജയിൽ|യാകുത്സുക് ജയിലിലടച്ച്]] 1953ൽ തൂക്കിലേറ്റുകയോ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചോ കൊല്ലുകയോ ചെയ്തെന്നുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോപണം. <ref>{{cite web|first1=കെ.കെ. അജിത്കുമാർ|title=നേതാജിയുടെ മരണം സ്റ്റാലിന്റെ തടവറയിലോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=22 ജനുവരി 2015|archive-date=2015-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123093500/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|url-status=dead}}</ref> === വിവാദ സന്യാസി === 1985 വരെ [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശിലെ]] [[അയോധ്യ]]ക്കു സമീപം രാംഭവൻ എന്ന വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന [[ഗുംനാമി ബാബ]] എന്ന സന്ന്യാസി, ബോസ് ആയിരുന്നു എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. സന്ന്യാസിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വത്തുക്കൾ ഗവണ്മെന്റ് ഏറ്റെടുത്തു. ഇവ അന്വേഷണവിധേയമാക്കിയ മുഖർജി കമ്മീഷൻ, ''‘ശക്തമായ തെളിവുകളുടെ’''<ref name=nscb1>{{cite news|title=നേതാജി ഡിഡ് നോട്ട് ഡൈ ഇൻ എ പ്ലെയിൻ ക്രാഷ്|url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|publisher=ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്|date=2013-06-13|access-date=2008-05-31|archive-date=2006-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20060530110835/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|url-status=dead}}</ref> അഭാവത്തിൽ ഈ വിശ്വാസത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഗുംനാമി ബാബയുടെ പല്ലിന്റെ [[ഡി.എൻ.എ]] ഘടനയും, നേതാജിയുടെ പിൻമുറക്കാരുടെ പല്ലിന്റെ ജനിതക ഘടനയും തമ്മിൽ പൊരുത്തമില്ലെന്നു ശാസ്ത്രീയമായി തന്നെ തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=dna>{{cite news | title = സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസിനെ സ്റ്റാലിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വധിച്ചു | url = http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | publisher = മനോരമ ഓൺലൈൻ | date = 2015-01-12 | accessdate = 2015-01-12 | archive-date = 2015-01-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150112045303/http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | url-status = bot: unknown }}</ref> ഈ സന്ന്യാസിയുടെ ജീവിതവും ചെയ്തികളും ഇന്നും ദുരൂഹമായി തുടരുന്നു. [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്]] ദിനപത്രം നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ സന്ന്യാസി ബോസ് തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കത്തക്ക തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref name=scb2>{{cite news|title=നേതാജി സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ്|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/Netaji/netajihomepage.shtml|publisher=ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്|date=2002-04-11|access-date=2008-05-31|archive-date=2012-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220043836/http://www.hindustantimes.com/|url-status=dead}}</ref> കൈയക്ഷരവിദഗ്ദ്ധനായ ഡോ. ബി. ലാൽ നടത്തിയ പരിശോധനയിൽ സന്ന്യാസിയുടേയും ബോസിന്റേയും കൈയക്ഷരം ഒന്നുതന്നെയാണെന്ന് തെളിഞ്ഞിരുന്നു. == ഭാരതരത്നം == 1991-ൽ ഭാരത സർക്കാർ ബോസിന് മരണാനന്തര ബഹുമതിയായി ഭാരതരത്നം പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ബോസിന്റെ മരണം സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഇതു പാടില്ല എന്ന് കോടതിയിൽ ഒരു പരാതി സമർപ്പിക്കപ്പെടുകയും തുടർന്ന് ഗവണ്മെന്റ് പുരസ്കാരം പിൻ‌വലിക്കുകയും ചെയ്തു. ബോസിന്റെ മരണത്തെ സ്ഥിരീകരിക്കാൻ ഗവണ്മെന്റ് സ്വീകരിച്ച ഒരു തന്ത്രമായി നിരീക്ഷകർ ഈ സംഭവത്തെ വിലയിരുത്തുന്നു == സ്രോതസ്സുകൾ == *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് ദ മാൻ ആന്റ് ഹിസ് ടൈംസ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=L5tIhE0P6IUC&printsec=frontcover|last=എറിക്|first=വ്യാസ്|publisher=ലാൻസർ പബ്ലിഷേഴ്സ്|year=2008|isbn=978-8170622437|ref=scb08}} *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് |url=http://books.google.com.sa/books?id=HdldV4Icum4C&printsec=frontcover&dq=subhas+chandra+bose|last=മാർഷൽ|first=ഗെറ്റ്സ്|publisher=ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്|year=2002|isbn=0-7864-1265-8|ref=scb02}} * സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് , പ്രൊഫസർ എം.കെ.സാനു,വിമാ പബ്ലീഷേർസ് കോട്ടയം, 1995 * നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്, എൻ.പി.നായർ, ഡിസി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരണം , 1997 == ഇതും കാണുക == * [[ദി ഇന്ത്യൻ സ്ട്രഗിൾ]] * [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} {{commons+cat|Subhas Chandra Bose|Subhas Chandra Bose}} * [http://www.myowninformations.com/2011/03/subhash-chandra-bose.html നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്] {{Subhas Chandra Bose}} {{Azad Hind Fauj}} {{Indian independence movement}} {{Indian National Congress Presidents}} {{Bose family}} {{Authority control}} {{IndiaFreedomLeaders}} [[വർഗ്ഗം:1897-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ തടവുകാരും തടങ്കലിൽ വയ്ക്കപ്പെട്ടവരും]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ആസാദ് ഹിന്ദ്]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗാളിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്| ]] s9g7x07csk1erdxqfiuzooyjdh3ujwx 4643821 4643819 2026-07-05T14:41:30Z Malikaveedu 16584 /* വിവാദ സന്യാസി */ 4643821 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Subhash Chandra Bose}} {{featured}} {{Infobox officeholder | name = സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ് | image = Subhas Chandra Bose NRB.jpg | caption = ബോസ്, {{circa|1930s}} | birth_name = സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് | birth_date = {{birth date|df=y|1897|1|23}} | birth_place = [[കട്ടക്ക്]], ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസി, ഇന്ത്യ | death_date = {{death date and age|df=y|1945|8|18|1897|1|23}}<ref name=dod-combined/><ref name=gordon-bose-death/> | death_place = [[Taipei|Taihoku]], തായ്‌വാൻ | death_cause = [[Third-degree burns]] from [[Death of Subhas Chandra Bose|aircrash]]<ref name=gordon-bose-death/> | resting_place = [[Renkō-ji]], ടോക്കിയോ, ജപ്പാൻ | office1 = Leader of [[Indian National Army]]{{efn|His formal title after 21 October 1943 was: Head of State, Prime Minister, Minister of War, and Minister of Foreign Affairs of the [[Provisional Government of Free India]], which was based in [[Japanese occupation of Singapore|Japanese-occupied Singapore]]{{Sfn|Gordon|1990|p=502}}{{Sfn|Wolpert|2000|p=339}} with jurisdiction but not sovereignty over [[Japanese occupation of the Andaman Islands|Japanese-occupied Andaman Islands]].{{efn|"The Japanese navy was unwilling to transfer administration of [the Andaman and Nicobar Islands] to Bose's forces, but a face-saving agreement was worked out so that the provisional government was given a 'jurisdiction', while actual control remained throughout with the Japanese military... Bose continued to lobby for complete transfer, but did not succeed."{{Sfn|Gordon|1990|pp=502–503}}}}}} | term1 = 4 ജൂലൈ 1943 – 18 ആഗസ്റ്റ് 1945 | predecessor1 = [[Mohan Singh (general)|മോഹൻ സിംഗ്]] and [[Iwaichi Fujiwara]] founders of the [[First Indian National Army]] | successor1 = [[Death of Subhas Chandra Bose|''Office abolished'']] | order2 = | office3 = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]<nowiki> പ്രസിഡന്റ്]]</nowiki> | term3 = 18 ജനുവരി 1938 – 29 ജനുവരി 1939 | term4 = 29 ജനുവരി 1939 – 29 ഏപ്രിൽ 1939 | predecessor3 = [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]] | successor4 = [[രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്]] | office2 = [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്കിന്റെ]] പ്രസിഡന്റ് | term2 = 22 ജൂൺ 1939 – 16 ജനുവരി 1941 | predecessor2 = ''Office established'' | successor2 = [[സർദുൽ സിംഗ് കവിഷർ]] | order5 = 5th | office5 = കൊൽക്കത്ത മേയർ | term5 = 22 ആഗസ്റ്റ് 1930 – 15 ഏപ്രിൽ 1931 | predecessor5 = [[ജതീന്ദ്ര മോഹൻ സെൻഗുപ്ത]] | successor5 = [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ്]] | spouse = {{Marriage|[[എമിലി ഷെൻക്കൽ]]|1937}}{{efn|Secretly married without ceremony or witnesses, unacknowledged publicly by Bose.{{Sfn|Hayes|2011|p=15}}}} | children = [[അനിതാ ബോസ് ഫാഫ്]] | father = [[ജാനകീനാഥ് ബോസ്]] | mother = [[പ്രഭാബതി ബോസ്]] | alma_mater = {{ubl|[[പ്രസിഡൻസി കോളേജ്, കൊൽക്കത്ത]]{{efn|Bose was briefly expelled from the college and rusticated from the university on 15 February 1916.{{Sfn|Gordon|1990|p=48}} He was then reinstated in the university on 20 July 1917.{{Sfn|Gordon|1990|p=52}}}}<br>[[University of Calcutta]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br>[[Fitzwilliam College, Cambridge]] (BA)}} | known_for = {{Indented plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]]}} | signature = S_Basu.png | signature_alt = Signature of Subhas Chandra Bose in English and Bengali | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]<br />[[ഓൾ ഇന്ത്യ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]] | nickname = നേതാജി | native_name = | native_name_lang = bn | honorific_prefix = <!-- No honorifics as per [[WP:NCIN]], specific section [[Wikipedia:Naming conventions (Indic)#Titles and honorifics|here]]. --> }} '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' (Bn-সুভাষচন্দ্র বসু [[ജനുവരി 23]], [[1897]] - [[ഓഗസ്റ്റ് 18]], [[1945]]^{സംശയാസ്പദം}) [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ]] ഒരു പ്രധാന നേതാവായിരുന്നു. നേതാജി എന്നാണ് അദ്ദേഹം വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. തുടർച്ചയായി രണ്ടു തവണ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സമരരീതികൾ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിത്തരുവാൻ പര്യാപ്തമല്ല എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. [[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]] എന്ന പേരിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടിയും അദ്ദേഹം രൂപവത്കരിച്ചിരുന്നു. പതിനൊന്നു തവണ അദ്ദേഹത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ജയിലിലടച്ചിട്ടുണ്ട്. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട സമയത്ത് അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ ‍]] നിന്നു പലായനം ചെയ്തു. [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹം ചെന്നെത്തിയത്. [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടു ശക്തികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തു സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. {{ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി}} == ജനനം, ബാല്യം == [[ഒറീസ്സ|ഒറീസ്സയിലെ]] [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്കാണ്]] സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ ജന്മസ്ഥലം. [[കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]] അന്ന് [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|ബംഗാളിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അച്ഛൻ ജാനകിനാഥ് ബോസ്, ഒരു പ്രശസ്ത [[വക്കീൽ|വക്കീലായിരുന്നു]].അമ്മ പ്രഭാവതി. ഈ ദമ്പതികളുടെ ആറാമത്തെ മകനായിരുന്നു സുഭാസ്. പുത്രസൗഭാഗ്യം കൊണ്ട് സമ്പന്നരായിരുന്നു ജാനകീനാഥും, പ്രഭാവതിയും, അതുകൊണ്ടു തന്നെ മറ്റു കുട്ടികളെപ്പോലെ സുഭാസിനും വേണ്ടത്ര പരിചരണം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>[[#scb02|സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്]]ജാനകീനാഥിന്റെ പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.7</ref> പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് മിഷണറികൾ നടത്തിയിരുന്ന യൂറോപ്യൻ മാതൃകയിലുള്ള ഒരു സ്കൂളിലാണ് സുഭാഷ് തന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. സുഭാഷ് ചെറുപ്പത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ സംസാരിച്ചിരുന്നില്ല. ബ്രീട്ടീഷ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസരീതിയിൽ കുട്ടിയായിരുന്ന സുഭാഷ് സംതൃപ്തനല്ലായിരുന്നു. സാമൂഹ്യപ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്നകന്നു നിൽക്കുന്ന ഈ വിദ്യാഭ്യാസസംസ്കാരം സുഭാഷിന് ദഹിച്ചില്ല.<ref>[[സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്#scb02|സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് - മാർഷൽ ഗെറ്റ്സ്ജാനകീനാഥിന്റെ]] പുത്രൻ എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം.8</ref> കൽക്കട്ടയിലെ പ്രശസ്തമായ പ്രസിഡൻസി കോളേജിലാണ് സുഭാഷ് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചേർന്നത്. കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോടൊപ്പം കോളേജിനു പുറത്തു നടക്കുന്ന വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങളെ സുഭാഷ് കൗതുകപൂർവ്വം നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. == ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Young Netaji Subash Chandra Bose.gif|thumb|175px|right|ബാല്യം]] [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്‌ജ് സർവ്വകലാശാലയിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. 1920 - ൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ്]] പ്രവേശനപ്പരീക്ഷ എഴുതി. പക്ഷേ ഉയർന്ന മാർക്കുണ്ടായിരുന്നിട്ടും സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാ‍ൻ വേണ്ടി അദ്ദേഹം സിവിൽ സർവീസ് ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നു. പക്ഷേ [[മഹാത്മാഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] അഹിംസാ സിദ്ധാന്തവുമായി യോജിച്ചു പോകാൻ ബോസിനു കഴിഞ്ഞില്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹം [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലേക്ക്]] പോയി, അവിടെ [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]] എന്ന ബംഗാളി സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കാനാരംഭിച്ചു. [[Motilal Nehru|മോട്ടിലാൽ നെഹ്രുവിനോടൊപ്പം]] [[സ്വരാജ് പാർട്ടി]] സ്ഥാപിച്ച ആളാണ് [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസ്]]. [[1921]]- ൽ [[വെയിൽസ്സ്|വെയിൽസിലെ]] രാജകുമാരൻ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സന്ദർശിക്കുന്നതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൾ ബഹിഷ്കരിക്കാൻ ബോസ് ജനങ്ങളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തതിനേത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അറസ്റ്റിലും ആയി. 1924 ഏപ്രിലിൽ, പുതിയതായി രൂപവത്കരിച്ച [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] കോർപ്പറേഷന്റെ ചീഫ് എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർ ആയി അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, [[ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസാ|ചിത്തരഞ്ജൻ ദാസായിരുന്നു]] കോർപ്പറേഷൻ മേയർ. 3000 രൂപ മാസശമ്പളത്തോടെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചത് പക്ഷേ 1500 രൂപയേ അദ്ദേഹം വാങ്ങിയിരുന്നുള്ളു. ആ വർഷം തന്നെ [[ഒക്‌ടോബർ|ഒക്‌ടോബറിൽ]] തീവ്രവാദിയാണെന്ന സംശയത്തിന്റെ പുറത്ത് ബോസിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ആദ്യം [[അലിപൂർ]] ജയിലിലായിരുന്നു പാർപ്പിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്ക്]] നാടുകടത്തി. സെപ്തംമ്പർ 25ന് അദ്ദേഹം ജയിൽ മോചിതനായി, അതിനു ശേഷം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ട]] മേയറായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം == <!-- [[ചിത്രം:carbose.jpg|thumb|150px|right|ബോസ് അനന്തരവനോടൊപ്പം രക്ഷപെടാനുപയോഗിച്ച കാർ]] --> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തോടു കൂടി [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനിലുണ്ടായ]] രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത പരമാവധി മുതലെടുത്ത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കണം എന്നായിരുന്നു ബോസിന്റെ അഭിപ്രായം. മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള [[രാഷ്ട്രീയം|രാഷ്ട്രീയവും]], സൈനികവും, [[നയതന്ത്രം|നയതന്ത്രപരവുമായുള്ള]] പിന്തുണ ലഭിച്ചാലേ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്ക്]] സ്വാതന്ത്ര്യം പൊരുതി നേടാനാകൂ എന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധം തുടങ്ങിയപ്പോൾ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിനോട് കൂടിയാലോചിക്കാതെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെയും യുദ്ധപങ്കാളിയാക്കി. ഇതിനെതിരെ അദ്ദേഹം പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ അധികൃതർ അദ്ദേഹത്തെ ജയിലിലടച്ചു. പക്ഷേ ജയിലിൽ തുടങ്ങിയ നിരാഹാരസമരം 7 ദിവസമായപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ [[കൽക്കട്ട|കൽക്കട്ടയിലെ]] ബോസിന്റെ വസതി പോലീസ് നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നു. [[1941]] [[ജനുവരി 19]] ന് തന്റെ അനന്തരവനായ [[ശിശിർ .കെ ബോസ്|ശിശിർ .കെ ബോസിനോടൊപ്പം]] നിരീക്ഷകരുടെ കണ്ണു വെട്ടിച്ച് ബോസ് രക്ഷപ്പെട്ടു. [[peshawar|പേഷാവറിലേക്കാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. അവിടെ നിന്ന് [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനും]], [[soviet union|സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനും]] കടന്ന് [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലെത്തി]]. വേഷം മാറിയാണ് ബോസ് സഞ്ചരിച്ചത്. ആദ്യം സിയാവുദ്ദീൻ എന്ന പേരിൽ [[പത്താൻ]] വംശജനായ ഇൻഷുറൻസ് ഏജന്റിന്റെ വേഷത്തിൽ [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാനിൽ]] എത്തി. അവിടെ നിന്നും കൌണ്ട് ഒർലാണ്ടോ മസ്സോട്ട എന്ന [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിക്കാരനായി]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിലെത്തി]]. അവിടെ നിന്നും [[റോം|റോമിലും]] അവസാനം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലും]] എത്തിച്ചേർന്നു. == ജർമ്മനിയിൽ == വിദേശകാര്യവകുപ്പിലെ പ്രചാരണ വിഭാഗത്തിൽ ബോസിന് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തികച്ചും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ഓഫീസും അതിനുവേണ്ട എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ജർമ്മൻ സർക്കാർ അനുവദിച്ചു. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയെ]] സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ പരിജ്ഞാനമുള്ള ആളായിരുന്നു. ത്രോട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പകരക്കാരനായിരുന്ന [[അലക്സാണ്ടർ വെർത്ത്|അലക്സാണ്ടർ വെർത്തും]] സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായി. ബോസിനു വേണ്ടുന്ന സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു കൊടുക്കാൻ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലെ]] ജർമ്മൻ അധിനിവേശരാജ്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭാരതീയരെയും ഉത്തരാഫ്രിക്കയിൽ തടവുകാരാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ത്യൻ സൈനികരേയും സംഘടിപ്പിച്ച് ബോസ് [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] (Indian Legion) എന്നൊരു സേനാഘടകത്തെ രൂപവത്കരിച്ചു. ഏകദേശം 4500 സൈനികരുടെ അംഗബലം ഉണ്ടായിരുന്നു ഈ സേനയ്ക്ക്. ജർമ്മൻ വിദേശവകുപ്പിൽ 1941 ജൂലൈ മാസത്തിൽ വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങളോടെ ‘പ്രത്യേക ഭാരത വകുപ്പ്’ (Special Indian Department) രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. 1941 അവസാനത്തോടെ [[ബർലിൻ|ബർലിനിൽ]] ഒരു ‘ [[സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രം]] ‘(Free India Centre)' അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. ആത്മാർഥതയും, ദേശസ്നേഹവും, അർപ്പണമനോഭാവവുമുള്ള കുറച്ചു അനുയായികളെയും ബോസിനു അവിടെ കിട്ടി, [[എ.സി.നമ്പ്യാർ]]‍, [[എൻ.ജി.ഗണപതി]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]], [[എം.ആർ.വ്യാസ്]], [[ഗിരിജാ മുഖർജി]], തുടങ്ങിയവർ. നയതന്ത്രപരമായ ഒരു സ്ഥാനപതി കാര്യാലയത്തിനു തുല്യമായ എല്ലാ പരിഗണനയും ഫ്രീ ഇന്ത്യാ സെന്ററിനു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിൽ]] ലഭിച്ചിരുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഭാരതകേന്ദ്രം അഥവാ ഫ്രീ‍ ഇന്ത്യ സെന്ററിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു, # [[ആസാദ് ഹിന്ദ് റേഡിയോ]] വഴി ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ നടത്തുക # ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം, സംസ്കാരം, [[കല]], [[തത്ത്വശാസ്ത്രം]], സാമ്പത്തികം, തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ‘[[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദിനപത്രം]]’ ഇംഗ്ലീഷിലും, മറ്റു യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിലും അച്ചടിച്ച് വിതരണം ചെയ്യുക. # ജർമ്മൻ അധിനിവേശപ്രദേശങ്ങളിലെ ഇന്ത്യാക്കാരെ സംഘടിപ്പിക്കുക . # സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വ്യാപകമാക്കുക. # [[ഇന്ത്യൻ ലീജിയൺ]] എന്ന ഇന്ത്യൻ ദേശീയസേനയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുക. സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയശേഷം ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പിൽ വരുത്തേണ്ട സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് പദ്ധതികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യാനായി ഒരു ആസൂത്രണ കമ്മീഷനും സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രത്തിൽ രൂപവത്കരിച്ചു. കുതിച്ചു ചാടുന്ന ഒരു [[കടുവ|കടുവയുടെ]] ചിത്രം അങ്കിതമായ മൂവർണക്കൊടി ദേശീയപതാകയായി സ്വീകരിച്ചു. [[ബർലിൻ|ബർലിനിലെ]] സ്വതന്ത്രഭാരതകേന്ദ്രമായിരുന്നു [[മഹാകവി ടാഗോർ]] രചിച്ച ‘[[ജനഗണമന|ജനഗണമന..]]’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന [[പദ്യം]] ദേശീയഗാനമായി ആദ്യം അംഗീകരിച്ചത്. == പൂർവ്വേഷ്യയിൽ == [[നാസി|നാസികളുടെ]] സഹായത്തോടെ ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യാ]] ആക്രമണവും അത് വഴി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] സ്വാതന്ത്ര്യവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദ്ധതികൾ നടപ്പിൽ വന്നില്ല. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറുടെ]] പല പ്രവർത്തികളോടും ബോസിന് യോജിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല, പ്രത്യേകിച്ചും ജൂതന്മാരോടുള്ള സമീപനവും, ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നേരെയുള്ള നാസികളുടെ ശത്രുതാപരമായ സമീപനവും, പിന്നെ [[soviet union|സോവിയറ്റ് യൂണിയനു]] നേരേയുള്ള നാസി ആക്രമണവും. [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ]] പ്രവർത്തികളെ അദ്ദേഹം പരസ്യമായി വിമർശിച്ചിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ [[ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലർക്കും]] നാസികൾക്കും അത്ര താല്പര്യവുമില്ലായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] വിട്ടു [[പൂർവ്വേഷ്യ|പൂർവേഷ്യയിലേക്കു]] പോകുവാൻ മറ്റു ചില കാരണങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്, [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്ര]] മേഖലയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ പെട്ടെന്നു മാറി, ജപ്പാൻ [[അച്ചുതണ്ട് ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടുരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ]] ഭാഗം ചേർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിനും അമേരിക്കയ്ക്കും എതിരേ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ച [[ജപ്പാൻ]] സേന [[സിംഗപ്പൂർ]] ദ്വീപ് നിഷ്പ്രയാസം കീഴടക്കി. അതിനുശേഷം [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യം [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലേക്കും]] കടന്നു, 1942 മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[റംഗൂൺ]] വിട്ടൊഴിഞ്ഞു പോയി. പൂർവ്വേഷ്യയിൽ നിന്നും ഒരു വിമോചനസേനയെ ഇന്ത്യയിലേക്കു നയിക്കാനുള്ള സാധ്യത സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിന്റെ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു. ഇക്കാരണങ്ങളാൽ ബോസ് നാസി ജർമ്മനി വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1943ൽ അദ്ദേഹം ജർമ്മനി വിട്ടുപോയി, [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലാണ്]] ചെന്നെത്തിയത്. [[യു -180]] എന്ന ജർമ്മൻ [[അന്തർവാഹിനി|അന്തർവാഹിനിയിലാണ്]] അദ്ദേഹം പോയത്. [[കേപ്പ് ഓഫ് ഗുഡ് ഹോപ്]] വഴിയായിരുന്നു യാത്ര. ഇടക്കു വച്ച് [[ഐ - 29]] എന്ന [[ജപ്പാൻ|ജാപ്പനീസ്]] മുങ്ങിക്കപ്പലിൽ യാത്ര തുടർന്നു. 1943 മെയ് 6നു [[സുമാത്ര|സുമാത്രയുടെ]] തീരത്തുള്ള [[സാബാങ്ങ്]] എന്ന ചെറുദ്വീപിലാണ് ബോസ് ചെന്നെത്തിയത്, അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] സൈന്യത്തിലെ കേണൽ യാമമോട്ടോയും എത്തിയിരുന്നു. മേയ് 12നു അദ്ദേഹം [[ടോക്കിയോ|ടോക്കിയോയിൽ]] എത്തിച്ചേർന്നു. അവിടെ ഒരുമാസം താമസിച്ച അദ്ദേഹം [[ജപ്പാൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി ജനറൽ [[ടോജോ]]യുമായി ഭാരത-ജപ്പാൻ ബന്ധങ്ങളെപ്പറ്റിയും, നടപടിക്രമങ്ങളെപ്പറ്റിയും വിശദമായി ചർച്ചചെയ്ത് ഒരു പരസ്പരധാരണയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. [[റാഷ്‌ബിഹാരി ബോസ്]], [[അബീദ് ഹസ്സന്]]‍, [[യാമമോട്ടോ|കേണൽ യാമമോട്ടോ]] എന്നിവരോടൊപ്പം 1943 ജൂൺ 23നു നേതാജി [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലേക്ക്]] യാത്ര തിരിച്ചു. == ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി (INA) == {{പ്രലേ|ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി}} [[റാഷ് ബിഹാരി ബോസ്]] [[1943]] ജൂലൈ 4-നു സിംഗപ്പൂരിലെ പ്രസിദ്ധമായ കാഥേ ഹാളിൽ വച് ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ നേതൃത്വം സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസിനു കൈമാറി. അടുത്തദിവസം ജൂലൈ 5-നു ആസാദ് ഹിന്ദ് ഫൌജ് അഥവാ [[ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ആർമി|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]](ഐ.എൻ.എ or INA) രൂപവത്കരിച്ച വിവരം അദ്ദേഹം ലോകത്തെ അറിയിച്ചു. === ഐ.എൻ.എയിലെ മലയാളികൾ === ഐ.എൻ.എയുടെ രൂപവത്കരണത്തിലും പ്രവർത്തനത്തിലും പങ്കുവഹിച്ച നിരവധി മലയാളികളുണ്ട്. [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി]], [[എൻ. രാഘവന്]]‍, [[എ.സി.എൻ നമ്പ്യാർ]], [[കണ്ണേമ്പിള്ളി കരുണാകരമേനോൻ]], [[വക്കം അബ്ദുൾഖാദർ]], [[എൻ.പി. നായർ]] തുടങ്ങി കുറെ മലയാളികൾ. പോരാട്ടത്തിനിടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മരിച്ചുവീണവരും ബ്രിട്ടീഷുകാർ തൂക്കിലേറ്റിയവരും അക്കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. [[വക്കം ഖാദര്]]‍, [[ടി.പി. കുമാരൻ നായർ]] തുടങ്ങിയവർ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ടു. [[മിസ്സിസ് പി.കെ. പൊതുവാൾ]]‍, [[നാരായണി അമ്മാൾ]] തുടങ്ങിയ [[കേരളം|കേരളീയ]] വനിതകളും ഐ.എൻ.എയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഐ.എൻ.എയുടെ വനിതാവിഭാഗമായിരുന്ന ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റിന്റെ നേതൃത്വം വഹിച്ചിരുന്നത് ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മിയായിരുന്നു. 1943-ൽ നേതാജി രൂപം കൊടുത്ത ആസാദ് ഹിന്ദ് ഗവണ്മെന്റിലെ ഏക വനിതാംഗവും അവരായിരുന്നു. == സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ == 1943 ഒക്ടോബർ 21-നു രാവിലെ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപ്പെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ]] ഒരു വിശേഷാൽ പൊതുയോഗം [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലെ]] കാഥേഹാളിൽ വച്ചു കൂടുകയുണ്ടായി. ഇവിടെ വച്ച് താൽക്കാലിക സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ രൂപവത്കരണം നേതാജി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിനുശേഷം രാഷ്ട്രത്തലവനായി നേതാജി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഒക്ടോബർ 22-നു വനിതകളുടെ സേനാവിഭാഗമായ ഝാൻസിറാണി റെജിമെന്റ് നേതാജി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. അടുത്തദിവസങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിന്റെ മന്ത്രിസഭയോഗങ്ങളിൽ വച്ച് അമേരിക്കൻ ശക്തികൾക്കെതിരെ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാർ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാന്റെ]] കൈവശമായിരുന്ന [[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സ്വതന്ത്രഭാരത സർക്കാരിനു കൈമാറുന്നതാണെന്നും മേലാൽ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ഏതു ഭാരതപ്രദേശവും ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാരിന് വിട്ടുകൊടുക്കുന്നതാണെന്നും ജാപ്പനീസ് പ്രധാനമന്ത്രി [[ജനറൽ ടോജോ]]^{കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്} പ്രസ്താവിച്ചു. 1943 ഡിസംബർ 29-‍ാ‍‍ം തീയതി ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ നേതാജി ആൻഡമാനിലെത്തി. ആൻഡമാൻ ദ്വീപിന് ‘ഷഹീദ്’ ദ്വീപെന്നും, നിക്കോബാർ ദ്വീപിന് ‘സ്വരാജ്’ ദ്വീപെന്നും നേതാജി പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. [[മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥൻ|മേജർ ജനറൽ ലോകനാഥനെ]] ഷഹീദ് സ്വരാജ് ദ്വീപസമൂഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ഭരണാധികാരിയായി നേതാജി നിയമിച്ചു. ജപ്പാന്റെ സഹായത്തോടെ 1944-ൽ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്ക്|ആസാദ് ഹിന്ദ് ദേശീയബാങ്കും]] രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടു. താൽക്കാലിക ഗവണ്മെന്റിനുവേണ്ടി നേതാജി കറൻസി നോട്ടുകൾ അച്ചടിച്ചിറക്കുകയും ചെയ്തു. == യുദ്ധം == 1944 ജനുവരിയിലാണ് [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] അതിർത്തി ലംഘിച്ചുള്ള ഒരാക്രമണം നടത്താൻ [[ജപ്പാൻ]] തീരുമാനിച്ചത്, സഖ്യകക്ഷികൾ [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നത് തടയാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇത്. [[അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശം|അരാക്കൻ പർവ്വതപ്രദേശത്തുകൂടി]] കിഴക്കൻ [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ‍|ബംഗാളിന്റെ]] കവാടമായ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിനെ]] ലക്ഷ്യമാക്കി ഒരു മുന്നേറ്റം നടത്തുക, ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[ചിറ്റഗോംഗ്|ചിറ്റഗോംഗിൽ]] ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ സാവധാനം [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലും]] [[കോഹിമ|കോഹിമയും]] പിടിച്ചെടുക്കുക, ഇതായിരുന്നു യുദ്ധതന്ത്രം. ഐ.എൻ.എയിലെ സുഭാസ് റെജിമെന്റ് ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നണിയിലേക്ക് നീങ്ങണമെന്ന് ബോസ് തീരുമാനിച്ചു. ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സംയുക്തസേനകൾ ചിറ്റഗോംഗ് ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിത്തുടങ്ങി, അരാക്കൻ പ്രദേശത്ത് വച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുമായി ഏറ്റുമുട്ടി. ബ്രിട്ടീഷ് സേനയെ പിന്നോക്കം പായിച്ചു കൊണ്ട് ബഹുദൂരം മുന്നേറുകയും ചെയ്തു. മാർച്ച് മാസത്തിൽ ഐ.എൻ.എ ഘടകങ്ങൾ അതിർത്തി കടന്ന് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] പ്രവേശിച്ചു. മാർച്ച് മധ്യത്തോടെ ഐ.എൻ.എ - ജപ്പാൻ സേനകൾ ഇംഫാൽ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ലഫ്.കേണൽ എം.ഇസഡ്.കിയാനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഐ.എൻ.എയുടെ ഒന്നാം ഡിവിഷൻ ജപ്പാൻ സേനയോടൊപ്പം മുന്നേറി. യുദ്ധമേഖലയുടെ വടക്കേയറ്റത്ത്, ഏപ്രിൽ ആദ്യവാരം ഐ.എൻ.എ-ജപ്പാൻ സംയുക്തസേന കൊഹിമയിൽ പ്രവേശിച്ചു ഏപ്രിൽ അവസാനത്തോടെ ഇംഫാലിനെ വളഞ്ഞു, [[ഇംഫാൽ|ഇംഫാലിന്]] ഏകദേശം 15 കിലോമീറ്റർ അടുത്തെത്തിയിരുന്നു അവർ അപ്പോൾ. പക്ഷേ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം പെട്ടെന്നു നിലച്ചു, ഭാഗ്യം ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുടെ ഭാഗത്തായിരുന്നു. പല കാരണങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു ഇതിന്. രൂക്ഷമായ കാലവർഷം പതിവിനു വിപരീതമായി ഒരു മാസം മുമ്പേ വന്നു. പിന്നെ [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലെ]] യുദ്ധം ബ്രിട്ടന് അനുകൂലമായിത്തീർന്നതിനാൽ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വിമാനസേനവിഭാഗം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലേക്ക്]] തിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു. ഇതിനെ ചെറുക്കാൻ [[ജപ്പാൻ]] വിമാനസേന സമരമേഖലയിൽ ഇല്ലാതെ പോയി. [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്രത്തിലെ]] അമേരിക്കൻ മുന്നേറ്റം നേരിടാനായി വിമാനങ്ങളെല്ലാം [[ജപ്പാൻ]] പിൻവലിച്ചതായിരുന്നു കാരണം. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ പൊതു പിന്മാറ്റത്തിന് ഉത്തരവുണ്ടായി, മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ സേനകൾ പിന്മാറ്റം ആരംഭിച്ചു. [[ജനറൽ ടോജോ]] 1944 സെപ്തംബറിൽ അധികാരത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു. [[ജനറൽ കെയ്‌സോ]] ജപ്പാ‍ന്റെ ഭരണസാരഥ്യം ഏറ്റെടുത്തു. ഇതിനിടെ [[ജപ്പാൻ]] സർക്കാരിൽ വീണ്ടും മാറ്റമുണ്ടായി ജനറൽ കെയ്‌സോ രാജിവച്ചു, [[അഡ്‌മിറൽ സുസുക്കി]] പ്രധാനമന്ത്രിയായി. ആ സമയത്ത് ബർമ്മയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ ആകെ മാറി, [[ബർമ്മ|ബർമ്മ]] വിട്ടൊഴിയാൻ [[ജപ്പാൻ]] സേനകൾക്ക് ഉത്തരവ് കിട്ടി. [[റംഗൂൺ]] മേഖലയിൽ അന്തിമമായ സമരത്തിന് നേതാജി ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചതായിട്ടാണ് കാണുന്നത്, പക്ഷേ സൈനികോപദേഷ്ടാക്കളുടെയും മന്ത്രിസഭാംഗങ്ങളുടെയും എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് ആ തീരുമാനം അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു, [[റംഗൂൺ|റംഗൂണിൽ]] നിന്നു ഒഴിഞ്ഞുപോകാനും തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[ആസാദ് ഹിന്ദ് സർക്കാർ]][[ബർമ്മ|ബർമ്മയിൽ]] നിന്നും പിന്മാറി. == രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ അന്ത്യം == 1945 മെയ് 7-നു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനി]] നിരുപാധികം സഖ്യശക്തികൾക്കു കീഴടങ്ങി. ഓഗസ്റ്റ് 6-നു [[ഹിരോഷിമ|ഹിരോഷിമാ]] നഗരത്തിലും, ഓഗസ്റ്റ് 9-നു [[നാഗസാക്കി|നാഗസാക്കിയിലും]] [[അമേരിക്ക]] [[അണുബോംബ്]] പ്രയോഗിച്ചു, ഇതോടെ [[ജപ്പാൻ]] കീഴടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] അവസാനിച്ചു. == മരണം, വിവാദം, അന്വേഷണം == 1945 ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് ബോസ് [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിലെ]] [[തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളം|തെയ്ഹോകു വിമാനത്താവളത്തിലുണ്ടായ]] അപകടത്തിൽ മരിച്ചു എന്നാണ് ഇന്ത്യൻ ഗവണ്മെന്റിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ്യം. ഇതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻ [[നെഹ്രു]]വിന്റെ ഭരണകാലത്ത് [[ഷാനവാസ് കമ്മീഷൻ]], [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് [[ഖോസ്ലാ കമ്മീഷൻ]] എന്നിവയെ നിയോഗിച്ചിരുന്നു. ഈ രണ്ടു കമ്മീഷനുകളും ബോസ് വിമാനാപകടത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു എന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. എന്നാൽ പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളുടേയും പൊതുജനങ്ങളുടേയും പ്രതിഷേധം കാരണം ഈ രണ്ടു റിപ്പോർട്ടുകളും [[മൊറാർജി ദേശായി]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. തുടർന്ന് 1999-ൽ [[വാജ്പേയി|വാജ്‌പേയിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|മുഖർജി കമ്മീഷൻ]] നിലവിൽ വന്നു. 1945-ൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ വിമാനാപകടം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നും അതിനാൽ ബോസ് അന്നു മരണപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തി. ഈ കണ്ടെത്തൽ വിവാദമായതോടെ റിപ്പോർട്ട് [[മൻ‌മോഹൻ സിങ്]] ഗവണ്മെന്റ് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ബോസിന്റേതെന്ന് ഗവണ്മെന്റ് അവകാശപ്പെടുന്ന [[റെങ്കോജി ക്ഷേത്രം|റെങ്കോജി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] ചിതാഭസ്മം അദ്ദേഹത്തിന്റേതല്ലെന്നും കമ്മീഷൻ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ബോസ് [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] കടന്നിരിക്കാം എന്നും കമ്മീഷൻ സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നു. === സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ === [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ]] വച്ച് [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|ജോസഫ് സ്റ്റാലിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് നേതാജിയുടെ മരണം സംഭവിച്ചതെന്നും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അറിഞ്ഞിട്ടും അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവാഹർലാൽ നെഹ്രു ഒന്നും ചെയ്തില്ലെന്നും സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷൻ|ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മുഖർജി കമ്മീഷന്റെ]] റിപ്പോർട്ട് അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി|സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി]] വെളിപ്പെടുത്തൽ നടത്തിയത്. വിമാനാപകടത്തിൽ മരിച്ചുവെന്ന വ്യാജകഥ പ്രചരിപ്പിച്ച്, നേതാജി, റഷ്യൻ അധീനതയിലായിരുന്ന [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] [[മഞ്ചൂരിയ|മഞ്ചൂരിയയിലേക്ക്]] രക്ഷപ്പെട്ടെന്നും സോവിയറ്റ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ അദ്ദേഹത്തെ [[സൈബീരിയ|സൈബീരിയയിലെ]] [[യാകുത്സുക് ജയിൽ|യാകുത്സുക് ജയിലിലടച്ച്]] 1953ൽ തൂക്കിലേറ്റുകയോ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചോ കൊല്ലുകയോ ചെയ്തെന്നുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോപണം. <ref>{{cite web|first1=കെ.കെ. അജിത്കുമാർ|title=നേതാജിയുടെ മരണം സ്റ്റാലിന്റെ തടവറയിലോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=22 ജനുവരി 2015|archive-date=2015-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123093500/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=517440|url-status=dead}}</ref> === വിവാദ സന്യാസി === 1985 വരെ [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശിലെ]] [[അയോധ്യ]]ക്കു സമീപം രാംഭവൻ എന്ന വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന [[ഗുംനാമി ബാബ]] എന്ന സന്ന്യാസി, ബോസ് ആയിരുന്നു എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. സന്ന്യാസിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വത്തുക്കൾ ഗവണ്മെന്റ് ഏറ്റെടുത്തു. ഇവ അന്വേഷണവിധേയമാക്കിയ മുഖർജി കമ്മീഷൻ, ''‘ശക്തമായ തെളിവുകളുടെ’''<ref name=nscb1>{{cite news|title=നേതാജി ഡിഡ് നോട്ട് ഡൈ ഇൻ എ പ്ലെയിൻ ക്രാഷ്|url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|publisher=ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്|date=2013-06-13|access-date=2008-05-31|archive-date=2006-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20060530110835/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=67812|url-status=dead}}</ref> അഭാവത്തിൽ ഈ വിശ്വാസത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഗുംനാമി ബാബയുടെ പല്ലിന്റെ [[ഡി.എൻ.എ]] ഘടനയും, നേതാജിയുടെ പിൻമുറക്കാരുടെ പല്ലിന്റെ ജനിതക ഘടനയും തമ്മിൽ പൊരുത്തമില്ലെന്നു ശാസ്ത്രീയമായി തന്നെ തെളിയിക്കപ്പെട്ടതായി പറയപ്പെടുന്നു.<ref name=dna>{{cite news | title = സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസിനെ സ്റ്റാലിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വധിച്ചു | url = http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | publisher = മനോരമ ഓൺലൈൻ | date = 2015-01-12 | accessdate = 2015-01-12 | archive-date = 2015-01-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150112045303/http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=18222155&programId=1073753760&tabId=15&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ | url-status = bot: unknown }}</ref> ഈ സന്ന്യാസിയുടെ ജീവിതവും ചെയ്തികളും ഇന്നും ദുരൂഹമായി തുടരുന്നു. [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്]] ദിനപത്രം നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ സന്ന്യാസി ബോസ് തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കത്തക്ക തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref name=scb2>{{cite news|title=നേതാജി സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ്|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/Netaji/netajihomepage.shtml|publisher=ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്|date=2002-04-11|access-date=2008-05-31|archive-date=2012-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220043836/http://www.hindustantimes.com/|url-status=dead}}</ref> കൈയക്ഷരവിദഗ്ദ്ധനായ ഡോ. ബി. ലാൽ നടത്തിയ പരിശോധനയിൽ സന്ന്യാസിയുടേയും ബോസിന്റേയും കൈയക്ഷരം ഒന്നുതന്നെയാണെന്ന് തെളിഞ്ഞിരുന്നു. == ഭാരതരത്നം == 1991-ൽ ഭാരത സർക്കാർ ബോസിന് മരണാനന്തര ബഹുമതിയായി ഭാരതരത്നം പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ബോസിന്റെ മരണം സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഇതു പാടില്ല എന്ന് കോടതിയിൽ ഒരു പരാതി സമർപ്പിക്കപ്പെടുകയും തുടർന്ന് ഗവണ്മെന്റ് പുരസ്കാരം പിൻ‌വലിക്കുകയും ചെയ്തു. ബോസിന്റെ മരണത്തെ സ്ഥിരീകരിക്കാൻ ഗവണ്മെന്റ് സ്വീകരിച്ച ഒരു തന്ത്രമായി നിരീക്ഷകർ ഈ സംഭവത്തെ വിലയിരുത്തുന്നു == സ്രോതസ്സുകൾ == *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് ദ മാൻ ആന്റ് ഹിസ് ടൈംസ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=L5tIhE0P6IUC&printsec=frontcover|last=എറിക്|first=വ്യാസ്|publisher=ലാൻസർ പബ്ലിഷേഴ്സ്|year=2008|isbn=978-8170622437|ref=scb08}} *{{cite book|title=സുഭാസ് ചന്ദ്രബോസ് |url=http://books.google.com.sa/books?id=HdldV4Icum4C&printsec=frontcover&dq=subhas+chandra+bose|last=മാർഷൽ|first=ഗെറ്റ്സ്|publisher=ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്|year=2002|isbn=0-7864-1265-8|ref=scb02}} * സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് , പ്രൊഫസർ എം.കെ.സാനു,വിമാ പബ്ലീഷേർസ് കോട്ടയം, 1995 * നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്, എൻ.പി.നായർ, ഡിസി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരണം , 1997 == ഇതും കാണുക == * [[ദി ഇന്ത്യൻ സ്ട്രഗിൾ]] * [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} {{commons+cat|Subhas Chandra Bose|Subhas Chandra Bose}} * [http://www.myowninformations.com/2011/03/subhash-chandra-bose.html നേതാജി സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്] {{Subhas Chandra Bose}} {{Azad Hind Fauj}} {{Indian independence movement}} {{Indian National Congress Presidents}} {{Bose family}} {{Authority control}} {{IndiaFreedomLeaders}} [[വർഗ്ഗം:1897-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ തടവുകാരും തടങ്കലിൽ വയ്ക്കപ്പെട്ടവരും]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ആസാദ് ഹിന്ദ്]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗാളിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്| ]] fbpb7u7q17vnet3dj4reivzosjg9ipv 0 4855 4643879 4642667 2026-07-06T00:38:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643879 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vallathol Narayana Menon}} {{ആധുനിക കവിത്രയം}} കേരളീയനായ ഒരു മഹാകവിയും വിവർത്തകനുമാണ് '''വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ'''(16 ഒക്ടോബർ 1878 - 13 മാർച്ച് 1958). കേരള കലാമണ്ഡലത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ അദ്ദേഹം കേരളത്തിന്റെ തനത്കലകളിൽ ഒന്നായ [[കഥകളി]]യെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരളവാൽമീകി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു,കാരണം വാല്മീകിയുടെ രാമായണം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തു. രാജ്യസ്നേഹം കൊണ്ട് ദേശീയകവി എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. ജീവിതരേഖ 2026 ജനുവരി 11-ന് [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ തിരൂരിൽ]] സമീപം ചേന്നര ഗ്രാമത്തിൽ കോഴിപ്പറമ്പിൽ കുട്ടിപ്പാറു അമ്മ എന്ന പാർവതി അമ്മയുടെയും കടുങ്ങോട്ട് മല്ലിശേരി ദാമോദരൻ ഇളയതിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.<ref>{{cite web |last1=ലേഖകൻ |first1=മനോരമ |title=ഇവിടെയാണു മഹാകവിക്കു സ്മാരകമുയരുന്നത് |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/malappuram/2020/09/06/malappuram-vallathol-monument.html |website=manoramaonline.com |publisher=മനോരമ ഓൺലൈൻ |accessdate=20 നവംബർ 2020 |ref=published 6th Sept 2020}}</ref> അമ്മാവനായിരുന്ന രാമനുണ്ണി മേനോന് കീഴിൽ നടന്ന സംസ്കൃതപഠനത്തിനുശേഷം കൈക്കുളങ്ങര രാമവാര്യരിൽനിന്നു തർക്കശാസ്ത്രം പഠിച്ചു. [[വാല്മീകി]] [[രാമായണം|രാമായണ]]വിവർത്തനം 1907-ൽ‍ പൂർത്തിയാക്കി. 1908-ൽ ഒരു രോഗബാധയെതുടർന്ന് അദ്ദേഹം ബധിരനായി. ഇതേത്തുടർന്നാണ് 'ബധിരവിലാപം' എന്ന കവിത രചിച്ചത്. 1915-ൽ ചിത്രയോഗം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അതേവർഷം കേരളോദയത്തിന്റെ പത്രാധിപനായി. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ അദ്ദേഹം ദേശസ്നേഹം തുളുമ്പുന്ന നിരവധി കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ചെന്നൈ (1927), കൽക്കത്ത (1928) സമ്മേളനങ്ങളിൽ വള്ളത്തോൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.<ref name=pookalam/> അവസാനകാലത്ത് വാർദ്ധക്യസഹജമായ അസുഖങ്ങൾ അലട്ടിയ വള്ളത്തോൾ, 1958 മാർച്ച് 13-ന് 79-ാം വയസ്സിൽ [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തെ]] മകന്റെ വീട്ടിൽ വച്ച് അന്തരിച്ചു. മൃതദേഹം പൂർണ ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ [[ചെറുതുരുത്തി]]യിലെ കേരള കലാമണ്ഡലം വളപ്പിൽ സംസ്കരിച്ചു. == സാഹിത്യ ജീവിതം == പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സു മുതൽ വള്ളത്തോൾ കവിതകൾ എഴുതിത്തുടങ്ങി. കിരാത ശതകം, വ്യാസാവതാരം എന്നിവയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യകാല കൃതികൾ.<ref name=Bio>[http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/Vallathol/Html/VallathollPage.htm "Vallathol Narayana Menon"]. [[Kerala Sahitya Akademi]]. Retrieved 18 April 2014.</ref> 1894-ൽ ഭാഷാപോഷിണി മാസികയുടെ കവിതാ പുരസ്‌കാരം അദ്ദേഹം നേടി.<ref name=Bio/> തുടർന്ന് ഭാഷാപോഷിണി, കേരള സ ഞ്ചാരി, വിജ്ഞാന ചിന്താമണി തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.<ref name=Bio/> വാൽമീകി രാമായണത്തിൻ്റെ മലയാളത്തിലേക്കുള്ള വിവർത്തനമായിരുന്നു വിവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന സാഹിത്യ സംഭാവന. 1905-ൽ ആരംഭിച്ച ഈ കൃതി പൂർത്തിയാക്കാൻ രണ്ട് വർഷം വേണ്ടി വന്നു.<ref name=LegacyofKerala>{{Cite book |title= The Legacy of Kerala | author=A. Sreedhara Menon | author-link=A. Sreedhara Menon |publisher=[[DC Books]] |year=1982 |page=77 |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC| isbn=9788126437986 }}</ref> 1908-ൽ ഒരു രോഗബാധയെതുടർന്ന് അദ്ദേഹം ബധിരനായി. ഇതേത്തുടർന്നാണ് 'ബധിരവിലാപം' എന്ന കവിത രചിച്ചത്. 1913-ലാണ് ചിത്രയോഗം എന്ന മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. വാല്മീകിരാമായണം, അഭിജ്ഞാനശാകുന്തളം, ഋഗ്വേദം, മാതംഗലീല, പദ്മപുരാണം, മാർക്കണ്ഡേയപുരാണം, വാമനപുരാണം, മത്സ്യപുരാണം, ഊരുഭംഗം, മധ്യമവ്യായോഗം, അഭിഷേക നാടകം, സ്വപ്നവാസവദത്തം തുടങ്ങിയ സംസ്കൃതകൃതികൾ അദ്ദേഹം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[മഹാത്മ ഗാന്ധി]]യുടെ ആദർശങ്ങളിൽ അടിയുറച്ചു വിശ്വസിക്കുകയും, ഗാന്ധിജിയെ ഗുരുനാഥനായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്ത മഹാത്മജിയെപ്പറ്റിയെഴുതിയ കൃതിയാണ് ''എന്റെ ഗുരുനാഥൻ''.<ref name=pookalam>{{Cite web|url=https://pookalam.kerala.gov.in/2018/03/17/vallathol-narayanamenon/|title=വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ – പൂക്കാലം|access-date=2022-09-21|language=ml|archive-date=2022-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921075828/https://pookalam.kerala.gov.in/2018/03/17/vallathol-narayanamenon/|url-status=dead}}</ref> ഗാന്ധിജിയുടെ മരണത്തിൽ ദുഃഖിച്ച് അദ്ദേഹം എഴുതിയ വിലാപകാവ്യമാണ് ''ബാപ്പുജി''. == വള്ളത്തോൾ രചിച്ച പുസ്തകങ്ങൾ == {| bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#dddddd" ! '''കൃതി‌''' !! '''പ്രസാധകർ''' !! '''വർഷം''' |- align="center" | align="left" | [[അച്ഛനും മകളും]]||മംഗളോദയം-തൃശ്ശൂർ||1936 |- align="center" | align="left" | അഭിവാദ്യം||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1956 |- align="center" | align="left" | അല്ലാഹ്||-||1968 |- align="center" | align="left" |ആരോഗ്യചിന്താമണി |വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം - ചെറുതുരുത്തി | |- align="center" | align="left" | ഇന്ത്യയുടെ കരച്ചിൽ||വെള്ളിനേഴി-പാലക്കാട്||1943 |- align="center" | align="left" | ഋതുവിലാസം||വിദ്യാവിലാസം-കോഴിക്കോട്||1922 |- align="center" | align="left" | എന്റെ ഗുരുനാഥൻ||വെള്ളിനേഴി-പാലക്കാട്||1944 |- align="center" | align="left" | ഒരു കത്ത് അഥവാ രുഗ്മിയുടെ പശ്ചാത്താപം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1917 |- align="center" | align="left" | ഓണപ്പുടവ||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1950 |- align="center" | align="left" | ഔഷധാഹരണം||മംഗളോദയം-തൃശ്ശൂർ||1915 |- align="center" | align="left" | കാവ്യാമൃതം||ശ്രീരാമവിലാസം-കൊല്ലം||1931 |- align="center" | align="left" | കൈരളീകടാക്ഷം||വി.പി-തിരുവനന്തപുരം||1932 |- align="center" | align="left" | കൈരളീകന്ദളം||സുന്ദരയ്യർ ആന്റ് സൺസ്-തൃശ്ശൂർ||1936 |- align="center" | align="left" | കൊച്ചുസീത||മംഗളോദയം-തൃശ്ശൂർ||1930 |- align="center" | align="left" | കോമള ശിശുക്കൾ||ബാലൻ-തിരുവനന്തപുരം||1949 |- align="center" | align="left" | ഖണ്ഡകൃതികൾ|| വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1965 |- align="center" | align="left" | ഗണപതി||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1920 |- align="center" | align="left" | ചിത്രയോഗം അഥവാ താരാവലീ ചന്ദ്രസേനം||ലക്ഷ്മീസഹായം-കോട്ടയ്ക്കൽ||1914 |- align="center" | align="left" | ദണ്ഡകാരണ്യം||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1960 |- align="center" | align="left" | ദിവാസ്വപ്നം|| പി.കെ.-കോഴിക്കോട്||1944 |- align="center" | align="left" | നാഗില||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1962 |- align="center" | align="left" | പത്മദളം||കമലാലയം-തിരുവനന്തപുരം||1949 |- align="center" | align="left" | പരലോകം||വെള്ളിനേഴി-പാലക്കാട് |- align="center" | align="left" | ബധിരവിലാപം||ലക്ഷ്മീസഹായം-കോട്ടയ്ക്കൽ||1917 |- align="center" | align="left" | ബന്ധനസ്ഥനായ അനിരുദ്ധൻ||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1918 |- align="center" | align="left" | ബാപ്പുജി||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1951 |- align="center" | align="left" | ഭഗവൽസ്തോത്രമാല||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1962 |- align="center" | align="left" | [[മഗ്ദലനമറിയം (കാവ്യം)|മഗ്ദലനമറിയം അഥവാ പശ്ചാത്താപം]]||-||1921 |- align="center" | align="left" | രണ്ടക്ഷരം||സരസ്വതീ വിലാസം-തിരുവനന്തപുരം||1919 |- align="center" | align="left" | രാക്ഷസകൃത്യം||എസ്.വി-തിരുവനന്തപുരം||1917 |- align="center" | align="left" | വള്ളത്തോളിന്റെ ഖണ്ഡകാവ്യങ്ങൾ||മാതൃഭൂമി-കോഴിക്കോട്||1988 |- align="center" | align="left" | വള്ളത്തോളിന്റെ പദ്യകൃതികൾ ഒന്നാം ഭാഗം||സാഹിത്യപ്രവർത്തക സഹകരണസംഘം-കോട്ടയം||1975 |- align="center" | align="left" | വള്ളത്തോളിന്റെ പദ്യകൃതികൾ രണ്ടാം ഭാഗം||സാഹിത്യപ്രവർത്തക സഹകരണസംഘം-കോട്ടയം||1975 |- align="center" | align="left" | വള്ളത്തോൾ കവിതകൾ||ഡി.സി.ബുക്സ്-കോട്ടയം||2003 |- align="center" | align="left" | വള്ളത്തോൾ സുധ||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1962 |- align="center" | align="left" | വിലാസലതിക||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1917 |- align="center" | align="left" | വിഷുക്കണി||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1941 |- align="center" | align="left" | വീരശൃംഖല||വി.സുന്ദരയ്യർ ആന്റ് സൺസ്-തൃശ്ശൂർ |- align="center" | align="left" | ശരണമയ്യപ്പാ||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1942 |- align="center" | align="left" | ശിഷ്യനും മകനും||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1919 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-ഒന്നാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1918 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-രണ്ടാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1920 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-മൂന്നാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1922 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-നാലാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1924 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-അഞ്ചാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1926 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-ആറാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1934 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-ഏഴാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1935 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-എട്ടാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1951 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-ഒമ്പതാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1959 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-പത്താം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1964 |- align="center" | align="left" | സാഹിത്യമഞ്ജരി-പതിനൊന്നാം ഭാഗം||എ.ആർ.പി-കുന്നംകുളം||1970 |- align="center" | align="left" | സ്ത്രീ||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1944 |- align="center" | align="left" | [[റഷ്യ|റഷ്യയിൽ]]||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1951 |- align="center" | align="left" | ഗ്രന്ഥവിചാരം||മംഗളോദയം-തൃശ്ശൂർ||1928 |- align="center" | align="left" | പ്രസംഗവേദിയിൽ||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1964 |- align="center" | align="left" | വള്ളത്തോളിന്റെ ഗ്രന്ഥനിരൂപണങ്ങളും | | പ്രസംഗവേദിയിൽ||വള്ളത്തോൾ ഗ്രന്ഥാലയം-ചെറുതുരുത്തി||1964 |- align="center" | align="left" | വള്ളത്തോളിന്റെ ഗ്രന്ഥനിരൂപണങ്ങളും പ്രസംഗങ്ങളും||മാതൃഭൂമി-കോഴിക്കോട്||1986പ്രസംഗങ്ങള |} [[ചിത്രയോഗം]] (മഹാകാവ്യം) - 1914 == പുരസ്കാരങ്ങൾ == #കവിതിലകൻ #കവിസാർവഭൗമ #പത്മവിഭൂഷൺ ==അവലംബം== {{RL}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണി കൾ == *http://www.sahithyam.cjb.net/An {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821202912/http://www.sahithyam.cjb.net/An |date=2009-08-21 }} active web forum about Malayalam Literature] *[http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/rukmini.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330054035/http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/rukmini.html |date=2016-03-30 }}]] [[വർഗ്ഗം: 1958-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 16-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 13-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ നേടിയ മലയാളസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതവിലാസം സഭ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മേനോന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:വള്ളത്തോൾ നാരായണമേനോൻ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മവിഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ച മലയാളികൾ]] 86du0u3vrg9j0x345ki35jqoxsdrsd2 0 5658 4643911 4627578 2026-07-06T07:20:51Z Altocar 2020 144384 /* */ 4643911 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി <br/> LDF Keralam | logo = {{Image gallery|Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|align=Center|width=200|height=200}} | logo_size = 100 | caption = LDF ലോഗോ |colorcode = {{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}} |convener = [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] |leader = [[ പിണറായി വിജയൻ ]] |foundation = 1979 |founder = |ideology = [[Socialism]]<br />{{list collapsed|title='''Factions'''|1=[[Marxism-Leninism]]<br />[[Civic nationalism]]<br />[[Indian nationalism]]<br />[[Secularism]]<br />[[Social democracy]]<br />[[Social liberalism]]}} | position = | seats2_title = [[ലോക്സഭ]] | seats2 = {{composition bar|1|20|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats1_title = [[രാജ്യസഭ]] | seats1 = {{composition bar|6|9|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats3_title = [[കേരള നിയമസഭ]] | seats3 = {{composition bar|35|140|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats5_title = [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] | seats5 = {{composition bar|338|941|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats6_title = [[ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്]] | seats6 = {{composition bar|64|152|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats7_title = [[ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്]] | seats7 = {{composition bar|7|14|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats8_title = [[നഗരസഭ|മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ]] | seats8 = {{composition bar|28|86|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats9_title = [[മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ]] | seats9 = {{composition bar|1|6|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | colours = {{color box|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|border=darkgray}} ചുവപ്പ് | headquarters = ഏ.കെ.ജി സെന്റർ, [[തിരുവനന്തപുരം]] |chairperson=EP Jayarajan|national=I.N.D.I.A}} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഇടതുപക്ഷ-കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് '''ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി''' അഥവാ '''എൽ.ഡി.എഫ്'''. മുന്നണിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാർട്ടിയായ [[സി.പി.ഐ(എം)]] ആണ് മുന്നണിക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. സിപിഐ നേതാവായിരുന്ന പി കെ വാസുദേവൻ നായർ കോൺഗ്രസ് പിന്തുണയോട വഹിച്ചിരുന്ന മുഖ്യമന്ത്രി പദവി രാജി വെച്ച് കോൺഗ്രസ് ബന്ധം സിപിഐ അവസാനിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് സിപിഐഎമ്മുമായി ചേർന്ന് ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി രൂപീകരിക്കുകയുമായിരുന്നു. മുന്നണിയിലെ പാർട്ടികളുടെ കാര്യത്തിൽ ഓരോ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും ചെറിയ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാവാം, എങ്കിലും മുഖ്യകക്ഷികൾ കഴിഞ്ഞ കുറെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളായി ഇതേ മുന്നണിയിൽ തുടരുന്നു. [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] അഥവാ [[യു.ഡി.എഫ്.]] ആണ് കേരളത്തിൽ ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണിക്ക് ബദൽ. വർഷങ്ങളായി മുന്നണി ഭരണം ഓരോ അഞ്ചുവർഷം കൂടുമ്പൊഴും മാറി വരുന്നു. പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2016-ൽ 91 സീറ്റോടെ ഭരണത്തിൽ തിരിച്ചു കയറിയതിന് ശേഷം അതിനൊരു തുടർച്ച വന്നു. 2021-ലും ഇടതുപക്ഷം 99 സീറ്റുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ഭരണ തുടർച്ച സംഭവിച്ചു. 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന് വൻ തിരിച്ചടി നേരിട്ടു. 99 ൽ നിന്ന് 35 സീറ്റിലേക്ക് കുറഞ്ഞു.<ref>https://frontline.thehindu.com/politics/why-cpim-suffered-its-worst-defeat-in-kerala/article71002500.ece</ref> മുന്നണി ഏകോപന സമിതി യോഗങ്ങൾ മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ എങ്കിലും ചേരുന്നു. മുന്നണിയുടെ നിലവിലെ കൺവീനറാണ്. [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]]<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/19/ep-jayarajan-set-to-become-ldf-convener-his-political-journey.html</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/election/kerala-assembly-election-2026/kerala-assembly-election-results-2026-udf-victory-iz3sy4y2</ref> == 2026 കക്ഷി നില == [[കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2026)]] * [[സി.പി.എം]] : 26 * [[സി.പി.ഐ]] : 08 * [[Rashtriya Janata Dal|ആർ.ജെ.ഡി]] : 01 * ആകെ 35<ref>https://www.samakalikamalayalam.com/premium/malayalam-weekly/its-story-about-how-udf-winning-over-election-against-10year-rule-of-ldf</ref> == എൽ.ഡി.എഫ് കൺവീനർമാർ == * [[പി.വി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]] 1980-1986 * [[ടി.കെ. രാമകൃഷ്ണൻ]] 1986-1987 * [[എം.എം. ലോറൻസ്]] 1987-1998 * [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] 1998-2001 * [[പാലൊളി മുഹമ്മദ്കുട്ടി]] 2001-2006 * [[വൈക്കം വിശ്വൻ]] 2006-2018 * [[എ. വിജയരാഘവൻ]] 2018-2022 * [[ഇ.പി. ജയരാജൻ]] 2022-2024<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/e-p-jayarajan-ldf-convenor-p-sasi-political-secretary/1014673 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421033016/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/e-p-jayarajan-ldf-convenor-p-sasi-political-secretary/1014673 |url-status=dead }}</ref> * [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] 2024-തുടരുന്നു ==ഇടതു പക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നന്നി ഘടക കക്ഷികൾ == {| class="wikitable" |- ! നമ്പർ !! പാർട്ടി !അടയാളം !! പതാക !! കേരളത്തിലെ നേതാവ് |- | 1 || [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] |അരിവാൾ ചുറ്റിക || [[File:South Asian Communist Banner.svg|50px]] || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]] |- | 2 || [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]] |അരിവാൾ നെൽക്കതിർ |[[File:CPI-banner.svg|50px]] || ബിനോയ്‌ വിശ്വം |- | 3 || [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ) ]] (ബിജെപി - വിരുദ്ധ ഘടകം ) |നെല്ല് തലയിൽ ചുമക്കുന്ന സ്ത്രീ | || [[മാത്യു ടി. തോമസ്]] |- | 4 || [[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]] {{സൂചിക|൧}}<ref name="NCP, Kerala Congress join LDF">{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/politics/ncp-kerala-congress-join-ldf_100392184.html |title=NCP, Kerala Congress join LDF |accessdate=2010-12-05 |work= |date= |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828001735/http://www.thaindian.com/newsportal/politics/ncp-kerala-congress-join-ldf_100392184.html |url-status=dead }}</ref> |ക്ലോക്ക് ||[[File:NCP-flag.svg|50px]] || [[പി.സി. ചാക്കോ]] |- | 5 || [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]] |രണ്ടില || || [[ജോസ് കെ. മാണി]] |- | 6 || [[ കോൺഗ്രസ് (എസ്)]] |തെങ്ങ്‌|| || [[കടന്നപ്പള്ളി രാമചന്ദ്രൻ]] |- | 7 || [[ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ലീഗ് ]] |ഗ്ലാസ് || || അഹമ്മദ് ദേവർകോവിൽ |- | 8 || [[ കേരള കോൺഗ്രസ് (ബി) ]] |ഓട്ടോ || || [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] |- | 9 || [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]] |റാന്തൽ വിളക് || || [[എം.വി. ശ്രേയാംസ് കുമാർ]] |- |10 |ജനാധിപത്യ കേരളാ കോൺഗ്രസ് | | |[[ആന്റണി രാജു]] |- |11 |കേരളാ കോൺഗ്രസ് (സ്കറിയ തോമസ്) | | | |} == ഇതും കാണുക == * [[യു.ഡി.എഫ്.]] ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]]) * [[എൻ.ഡി.എ.]] ([[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]]) == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|2006-ലെ നിയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇതേ മുന്നണിയിൽ മത്സരിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരന്റെ]] [[Democratic Indira Congress (Karunakaran)|ഡി.ഐ.സി.യെ]] ഈ കക്ഷിയിൽ ലയിപ്പിച്ചതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുന്നണിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.}} *{{കുറിപ്പ്|൨|ഇത് [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]] എന്ന കക്ഷിയിൽ നിന്നും പിളർന്നുണ്ടായതാണ്. ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണിയിലെ സഖ്യകക്ഷിയായിരുന്ന [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]], 2010ൽ മുന്നണി വിട്ട് കെ .എം. മാണി നയിക്കുന്ന കേരള കോൺഗൃസ്സ്(എം)ൽ ചേർന്നതോടെ [[പി.സി. തോമസ്|പി.സി. തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു വിഭാഗം ഇടതുമുന്നണിയിൽ തുടരുകയായിരുന്നു.}} *{{കുറിപ്പ്|൩|പരസ്യവിമർശനത്തിന്റെ പേരിൽ [[പി.സി. ജോർജ്|പി.സി. ജോർജിന്റെ]] [[കേരള കോൺഗ്രസ് (സെക്കുലർ)]] കക്ഷിയേയും മുന്നണിയിൽ നിന്നും പുറത്താക്കിയിരുന്നു.}} == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Left Democratic Front (Kerala)}} {{Political stub}} [[വർഗ്ഗം:കേരളരാഷ്ട്രീയം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ]] lcbcbts2oh7yf7ra9afzd5wku6vzpcp 4643912 4643911 2026-07-06T07:22:49Z Altocar 2020 144384 /* */ 4643912 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി <br/> LDF Keralam | logo = {{Image gallery|Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|align=Center|width=200|height=200}} | logo_size = 100 | caption = LDF ലോഗോ |colorcode = {{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}} |convener = [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] |leader = [[ പിണറായി വിജയൻ ]] |foundation = 1979 |founder = |ideology = [[Socialism]]<br />{{list collapsed|title='''Factions'''|1=[[Marxism-Leninism]]<br />[[Civic nationalism]]<br />[[Indian nationalism]]<br />[[Secularism]]<br />[[Social democracy]]<br />[[Social liberalism]]}} | position = | seats2_title = [[ലോക്സഭ]] | seats2 = {{composition bar|1|20|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats1_title = [[രാജ്യസഭ]] | seats1 = {{composition bar|6|9|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats3_title = [[കേരള നിയമസഭ]] | seats3 = {{composition bar|35|140|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats5_title = [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] | seats5 = {{composition bar|338|941|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats6_title = [[ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്]] | seats6 = {{composition bar|64|152|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats7_title = [[ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്]] | seats7 = {{composition bar|7|14|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats8_title = [[നഗരസഭ|മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ]] | seats8 = {{composition bar|28|86|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats9_title = [[മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ]] | seats9 = {{composition bar|1|6|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | colours = {{color box|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|border=darkgray}} ചുവപ്പ് | headquarters = ഏ.കെ.ജി സെന്റർ, [[തിരുവനന്തപുരം]] |chairperson=EP Jayarajan|national=I.N.D.I.A}} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഇടതുപക്ഷ-കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് '''ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി''' അഥവാ '''എൽ.ഡി.എഫ്'''. മുന്നണിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാർട്ടിയായ [[സി.പി.ഐ(എം)]] ആണ് മുന്നണിക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. സിപിഐ നേതാവായിരുന്ന പി കെ വാസുദേവൻ നായർ കോൺഗ്രസ് പിന്തുണയോട വഹിച്ചിരുന്ന മുഖ്യമന്ത്രി പദവി രാജി വെച്ച് കോൺഗ്രസ് ബന്ധം സിപിഐ അവസാനിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് സിപിഐഎമ്മുമായി ചേർന്ന് ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി രൂപീകരിക്കുകയുമായിരുന്നു. മുന്നണിയിലെ പാർട്ടികളുടെ കാര്യത്തിൽ ഓരോ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും ചെറിയ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാവാം, എങ്കിലും മുഖ്യകക്ഷികൾ കഴിഞ്ഞ കുറെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളായി ഇതേ മുന്നണിയിൽ തുടരുന്നു. [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] അഥവാ [[യു.ഡി.എഫ്.]] ആണ് കേരളത്തിൽ ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണിക്ക് ബദൽ. വർഷങ്ങളായി മുന്നണി ഭരണം ഓരോ അഞ്ചുവർഷം കൂടുമ്പൊഴും മാറി വരുന്നു. പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2016-ൽ 91 സീറ്റോടെ ഭരണത്തിൽ തിരിച്ചു കയറിയതിന് ശേഷം അതിനൊരു തുടർച്ച വന്നു. 2021-ലും ഇടതുപക്ഷം 99 സീറ്റുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ഭരണ തുടർച്ച സംഭവിച്ചു. 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന് വൻ തിരിച്ചടി നേരിട്ടു. 99 ൽ നിന്ന് 35 സീറ്റിലേക്ക് കുറഞ്ഞു.<ref>https://frontline.thehindu.com/politics/why-cpim-suffered-its-worst-defeat-in-kerala/article71002500.ece</ref><ref>https://www.deccanchronicle.com/southern-states/kerala/keralas-left-bastion-falls-ldf-faces-historic-defeat-1954567</ref> മുന്നണി ഏകോപന സമിതി യോഗങ്ങൾ മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ എങ്കിലും ചേരുന്നു. മുന്നണിയുടെ നിലവിലെ കൺവീനറാണ്. [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]]<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/19/ep-jayarajan-set-to-become-ldf-convener-his-political-journey.html</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/election/kerala-assembly-election-2026/kerala-assembly-election-results-2026-udf-victory-iz3sy4y2</ref> == 2026 കക്ഷി നില == [[കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2026)]] * [[സി.പി.എം]] : 26 * [[സി.പി.ഐ]] : 08 * [[Rashtriya Janata Dal|ആർ.ജെ.ഡി]] : 01 * ആകെ 35<ref>https://www.samakalikamalayalam.com/premium/malayalam-weekly/its-story-about-how-udf-winning-over-election-against-10year-rule-of-ldf</ref> == എൽ.ഡി.എഫ് കൺവീനർമാർ == * [[പി.വി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]] 1980-1986 * [[ടി.കെ. രാമകൃഷ്ണൻ]] 1986-1987 * [[എം.എം. ലോറൻസ്]] 1987-1998 * [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] 1998-2001 * [[പാലൊളി മുഹമ്മദ്കുട്ടി]] 2001-2006 * [[വൈക്കം വിശ്വൻ]] 2006-2018 * [[എ. വിജയരാഘവൻ]] 2018-2022 * [[ഇ.പി. ജയരാജൻ]] 2022-2024<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/e-p-jayarajan-ldf-convenor-p-sasi-political-secretary/1014673 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421033016/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/e-p-jayarajan-ldf-convenor-p-sasi-political-secretary/1014673 |url-status=dead }}</ref> * [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] 2024-തുടരുന്നു ==ഇടതു പക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നന്നി ഘടക കക്ഷികൾ == {| class="wikitable" |- ! നമ്പർ !! പാർട്ടി !അടയാളം !! പതാക !! കേരളത്തിലെ നേതാവ് |- | 1 || [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] |അരിവാൾ ചുറ്റിക || [[File:South Asian Communist Banner.svg|50px]] || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]] |- | 2 || [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]] |അരിവാൾ നെൽക്കതിർ |[[File:CPI-banner.svg|50px]] || ബിനോയ്‌ വിശ്വം |- | 3 || [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ) ]] (ബിജെപി - വിരുദ്ധ ഘടകം ) |നെല്ല് തലയിൽ ചുമക്കുന്ന സ്ത്രീ | || [[മാത്യു ടി. തോമസ്]] |- | 4 || [[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]] {{സൂചിക|൧}}<ref name="NCP, Kerala Congress join LDF">{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/politics/ncp-kerala-congress-join-ldf_100392184.html |title=NCP, Kerala Congress join LDF |accessdate=2010-12-05 |work= |date= |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828001735/http://www.thaindian.com/newsportal/politics/ncp-kerala-congress-join-ldf_100392184.html |url-status=dead }}</ref> |ക്ലോക്ക് ||[[File:NCP-flag.svg|50px]] || [[പി.സി. ചാക്കോ]] |- | 5 || [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]] |രണ്ടില || || [[ജോസ് കെ. മാണി]] |- | 6 || [[ കോൺഗ്രസ് (എസ്)]] |തെങ്ങ്‌|| || [[കടന്നപ്പള്ളി രാമചന്ദ്രൻ]] |- | 7 || [[ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ലീഗ് ]] |ഗ്ലാസ് || || അഹമ്മദ് ദേവർകോവിൽ |- | 8 || [[ കേരള കോൺഗ്രസ് (ബി) ]] |ഓട്ടോ || || [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] |- | 9 || [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]] |റാന്തൽ വിളക് || || [[എം.വി. ശ്രേയാംസ് കുമാർ]] |- |10 |ജനാധിപത്യ കേരളാ കോൺഗ്രസ് | | |[[ആന്റണി രാജു]] |- |11 |കേരളാ കോൺഗ്രസ് (സ്കറിയ തോമസ്) | | | |} == ഇതും കാണുക == * [[യു.ഡി.എഫ്.]] ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]]) * [[എൻ.ഡി.എ.]] ([[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]]) == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|2006-ലെ നിയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇതേ മുന്നണിയിൽ മത്സരിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരന്റെ]] [[Democratic Indira Congress (Karunakaran)|ഡി.ഐ.സി.യെ]] ഈ കക്ഷിയിൽ ലയിപ്പിച്ചതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുന്നണിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.}} *{{കുറിപ്പ്|൨|ഇത് [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]] എന്ന കക്ഷിയിൽ നിന്നും പിളർന്നുണ്ടായതാണ്. ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണിയിലെ സഖ്യകക്ഷിയായിരുന്ന [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]], 2010ൽ മുന്നണി വിട്ട് കെ .എം. മാണി നയിക്കുന്ന കേരള കോൺഗൃസ്സ്(എം)ൽ ചേർന്നതോടെ [[പി.സി. തോമസ്|പി.സി. തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു വിഭാഗം ഇടതുമുന്നണിയിൽ തുടരുകയായിരുന്നു.}} *{{കുറിപ്പ്|൩|പരസ്യവിമർശനത്തിന്റെ പേരിൽ [[പി.സി. ജോർജ്|പി.സി. ജോർജിന്റെ]] [[കേരള കോൺഗ്രസ് (സെക്കുലർ)]] കക്ഷിയേയും മുന്നണിയിൽ നിന്നും പുറത്താക്കിയിരുന്നു.}} == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Left Democratic Front (Kerala)}} {{Political stub}} [[വർഗ്ഗം:കേരളരാഷ്ട്രീയം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ]] 6es3oln9i08uxn4brr6zl97loqnbdas 4643913 4643912 2026-07-06T07:30:34Z Altocar 2020 144384 /* */ 4643913 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി <br/> LDF Keralam | logo = {{Image gallery|Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|align=Center|width=200|height=200}} | logo_size = 100 | caption = LDF ലോഗോ |colorcode = {{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}} |convener = [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] |leader = [[ പിണറായി വിജയൻ ]] |foundation = 1979 |founder = |ideology = [[Socialism]]<br />{{list collapsed|title='''Factions'''|1=[[Marxism-Leninism]]<br />[[Civic nationalism]]<br />[[Indian nationalism]]<br />[[Secularism]]<br />[[Social democracy]]<br />[[Social liberalism]]}} | position = | seats2_title = [[ലോക്സഭ]] | seats2 = {{composition bar|1|20|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats1_title = [[രാജ്യസഭ]] | seats1 = {{composition bar|6|9|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats3_title = [[കേരള നിയമസഭ]] | seats3 = {{composition bar|35|140|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats5_title = [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] | seats5 = {{composition bar|338|941|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats6_title = [[ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്]] | seats6 = {{composition bar|64|152|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats7_title = [[ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്]] | seats7 = {{composition bar|7|14|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats8_title = [[നഗരസഭ|മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ]] | seats8 = {{composition bar|28|86|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | seats9_title = [[മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ]] | seats9 = {{composition bar|1|6|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}}} | colours = {{color box|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|border=darkgray}} ചുവപ്പ് | headquarters = ഏ.കെ.ജി സെന്റർ, [[തിരുവനന്തപുരം]] |chairperson=EP Jayarajan|national=I.N.D.I.A}} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഇടതുപക്ഷ-കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് '''ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി''' അഥവാ '''എൽ.ഡി.എഫ്'''. മുന്നണിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാർട്ടിയായ [[സി.പി.ഐ(എം)]] ആണ് മുന്നണിക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. സിപിഐ നേതാവായിരുന്ന പി.കെ.വാസുദേവൻ നായർ കോൺഗ്രസ് പിന്തുണയോടെ വഹിച്ചിരുന്ന മുഖ്യമന്ത്രി പദവി 1979-ൽ രാജി വെച്ച് കോൺഗ്രസ് ബന്ധം സിപിഐ അവസാനിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് സിപിഐഎമ്മുമായി ചേർന്ന് ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി രൂപീകരിക്കുകയുമായിരുന്നു. മുന്നണിയിലെ പാർട്ടികളുടെ കാര്യത്തിൽ ഓരോ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും ചെറിയ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാവാം, എങ്കിലും മുഖ്യകക്ഷികൾ കഴിഞ്ഞ കുറെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളായി ഇതേ മുന്നണിയിൽ തുടരുന്നു. [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] അഥവാ [[യു.ഡി.എഫ്.]] ആണ് കേരളത്തിൽ ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണിക്ക് ബദൽ. വർഷങ്ങളായി മുന്നണി ഭരണം 2016 വരെ ഓരോ അഞ്ചുവർഷം കൂടുമ്പൊഴും മാറി വരുന്നതാണ് കേരള രാഷ്ട്രീയം കണ്ടത്. പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2016-ൽ 91 സീറ്റോടെ ഭരണത്തിൽ തിരിച്ചു കയറിയതിന് ശേഷം അതിനൊരു തുടർച്ച വന്നു. 2021-ലും ഇടതുപക്ഷം 99 സീറ്റുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ഭരണ തുടർച്ച സംഭവിച്ചു. 2019 - 2020 കാലയളവിൽ ആഗോളമായി ബാധിച്ച വൈറസ് ബാധയായ കോവിഡ് 19-നെതിരെ കേരളത്തിൽ ഇടതുമുന്നണി സർക്കാർ നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് 2021-ൽ തുടർ ഭരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്. പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റുകൾ നേടി യു.ഡി.എഫ് തരംഗമുണ്ടായപ്പോൾ ഇടതുപക്ഷത്തിന് വൻ തിരിച്ചടി നേരിട്ടു. 99 ൽ നിന്ന് 35 സീറ്റിലേക്ക് കുറഞ്ഞു.<ref>https://frontline.thehindu.com/politics/why-cpim-suffered-its-worst-defeat-in-kerala/article71002500.ece</ref><ref>https://www.deccanchronicle.com/southern-states/kerala/keralas-left-bastion-falls-ldf-faces-historic-defeat-1954567</ref> മുന്നണി ഏകോപന സമിതി യോഗങ്ങൾ മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ എങ്കിലും ചേരുന്നു. മുന്നണിയുടെ നിലവിലെ കൺവീനറാണ്. [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]]<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/19/ep-jayarajan-set-to-become-ldf-convener-his-political-journey.html</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/election/kerala-assembly-election-2026/kerala-assembly-election-results-2026-udf-victory-iz3sy4y2</ref> == 2026 കക്ഷി നില == [[കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2026)]] * [[സി.പി.എം]] : 26 * [[സി.പി.ഐ]] : 08 * [[Rashtriya Janata Dal|ആർ.ജെ.ഡി]] : 01 * ആകെ 35<ref>https://www.samakalikamalayalam.com/premium/malayalam-weekly/its-story-about-how-udf-winning-over-election-against-10year-rule-of-ldf</ref> == എൽ.ഡി.എഫ് കൺവീനർമാർ == * [[പി.വി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]] 1980-1986 * [[ടി.കെ. രാമകൃഷ്ണൻ]] 1986-1987 * [[എം.എം. ലോറൻസ്]] 1987-1998 * [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] 1998-2001 * [[പാലൊളി മുഹമ്മദ്കുട്ടി]] 2001-2006 * [[വൈക്കം വിശ്വൻ]] 2006-2018 * [[എ. വിജയരാഘവൻ]] 2018-2022 * [[ഇ.പി. ജയരാജൻ]] 2022-2024<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/e-p-jayarajan-ldf-convenor-p-sasi-political-secretary/1014673 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421033016/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/e-p-jayarajan-ldf-convenor-p-sasi-political-secretary/1014673 |url-status=dead }}</ref> * [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] 2024-തുടരുന്നു ==ഇടതു പക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നന്നി ഘടക കക്ഷികൾ == {| class="wikitable" |- ! നമ്പർ !! പാർട്ടി !അടയാളം !! പതാക !! കേരളത്തിലെ നേതാവ് |- | 1 || [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] |അരിവാൾ ചുറ്റിക || [[File:South Asian Communist Banner.svg|50px]] || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]] |- | 2 || [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]] |അരിവാൾ നെൽക്കതിർ |[[File:CPI-banner.svg|50px]] || ബിനോയ്‌ വിശ്വം |- | 3 || [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ) ]] (ബിജെപി - വിരുദ്ധ ഘടകം ) |നെല്ല് തലയിൽ ചുമക്കുന്ന സ്ത്രീ | || [[മാത്യു ടി. തോമസ്]] |- | 4 || [[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]] {{സൂചിക|൧}}<ref name="NCP, Kerala Congress join LDF">{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/politics/ncp-kerala-congress-join-ldf_100392184.html |title=NCP, Kerala Congress join LDF |accessdate=2010-12-05 |work= |date= |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828001735/http://www.thaindian.com/newsportal/politics/ncp-kerala-congress-join-ldf_100392184.html |url-status=dead }}</ref> |ക്ലോക്ക് ||[[File:NCP-flag.svg|50px]] || [[പി.സി. ചാക്കോ]] |- | 5 || [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]] |രണ്ടില || || [[ജോസ് കെ. മാണി]] |- | 6 || [[ കോൺഗ്രസ് (എസ്)]] |തെങ്ങ്‌|| || [[കടന്നപ്പള്ളി രാമചന്ദ്രൻ]] |- | 7 || [[ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ലീഗ് ]] |ഗ്ലാസ് || || അഹമ്മദ് ദേവർകോവിൽ |- | 8 || [[ കേരള കോൺഗ്രസ് (ബി) ]] |ഓട്ടോ || || [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] |- | 9 || [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]] |റാന്തൽ വിളക് || || [[എം.വി. ശ്രേയാംസ് കുമാർ]] |- |10 |ജനാധിപത്യ കേരളാ കോൺഗ്രസ് | | |[[ആന്റണി രാജു]] |- |11 |കേരളാ കോൺഗ്രസ് (സ്കറിയ തോമസ്) | | | |} == ഇതും കാണുക == * [[യു.ഡി.എഫ്.]] ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]]) * [[എൻ.ഡി.എ.]] ([[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]]) == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|2006-ലെ നിയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇതേ മുന്നണിയിൽ മത്സരിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരന്റെ]] [[Democratic Indira Congress (Karunakaran)|ഡി.ഐ.സി.യെ]] ഈ കക്ഷിയിൽ ലയിപ്പിച്ചതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുന്നണിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.}} *{{കുറിപ്പ്|൨|ഇത് [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]] എന്ന കക്ഷിയിൽ നിന്നും പിളർന്നുണ്ടായതാണ്. ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണിയിലെ സഖ്യകക്ഷിയായിരുന്ന [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]], 2010ൽ മുന്നണി വിട്ട് കെ .എം. മാണി നയിക്കുന്ന കേരള കോൺഗൃസ്സ്(എം)ൽ ചേർന്നതോടെ [[പി.സി. തോമസ്|പി.സി. തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു വിഭാഗം ഇടതുമുന്നണിയിൽ തുടരുകയായിരുന്നു.}} *{{കുറിപ്പ്|൩|പരസ്യവിമർശനത്തിന്റെ പേരിൽ [[പി.സി. ജോർജ്|പി.സി. ജോർജിന്റെ]] [[കേരള കോൺഗ്രസ് (സെക്കുലർ)]] കക്ഷിയേയും മുന്നണിയിൽ നിന്നും പുറത്താക്കിയിരുന്നു.}} == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Left Democratic Front (Kerala)}} {{Political stub}} [[വർഗ്ഗം:കേരളരാഷ്ട്രീയം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ]] sgg7che2qe1ezgz1w85fyfypjdhl6y8 4 6849 4643924 4634194 2026-07-06T08:11:42Z Gnoeee 101485 /* അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് */ 4643924 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:41, 14 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:36, 21 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:14, 27 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:08, 4 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:11, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:16, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 25 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:30, 4 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:09, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:47, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 24 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ലുവ പിഴവ് == വിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ താഴെ കാണുന്ന ലുവ എറർ നിരന്തരമായി വരുന്നു. ലുവ പിഴവ് ഘടകം:Footnotes/anchor_id_list-ൽ 841 വരിയിൽ : Template list not yet created. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 06:23, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) : എൻ്റെ അറിവിൽ വിവർത്തന താളുകൾ ഡ്രാഫ്റ്റിലെങ്കിലും എത്തിയ ശേഷം നോക്കുന്നതാവും നല്ലതെന്ന് തോനുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 13:24, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:51, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:23, 15 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:59, 21 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ഘടകങ്ങളിൽ തർജ്ജമ നഷ്ട്ടപെടുന്നതിനെ കുറിച്ച് == ഇക്കഴിഞ്ഞ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള പ്രതിമാസ ചർച്ചയിൽ ഒരു പ്രശ്നം ഉന്നയിക്കുകയുണ്ടായി. ഘടകങ്ങൾ മറ്റു ഭാഷകളിൽ നിന്ന് ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ തർജ്ജമകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നത്. ഇതിനൊരു ചെറിയ പരിഹാരം ഉദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യമായി താഴെ പറയുന്ന താളുകൾ ഒന്ന് സന്ദർശിക്കുക: *[[ഘടകം:Age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/CommonData]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഫലകം:Birth date and age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്: Age എന്ന ഘടകത്തിന്റെ തുടക്ക ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം തർജ്ജമ ചെയ്തതോ ചെയ്യേണ്ടതോ ആയിട്ടുള്ള സന്ദേശങ്ങളാണ്. ഞാൻ ഇപ്പൊ ഇത് നേരിട്ട് അവിടെ തന്നെ തർജ്ജമ ചെയ്‌താൽ മറ്റാരെങ്കിലും മറ്റ്‌ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഈ ഘടകം ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്‌താൽ തർജ്ജമ നഷ്ടമാവും. ഇതിനുള്ള പരിഹാരം - മറ്റൊരു ഘടകത്തിൽ ഈ സന്ദേശങ്ങൾ നൽകിയ ശേഷം പ്രധാന ഘടകത്തിൽ ആ സന്ദേശങ്ങൾ വിളിക്കുക എന്നതാണ്. ഇവിടെ Sandbox/Adithyak1997/CommonData എന്ന ഘടകത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ചരങ്ങളും അവയുടെ തർജ്ജമയും മാത്രമാണ്. പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ ഒരു ഡാറ്റാബേസ് ആയി ഇതിനെ (Sandbox/Adithyak1997/CommonData) കാണുക. ഈ ഡാറ്റാബേസിനെ വിളിക്കുകയാണ് പിന്നീട് ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age ഇൽ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ ഘടകം (ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age) ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫലകം ആണ് ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age എന്നത്. ഒടുവിൽ ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample എന്ന ഇൻഫോബോക്സിൽ തെറ്റായി ജനനതീയതി കൊടുത്തപ്പോൾ commondata യിൽ കൊടുത്ത വാല്യൂ കാണിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്റെ മനസ്സിൽ വന്നത്: *വിക്കിഡേറ്റ ഇൻബോക്സ് എന്ന സങ്കല്പം വരുമ്പോൾ ഇത് override ആവുമോ എന്നൊരു സംശയമുണ്ട്. *മലയാളം വിക്കിയിൽ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കിയാലും ഉടനെ ഇതിന് പ്രയോജനമുണ്ടാവില്ല.പ്രയോജനമുണ്ടാവണമെങ്കിൽ ഏത് വിക്കിയിൽ നിന്നാണോ ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അവിടെ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കണം. വിഷയത്തെ കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 17:33, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:13, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:36, 12 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:53, 18 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:T Cells@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:11, 19 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:03, 26 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:53, 2 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 10 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:37, 16 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 23 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:39, 30 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 8 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:45, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:07, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 29 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:39, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Duplication of page after renaming == [[വിളയനൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] [[വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] Looks like both existed separately following a 2013 renaming. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/49.47.195.187|49.47.195.187]] 02:25, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:36, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:10, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Tech News: 2025-36 == <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * ഒരു പകർപ്പവകാശ ലംഘനം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡിറ്റ് സംഗ്രഹങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെംപ്ലേറ്റുകൾ, സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ, നയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ എഡിറ്റിംഗ് ടീം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പകർപ്പവകാശ പ്രശ്‌നങ്ങളാൽ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും. താഴെപ്പറയുന്ന വിക്കികളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ [[Phab:T402601|T402601]]-ൽ ഈ പദങ്ങൾ ചേർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പട്ടിക [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]-നൊപ്പം പങ്കിടാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു: {{int:project-localized-name-arwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-cswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-dewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-enwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-eswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-fawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-frwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-hewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-idwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-itwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-jawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-kowiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-nlwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-plwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ptwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-trwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ukwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-viwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-zhwiki/ml}}. ഈ പ്രോജക്റ്റ് 2025 സെപ്റ്റംബർ 9 വരെ തുറന്നിരിക്കും. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page.</span> [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].</span> * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these].</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.</span> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Tech|സഹായം തേടു]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:48, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:12, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:05, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:54, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:21, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:58, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:34, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 3 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:37, 10 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:25, 17 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 24 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:44, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:44, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 00:35, 6 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-22_Wikipedias&oldid=29825860 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ABreault (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:29, 19 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 26 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:16, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:51, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|സംവാദം]])</bdi> 11:15, 19 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:25, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:09, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:18, 6 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:18, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:59, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:43, 4 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:20, 11 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 18 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 25 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 03:07, 29 മേയ് 2026 (UTC) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:기나ㅏㄴ@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:08, 1 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === * മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) === സമ്മതം === == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> khjwbmoyt7a1tcaa61t0noftkr91tpx 4643925 4643924 2026-07-06T08:12:25Z Gnoeee 101485 /* സമ്മതം */ +1 4643925 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:41, 14 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:36, 21 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:14, 27 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:08, 4 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:11, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:16, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 25 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:30, 4 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:09, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:47, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 24 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ലുവ പിഴവ് == വിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ താഴെ കാണുന്ന ലുവ എറർ നിരന്തരമായി വരുന്നു. ലുവ പിഴവ് ഘടകം:Footnotes/anchor_id_list-ൽ 841 വരിയിൽ : Template list not yet created. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 06:23, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) : എൻ്റെ അറിവിൽ വിവർത്തന താളുകൾ ഡ്രാഫ്റ്റിലെങ്കിലും എത്തിയ ശേഷം നോക്കുന്നതാവും നല്ലതെന്ന് തോനുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 13:24, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:51, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:23, 15 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:59, 21 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ഘടകങ്ങളിൽ തർജ്ജമ നഷ്ട്ടപെടുന്നതിനെ കുറിച്ച് == ഇക്കഴിഞ്ഞ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള പ്രതിമാസ ചർച്ചയിൽ ഒരു പ്രശ്നം ഉന്നയിക്കുകയുണ്ടായി. ഘടകങ്ങൾ മറ്റു ഭാഷകളിൽ നിന്ന് ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ തർജ്ജമകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നത്. ഇതിനൊരു ചെറിയ പരിഹാരം ഉദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യമായി താഴെ പറയുന്ന താളുകൾ ഒന്ന് സന്ദർശിക്കുക: *[[ഘടകം:Age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/CommonData]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഫലകം:Birth date and age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്: Age എന്ന ഘടകത്തിന്റെ തുടക്ക ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം തർജ്ജമ ചെയ്തതോ ചെയ്യേണ്ടതോ ആയിട്ടുള്ള സന്ദേശങ്ങളാണ്. ഞാൻ ഇപ്പൊ ഇത് നേരിട്ട് അവിടെ തന്നെ തർജ്ജമ ചെയ്‌താൽ മറ്റാരെങ്കിലും മറ്റ്‌ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഈ ഘടകം ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്‌താൽ തർജ്ജമ നഷ്ടമാവും. ഇതിനുള്ള പരിഹാരം - മറ്റൊരു ഘടകത്തിൽ ഈ സന്ദേശങ്ങൾ നൽകിയ ശേഷം പ്രധാന ഘടകത്തിൽ ആ സന്ദേശങ്ങൾ വിളിക്കുക എന്നതാണ്. ഇവിടെ Sandbox/Adithyak1997/CommonData എന്ന ഘടകത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ചരങ്ങളും അവയുടെ തർജ്ജമയും മാത്രമാണ്. പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ ഒരു ഡാറ്റാബേസ് ആയി ഇതിനെ (Sandbox/Adithyak1997/CommonData) കാണുക. ഈ ഡാറ്റാബേസിനെ വിളിക്കുകയാണ് പിന്നീട് ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age ഇൽ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ ഘടകം (ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age) ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫലകം ആണ് ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age എന്നത്. ഒടുവിൽ ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample എന്ന ഇൻഫോബോക്സിൽ തെറ്റായി ജനനതീയതി കൊടുത്തപ്പോൾ commondata യിൽ കൊടുത്ത വാല്യൂ കാണിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്റെ മനസ്സിൽ വന്നത്: *വിക്കിഡേറ്റ ഇൻബോക്സ് എന്ന സങ്കല്പം വരുമ്പോൾ ഇത് override ആവുമോ എന്നൊരു സംശയമുണ്ട്. *മലയാളം വിക്കിയിൽ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കിയാലും ഉടനെ ഇതിന് പ്രയോജനമുണ്ടാവില്ല.പ്രയോജനമുണ്ടാവണമെങ്കിൽ ഏത് വിക്കിയിൽ നിന്നാണോ ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അവിടെ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കണം. വിഷയത്തെ കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 17:33, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:13, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:36, 12 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:53, 18 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:T Cells@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:11, 19 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:03, 26 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:53, 2 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 10 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:37, 16 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 23 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:39, 30 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 8 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:45, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:07, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 29 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:39, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Duplication of page after renaming == [[വിളയനൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] [[വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] Looks like both existed separately following a 2013 renaming. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/49.47.195.187|49.47.195.187]] 02:25, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:36, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:10, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Tech News: 2025-36 == <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * ഒരു പകർപ്പവകാശ ലംഘനം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡിറ്റ് സംഗ്രഹങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെംപ്ലേറ്റുകൾ, സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ, നയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ എഡിറ്റിംഗ് ടീം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പകർപ്പവകാശ പ്രശ്‌നങ്ങളാൽ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും. താഴെപ്പറയുന്ന വിക്കികളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ [[Phab:T402601|T402601]]-ൽ ഈ പദങ്ങൾ ചേർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പട്ടിക [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]-നൊപ്പം പങ്കിടാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു: {{int:project-localized-name-arwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-cswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-dewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-enwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-eswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-fawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-frwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-hewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-idwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-itwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-jawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-kowiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-nlwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-plwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ptwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-trwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ukwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-viwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-zhwiki/ml}}. ഈ പ്രോജക്റ്റ് 2025 സെപ്റ്റംബർ 9 വരെ തുറന്നിരിക്കും. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page.</span> [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].</span> * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these].</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.</span> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Tech|സഹായം തേടു]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:48, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:12, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:05, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:54, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:21, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:58, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:34, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 3 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:37, 10 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:25, 17 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 24 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:44, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:44, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 00:35, 6 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-22_Wikipedias&oldid=29825860 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ABreault (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:29, 19 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 26 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:16, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:51, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|സംവാദം]])</bdi> 11:15, 19 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:25, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:09, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:18, 6 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:18, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:59, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:43, 4 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:20, 11 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 18 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 25 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 03:07, 29 മേയ് 2026 (UTC) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:기나ㅏㄴ@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:08, 1 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === * മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) === സമ്മതം === {{support}} --[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> 22m8o3hifslkraxp9uy2gnu3etycubm 4643929 4643925 2026-07-06T08:25:49Z Gnoeee 101485 /* അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് */ 4643929 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:41, 14 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:36, 21 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:14, 27 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:08, 4 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:11, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:16, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 25 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:30, 4 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:09, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:47, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 24 മാർച്ച് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ലുവ പിഴവ് == വിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ താഴെ കാണുന്ന ലുവ എറർ നിരന്തരമായി വരുന്നു. ലുവ പിഴവ് ഘടകം:Footnotes/anchor_id_list-ൽ 841 വരിയിൽ : Template list not yet created. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 06:23, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) : എൻ്റെ അറിവിൽ വിവർത്തന താളുകൾ ഡ്രാഫ്റ്റിലെങ്കിലും എത്തിയ ശേഷം നോക്കുന്നതാവും നല്ലതെന്ന് തോനുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 13:24, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:51, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:23, 15 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:59, 21 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ഘടകങ്ങളിൽ തർജ്ജമ നഷ്ട്ടപെടുന്നതിനെ കുറിച്ച് == ഇക്കഴിഞ്ഞ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള പ്രതിമാസ ചർച്ചയിൽ ഒരു പ്രശ്നം ഉന്നയിക്കുകയുണ്ടായി. ഘടകങ്ങൾ മറ്റു ഭാഷകളിൽ നിന്ന് ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ തർജ്ജമകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നത്. ഇതിനൊരു ചെറിയ പരിഹാരം ഉദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യമായി താഴെ പറയുന്ന താളുകൾ ഒന്ന് സന്ദർശിക്കുക: *[[ഘടകം:Age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/CommonData]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഫലകം:Birth date and age]] (നിലവിലുള്ള ഘടകം) *[[ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) *[[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample]] (പരീക്ഷണ ഘടകം) ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്: Age എന്ന ഘടകത്തിന്റെ തുടക്ക ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം തർജ്ജമ ചെയ്തതോ ചെയ്യേണ്ടതോ ആയിട്ടുള്ള സന്ദേശങ്ങളാണ്. ഞാൻ ഇപ്പൊ ഇത് നേരിട്ട് അവിടെ തന്നെ തർജ്ജമ ചെയ്‌താൽ മറ്റാരെങ്കിലും മറ്റ്‌ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഈ ഘടകം ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്‌താൽ തർജ്ജമ നഷ്ടമാവും. ഇതിനുള്ള പരിഹാരം - മറ്റൊരു ഘടകത്തിൽ ഈ സന്ദേശങ്ങൾ നൽകിയ ശേഷം പ്രധാന ഘടകത്തിൽ ആ സന്ദേശങ്ങൾ വിളിക്കുക എന്നതാണ്. ഇവിടെ Sandbox/Adithyak1997/CommonData എന്ന ഘടകത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത് ചരങ്ങളും അവയുടെ തർജ്ജമയും മാത്രമാണ്. പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ ഒരു ഡാറ്റാബേസ് ആയി ഇതിനെ (Sandbox/Adithyak1997/CommonData) കാണുക. ഈ ഡാറ്റാബേസിനെ വിളിക്കുകയാണ് പിന്നീട് ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age ഇൽ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ ഘടകം (ഘടകം:Sandbox/Adithyak1997/Age) ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫലകം ആണ് ഫലകം:Adithyak1997/Birth date and age എന്നത്. ഒടുവിൽ ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997/InfoboxExample എന്ന ഇൻഫോബോക്സിൽ തെറ്റായി ജനനതീയതി കൊടുത്തപ്പോൾ commondata യിൽ കൊടുത്ത വാല്യൂ കാണിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്റെ മനസ്സിൽ വന്നത്: *വിക്കിഡേറ്റ ഇൻബോക്സ് എന്ന സങ്കല്പം വരുമ്പോൾ ഇത് override ആവുമോ എന്നൊരു സംശയമുണ്ട്. *മലയാളം വിക്കിയിൽ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കിയാലും ഉടനെ ഇതിന് പ്രയോജനമുണ്ടാവില്ല.പ്രയോജനമുണ്ടാവണമെങ്കിൽ ഏത് വിക്കിയിൽ നിന്നാണോ ഇമ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അവിടെ ഇത് പ്രാവർത്തികമാക്കണം. വിഷയത്തെ കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 17:33, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:13, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:36, 12 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:53, 18 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:T Cells@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:11, 19 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:03, 26 മേയ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:53, 2 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 10 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:37, 16 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 23 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:39, 30 ജൂൺ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 8 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:45, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:07, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 29 ജൂലൈ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:39, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Duplication of page after renaming == [[വിളയനൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] [[വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] Looks like both existed separately following a 2013 renaming. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/49.47.195.187|49.47.195.187]] 02:25, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:36, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:10, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Tech News: 2025-36 == <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * ഒരു പകർപ്പവകാശ ലംഘനം നീക്കം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡിറ്റ് സംഗ്രഹങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെംപ്ലേറ്റുകൾ, സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ, നയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കാൻ എഡിറ്റിംഗ് ടീം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പകർപ്പവകാശ പ്രശ്‌നങ്ങളാൽ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന എഡിറ്റുകളുടെ എണ്ണം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കും. താഴെപ്പറയുന്ന വിക്കികളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ [[Phab:T402601|T402601]]-ൽ ഈ പദങ്ങൾ ചേർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പട്ടിക [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]-നൊപ്പം പങ്കിടാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു: {{int:project-localized-name-arwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-cswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-dewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-enwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-eswiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-fawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-frwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-hewiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-idwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-itwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-jawiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-kowiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-nlwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-plwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ptwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-trwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-ukwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-viwiki/ml}}{{int:comma-separator/ml}}{{int:project-localized-name-zhwiki/ml}}. ഈ പ്രോജക്റ്റ് 2025 സെപ്റ്റംബർ 9 വരെ തുറന്നിരിക്കും. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page.</span> [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].</span> * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|ആവർത്തിച്ച് വരുന്നത്]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these].</span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.</span> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ടെക് വാർത്തകൾ]]''' തയാറാക്കിയത്-[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|ടെക് ന്യൂസ് എഴുത്തുകാർ]], പോസ്റ്റുചെയ്തത് [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|സംഭാവന ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|വിവർത്തനം ചെയ്യുക]]&nbsp;• [[m:Tech|സഹായം തേടു]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക/അൺസബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യുക]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:48, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:12, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:05, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:54, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:21, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:58, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:34, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 3 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:37, 10 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:25, 17 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 24 നവംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:44, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:44, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 00:35, 6 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-22_Wikipedias&oldid=29825860 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ABreault (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:29, 19 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 26 ജനുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:16, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:51, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:52, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|സംവാദം]])</bdi> 11:15, 19 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:25, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:09, 3 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:18, 6 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:18, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:59, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:43, 4 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:20, 11 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 18 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 25 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 03:07, 29 മേയ് 2026 (UTC) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:기나ㅏㄴ@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:08, 1 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ ദയവായി അറിയിക്കുക: * മലയാളത്തിലെ Wikidata Lexemes മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? * മലയാള ഭാഷയിൽ [[വിക്കിഫങ്ഷൻസ്]] പരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താക്കളായി പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? ''ഇതിനായി പ്രോഗ്രാമിംഗ് പരിജ്ഞാനം ആവശ്യമില്ല.'' :'''മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.'''-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) === സമ്മതം === {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> rfzrrxl1p0lf8dss70aqnngo8i9t4st 0 7387 4643830 4616073 2026-07-05T15:39:06Z Fotokannan 14472 /* ജീവിതരേഖ */ 4643830 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Namboothiri (artist)}}{{Infobox artist|name=ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി|image=Nampoothiri DSC 0318.jpg|image_size=|alt=|caption=ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി 2011 ൽ|birth_name=കെ.എം.വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി|birth_date={{Birth date|df=yes|1925|9|13}}|birth_place=[[പൊന്നാനി]], [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]]|death_date={{Death date and age|df=yes|2023|7|7|1925|9|13}}|death_place=[[കോട്ടക്കൽ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ|nationality=|spouse=മൃണാളിനി|field=ചിത്രകാരൻ, ശിൽപി|training=|movement=|works=|patrons=[[കെ. സി.എസ്. പണിക്കർ]], [[ദേബി പ്രസാദ് റോയ് ചൗധരി]]|awards={{ubl|1974&nbsp;[[Kerala State Film Award for Best Art Director]]|2003&nbsp;[[Raja Ravi Varma]] Award|2004&nbsp;Bala Sahitya Award}}|elected=|website=<!-- {{URL|Example.com}} -->|bgcolour=}}[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] പ്രശസ്തനായ ചിത്രകാരനും ശില്പിയുമാണ് '''കെ.എം. വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി''' അഥവാ '''ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി'''(ജീവിതകാലം: 15 സെപ്റ്റംബർ 1925 - 7 ജൂലൈ 2023). [[2003]]-ലെ [[രാജാ രവിവർമ്മ പുരസ്കാരം]] ലഭിച്ചത് ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിക്കായിരുന്നു. [[മലയാളം]] ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലെ സാഹിത്യ സൃഷ്ടികൾക്ക് നമ്പൂതിരിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ പലപ്പോഴും അകമ്പടി തീർക്കാറുണ്ട്. വളരെ ജനപ്രിയമാണ് നമ്പൂതിരിയുടെ വരകൾ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ഉറപ്പുള്ള വരകളുള്ളവയും കഥാപാത്രത്തിന്റെ രൂപസവിശേഷതകൾ അറിഞ്ഞ് ഭാവങ്ങൾ നിറഞ്ഞവയുമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രകലാ രീതി ധാരാളം പേർ ഇന്ന് അനുകരിക്കുന്നു. {{തെളിവ്}} ലോഹത്തകിടിൽ ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിയുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു ശില്പിയുമാണ് ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/photogallery/life/ramayanam-ramayana-masam-2020-artist-namboothiri-pics1-rv-tv-acv-260961.html|title=Ramayana Masam 2020 {{!}} വിരൽ കൊണ്ടു രാമായണം വരച്ച ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി; രാമ ലക്ഷ്മണന്മാരെ മാറ്റി വരച്ച ശിൽപി|access-date=2020-12-28|date=2020-08-10}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[കഥകളി]] നർത്തകരെ കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രശേഖരം ഈ അടുത്ത കാലത്ത് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/05/12/stories/2003051200190400.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-11-30 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001065056/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/05/12/stories/2003051200190400.htm |url-status=dead }}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രം [[ഡി.സി. ബുക്സ്]] പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. ആത്മകഥാംശമുള്ള "രേഖകൾ‌" എന്ന പുസ്തകം റെയിൻ‌ബോ ബുക്സ് ചെങ്ങന്നൂർ‌ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. നമ്പൂതിരിയുടെ തെരെഞ്ഞെടുത്ത 101 സ്ത്രീ ചിത്രങ്ങൾ ''നമ്പൂതിരിയുടെ സ്ത്രീകൾ'' എന്ന പേരിൽ മാതൃഭൂമി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/books/interview/--1.177921|title=നമ്പൂതിരിയുടെ സ്ത്രീകൾ|access-date=2020-12-28|last=വിജയകൃഷ്ണൻ|publisher=മാതൃഭൂമി|date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228063459/https://www.mathrubhumi.com/books/interview/--1.177921|archive-date=28 December 2020|first=എൻ പി|language=en}}</ref> == ജീവിതരേഖ == 1101-ലെ ചിങ്ങം 4നു (1925 ആഗസ്റ്റ് 19) [[ആയില്യം]]- [[അമാവാസി]] നാളിൽ [[പൊന്നാനി]] കരുവാട്ടില്ലത്ത് പരമേശ്വരൻ നമ്പൂതിരിയുടേയും ശ്രീദേവി അന്തർജ്ജനത്തിന്റേയും മകനായി ജനിച്ചു. [[കെ.സി.എസ്. പണിക്കർ]] [[ഡി.പി. റോയ് ചൗധരി]] തുടങ്ങിയ ഗുരുക്കന്മാരിലൂടെ മദ്രാസ് ഫൈൻ‌ ആർ‌ട്സ് കോളജിൽ‌ നിന്നു [[ചിത്രകല]] അഭ്യസിച്ച നമ്പൂതിരി 1960ലാണു രേഖാചിത്രകാരനായി മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പിൽ‌<ref>{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി|url = http://www.madhyamam.com/weekly/1742|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 767|date = 2012 നവംബർ 05|accessdate = 2013 മെയ് 15|language = മലയാളം}}</ref> ചേർ‌ന്നതു. പിന്നീട് കലാകൗമുദി, സമകാലീക മലയാളം തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ‌ ആയിരക്കണക്കിനു രേഖാചിത്രങ്ങൾ‌‌ വരച്ചു. നമ്പൂതിരിച്ചിത്രങ്ങൾ എന്ന ശൈലി തന്നെ പ്രശസ്തമായി. പ്രശസ്ത നിരൂപകനായിരുന്ന എം.കൃഷ്ണൻ‌ നായർ‌ നമ്പൂതിരിച്ചിത്രം മാതിരി സുന്ദരിയായിരുന്നു എന്നു സ്ത്രീകളെ വിശേഷിപ്പിക്കുമായിരുന്നു. എം.ടിയുടെ രണ്ടാമൂഴത്തിലെ ദ്രൗപദി, വി.കെ.എൻ‌. കഥകൾ‌ക്കു വരച്ച രേഖാചിത്രങ്ങൾ എന്നിവ പ്രസിദ്ധമാണ്.[[അരവിന്ദൻ|അരവിന്ദന്റെ]] [[ഉത്തരായനം (ചലച്ചിത്രം)|ഉത്തരായനം]], [[കാഞ്ചനസീത]] എന്നീ സിനിമകളുടെ ആർട്ട് ഡയറക്ടറായിരുന്നു. കാഞ്ചനസീതയിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വസ്ത്ര രൂപകൽപ്പന ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. സഹധർമ്മിണി മൃണാളിനി. മക്കൾ പരമേശ്വരൻ, വാസുദേവൻ == ചോളമണ്ഡലത്തിൽ == മദ്രാസ് ഫൈൻ‌ ആർ‌ട്സ് കോളജിൽ‌ നിന്നു പഠനം കഴിഞ്ഞ് അറുപതുകളിൽ കെ. സി. എസ്. പണിക്കർ, എസ്. ജി. വാസുദേവ്, എം.വി. ദേവൻ ​​എന്നിവരുൾപ്പെടെ മുപ്പതോളം കലാകാരന്മാർ ചേർന്ന്, പുരോഗമനപരമായ ആധുനികതയ്ക്കും കൂട്ടായ സർഗ്ഗാത്മകതയ്ക്കും ഊന്നൽ നൽകിക്കൊണ്ട് ചെന്നൈയ്ക്കടുത്ത് സ്വയംപര്യാപ്തമായ ഒരു സഹകരണ സംരംഭമായി 1966-ൽ സ്ഥാപിച്ച 'ചോളമണ്ഡലം ആർട്ടിസ്റ്റ്സ് വില്ലേജി'ന്റെ (Cholamandal Artists' Village) സ്ഥാപകാംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായിരുന്നു. ചോളമണ്ഡലത്തിലെ അഖിലേന്ത്യാ ശിൽപികളുടെ ക്യാമ്പിൽ സ്കൂട്ടറിൽ ഒരു വലിയ സിമന്റ് ശിൽപം അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ചു. ഓപ്പൺ എയർ ശിൽപി പാർക്കിനായി ചോളമണ്ഡലത്തിലെ അന്താരാഷ്ട്ര ശിൽപികളുടെ ക്യാമ്പിൽ 'മൈതുന' എന്ന ഗ്രാനൈറ്റ് ശിൽപം അദ്ദേഹം കൊത്തി. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ കഥയും ചിത്രീകരിക്കുന്ന 500 അടി നീളവും 8 അടി ഉയരവുമുള്ള ഒരു ഔട്ട്ഡോർ ഡ്രോയിംഗ് ചിത്രീകരണവും അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ചു.<ref>https://cholamandalartistvillage.com/img%20Vasudevan%20Namboodiri.html#</ref> == മരണം == നമ്പൂതിരി 2023 ജൂലൈ 7-ന് 97-ആം വയസ്സിൽ അന്തരിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Artist Namboothiri, doyen of line sketches, passes away|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2023/07/06/artist-namboothiri-dies.html|access-date=6 July 2023|publisher=On Manorama|date=7 July 2023}}</ref> == നമ്പൂതിരി ചിത്രങ്ങളുടെ ഗ്യാലറി == ആര്ട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിയുടെ ഒറിജിനൽ രേഖാ ചിത്രങ്ങൾ സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന് കൈമാറിയിട്ടുണ്ട്. ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിയുടെ രേഖ ചിത്രങ്ങളുടെ ഒറിജിനലുകൾ കേരള സർക്കാരിൻ്റെ സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന് വേണ്ടി കെ. എം. വാസുദേവനിൽ ( ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിയുടെ മകൻ ) നിന്ന് സാംസ്കാരിക വകുപ്പ് മന്ത്രി സജി ചെറിയാൻ ഏറ്റുവാങ്ങി. ചിത്രങ്ങൾ കേരളത്തിലെ വിവിധ ഇടങ്ങളിൽ കേരള ലളിത കലാ അക്കാദമി പ്രദർശിപ്പിക്കും. പാലക്കാട് പണി പൂർത്തിയാകുന്ന വി.ടി. ഭട്ടത്തിരിപ്പാട് സാംസ്കാരിക സമുച്ചയത്തിൽ ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിയുടെ രചനകളുടെ സ്ഥിരം ആർട്ട് ഗ്യാലറിയിൽ ചിത്രങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കും. == ജന്മശതാബ്ദി == ആര്ട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിയുടെ ശതാബ്ദി ആഘോഷത്തിന്  പൊന്നാനി  നടുവട്ടം കരുവാട്ട്മനയിൽ നൂറാം ജൻമദിനമായ സെപ്തംബർ 13 നാണ് തുടക്കമായത്. എത്രയും ചിത്രം ചിത്രം എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു വർഷം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന പരിപാടി ദി ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി സമ്മാൻ ട്രസ്റ്റും, കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമിയും സംയുക്തമായാണ് ഒരുക്കുന്നത്. {{commonscat|K. M. Vasudevan Namboothiri}} == അവലംബം == <references /> {{Painters from Kerala}} {{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം}} [[വർഗ്ഗം:1925-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം അറിയാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] {{DEFAULTSORT:നമ്പൂതിരി, ആർട്ടിസ്റ്റ്}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചിത്രകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2023-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 7-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആയില്യം നക്ഷത്രജാതർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 19-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2023-ൽ മരിച്ചവർ]] 2syxrppf26k78xpdpu7p52nmqgbjluy 0 10027 4643793 835959 2026-07-05T12:59:47Z Malikaveedu 16584 4643793 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=നവംബർ 2010}} {{unreferenced}} [[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]] ഒരു കഥാപാത്രമാണ്‌ '''പാതാളരാവണൻ'''. [[രാക്ഷസൻ|രാക്ഷസവർഗ്ഗത്തിലെ]] ഒരു നേതാവ്. [[ലങ്ക|ലങ്കാധിപനായ]] [[രാവണൻ|രാവണനും]] പാതാളരാവണനും രണ്ടുപേരാണ്. പാതാളരാവണൻ [[മാല്യവാൻ|മാല്യവാന്റെ]] സഹോദരപുത്രനാണ്. രാക്ഷസവംശ വിനാശകനായ [[മഹാവിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിനെ]] ഭയന്ന് ഒരു സംഘം [[രാക്ഷസൻ|രാക്ഷസന്മാർ]] പാതാളത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി. അവരുടെ നേതാവ് ഈ രാവണനായിരുന്നു. പാതാളത്തിൽ ചെന്ന ശേഷം ഈ [[രാവണൻ]] പാതാള രാക്ഷസന്മാരുടെ ചക്രവർത്തിയായിത്തീർന്നു (അങ്ങനെയാണ് പാതാളരാവണൻ എന്ന പേർ ലഭിച്ചത്). [[കമ്പരാമായണം|കമ്പരാമായണത്തിൽ]] പാതാളരാവണന്റെ കഥ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. പാതാള രാവണനും ലങ്കാധിപൻ [[രാവണൻ|രാവണനും]] തമ്മിൽ പരസ്പരസഹായത്തിനായി സഖ്യം ചെയ്തിരുന്നു. പാതാളരാവണൻ അതികഠിനതപസ്സ് ചെയ്ത് [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിൽ]] നിന്ന് 3 വരങ്ങൾ നേടി. അതിൻപ്രകാരം മൂന്നുലോകങ്ങളിലും ഒരു വാഹനത്തിന്റെയും സഹായമില്ലാതെ യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കാന് കഴിയുമായിരുന്നു. സകല മായാവിദ്യകളും വരം കൊണ്ട് സായത്തമാക്കി. സ്വന്തം കൈവശമുള്ള ഭീമാകാരമായ [[ഇന്ദ്രനീലരത്നം]] പിളർന്നല്ലാതെ തനിക്ക് മരണം സംഭവിക്കില്ല എന്നും വരം ലഭിച്ചിട്ടുള്ളതിനാൽ പാതാള രാവണൻ അഹങ്കാരിയായി തീർന്നു. രാമരാവണയുദ്ധത്തിൽ [[ശ്രീരാമൻ|ശ്രീരാമനിൽ]] നിന്ന് അടിക്കടി പരാജയങ്ങളേറ്റുവാങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന രാവണൻ പാതാളരാവണനെ ഒരു ദൂതനെയയച്ച് വിളിച്ചുവരുത്തി. സൈന്യങ്ങൾ മിക്കവാറും നശിച്ചിരുന്ന അവസ്ഥയിൽ വീണ്ടും [[യുദ്ധം]] ചെയ്യുന്നത് മണ്ടത്തരമാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ട പാതാളരാവണൻ, ഒരു മായാവിദ്യ നടത്തി രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വധിക്കാമെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.പാതാളരാവണൻ പാതാളത്തിൽ മടങ്ങി ചെന്ന് മുകളിലേക്ക് ഒരു തുരങ്കം ഉണ്ടാക്കി [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാന്റെ]] വാൽകോട്ടയ്ക്കകത്ത് കൃത്യം ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ കിടക്കുന്നയടുത്തെത്തി. ഒരു മയക്കുമരുന്ന് മണപ്പിച്ച് അവരെ മയക്കിയെടുത്ത് തോളിലേറ്റി പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി അവിടുത്തെ [[മഹാകാളി]] ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അങ്കണത്തിൽ കിടത്തി. പ്രഭാതത്തിനുമുൻപ് ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ മഹാകാളിക്ക് ബലിയർപ്പിക്കാനായിരുന്നു രാക്ഷസന്മാരുടെ ലക്ഷ്യം. ഹനുമാൻ അർദ്ധരാത്രി കഴിഞ്ഞ് തന്റെ വാലുകൊണ്ട് കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ കോട്ടയ്ക്കകം പരിശോധിച്ചപ്പോൾ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ കണ്ടില്ല. വിവരമറിഞ്ഞ് അവിടെയെത്തിയ വിഭീഷണന് സംഗതി മനസ്സിലായി. [[വിഭീഷണൻ]], [[സുഗ്രീവൻ]], [[അംഗദൻ]], [[ജാംബവാൻ]] എന്നിവരെയും സൈന്യത്തെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അതിവേഗത്തിൽ മഹാകാളി ക്ഷേത്രത്തിൽ ചെന്നു. അവിടെ നരബലിക്കുള്ള ചിട്ടവട്ടങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. [[വിഭീഷണൻ|വിഭീഷണന്റെ]] ഉപദേശപ്രകാരം [[ഹനുമാൻ]] അന്തഃപുര കല്ലറയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ഇന്ദ്രനീലരത്നം]] സൂത്രത്തിൽ തട്ടിയെടുത്തുകൊണ്ട് വന്ന് അത് വായയ്ക്കകത്താക്കി. [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനെ]] കൊല്ലാനടുത്ത പാതാളരാവണനെ നിസ്സാരഭാവത്തിൽ [[ഹനുമാൻ]] എതിർത്തു. അവസാനം വായിൽ കിടന്ന രത്നം കടിച്ച് തുപ്പിയതും ആ മായാ രാക്ഷസൻ മരിച്ചു. == ഇതുകൂടികാണുക == * [[പാതാളം]] {{Hindu-myth-stub}} [[വിഭാഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] 4ll99enwdqs5a3bygmrwb4je3ogtt3i 0 10708 4643988 4632569 2026-07-06T09:28:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643988 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sachin Tendulkar}} {{featured}} {{Infobox cricketer | playername = Sachin Tendulkar | image = File:Sachin-Tendulkar.jpg | image_size = | birth_date = {{birth date and age|1973|04|24|df=yes}} | birth_place = മുംബൈ, മഹാരാഷ്ട്ര | country = ഇന്ത്യ | fullname = സച്ചിൻ രമേഷ് തെൻഡുൽക്കർ | nickname = ലിറ്റിൽ മാസ്റ്റർ, തെൻഡ്‌ല്യ,<ref name="CricinfoProfile"/> മാസ്റ്റർ ബ്ലാസ്റ്റർ,<ref>[http://content-aus.cricinfo.com/magazine/content/current/story/372146.html Elegy for the Long Player]</ref> ദ മാസ്റ്റർ,<ref>{{cite web|url=http://www.celebsfacts.com/sachin-tendulkar/|title=Sachin Tendulkar: Bio, Facts|publisher=Celebrity Bio, Facts|date= |accessdate=2017-05-30}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/sport/cricket/despite-the-loss-of-ageing-stars-india-is-on-the-brink-of-a-goldenera/2008/10/25/1224351619581.html |title=Despite the loss of ageing stars, India is on the brink of a golden era |publisher=Theage.com.au |date= 2008-10-26|accessdate=2008-11-27 | location=Melbourne}}</ref> ദി ലിറ്റിൽ ചാമ്പ്യൻ,<ref name="google1">{{Cite news |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5g1GRbImnh5S88rDMiES1YDRgx9yw |title=AFP: Tendulkar a special talent, says Gavaskar |publisher=Afp.google.com |date=18 October 2008 |accessdate=2008-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081021164512/http://afp.google.com/article/ALeqM5g1GRbImnh5S88rDMiES1YDRgx9yw |archivedate=2008-10-21 |url-status=dead }}</ref> ദി ഗ്രേറ്റ് മാൻ<ref>{{Cite web|last=Prasad|first=Mahendra|title=Sachin Tendulkar-For a man who has it all|url=http://www.cricket-tournaments.com/sachin-tendulkar/sachin-tendulkar-for-a-man-who-has-it-all.html|access-date=2010-10-13|archive-date=2010-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110022731/http://www.cricket-tournaments.com/sachin-tendulkar/sachin-tendulkar-for-a-man-who-has-it-all.html|url-status=dead}}</ref> | living = true | dayofbirth = 24 | monthofbirth = 4 | yearofbirth = 1973 | placeofbirth = [[മുംബൈ]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]] <!----Do not change without discussing on talk page----> | countryofbirth = [[ഇന്ത്യ]] | heightft = 5 | heightinch = 5 | heightm = | role = ബാറ്റ്സ്മാൻ | oneIT20 = true | batting = വലംകയ്യൻ | bowling = വലംകയ്യൻ ലെഗ് സ്പിൻ, വലംകൈ ഓഫ് സ്പിൻ, വലംകൈ മീഡിയം | international = true | testdebutdate = 15 നവംബർ | testdebutyear = 1989 | testdebutagainst = പാകിസ്താൻ | testcap = 187 | lasttestdate = 14-16 നവംബർ | lasttestyear = 2013 | lasttestagainst = വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് | odidebutdate = 18 ഡിസംബർ | odidebutyear = 1989 | odidebutagainst = പാകിസ്താൻ | odicap = 74 | odishirt = 10 | lastodidate = 18 മാർച്ച്‌ | lastodiyear = 2012 | lastodiagainst = പാകിസ്താൻ | club1 = [[Mumbai cricket team|മുംബൈ]] | year1 = 1988–present | clubnumber1 = | club2 = [[Mumbai Indians|മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്]] ([[Indian Premier League|ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]]) | year2 = 2008–present | club3 = [[Yorkshire County Cricket Club|യോർക്‌ഷെയർ]] | year3 = 1992 | club4 = | year4 = | | columns = 4 | column1 = [[Test cricket|ടെസ്റ്റ്]] | matches1 = 182 | runs1 = 15,921 | bat avg1 = 53.78 | 100s/50s1 = 51/68 | top score1 = 248* | deliveries1 = 4,198 | wickets1 = 46 | bowl avg1 = 54.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 3/10 | catches/stumpings1 = 108/– | column2 = [[One Day International|ഏകദിനം]] | matches2 = 463 | runs2 = 18,426 | bat avg2 = 44.83 | 100s/50s2 = 49/96 | top score2 = 200* | deliveries2 = 8,054 | wickets2 = 154 | bowl avg2 = 44.48 | fivefor2 = 2 | tenfor2 = n/a | best bowling2 = 5/32 | catches/stumpings2 = 140/– | column3 = [[First-class cricket|ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്]] | matches3 = 285 | runs3 = 25,396 | bat avg3 = 59.26 | 100s/50s3 = 78/107 | top score3 = 248* | deliveries3 = 7,497 | wickets3 = 70 | bowl avg3 = 61.54 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 3/10 | catches/stumpings3 = 176/– | column4 = [[List A cricket|ലിസ്റ്റ് എ]] | matches4 = 540 | runs4 = 21,663 | bat avg4 = 45.89 | 100s/50s4 = 59/113 | top score4 = 200* | deliveries4 = 10,220 | wickets4 = 201 | bowl avg4 = 42.11 | fivefor4 = 2 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = 5/32 | catches/stumpings4 = 171/– | date= ഓഗസ്റ്റ് 22 | year = 2011 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/35320.html ക്രിക്കിൻഫോ }} '''സച്ചിൻ രമേഷ് തെൻഡുൽക്കർ''' അഥവാ Sachin Tendulkar(ജനനം. ഏപ്രിൽ 24, 1973 [[മുംബൈ]],[[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[ഇന്ത്യ]]) [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] നിന്നുള്ള മുൻ [[ക്രിക്കറ്റ്]] താരവും, ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച [[ക്രിക്കറ്റ്]] കളിക്കാരിൽ ഒരാളും ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പാർലമെന്റ് മെമ്പറുമാണ് . രണ്ടു പതിറ്റാണ്ട് കാലം സച്ചിൻ ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റിന് നെടും തൂൺ ആയി നിന്നു. സച്ചിൻ്റെ ബാറ്റിംഗ് ഇന്ത്യക്ക് നിരവധി വിജയങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു . സച്ചിൻ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഇത്ര വലിയ സ്ഥാനം ഒരിക്കലും കിട്ടുകയില്ല ക്രിക്കറ്റ് മതമായ ഇന്ത്യയിൽ സച്ചിൻ ദൈവമായി. സ്വഭാവശുദ്ധികളഞ്ഞു കുളിക്കാത്ത സച്ചിൻ മാന്യന്മാരുടെ കളിക്ക് കൂടുതൽ മാന്യത നൽകി<ref>{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=31d055a3-de0d-4969-93bf-82b186a50fc0&ParentID=d9bbcde5-db34-4afc-87e6-e4cca6aa5033&MatchID1=4586&TeamID1=1&TeamID2=8&MatchType1=1&SeriesID1=1151&MatchID2=4588&TeamID3=3&TeamID4=5&MatchType2=1&SeriesID2=1152&PrimaryID=4586&Headline=Tendulkar+is+Warne's+greatest |title=Tendulkar is Shane Warne's Greatest |access-date=2008-01-26 |archive-date=2012-12-09 |archive-url=https://archive.today/20121209061542/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=31d055a3-de0d-4969-93bf-82b186a50fc0&ParentID=d9bbcde5-db34-4afc-87e6-e4cca6aa5033&MatchID1=4586&TeamID1=1&TeamID2=8&MatchType1=1&SeriesID1=1151&MatchID2=4588&TeamID3=3&TeamID4=5&MatchType2=1&SeriesID2=1152&PrimaryID=4586&Headline=Tendulkar+is+Warne's+greatest |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.india-today.com/itoday/04051998/sport.html |title=The Best Cricketer |access-date=2008-01-26 |archive-date=2008-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608084651/http://www.india-today.com/itoday/04051998/sport.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.dawn.com/2004/03/17/spt2.htm Tendulkar is greatest, says Pakistan's Captain Inzamam]</ref>. [[2002]]-ൽ ക്രിക്കറ്റ് ലോകത്തെ ആധികാരിക മാസികയായ വിസ്ഡൺ മാസിക [[ഡൊണാൾഡ് ബ്രാഡ്‌മാൻ|ഡോൺ ബ്രാഡ്‌മാനു]] ശേഷം ക്രിക്കറ്റ് ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ക്രിക്കറ്റ് പ്രതിഭയായും, മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ഏക ദിന ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരനായും തെണ്ടുൽക്കറെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. [[വിവിയൻ റിച്ചാർഡ്‌സ്]] ആയിരുന്നു പ്രഥമ സ്ഥാനത്ത്.<ref>''See [[Wisden 100]]''</ref>‍<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021214/sports.htm#4 |title=The Tribune, Chandigarh, India - Sport |publisher=Tribuneindia.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref>.` അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ നൂറു ശതകങ്ങൾ തികച്ച ആദ്യത്തെ കളിക്കാരനാണ് സച്ചിൻ.<ref>{{cite news|title=Sachin creates history with 100th ton|url=http://www.thehindu.com/sport/cricket/article3002560.ece?homepage=true|accessdate=16 മാർച്ച് 2012|newspaper=The Hindu}}</ref> 2012 മാർച്ച് 16-നു് ധാക്കയിലെ മിർപ്പൂരിൽ ബംഗ്ലാദേശിനെതിരെ നടന്ന ഏഷ്യാ കപ്പ് ഗ്രൂപ്പ് ഏകദിനമത്സരത്തിലാണ് സച്ചിൻ തന്റെ നൂറാം ശതകം തികച്ചത്. ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലും, ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിലുമായി നിരവധി റെക്കോർഡുകൾ സച്ചിന്റെ പേരിലുണ്ട്. ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിലും, ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലും<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/php/newsFrm.php?news_id=1258011&n_type=HO |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-10-17 |archive-date=2008-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081020075454/http://www.mathrubhumi.com/php/newsFrm.php?news_id=1258011&n_type=HO |url-status=dead }}</ref> നിലവിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയിട്ടുള്ള കളിക്കാരനാണ് ഇദ്ദേഹം. 2011- ൽ സച്ചിൻ ലോക കപ്പിൽ രണ്ടായിരം റൺസെടുക്കുന്ന ആദ്യ ബാറ്റ്‌സ്മാനായി<ref>{{Cite web |url=http://sports.mathrubhumi.com/story.php?id=163798 |title=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ |access-date=2011-03-09 |archive-date=2011-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313051519/http://sports.mathrubhumi.com/story.php?id=163798 |url-status=dead }}</ref>. 463 ഏകദിന മത്സരങ്ങളിലായി 18426 റൺസ് ഇദ്ദേഹം നേടിയിട്ടുണ്ട് <ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2008/feb/05ten.htm|title=Tendulkar tops 16,000 runs|accessdate=2008-02-06}}</ref>. 17,000 റൺസ് തികച്ച ഏക ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരനുമാണ് സച്ചിൻ. ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ 11,000 റൺസ് പിന്നിടുന്ന മൂന്നാമത്തെ കളിക്കാരനും, ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യക്കാരനുമാണ് സച്ചിൻ<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/england/6920850.stm ''2nd Test England v India''] [[BBC News]] retrieved July 28, 2007</ref>. ടെസ്റ്റിലും ഏകദിനത്തിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ സെഞ്ചുറികൾ എന്ന റെക്കോർഡും സച്ചിന്റെ പേരിലാണ് <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2004/12/12/stories/2004121202031900.htm |title='The Hindu' Indian National Newspaper Article on Sachin's 34th Century |access-date=2008-01-26 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503185851/http://www.hindu.com/2004/12/12/stories/2004121202031900.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/6462199.stm BBC Article, ''Tendulkar achieves superhero status'']</ref><ref>{{cite web|url=http://www.littlemastersachin.com|title=Little Master Sachin|accessdate=2007-12-11|archive-date=2009-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20091109045859/http://littlemastersachin.com/|url-status=dead}}</ref>. ഏകദിനത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ആറാമത്തെ വ്യക്തിഗത സ്കോറിന്റെ ഉടമയായ (24 ഫെബ്രുവരി 2010 ന് ദക്ഷിണ-ആഫ്രിക്കക്കെതിരെ ഗ്വാളിയോറിൽ വെച്ച്, പുറത്താവാതെ 200 റൺസ്) സച്ചിൻ, ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഇരട്ട ശതകം നേടിയ ആദ്യത്തെ കളിക്കാരനുമാണ്<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=85423 |title=Mathrubhumi Online |access-date=2010-02-24 |archive-date=2010-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100227020050/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=85423 |url-status=dead }}</ref>. 2009 നവംബർ 5ന്‌ ഹൈദരാബാദിൽ വെച്ച് നടന്ന ഇന്ത്യ-ആസ്ട്രേലിയ ഏകദിന പരമ്പരയിലെ മത്സരത്തിൽ, 17000 റൺസ് തികയ്ക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ താരം എന്ന ബഹുമതിയും സച്ചിൻ നേടി<ref>[http://beta.thehindu.com/sport/cricket/article43622.ece?homepage=true ഹിന്ദു ഓൺലൈൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108120728/http://beta.thehindu.com/sport/cricket/article43622.ece?homepage=true |date=2009-11-08 }} 06/11/2009 ശേഖരിച്ചത്</ref>. ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലെ സച്ചിന്റെ ഉയർന്ന സ്കോർ ബംഗ്ലാദേശിനെതിരെ 2004-ൽ നേടിയ 248 റൺസ് ആണ്‌. ''മാസ്റ്റർ ബ്ലാസ്റ്റർ'' <!--, ''ലിറ്റിൽ മാസ്റ്റർ''--> എന്ന വിളിപ്പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സച്ചിൻ, 14-ആമത്തെ വയസ്സിൽ‍ ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റിൽ [[മും‌ബൈ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|മും‌ബൈ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിനു]] വേണ്ടി കളിക്കുകയും ആദ്യ മത്സരത്തിൽ തന്നെ സെഞ്ച്വറി തികയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് [[1989]] -ൽ തന്റെ പതിനാറാം വയസ്സിൽ [[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകിസ്താ]][[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിനെതിരെ]] [[കറാച്ചി|കറാച്ചിയിൽ]] അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കായിക ബഹുമതിയായ [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽ രത്ന അവാർഡ്]] നേടിയ ആദ്യ ക്രിക്കറ്ററുമാണു സച്ചിൻ<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/1998/aug/12c.htm |title=Rediff On The NeT: Sachin Tendulkar gets Khel Ratna |publisher=Rediff.com |date=1998-08-12 |accessdate=2011-12-17}}</ref>. രണ്ടാമത്തെ വലിയ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മ വിഭൂഷൺ]] നേടിയ ആദ്യത്തെ കായികതാരം എന്ന ബഹുമതി [[വിശ്വനാഥൻ ആനന്ദ്|വിശ്വനാഥൻ ആനന്ദിനൊപ്പം]] [[2008]]-ൽ സച്ചിൻ നേടുകയുണ്ടായി <ref>{{cite web|url=http://www.indiaenews.com/sports/20080125/93905.htm|title=Tendulkar becomes first cricketer to get Padma Vibhushan|accessdate=2008-01-26|archive-date=2008-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080207061855/http://www.indiaenews.com/sports/20080125/93905.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=f33441ae-a919-45ff-aa9f-d5b3d75c658b&MatchID1=4628&TeamID1=1&TeamID2=6&MatchType1=1&SeriesID1=1165&PrimaryID=4628&IsCricket=true&Headline=Tendulkar%2c+Anand+get+Padma+Vibhushan|title=Tendulkar, Anand get Padma Vibhushan|accessdate=2008-01-26|archive-date=2008-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227215838/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=f33441ae-a919-45ff-aa9f-d5b3d75c658b&MatchID1=4628&TeamID1=1&TeamID2=6&MatchType1=1&SeriesID1=1165&PrimaryID=4628&IsCricket=true&Headline=Tendulkar%2C+Anand+get+Padma+Vibhushan|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1147507|title=Sachin among 13 to get Padma Vibhushan|accessdate=2008-01-26}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.aol.in/news/story/2008012510409019000001/index.html|title=Pranab, Tendulkar, Tata, Mittal get Padma Vibhushan|accessdate=2008-01-26|archive-date=2008-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080206151538/http://www.aol.in/news/story/2008012510409019000001/index.html|url-status=dead}}</ref>. ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആരാധകരുള്ള ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരിൽ ഒരാളും, പരസ്യം വഴി ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുണ്ടാക്കുന്ന ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരിൽ ഒരാളും സച്ചിനാണ്‌. ക്രിക്കറ്റിനു പുറമേ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ റെസ്റ്റോറന്റുകളും സച്ചിൻ നടത്തുന്നുണ്ട്. നിലവിൽ [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ]] [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭാംഗവുമാണ്]] സച്ചിൻ. രാജ്യസഭയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ആദ്യ സജീവ കായിക താരമാണ് അദ്ദേഹം.<ref name=thjun2012>{{cite news|title=Rajya Sabha stint|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Sachin-starts-Rajya-Sabha-stint-seeks-help-to-bring-changes/Article1-865571.aspx|accessdate=4 June 2012|newspaper=''[[Hindustan Times]]''|date=4 June 2012|archive-date=2012-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604140724/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Sachin-starts-Rajya-Sabha-stint-seeks-help-to-bring-changes/Article1-865571.aspx|url-status=dead}}</ref> 2012 ഡിസംബർ 23-ന് സച്ചിൻ അന്താരാഷ്ട്ര ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name=retire_ODI>{{cite news|title=Sachin Tendulkar retires from ODIs|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/598302.html|accessdate=23 ഡിസംബർ 2012|newspaper=ESPN Cricinfo|date=23 ഡിസംബർ 2012}}</ref> ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവുമധികം റൺസ്, സെഞ്ച്വറികൾ, അർദ്ധ സെഞ്ച്വറികൾ, കളിച്ച മത്സരങ്ങൾ എന്നീ റെക്കോർഡുകളെല്ലാം വിരമിക്കുമ്പോൾ സച്ചിന്റെ പേരിലാണ്. 2012 മാർച്ച് 18-ന് മിർപൂരിൽ പാകിസ്താനെതിരെയാണ് സച്ചിൻ അവസാന ഏകദിന മത്സരം കളിച്ചത്. 2013 മേയ് 27-ാം തിയതി ഐ.പി.എൽ ആറാം സീസൺ കിരീടം മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് സ്വന്തമാക്കിയ ശേഷം ഐ.പി.എല്ലിൽ നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://veekshanam.com/content/view/21262/1/ |title=ഐ.പി.എല്ലിൽ നിന്നും വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപനം. |access-date=2013-05-27 |archive-date=2014-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317182620/http://veekshanam.com/content/view/21262/1/ |url-status=dead }}</ref> 2013 നവംബർ 14 മുതൽ 16 വരെ മുംബൈയിലെ വാംഖഡെ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസുമായി നടന്ന ടെസ്റ്റ് മത്സരത്തോടെ സച്ചിൻ രാജ്യാന്തര ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു. അതേ ദിവസം തന്നെ രാജ്യം [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം നൽകി സച്ചിനെ ആദരിച്ചു. ഭാരതരത്ന ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ കായികതാരവും ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയും സച്ചിനാണ്. == കളിക്കുന്ന രീതി == ടെണ്ടുൽക്കർ ഒരു ''ആംബിഡെക്സ്ട്രസ് (ambidextrous)'' ആണ്‌. വലതു കൈ കൊണ്ട് ബാറ്റും, ബോളും, ഫീൽഡിൽ നിന്നും പന്തുകൾ എറിയുകയും ചെയ്യും, എന്നാൽ എഴുതുന്നത് ഇടതു കൈ കൊണ്ടാണ്‌. പരിശീലനത്തിനിടയിൽ ഇടതു കൈ കൊണ്ടും പന്തുകൾ എറിയാറുണ്ട്. [[ക്രിക്‌ഇൻഫോ]] കോളമിസ്റ്റായ ''സംബിത് ബാൽ'' സച്ചിനെ ''ഇപ്പോഴത്തെ പൂർണ്ണാരോഗ്യമുള്ള ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരൻ'' (''most wholesome batsman of his time'') ആയി വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു<ref name="CricinfoProfile">{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/35320.html|last=Bal|first=Sambit|title=Sachin Tendulkar - Cricinfo Profile|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-12-14}}</ref>. ഫീൽഡിൽ അനാവശ്യ ചലനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി സമതുലിതമായാണ്‌ സച്ചിൻ ബാറ്റ് ചെയ്യുന്നത്. പന്ത് മൈതാനത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗത്തേക്കും അനായാസം അടിക്കാൻ കഴിയുന്ന സച്ചിൻ, കോളമിസ്റ്റായ ബാലിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ബാക്ക്-ഫൂട്ട് പഞ്ച് ആണ്‌ സച്ചിന്റെ മുദ്ര പതിഞ്ഞ ഷോട്ട്<ref name="CricinfoProfile"/>. താരതമ്യേന വേഗം കുറഞ്ഞ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലെ പിച്ചുകളിലും, അതു പോലെ വേഗമേറിയ [[കരീബിയൻ]],[[പടിഞ്ഞാറൻ ഓസ്ട്രേലിയ|‍ പടിഞ്ഞാറൻ ഓസ്ട്രേലിയയിലെ]] പിച്ചുകളിലും സച്ചിൻ തന്റെ പ്രതിഭ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="CricinfoProfile"/> സ്ക്വയറിനു മുകളിലൂടെ പന്ത് അടിക്കാൻ കഴിയുന്ന സച്ചിൻ ഈ രീതി വഴി അനേകം ബൗണ്ടറികൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. എക്കാലത്തേയും മികച്ച ക്രിക്കറ്റ് പ്രതിഭയായിരുന്ന [[ഡൊണാൾഡ് ബ്രാഡ്‌മാൻ]] സച്ചിന്റെ ബാറ്റിങ്ങിനെ തന്റേതിനോട് താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു "[[Sir Donald Bradman]] was most taken by Tendulkar's technique, compactness and shot production, and had asked his wife to have a look at [[Tendulkar]], having felt that Tendulkar played like him. [[Bradman's wife]], Jessie, agreed that they did appear similar. " മുൻ ആസ്ടേലിയൻ ക്രിക്കറ്റ് കോച്ച് ആയിരുന്ന [[ജോൺ ബുക്കനാൻ]] പറയുന്നത് സച്ചിന്റെ ഫുട്ട് വർക്കിന്റെ പരിമിതി മൂലം ഷോട്ട് ബോളുകൾ കളിക്കുന്നതിൽ പരിമിതികൾ ഉണ്ടെന്നായിരുന്നു.<ref name="Sachinweakness">{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/Content/Nov292007/sports2007112938408.asp|title=Buchanan spots Sachin's weakness!|publisher=[[Deccan Herald]]|accessdate=2007-12-14}}</ref>. അതുപോലെ ലെഫ്റ്റ് ആം പേസ് കളിക്കുന്നതിലും സച്ചിന്‌ പരിമിതികൾ ഉണ്ടെന്ന് ബുക്കനാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name="Sachinweakness"/> [[2004]]-ൽ തുടർച്ചയായ പരിക്കുകൾ മൂലം, സച്ചിന്റെ ബാറ്റിംഗ് അക്രമണോൽസുകത കുറഞ്ഞതായി കാണപ്പെട്ടു. ഇതിനു പ്രധാനമായി പറയുന്ന കാരണങ്ങൾ 1. ഒരു ബാറ്റ്സ്മാനും തന്റെ ദീർഘ നാളത്തെ ക്രിക്കറ്റ് ജീവിതത്തിൽ ഒരേ ശൈലിയിൽ ബാറ്റ് വീശാൻ സാദ്ധ്യമല്ല. 2. ടീമിലെ മുതിർന്ന അംഗം എന്ന നിലയിൽ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ സച്ചിനിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നു. [[2004]]-മുതൽ സച്ചിന്റെ ബാറ്റിംഗ് അക്രമണോൽസുകതയും, ഭംഗിയും കുറഞ്ഞതായി തീർന്നു. തന്റെ കരിയറിലെ ആദ്യ കാലത്തായിരുന്നു സച്ചിൻ കൂടുതൽ റൺസുകൾ നേടിയത്. അതും ഒരു ബോളിന്‌ ഒരു റൺസ് എന്ന ശരാശരിയിൽ. മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ കളിക്കാരൻ ആയിരുന്ന [[ഇയാൻ ചാപ്പൽ]] ഇങ്ങനെ വിശ്വസിക്കുന്നു ''ടെണ്ടുൽക്കർ തന്റെ കരിയർ തുടങ്ങിയ കാലത്ത് കളിച്ചിരുന്നതിന്റെ ഒരു ശതമാനം പോലും ഇപ്പോൾ കളിക്കുന്നില്ല <ref name="Futuresuperstars"/>.'' ഒരു ബൗളർ അല്ലെങ്കിലും [[മീഡിയം പേസ്]], [[ലെഗ് സ്പിൻ]], [[ഓഫ് സ്പിൻ]] തുടങ്ങിയ എല്ലാ രീതിയിലും സച്ചിൻ അനായാസം പന്തെറിയുമായിരുന്നു. എതിർ ടീമിലെ ബാറ്റ്സ്മാൻ‌മാർ ഒരു വലിയ ഇന്നിം‌ഗ്‌സ് പടുത്തുയർത്തുമ്പോൾ ആ കൂട്ടു കെട്ട് പൊളിക്കാൻ മിക്കവാറും ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം ക്യാപ്റ്റന്മാർ സച്ചിനെയായിരുന്നു ചുമതലപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. സച്ചിന്റെ മികച്ച ബൗളിംഗ്‌ മൂലം ഇന്ത്യ ചില മൽസരങ്ങളിൽ ജയിച്ചിട്ടുമുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004-05/PAK_IN_IND/SCORECARDS/PAK_IND_ODI1_02APR2005.html |title=1st ODI: India v Pakistan at Kochi, Apr 2, 2005 &#124; Cricket Scorecard &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> == ആദ്യ കാലവും,സ്വകാര്യ ജീവിതവും == [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] ഒരു [[സാരസ്വത് ബ്രാഹ്മിൺ]] കുടുംബത്തിലാണ്‌ സച്ചിൻ ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛൻ ഒരു മറാത്തി സാഹിത്യകാരൻ കൂടിയായിരുന്ന [[രമേഷ് ടെണ്ടുൽക്കർ]], തന്റെ ഇഷ്ട സം‌ഗീത സം‌വിധായകനായ [[സച്ചിൻ ദേവ് ബർമ്മൻ]] എന്ന പേരിലെ ''സച്ചിൻ'' എന്ന നാമം തന്റെ മകനു നൽകി. അച്ഛൻ്റെ രണ്ടാം ഭാര്യയിലാണ് സച്ചിൻ ജനിച്ചത് രജനി എന്നാണ് അമ്മയുടെ. പേ ര് . ഛന റ അദ്യ സഹോ ദരങ്ങൾ സച്ചിനുണ്ട് മൂത്ത ജ്യേഷ്ഠൻ അജിത്, സച്ചിനെ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാൻ പ്രോൽ‍സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നു. അജിതിനെ കൂടാതെ സച്ചിന്‌ നിതിൻ എന്നൊരു സഹോദരനും സവിത എന്നൊരു സഹോദരിയുമുണ്ട്. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം ശാരദാശ്രം വിദ്യാമന്ദിറിലായിരുന്നു. അവിടെ നിന്നാണ്‌ ക്രിക്കറ്റിന്റെ ബാലപാഠങ്ങൾ തന്റെ കോച്ച് ആയിരുന്ന [[രമാകാന്ത് അചരേക്കർ|രമാകാന്ത് അചരേക്കറിൽ]] നിന്ന് സച്ചിൻ പഠിച്ചത്. തന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനിടയിൽ സച്ചിൻ [[എം.ആർ.എഫ്.]] പേസ് അക്കാദമിയിൽ പേസ് ബൗളിംഗിൽ പരിശീലനത്തിന്‌ ചേർന്നു. പക്ഷേ അവിടത്തെ പരിശീലകനായിരുന്ന [[ഡെന്നിസ് ലില്ലി]], സച്ചിനോട് ബാറ്റിംഗിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ദാദറിലെ കിർത്തി ഡൂൺ ഗുർ സീ കോളേജിൽ പ്രീഡിഗ്രിക്കു ചേർന്നെങ്കിലും ക്രിക്കറ്റിനു വേണ്ടി വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ചു. ചെറുപ്പകാലത്ത് സച്ചിൻ അനേകം മണിക്കൂറുകൾ പരിശീലകനോടൊപ്പം ക്രിക്കറ്റ് പരിശീലിക്കുമായിരുന്നതിനാൽ സച്ചിന് മടുപ്പ് അനുഭവപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. അപ്പോൾ പരിശീലകൻ [[സ്റ്റമ്പ്|സ്റ്റമ്പിന്റെ]] മുകളിൽ ഒരു രൂപ നാണയം വെയ്ക്കുകയും സച്ചിനെ പുറത്താക്കുന്ന ബൗളർക്ക് ആ നാണയം സമ്മാനം നൽകുകയും ചെയ്യുമെന്ന് പറഞ്ഞു. ആ പരിശീലനത്തിനിടയിൽ ആർക്കും സച്ചിനെ പുറത്താക്കാൻ പറ്റിയില്ലെങ്കിൽ കോച്ച് ആ നാണയം സച്ചിനും നൽ‍കുമായിരുന്നു. സച്ചിൻ പറയുന്നത് അക്കാലത്ത് കിട്ടിയ 13 നാണയങ്ങൾ ആണ്‌ തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്മാനങ്ങൾ എന്നാണ്‌‍. സ്കൂളിൽ പഠിക്കുന്ന സമയത്ത് മറ്റൊരു ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരനും, സഹപാഠിയുമായ [[വിനോദ് കാംബ്ലി|വിനോദ് കാംബ്ലിയുമൊത്ത്]] സച്ചിൻ 1988-ലെ ഹാരിസ് ഷീൽഡ് ഗെയിംസിൽ, 664-റൺസ് എന്ന ഒരു റെക്കോർഡ് കൂട്ടുകെട്ട് ഉണ്ടാക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/columns/content/story/135328.html |title=A tale of two terrors &#124; Cricket Features &#124; Columns &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Content-usa.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> ആ ഇന്നിംഗ്സിൽ സച്ചിൻ 320- റൺസിൽ അധികം നേടി. അതുപോലെ ആ സീരീസിൽ ആയിരത്തിലധികം റൺസും. [[2006]]-ൽ [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദുകാരായ]] 2 സ്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഈ റൺസ് മറി കടക്കുന്നതു വരെ അതൊരു ലോക റെക്കോർഡ് ആയിരുന്നു. സച്ചിന് 14 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ [[സുനിൽ ഗവാസ്കർ]] താൻ ഉപയോഗിച്ച അൾട്രാ ലൈറ്റ് പാഡുകൾ സച്ചിന്‌ സമ്മാനമായി നൽകുകയുണ്ടായി. "അതെനിക്കൊരു നല്ല പ്രോൽസാഹനമായിരുന്നു" ഗവാസ്കറിന്റെ 34 -ടെസ്റ്റ് സെഞ്ച്വറികൾ എന്ന 20 വർഷം പ്രായമുള്ള റെക്കോർഡ് മറി കടന്നപ്പോൾ സച്ചിൻ ഓർത്തു. [[1995]]-ൽ സച്ചിൻ [[ഗുജറാത്തി]] വ്യവസായി ആയിരുന്ന ആനന്ദ് മേത്തയുടെ മകൾ [[ഡോ. അഞ്ജലി]] (ജനനം:[[10 നവംബർ]] [[1967]]) എന്ന ശിശുരോഗവിദഗ്ദ്ധയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ഇതൊരു പ്രണയവിവാഹം തന്നെയായിരുന്നു. സച്ചിനേക്കാൾ ആറു വയസ്സ് മുതിർന്ന യുവതിയായിരുന്നു ഡോ. അഞ്ജലി. ഈ ദമ്പതികൾക്ക് സാറ (ജനനം:[[12 ഒക്ടോബർ]] [[1997]]), അർജ്ജുൻ (ജനനം: [[23 സെപ്റ്റംബർ]] [[1999]]) എന്നീ രണ്ടു മക്കൾ‍ ആണുള്ളത് <ref>{{cite web |url=http://content-www.cricinfo.com/india/content/story/83995.html |title=Tendulkar Junior born yesterday &#124; Cricket News &#124; India &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Content-www.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17 |archive-date=2008-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102103447/http://content-www.cricinfo.com/india/content/story/83995.html |url-status=dead }}</ref>. തന്റെ ഭാര്യയുടെ അമ്മയായ അന്നാബെൻ മേത്തയോടൊപ്പം സച്ചിൻ, [[അപ്‌നാലയ]] എന്ന [[എൻ.ജി.ഒ.|എൻ.ജി.ഒ.യുടെ]] കീഴിലുള്ള 200 കുട്ടികളെ സ്പോൺസർ ചെയ്യുകയുണ്ടായി. തന്റെ സാമൂഹ്യ പ്രവർ‍ത്തനങ്ങളെപ്പറ്റി പറയാൻ സച്ചിന്‌ എന്നും അതൃപ്തിയായിരുന്നു.{{Fact|date=December 2007}} അതു തന്റെ വ്യക്തിപരമായ കാര്യമാണെന്ന് പറയാൻ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്‌ ഇഷ്ടം{{Fact|date=December 2007}} == ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റിൽ == 15 വയസ് മാത്രം പ്രായമുള്ളപ്പോൾ സച്ചിൻ [[ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റ്|ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റിൽ]] അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. ബോംബെ ടീമിനു വേണ്ടിയാണ്‌ കളിച്ചത്. തന്റെ ആദ്യ മത്സരത്തിൽ തന്നെ സച്ചിൻ 100 റൺസ് നേടി പുറത്താകാതെ നിന്നു. [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു അത്. അതോടെ അദ്ദേഹം ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ് അരങ്ങേറ്റ മത്സരത്തിൽ സെഞ്ച്വറി നേടിയ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി (15 വർഷം,232 ദിവസം). [[രഞ്ജി ട്രോഫി]], [[ദുലീപ് ട്രോഫി]], [[ഇറാനി ട്രോഫി]] എന്നിവയിൽ അരങ്ങേറ്റ മത്സരത്തിൽ തന്നെ സെഞ്ച്വറി നേടിയ ഒരേയൊരു കളിക്കാരനാണ് സച്ചിൻ. 19 വയസുള്ളപ്പോൾ [[യോർക്ക്‌ഷെയർ|യോർക്ക്‌ഷെയറിനു വേണ്ടി]] കളിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശ കളിക്കാരനായി സച്ചിൻ. യോർക്‌ഷെയറിനായി അദ്ദേഹം 16 ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ് മത്സരങ്ങൾ കളിക്കുകയും 46.52 ശരാശരിയിൽ 1070 റൺസ് നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=http://cricketarchive.com/Yorkshire/Players/1/1933/f_Batting_by_Team.html |title=Yorkshire players at Cricket Archive |access-date=2008-02-06 |archive-date=2008-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310183459/http://cricketarchive.com/Yorkshire/Players/1/1933/f_Batting_by_Team.html |url-status=dead }}</ref> [[2008]] ഏപ്രിലിൽ നടക്കുന്ന [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ]] റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള മുബൈ ഇന്ത്യൻസ് ടീമിനു വേണ്ടിയാണ് സച്ചിൻ കളിച്ചത് == അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിലെ ആദ്യ കാലം == [[പ്രമാണം:Master Blaster at work.jpg|right|300px|സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ]] 1989 -ൽ [[കറാച്ചി|കറാച്ചിയിൽ]] പാകിസ്താനെതിരെ സച്ചിൻ തന്റെ ആദ്യ ടെസ്റ്റ് മത്സരം കളിച്ചു. [[കൃഷ്ണമചാരി ശ്രീകാന്ത്]] ആയിരുന്നു ഇന്ത്യൻ ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റൻ. കന്നി മത്സരത്തിൽ 15 റൺ‍സ് എടുക്കാനേ സച്ചിന് കഴിഞ്ഞുള്ളു. സച്ചിനെപ്പോലെ ‍മറ്റൊരു അരങ്ങേറ്റക്കാരനായ [[വഖാർ യൂനുസ്]] അദ്ദേഹത്തെ ബൗൾഡാക്കി. കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഫൈസലാബാദിൽ നടന്ന ടെസ്റ്റിൽ സച്ചിൻ തന്റെ കന്നി ഹാഫ് സെഞ്ച്വറി കുറിച്ചു. ഡിസംബർ 18ന് നടന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏകദിന മത്സര അരങ്ങേറ്റം നിരാശാജനകമായിരുന്നു. ഒരു റൺ പോലുമെടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനായില്ല. വഖാർ യൂനിസ് തന്നെയായിരുന്നു ഇവിടെയും സച്ചിന്റെ വിക്കറ്റെടുത്തത്. അതിനു ശേഷം നടന്ന ന്യൂസിലന്റ് പര്യടനത്തിലെ രണ്ടാം ടെസ്റ്റിൽ സച്ചിൻ 88 റൺസ് നേടി. 1990-ൽ ഓൾഡ് [[ട്രഫോർഡ്|ട്രഫോർഡിൽ]] ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ സച്ചിൻ കന്നി ടെസ്റ്റ് സെഞ്ച്വറി കുറിച്ചു. 1991-92 ൽ നടന്ന ഓസ്ട്രേലിയൻ പര്യടനത്തോടെ അദ്ദേഹം ഒരു ലോകോത്തര ബാറ്റ്സ്മാൻ എന്ന നിലയിലേക്കുയർന്നു. സിഡ്നിയിൽ നടന്ന ടെസ്റ്റിൽ അദ്ദേഹം 148 റൺസ് നേടി. അന്ന് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച [[ഷെയ്ൻ വോൺ|ഷെയ്ൻ വോണിനതിരേയുള്ള]], സച്ചിന്റെ ആദ്യ മത്സരവുമായിരുന്നു അത്. വേഗതയേറിയ പിച്ചായ [[പെർത്ത്|പെർത്തിൽ]] നടന്ന ടെസ്റ്റിലും സച്ചിൻ സെഞ്ച്വറി നേടി<ref name="Tendertouch"/>. ടെസ്റ്റ് മത്സരങ്ങളിൽ സച്ചിൻ ഇതുവരെ 11 തവണ മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് ആയിട്ടുണ്ട്. 4 തവണ മാൻ ഓഫ് ദ സീരീസുമായി<ref>[http://stats.cricinfo.com/guru?sdb=player;playerid=1934;class=testplayer;filter=basic;team=0;opposition=0;notopposition=0;season=0;homeaway=0;continent=0;country=0;notcountry=0;groundid=0;startdefault=1989-11-15;start=1989-11-15;enddefault=2008-01-28;end=2008-01-28;tourneyid=0;finals=0;daynight=0;toss=0;scheduledovers=0;scheduleddays=0;innings=0;result=0;followon=0;seriesresult=0;captain=0;keeper=0;dnp=0;recent=;viewtype=aro_awards;runslow=;runshigh=;batposition=0;dismissal=0;bowposition=0;ballslow=;ballshigh=;bpof=0;overslow=;overshigh=;conclow=;conchigh=;wicketslow=;wicketshigh=;dismissalslow=;dismissalshigh=;caughtlow=;caughthigh=;caughttype=0;stumpedlow=;stumpedhigh=;csearch=;submit=1;.cgifields=viewtype സച്ചിന്റെ മാൻ ഓഫ് ദ സീരീസുകൾ]</ref>.( രണ്ട് തവണയും ഓസ്ട്രേലിയക്കെതിരെ നടന്ന [[ബോർഡർ-ഗവാസ്കർ ട്രോഫി|ബോർഡർ-ഗവാസ്കർ ട്രോഫിയിൽ]]. ) == ക്രിക്കറ്റിന്റെ കൊടുമുടിയിലേക്ക് == [[പ്രമാണം:Sachin at the other end.jpg|thumb|300px|ബൗളറുടെ ഭാഗത്ത് സച്ചിൻ കാത്തു നിൽക്കുന്നു]] 1994 ന്യൂസിലാന്റിനെതിരെ ഓക്ക്‌ലാന്റിൽ [[ഹോളി]] ദിനത്തിൽ നടന്ന ഏകദിന മത്സരത്തിൽ സച്ചിൻ ഓപ്പണിങ്ങ് ബാറ്റ്സ്മാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. 49 പന്തുകളിൽ നിന്ന് 82 റൺസ് നേടാൻ അദ്ദേഹത്തിനായി<ref>[http://www.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/1993-94/IND_IN_NZ/IND_NZ_ODI2_27MAR1994.html Cricinfo Ind v NZ March 27, 1994 match report]</ref>. 1994 സെപ്റ്റംബർ 9-ന് ശ്രീലങ്കയിലെ കൊളംബോയിൽ ഓസ്ട്രേലിയക്കെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ സച്ചിൻ തന്റെ കന്നി ഏകദിന സെഞ്ച്വറി കുറിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 79-ആം ഏകദിനമായിരുന്നു അത്. 1996ൽ പാകിസ്താനെതിരെ [[ഷാർജ]]യിൽ നടന്ന ഏകദിന മത്സരത്തിൽ സച്ചിനും [[നവജ്യോത് സിങ് സിദ്ധു|നവജ്യോത് സിങ് സിദ്ധുവും]] സെഞ്ച്വറികളോടെ രണ്ടാം വിക്കറ്റ് കൂട്ടു കെട്ടിൽ റെക്കോർഡ് റൺസ് നേടി. സച്ചിൻ പുറത്തായ ശേഷം ബാറ്റിങ്ങ് ക്രമത്തിൽ ക്യാപ്റ്റൻ [[മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ|അസറുദീനായിരുന്നു]] അടുത്തത്. ബാറ്റ് ചെയ്യാനാവാത്ത മാനസികാവസ്ഥയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. എന്നാൽ സച്ചിന്റെ പ്രോത്സാഹനം മൂലം അസ്റുദീൻ വെറും 10 പന്തുകളിൽനിന്ന് 29 റൺസ് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ ഇന്ത്യൻ ടീം ആദ്യമായി ഒരു ഏക ദിനത്തിൽ 300 റൺസ് എന്ന നാഴികക്കല്ല് പിന്നിട്ടു. വിജയവും ഇന്ത്യക്കൊപ്പമായിരുന്നു. 1996-ലെ ലോക കപ്പിൽ (വിൽസ് കപ്പ്) 523 റൺസുമായി സച്ചിൻ ടോപ്പ് സ്കോററായി. രണ്ട് സെഞ്ചുറികൾ നേടിയ സച്ചിൻ തന്നെയായിരുന്നു ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബാറ്റിങ്ങ് ശരാശരി ഉള്ള ഇന്ത്യക്കാരനും. ആ ലോക കപ്പിലെ [[ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ശ്രീലങ്കക്കെതിരെ]] നടന്ന കുപ്രസിദ്ധമായ സെമി-ഫൈനലിൽ ഇന്ത്യക്കായി മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ച്ച വെച്ചത് സച്ചിൻ മാത്രമാണ്. 65 റൺസുമായി സച്ചിൻ പുറത്തായതിനു ശേഷം ഇന്ത്യൻ ബാറ്റിങ്ങ് നിര തകർന്നടിഞ്ഞു. നിരാശരായ കാണികൾ അക്രമാസക്തരാവുകയും കളി നിർത്തിവെയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മാച്ച് റഫറി [[ക്ലൈവ് ലോയ്ഡ്]] ശ്രീലങ്ക ജയിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.സ്പിന്നർമാരായ [[ഷെയ്ൻ വോൺ|ഷെയ്ൻ വോണിനേയും]] [[ഗാവിൻ റോബെർട്സ്|ഗാവിൻ റോബെർട്സനേയും]] നേരിടാൻ സച്ചിൻ തയ്യാറാക്കിയ പദ്ധതി ഫലം കണ്ടു. ഇന്ത്യ പരമ്പര വിജയിച്ചു.<ref>SportNetwork.net http://www.sportnetwork.net/main/s119/st62164.htm. ''Down Memory Lane - Shane Warne's nightmare''. November 29, 2004</ref> ആ പരമ്പരയിൽ ബ്ബോഊ ബോളിങ്ങിലും സച്ചിൻ തിളങ്ങി. [[കൊച്ചി]] [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു]] അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റേഡിയത്തിൽ നടന്ന ആ മൽസരത്തിൽ, സച്ചിന്റെ ഏകദിനത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ബോളിങ്ങ് പ്രകടനവും (32 റൺസിന് 5 വിക്കറ്റ്) അതിലുൾപ്പെടുന്നു<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1997-98/OD_TOURNEYS/PTC/IND_AUS_PTC_ODI1_01APR1998.html Cricinfo Match Report, IND-AUS 1 April 1998]</ref> . 1998-ൽ [[ധാക്ക|ധാക്കയിൽ]] [[ഓസ്ട്രേലിയ]]ക്കെതിരെ നടന്ന ഐ.സി.സി ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സച്ചിന്റെ തകർപ്പൻ പ്രകടനം ഇന്ത്യക്ക് സെമിയിലേക്കുള്ള വഴി തുറന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ സച്ചിൻ 128 പന്തിൽ നിന്ന് 141 റൺസും 4 വിക്കറ്റും നേടി. ‍1999-ൽ പാകിസ്താന്റെ ഇന്ത്യൻ പര്യടനത്തിൽ ചെപ്പോക്കിൽ നടന്ന ടെസ്റ്റിൽ സച്ചിൻ സെഞ്ച്വറി നേടിയെങ്കിലും വിജയം പാകിസ്താനൊപ്പമായിരുന്നു. ആ വർഷത്തെ ലോക കപ്പിനിടയിൽ സച്ചിന്റെ പിതാവ് പ്രൊഫസർ രമേശ് തെൻഡുൽക്കർ അന്തരിച്ചു. അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾക്കായി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയതിനാൽ സിംബാബ്വേക്കെതിരേയുള്ള മത്സരം സച്ചിന് നഷ്ടപ്പെട്ടു. എങ്കിലും, കെനിയക്കെതിരെ ബ്രിസ്റ്റളിൽ നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ഒരു മിന്നൽ സെഞ്ച്വറിയുമായി സച്ചിൻ മടങ്ങിയെത്തി. വെറും 101 പന്തുകളിൽനിന്ന് 140 റൺസ് നേടി സച്ചിൻ പുറത്താകാതെ നിന്നു. ആ സെഞ്ച്വറി അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാവിനായി സമർപ്പിച്ചു<ref>{{Cite web |url=http://usa.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/GROUP-A/IND_KENYA_WC99_ODI15_23MAY1999_CI_MR.html |title=Report on 1999 WorldCup match against Kenya |access-date=2008-02-06 |archive-date=2009-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090504185744/http://usa.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/GROUP-A/IND_KENYA_WC99_ODI15_23MAY1999_CI_MR.html |url-status=dead }}</ref> . == ക്യാപ്റ്റൻ ആയി == [[പ്രമാണം:Sachin Tendulkar 3.jpg|thumb|200px|സച്ചിൻ ഓസ്ട്രേലിയയിലെ അഡലൈഡിൽ]] {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 1em; width: 40%; font-size: 90%;" |- !colspan="7"|'''തെൻഡുൽക്കർ ക്യാപറ്റൻ റെക്കോഡുകൾ''' |- |&nbsp;||മത്സരം||വിജയം||തോൽവി||ഡ്രോ||സമനില||റിസൾട്ടില്ല |- |ടെസ്റ്റ്<ref>{{citation |url=http://www.cricketarchive.com/Archive/Records/India/Tests/Captains/Playing_Record_Captain_Overall.html |title=India captains' playing record in Test matches |publisher=CricketArchive.com |accessdate=23 August 2011 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918040233/http://cricketarchive.com/Archive/Records/India/Tests/Captains/Playing_Record_Captain_Overall.html |url-status=dead }}</ref>||25||4||9||12||0||– |- |ഏകദിനം<ref>{{citation |url=http://www.cricketarchive.com/Archive/Records/India/Odis/Captains/Playing_Record_Captain_Overall.html |title=India captains' playing record in ODI matches |publisher=CricketArchive.com |accessdate=23 August 2011 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827162150/http://www.cricketarchive.com/Archive/Records/India/Odis/Captains/Playing_Record_Captain_Overall.html |url-status=dead }}</ref>||73||23||43||–||2||6 |} സച്ചിൻ രണ്ട് തവണ [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യൻ ടീമിന്റെ]] ക്യാപ്റ്റനായെങ്കിലും ആ സ്ഥാനത്ത് ശോഭിക്കാനായില്ല. വൻ പ്രതീക്ഷകളോടെയും വിശ്വാസത്തോടെയുമാണ് 1996-ൽ സച്ചിൻ ക്യാപ്റ്റനായത്. എങ്കിലും,1997 ആയപ്പോഴേക്കും ടീമിന്റെ പ്രകടനം വളരെ മോശമായി. അതിനെപ്പറ്റി [[മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ|അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ]] ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, "അദ്ദേഹം ജയിക്കുകയില്ല. ആ ചെറിയവന്റെ വിധിയിൽ ജയമില്ല"<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2000/feb/05arm.htm |title=Rediff On The NeT: A tale of two captains |publisher=Rediff.com |date=2000-02-05 |accessdate=2011-12-17}}</ref> . അസ്‌ഹറുദ്ദീനു ശേഷം സച്ചിൻ രണ്ടാമതും ക്യാപ്റ്റനായി. [[ഓസ്ട്രേലിയൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഓസ്ട്രേലിയയിൽ]] നടന്ന ടെസ്റ്റ് പരമ്പര ആതിഥേയർ 3-0 ത്തിന് തൂത്തുവാരി<ref>{{Cite web |url=http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_IN_AUS/SCORECARDS/IND_AUS_T2_26-30DEC1999.html |title=Cricinfo match report AUS v IND 3rd Test 26-30 December 1999 |access-date=2008-02-06 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011205320/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_IN_AUS/SCORECARDS/IND_AUS_T2_26-30DEC1999.html |url-status=dead }}</ref>. നാട്ടിൽ [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കക്കെതിരെ]] നടന്ന ടെസ്റ്റ് പരമ്പരയിൽ ഇന്ത്യ 2-0 എന്ന മാർജിനിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. അതോടെ, 2000ത്തിൽ സച്ചിൻ ക്യാപ്റ്റൻ പദവി രാജി വച്ചു. [[സൗരവ് ഗാംഗുലി]] പുതിയ ക്യാപ്റ്റനായി. ഇപ്പോഴും കളിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിൽ ഇന്ത്യൻ ടീമിന്റെ ഒരു അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ് സച്ചിൻ. പലപ്പോഴും അദ്ദേഹം ക്യാപ്റ്റനുമായി കളിയുടെ തന്ത്രങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നത് കാണാം. [[ഇർഫാൻ പഠാൻ|ഇർഫാൻ പഠാനെ]] ബാറ്റിങ്ങ് ക്രമത്തിൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടു വന്നതു പോലെ പല നിർദ്ദേശങ്ങളും സച്ചിൻ നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്ന് മുൻ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റൻ [[രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്]] പൊതു വേദിയിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. സച്ചിൻ ഒരിക്കൽ റെസ്റ്റ് ഓഫ് ദ് വേൾഡ് ഇലവൻ ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റനായിട്ടുണ്ട്. ക്രിക്കറ്റിന്റെ പിതാമഹനായി അറിയപ്പെടുന്ന [[ഡബ്ലിയു.ജി. ഗ്രേസ്|ഡബ്ലിയു.ജി. ഗ്രേസിന്റെ]] 150ആം ജന്മ ദിനത്തിൽ നടന്ന ആ മത്സരം അന്തരിച്ച [[ഡയാന സ്പെൻസർ|ഡയാന രാജകുമാരിയുടെ]] സ്മരണയ്ക്കായാണ് സംഘടിക്കപ്പെട്ടത്. [[ലോർഡ്സ് ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയം|ലോർഡ്സിൽ]] എം.സി.സി ഇലവനു എതിരേയായിരുന്നു മത്സരം. 125 റൺസ് നേടിക്കൊണ്ട് സച്ചിൻ ടീമിനെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. == മൈക്ക് ഡെന്നീസ് സംഭവം == 2001ലെ ഇന്ത്യയുടെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ പര്യടനത്തിലെ രണ്ടാം ടെസ്റ്റ് മത്സരത്തിൽ മാച്ച് റഫറിയായ [[മൈക്ക് ഡെന്നിസ്]] അമിത അപ്പീലിങ്ങിന് നാല് ഇന്ത്യൻ താരങ്ങൾക്കും, ടീമിനെ നിയന്ത്രിക്കാത്തതിന് ക്യാപ്റ്റൻ സൗരവ് ഗാംഗുലിക്കും പിഴ വിധിക്കുകയും പന്തിൽ കൃത്രിമം കാണിച്ചതിന് സച്ചിനെ ഒരു മത്സരത്തിൽ‌ നിന്ന് പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. പോർട്ട് എലിസബത്തിലെ സേന്റ് ജോർജ് പാർക്കിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/108088.html |title=Tendulkar appears before match referee &#124; Cricket News &#124; Global &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Content-usa.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> സച്ചിൻ പന്തിന്റെ സീം വൃത്തിയാക്കിയതായി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ ടെലിവിഷൻ ക്യാമറകളിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നു<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/108107.html |title=Tendulkar handed suspended ban &#124; Cricket News &#124; Global &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Content-usa.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref>. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് ചിലപ്പോൾ പന്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന് മാറ്റം വരുത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ആ സംഭവത്തിൽ സച്ചിൻ കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയ മാച്ച് റഫറി മൈക്ക് ഡെന്നിസ് സച്ചിനെ ഒരു ടെസ്റ്റ് മത്സരത്തിൽ നിന്നും വിലക്കി. വംശീയതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഈ സംഭവം ഒരു വൻ വിവാദത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. മൈക്ക് ഡെന്നിസ് മൂന്നാം ടെസ്റ്റ് വേദിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതിൽ‌ നിന്നും തടയപ്പെടുന്നതിനും ഇത് കാരണമായി. എന്നാൽ [[ഇന്റർനാഷണൽ ക്രിക്കറ്റ് കൗൺസിൽ]] ശരിയായ അന്വേഷണങ്ങൾക്ക് ശേഷം സച്ചിന്റെ വിലക്ക് മാറ്റി. പന്തിൽ കൃത്രിമം കാണിച്ചതിന് സച്ചിനും അമിത അപ്പീലിന് [[വീരേന്ദർ സേവാഗ്|സേവാഗിനും]] വിലക്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചത് ഇന്ത്യൻ ജനങ്ങൾക്കിടയിലും ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലും‌ വരെ വൻ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കി. == പരിക്കും പതനവും == [[പ്രമാണം:Sachin Tendulkar 2.jpg|thumb|250px|സച്ചിൻ പന്തെറിയുന്നു]] 2001ലും 2002ലും ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ സച്ചിൻ മികച്ച ഫോമിൽ തുടർന്നു. ബാറ്റിങ്ങിലും ബൗളിങ്ങിലും തിളങ്ങിയ വളരെ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന പല പ്രകടനങ്ങളും അക്കാലത്തുണ്ടായി. 2001ൽ ഓസ്ട്രേലിയ്ക്കെതിരെ നടന്ന പ്രശസ്തമായ [[കൊൽക്കത്ത]] ടെസ്റ്റിന്റെ അവസാന ദിവസം സച്ചിൻ ഓസ്ട്രേലിയയുടെ മൂന്ന് വിക്കറ്റുകൾ വീഴ്ത്തി. മുൻപ് നടന്ന ടെസ്റ്റിൽ സെഞ്ച്വറി നേടിയ [[മാത്യു ഹെയ്ഡൻ|മാത്യു ഹെയ്ഡന്റെയും]], [[ആദം ഗിൽക്രിസ്റ്റ്|ആദം ഗിൽക്രിസ്റ്റിന്റെയും]] വിക്കറ്റുകൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2003|2003 ലോകകപ്പിൽ]] സച്ചിൻ 11 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 673 റൺസ് നേടിക്കൊണ്ട് ഇന്ത്യയെ ഫൈനലിൽ എത്തിക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ പങ്കു വഹിച്ചു. [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 1999|1999 ലോകകപ്പിലെ]] ജേതാക്കളായ [[ഓസ്ട്രേലിയൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഓസ്ട്രേലിയ]] തന്നെ അത്തവണയും കിരീടം നേടിയെങ്കിലും മാൻ ഓഫ് ദ ടൂർണമെന്റ് സച്ചിനായിരുന്നു. 2003/04 ലെ ഇന്ത്യയുടെ ഓസ്ട്രേലിയൻ പര്യടനത്തിലെ സമനിലയിലായ ടെസ്റ്റ് പരമ്പരയിൽ സച്ചിൻ ടെസ്റ്റിൽ തന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വ്യക്തിഗത സ്കോർ നേടി. [[സിഡ്നി|സിഡ്നിയിൽ]] നടന്ന, പരമ്പരയിലെ അവസാന ടെസ്റ്റിലായിരുന്നു അത്. 241 റൺസ് നേടി പുറത്താകാതെ നിന്ന സച്ചിൻ ഇന്ത്യയെ ആ മത്സരത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്താനാവാത്ത സ്ഥാനത്തെത്തിച്ചു. അതിന്റെ തുടർച്ചയായി രണ്ടാം ഇന്നിംങ്സിൽ സച്ചിൻ 60 റൺസ് നേടി പുറത്താകാതെ നിന്നു. അതിനുശേഷം [[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകി]][[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|സ്ഥാ]][[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|നുമായി]] നടന്ന പരമ്പരയിൽ, മുൾട്ടാനിൽ നടന്ന ടെസ്റ്റിൽ സച്ചിൻ പുറത്താകാതെ 194 റൺസ് നേടി. സച്ചിൻ ഇരട്ട സെഞ്ച്വറിക്ക് തൊട്ടടുത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ [[രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്]] ഇന്നിംങ്സ് ഡിക്ലയർ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചത് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/140482.html |title='I was taken by surprise' - Tendulkar &#124; Cricket News &#124; Global &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Content-usa.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> അന്ന് നടന്ന പത്ര സമ്മേളനത്തിൽ ഇരട്ട സെഞ്ച്വറി നഷ്ടമായത് തന്നെ നിരാശനാക്കിയെന്നും ഡിക്ലയറിങ്ങ് തീരുമാനം തന്നെ അമ്പരപ്പിച്ചെന്നും സച്ചിൻ പറഞ്ഞു. പല മുൻക്രിക്കറ്റർമാരും <ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2004/mar/30miandad.htm |title=Don't worry, Sachin: Miandad |publisher=Rediff.com |date=2004-03-30 |accessdate=2011-12-17}}</ref> ദ്രാവിഡിന്റെ തീരുമാനം തെറ്റായിരുന്നുവെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2004/mar/30alam.htm |title=Declaration in bad taste: Intikhab Alam |publisher=Rediff.com |date=2004-03-30 |accessdate=2011-12-17}}</ref>. എന്നാൽ ഡിക്ലയറിങ്ങ് തീരുമാനം [[സൗരവ് ഗാംഗുലി|സൗരവ് ഗാംഗുലിയുടേതായിരുന്നുവെന്ന്]] മാധ്യമങ്ങൾ കണ്ടെത്തി<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2004/mar/29tendulkar.htm |title=Tendulkar disappointed |publisher=Rediff.com |date=2004-03-29 |accessdate=2011-12-17}}</ref>. താനെടുത്ത തെറ്റായ ഒരു തീരുമാനമായിരുന്നു അതെന്ന് ഗാംഗുലി പിന്നീട് സമ്മതിച്ചു<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2004/04/30/stories/2004043000932100.htm |title=Sport / Cricket : Multan declaration was a mistake: Ganguly |publisher=The Hindu |date=2004-04-30 |accessdate=2011-12-17 |archive-date=2005-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050901043946/http://www.hindu.com/2004/04/30/stories/2004043000932100.htm |url-status=dead }}</ref>. പ്രശ്നം സംസാരിച്ചു തീർത്തുവെന്ന് സച്ചിനും ദ്രാവിഡും കോച്ച് [[ജോൺ റൈറ്റ്|ജോൺ റൈറ്റും]] മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞതോടെ ആ വിവാദം കെട്ടടങ്ങി<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/134068.html |title='The boys can be justifiably proud' - Dravid &#124; Cricket News &#124; Global &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Content-usa.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> . മികച്ച ഫോമിലായിരുന്നുവെങ്കിലും [[ടെന്നീസ് എൽബോ]] എന്ന രോഗം‌ മൂലം സച്ചിന് ഏകദേശം ഒരു വർഷത്തേക്ക് കളിയിൽ നിന്ന് മാറി നിൽക്കേണ്ടിവന്നു. 2004 -ൽ [[ഓസ്ട്രേലിയൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഓസ്ട്രേലിയക്കെതിരെ]] നടന്ന അവസാന രണ്ട് ടെസ്റ്റുകളുടെ സമയത്താണ് സച്ചിന് മടങ്ങി വരാനായത്. [[മുംബൈ]] ടെസ്റ്റിൽ സച്ചിൻ ഇന്ത്യയെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചുവെങ്കിലും 2-1ന് ഓസ്ട്രേലിയ പരമ്പര സ്വന്തമാക്കി. 2005 ഡിസംബർ 10ന് [[ഫിറോസ് ഷാ കോട്ട്‌ല സ്റ്റേഡിയം|ഫിറോസ് ഷാ കോട്‌ലയിൽ]] [[ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ശ്രീലങ്കക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ സെഞ്ച്വറികളുടെ റെക്കോർഡ് തിരുത്തിക്കുറിച്ചുകൊണ്ട് സച്ചിൻ തന്റെ 35ആം ടെസ്റ്റ് സെഞ്ച്വറി നേടി. 2006 ഫെബ്രുവരി 6ന് [[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകിസ്താനെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ സച്ചിൻ തന്റെ 39 ആം ഏകദിന സെഞ്ച്വറി നേടി. അതിനു ശേഷം ഫെബ്രുവരി 11ന് പരമ്പരയിലെ രണ്ടാം ഏക ദിനത്തിൽ സച്ചിൻ 42 റൺസെടുത്തു. ഫെബ്രുവരി 13 ലാഹോറിലെ അപകടകാരിയായ പിച്ചിൽ 95 റൺസുമായി സച്ചിൻ ഇന്ത്യൻ വിജയത്തിന് അടിത്തറയിട്ടു. 2006 മാർച്ച് 19ന് തന്റെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ [[വാങ്കഡെ സ്റ്റേഡിയം|വാങ്കഡെയിൽ]] [[ഇംഗ്ലണ്ട് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെയുള്ള]] മൂന്നാം ടെസ്റ്റിലെ ആദ്യ ഇന്നിംങ്സിൽ 21 പന്തിൽനിന്ന് വെറും ഒരു റണ്ണാണ് സച്ചിൻ നേടിയത്<ref>India Daily http://www.indiadaily.org/entry/sachin-tendulkar-booed-by-wankhede-crowd/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061011174138/http://www.indiadaily.org/entry/sachin-tendulkar-booed-by-wankhede-crowd/ |date=2006-10-11 }} March 20, 2006</ref>. പുറത്തായ ശേഷം പവലിയനിലേക്ക് മടങ്ങിയ സച്ചിനെ ഒരു കൂട്ടം കാണികൾ കൂക്കി വിളിച്ചു. ആദ്യമായാണ് സച്ചിന് കാണികളിൽ നിന്ന് ഇത്തരമൊരു പ്രതികരണം നേരിടേണ്ടി വന്നത്. മൂന്ന് ടെസ്റ്റുകളുൾപ്പെട്ട ആ പരമ്പരയിൽ ഒരു അർദ്ധ സെഞ്ച്വറി പോലും നേടാൻ സച്ചിനായില്ല. സച്ചിന് ശസ്ത്രക്രിയ ആവശ്യമാണെന്ന വാർത്തകൾ പുറത്തു വന്നതോടെ അദ്ദേഹം ക്രിക്കറ്റിൽ തുടരുന്നതിനെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ ചോദ്യങ്ങളുയർന്നു. തോളിലുണ്ടായ പരിക്കിനെ തുടർന്നാണ് സച്ചിൻ ശസ്ത്രക്രിയക്ക് വിധേയനായത്. 2006 മെയ് 23ന് കായികക്ഷമതാ പരീക്ഷയിൽ പങ്കെടുക്കേണ്ടെന്ന തീരുമാനത്തിനു ശേഷം താൻ കരീബിയൻ പര്യടനത്തിൽ നിന്ന് മാറി നിൽക്കുമെന്ന് സച്ചിൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു. എങ്കിലും ഫോം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനും ഓഗസ്റ്റിൽ അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിലേക്ക് മടങ്ങി വരുന്നതിനുമായി [[ലാഷിങ്സ് ലോക ഇലവൺ|ലാഷിങ്സ് ലോക ഇലവണിനു വേണ്ടി]] 5 മത്സരങ്ങൾ കളിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചു. മിന്നൽ പ്രകടനം നടത്തിയ സച്ചിന്റെ 5 മത്സരങ്ങളിലെ സ്കോറുകൾ യഥാക്രമം 155, 147(retired), 98, 101(retired), 105 എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു. എല്ലാ മത്സരങ്ങളിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ സച്ചിന്റെ സ്ട്രൈക്ക് റേറ്റ് 100നും വളരെ മുകളിലായിരുന്നു. ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര ടീമിനെതിരേയുള്ള തന്റെ ആദ്യ ട്വെന്റി 20 മത്സരത്തിൽ സച്ചിന്റെ വെറും 21 പന്തുകളിൽ നിന്നുള്ള അർദ്ധ സെഞ്ചുറിയുടെ പിൻബലത്തിൽ [[ഇന്റർനാഷ്ണൽ XI]] ടീം വെറും 10 ഓവറുകൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ 123 എന്ന ഉയർന്ന സ്കോറിലെത്തി. പാകിസ്താൻ XIന് എതിരെയായിരുന്നു ആ മത്സരം. 2006 ജൂലൈയിൽ പുനരധിവാസ പരിപാടിക്കു ശേഷം സച്ചിൻ പരിക്കിൽ നിന്ന് മോചിതനായതായി [[ബി.സി.സി.ഐ]] പ്രഖ്യാപിച്ചു. അടുത്ത പരമ്പരക്കുള്ള ഇന്ത്യൻ ടീമിൽ സച്ചിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. == തിരിച്ച് ഫോമിലേക്ക് == [[പ്രമാണം:Tendulkar closup.jpg|thumb|250px|ഓസ്ട്രേലിയയിൽ [[2008]] [[ജനുവരി 4]]-ന്‌ സെഞ്ച്വറി നേടിയ ശേഷം സച്ചിൻ ബാറ്റ് ആകാശത്തേക്കുയർത്തുന്നു.]] സച്ചിന്റെ മടങ്ങിവരവ് നടന്നത് [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിൽ]] നടന്ന ഡി.എൽ.എഫ് കപ്പിലാണ്. ആ പരമ്പരയിൽ ഇന്ത്യൻ ബാറ്റ്സ്മാന്മാരിൽ തിളങ്ങാനായത് സച്ചിന് മാത്രമാണ്. മടങ്ങിവരവിലെ ആദ്യ മത്സരത്തിൽ തന്നെ (2006 സെപ്റ്റംബർ 14ന് [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിനെതിരെ]]) സച്ചിന്റെ ക്രിക്കറ്റ് ജീവിതം മടങ്ങി വരാനാവാത്തതു പോലെ വഴുതി പോവുകയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച വിമർശകർക്ക് അദ്ദേഹം തന്റെ 40ആം ഏകദിന സെഞ്ച്വറിയിലൂടെ ചുട്ട മറുപടി നൽകി. സച്ചിൻ പുറത്താകാതെ 141 റൺസ് നേടിയെങ്കിലും മഴ തടസ്സപ്പെടുത്തിയ കളിയിൽ [[ഡക്ക്‌വർത്ത്-ലൂയിസ് നിയമം|ഡക്ക്‌വർത്ത്-ലൂയിസ് രീതിയിലൂടെ]] വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് വിജയികളായി. ഇപ്പോൾ, ഏകദിന സെഞ്ചുറികളുടെ എണ്ണത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുള്ള [[റിക്കി പോണ്ടിങ്ങ്]], [[സനത് ജയസൂര്യ]] (25 സെഞ്ചുറികൾ) എന്നിവരേക്കാൾ 16 സെഞ്ച്വറികൾ മുന്നിലാണ് സച്ചിൻ<ref>{{cite web |url=http://usa.cricinfo.com/db/STATS/ODIS/BATTING/ODI_MOST_100S.html |title=Records &#124; One-Day Internationals &#124; Batting records &#124; Most hundreds in a career &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Usa.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17 |archive-date=2007-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706011415/http://usa.cricinfo.com/db/STATS/ODIS/BATTING/ODI_MOST_100S.html |url-status=dead }}</ref> . 2007 ലോകകപ്പിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾക്കിടയിൽ ഇന്ത്യൻ കോച്ച് [[ഗ്രെഗ് ചാപ്പൽ]] സച്ചിന്റെ മനോഭാവത്തെ വിമർശിച്ചു. റിപ്പോർട്ടനുസരിച്ച്, ബാറ്റിങ്ങ് ക്രമത്തിൽ താഴെയായിരിക്കും സച്ചിൻ കൂടുതൽ പ്രയോജനപ്പെടുകയെന്ന് ചാപ്പൽ അഭിപ്രായപ്പെട്ടെങ്കിലും താൻ കരിയറിൽ ഭൂരിഭാഗം സമയവും ചെയ്തതു പോലെ ഇന്നിംങ്സ് ഓപ്പൺ ചെയ്യുന്നതായിരിക്കും നല്ലതെന്നായിരുന്നു സച്ചിന്റെ അഭിപ്രായം. സച്ചിന്റെ തുടർച്ചയായ പരാജയങ്ങൾ ടീമിന്റെ വിജയ സാദ്ധ്യതയ്ക്ക് തടയിടുന്നതായും ചാപ്പൽ വിശ്വസിച്ചു. ക്രിക്കറ്റിനോടുള്ള തന്റെ മനോഭാവം തെറ്റാണെന്ന് ഇതേ വരെ മറ്റൊരു പരിശീലകനും പറഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നാണ് ചാപ്പലിന്റെ വിമർശനങ്ങൾക്ക് വളരെ അപൂർ‌വമായ വികാര പ്രകടനത്തിലൂടെ സച്ചിൻ മറുപടി പറഞ്ഞത്. 2007 ഏപ്രിൽ 7ന്, മാധ്യമങ്ങളോട് നടത്തിയ ഈ പരാമർശങ്ങൾക്ക് വിശദീകരണം ചോദിച്ചു കൊണ്ട് [[ബി.സി.സി.ഐ]] സച്ചിന് നോട്ടീസയച്ചു<ref>{{cite web |url=http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20070405/sports/sports13.html |title=Jamaica Gleaner News - Tendulkar hurt by comments - Thursday &#124; April 5, 2007 |publisher=Jamaica-gleaner.com |date=2007-04-05 |accessdate=2011-12-17 |archive-date=2008-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080628150039/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20070405/sports/sports13.html |url-status=dead }}</ref> . 2007ൽ [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്|വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിൽ]] നടന്ന [[2007 ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പിൽ]] [[രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്]] നയിച്ച [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യൻ ടീമും]] സച്ചിനും വളരെ നിരാശാജനകമായ പ്രകടനമാണ് കാഴ്ച്ച വെച്ചത്. ഗ്രെഗ് ചാപ്പൽ ബാറ്റിങ്ങ് ക്രമത്തിൽ താഴോട്ടാക്കിയ സച്ചിന്റെ സ്കോറുകൾ 7 ([[ബംഗ്ലാദേശ് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ബംഗ്ലാദേശിനെതിരെ]]), 57* ([[ബെർമുഡ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ബെർമുഡക്കെതിരെ]]), 0 ([[ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ശ്രീലങ്കക്കെതിരെ]]) എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ക്യാപ്റ്റനും അപ്പോഴത്തെ ഇന്ത്യൻ കോച്ചായ ഗ്രെഗ് ചാപ്പലിന്റെ സഹോദരനുമായ [[ഇയാൻ ചാപ്പൽ]] സച്ചിൻ വിരമിക്കണമെന്ന് [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] ഒരു മദ്ധ്യാഹ്ന പത്രത്തിലെ തന്റെ പംക്തിയിൽ എഴുതി.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6509767.stm |title=BBC SPORT &#124; Cricket &#124; Tendulkar faces calls to retire |publisher=BBC News |date=2007-03-30 |accessdate=2011-12-17}}</ref> അതിനു ശേഷം നടന്ന [[ബംഗ്ലാദേശ് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ബംഗ്ലാദേശ്]] പരമ്പരയിൽ സച്ചിൻ ടെസ്റ്റിൽ മാൻ ഓഫ് ദ സീരീസായി. ഏകദിന പരമ്പരയിൽ നിന്നും സച്ചിൻ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കക്കെതിരെ]] നടന്ന ഫ്യൂച്ചർ കപ്പിൽ തുടർച്ചയായി രണ്ട് മത്സരങ്ങളിൽ സച്ചിൻ 90ന് മുകളിൽ റൺസ് നേടി. 66 റൺസ് ശരാശരിയോടെ പരമ്പരയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസെടുത്ത സച്ചിൻ തന്നെയായിരുന്നു മാൻ ഓഫ് ദ സീരീസ് പുരസ്കാരം.<ref>{{cite web|url=http://stats.cricinfo.com/rsavind/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=3258;type=tournament |title=Cricket Records &#124; Future Cup, 2007 &#124; Records &#124; Most runs &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> 2007 ജൂലൈ 28ന് [[ഇംഗ്ലണ്ട് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ]] [[നോട്ടിങ്ഹാം|നോട്ടിങ്ഹാമിൽ]] നടന്ന ടെസ്റ്റ് മത്സരത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം സച്ചിൻ 11000 ടെസ്റ്റ് റൺസ് തികയ്ക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ ക്രിക്കറ്റ് താരമായി..<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/engvind/content/current/story/304149.html |title=Tendulkar gets to 11,000 Test runs &#124; Cricket Features &#124; England v India 2007 &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Content-usa.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> അതിനു തുടർച്ചയായി ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ തന്നെ നടന്ന ഏകദിന പരമ്പരയിൽ സച്ചിൻ 53.4 എന്ന ശരാശരിയിൽ ഇന്ത്യക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസെടുത്തു.<ref>NatWest Series [India in England], 2007</ref> 2007 ഒക്ടോബറിൽ ഓസ്ട്രേലിയക്കെതിരെ നടന്ന ഏകദിന പരമ്പരയിലും 278 റൺസോടെ സച്ചിൻ ഇന്ത്യയുടെ ഉയർന്ന സ്കോററായി.<ref>{{cite web|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=3250;type=series |title=Cricket Records &#124; Records &#124; Australia in India ODI Series, 2007/08 &#124; Most runs &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.cricinfo.com |date= |accessdate=2011-12-17}}</ref> 2007ൽ 90 റൺസിനും 100 റൺസിനുമിടയിൽ സച്ചിൻ 7 തവണ പുറത്തായി. അതിൽ 3 തവണ 99 റൺസിൽ നിൽക്കുമ്പോഴാണ് പുറത്തായത്. തന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് ജീവിതത്തിൽ സച്ചിൻ 90-100 റൺസിനിടയിൽ 23 തവണയാണ് പുറത്താക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. 2007 നവംബർ 28ന് [[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകി]][[പാകിസ്താൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|സ്ഥാ]]<nowiki/>നെതിരെ [[മൊഹാലി സ്റ്റേഡിയം|മൊഹാലിയിൽ]] നടന്ന ഏകദിന മത്സരത്തിൽ 99 റൺസിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ [[ഉമർ ഗുൽ|ഉമർ ഗുലിന്റെ]] ബൗളിങ്ങിൽ [[കമ്രാൻ അക്മൽ|കമ്രാൻ അക്മലിന്]] ക്യാച്ച് കൊടുത്തു കൊണ്ട് സച്ചിൻ പുറത്തായി. ആ പരമ്പരയിലെ നാലാം മത്സരത്തിൽ 97 റൺസുമായി നിൽക്കുമ്പോൾ ഉമർ ഗുലിന്റെ തന്നെ പന്ത് വിക്കറ്റിലേക്ക് വലിച്ചിട്ടു കൊണ്ട് സച്ചിൻ മറ്റൊരു സെഞ്ച്വറിയും നഷ്ടമാക്കി. 2007-08 ലെ ബോർഡർ-ഗവാസ്കർ ട്രോഫിയിൽ മികച്ച ഫോമിലായിരുന്ന സച്ചിൻ 4 ടെസ്റ്റുകളിൽ നിന്ന് 493 റൺസുമായി ഇന്ത്യക്കായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടി. പക്ഷെ രണ്ടാം ഇന്നിംങ്സുകളിൽ സച്ചിൻ തുടർച്ചയായി പരാജയപ്പെട്ടു. [[മെൽബൺ ക്രിക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ട്|മെൽബണിലെ എം.സി.ജിയിൽ]] നടന്ന ആദ്യ ടെസ്റ്റിലെ ആദ്യ ഇന്നിംഗ്സിൽ സച്ചിൻ 62 റൺസ് നേടിയെങ്കിലും ഓസ്ട്രേലിയയുടെ 337 റൺസിന്റെ കനത്ത വിജയം തടയാനായില്ല. [[സിഡ്നി ക്രിക്കറ്റ് ഗ്രൗണ്ട്|സിഡ്നിയിൽ]] പുതുവത്സരത്തിൽ നടന്ന വിവാദപരമായ ടെസ്റ്റിൽ സച്ചിൻ 154 റൺസ് നേടി പുറത്താകാതെ നിന്നെങ്കിലും ഇന്ത്യ പരാജയപ്പെട്ടു. എസ്.സി.ജി.യിലെ സച്ചിന്റെ മൂന്നാം ടെസ്റ്റ് സെഞ്ച്വറിയായിരുന്നു അത്. 221.33 ആണ് ആ സ്റ്റേഡിയത്തിലെ സച്ചിന്റെ ശരാശരി. പെർത്തിലെ വാക്കയിൽ നടന്ന മൂന്നാം ടെസ്റ്റിലെ ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ ഇന്നിംഗ്സ് സ്കോറായ 330 റൺസിൽ 71 റൺസുമായി സച്ചിൻ മുഖ്യ പങ്കു വഹിച്ചു. സച്ചിനെ പുറത്താക്കിയ [[എൽ.ബി.ഡബ്ലിയു]] തീരുമാനം സംശയാസ്പദമാണെന്ന് പിന്നീട് തെളിഞ്ഞു. ഓസ്ട്രേലിയയുടെ, തുടർച്ചയായ 17ആം ടെസ്റ്റ് വിജയമെന്ന റെക്കോർഡിന് തടയിട്ടു കൊണ്ട് ഇന്ത്യ വാക്കയിൽ വിജയിച്ചു. സമനിലയിൽ അവസാനിച്ച [[അഡലെയ്ഡ് ഓവൽ|അഡലെയ്ഡ്]] ടെസ്റ്റിലെ ആദ്യ ഇന്നിംഗ്സിൽ 153 റൺസെടുത്ത സച്ചിൻ മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ചായി. ഓസ്ട്രേലിയ, ശ്രീലങ്ക ടീമുകളുമായി നടന്ന കോമൺ‌വെൽത്ത് ബാങ്ക് ത്രിരാഷ്ട്ര ടൂർണമെന്റിൽ സച്ചിൻ ഏകദിനത്തിൽ 16000 റൺസ് തികയ്ക്കുന്ന ആദ്യ ബാറ്റ്സ്മാനായി. 2008 ഫെബ്രുവരി 5ന് [[ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ശ്രീലങ്കക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലാണ് സച്ചിൻ ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചത്. സി.ബി സീരീസിൽ ആദ്യ മത്സരങ്ങളിൽ മികച്ച തുടക്കം നേടാനായെങ്കിലും വൻ സ്കോറുകൾ നേടാൻ സച്ചിനായില്ല. 10,35,44,32 എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു ആദ്യ മത്സരങ്ങളിൽ സച്ചിന്റെ സ്കോറുകൾ. ടൂർണമെന്റിന്റെ ഇടയിൽ വച്ച് ഫോം നഷ്ടമായെങ്കിലും ഇന്ത്യക്ക് വിജയം അനിവാര്യമായ മത്സരത്തിൽ സച്ചിൻ ശക്തമായ തിരിച്ചു വരവ് നടത്തി. ശ്രീലങ്കക്കെതിരെ ഹോബർട്ടിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ സച്ചിൻ വെറും 54 പന്തുകളിൽ നിന്ന് 63 റൺസ് നേടി. ആദ്യ ഫൈനലിൽ 117ഉം<ref>{{Cite web |url=http://content-www.cricinfo.com/cbs/engine/match/291371.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-03-08 |archive-date=2008-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622153615/http://content-www.cricinfo.com/cbs/engine/match/291371.html |url-status=dead }}</ref> രണ്ടാം ഫൈനലിൽ 91ഉം<ref>{{Cite web |url=http://content-www.cricinfo.com/cbs/engine/current/match/291372.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-03-08 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516231841/http://content-www.cricinfo.com/cbs/engine/current/match/291372.html |url-status=dead }}</ref> റൺസ് നേടിക്കൊണ്ട് ഇന്ത്യയുടെ ടൂർണമെന്റ് വിജയത്തിൽ സച്ചിൻ നിർണായക പങ്ക് വഹിച്ചു. == ക്രിക്കറ്റ് കരിയറിലെ നേട്ടങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Sachin Tendulkar graph.png|right|thumb|350px|An innings-by-innings breakdown of Tendulkar's Test match batting career, showing runs scored (red bars) and the average of the last ten innings (blue line).]] ഏകദിന മത്സരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ കളിക്കാരൻ സച്ചിനാണ്. 2008 ഒക്ടോബർ 17-ന് മൊഹാലിയിൽ ആസ്ത്രേലിയയ്ക്കെതിരെ നടന്ന ടെസ്റ്റ് മത്സരത്തിന്റെ ആദ്യ ദിവസം, സച്ചിൻ ടെസ്റ്റ് മത്സരങ്ങളിലെ റൺ വേട്ടയിലും മുന്നിലെത്തി. വെസ്റ്റിൻഡീസിന്റെ [[ബ്രയാൻ ലാറ|ബ്രയാൻ ലാറയുടെ]] റെക്കോർഡാണ് സച്ചിൻ തന്റെ പേരിലേക്ക് മാറ്റിയത്.<ref>{{cite web|publisher = Cricinfo|url = http://content-ind.cricinfo.com/indvaus2008/content/current/story/373748.html|title = Tendulkar breaks Lara's record|accessdate = ഒക്ടോബർ 19, 2008|archive-date = 2008-10-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20081020074303/http://content-ind.cricinfo.com/indvaus2008/content/current/story/373748.html|url-status = dead}}</ref> ഒരു സമയത്ത് [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യൻ ടീമിന്റെ]] മിക്ക വിജയങ്ങളുടേയും അടിത്തറ സച്ചിനായിരുന്നു. ക്രിക്കറ്റിനെ സ്നേഹിക്കുന്ന രാജ്യമായ ഇന്ത്യയിൽ ആ കളിയിൽ സച്ചിന്റെ നേട്ടങ്ങളെ മാനിച്ചു കൊണ്ട് [[ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ]] അദ്ദേഹത്തിന് [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം|രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന]], [[അർജുന അവാർഡ്]], [[പത്മശ്രീ]], [[പത്മവിഭൂഷൺ]] എന്നിവ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 1997ലെ വിസ്ഡൻ ക്രിക്കറ്റർ ഓഫ് ദ ഇയർ ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. വിസ്ഡന്റെ ഒബ്ജെക്റ്റ് സ്കോറിങ്ങ് രീതിയനുസരിച്ച് സച്ചിനെ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലെ ഏറ്റവും മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ബാറ്റ്സ്മാനായും ഏക ദിനത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ബാറ്റ്സ്മാനായും തിരഞ്ഞെടുത്തു. [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പുകളിലും]] സച്ചിൻ മികച്ച പ്രകടനമാണ് കാഴ്ച വെച്ചിട്ടുള്ളത് ([[2007 ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|2007 ലോകകപ്പിൽ]] ഒഴികെ, ആ വർഷം ഇന്ത്യ ആദ്യ റൗണ്ടിൽതന്നെ പുറത്തായി). [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 1996|1996 ലോകകപ്പിലും]], [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2003|2003 ലോകകപ്പിലും]] ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയത് സച്ചിനാണ്. ഏകദിനത്തിൽ ഒരു വർഷം 1000 റൺസ് എന്ന നാഴികക്കല്ല് സച്ചിൻ 7 തവണ മറികടന്നു. ഒരു കലണ്ടർ വർഷം ഏകദിനത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയതിന്റെ റെക്കോർഡും സച്ചിനാണ്. 1894 റൺസ്. ഏകദിനത്തിലും ടെസ്റ്റിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ സെഞ്ച്വറികൾ നേടിയ താരവും സച്ചിനാണ്. ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ 50 ശതകങ്ങൾ പിന്നിട്ട ഒരേ ഒരു കളിക്കാരൻ സച്ചിനാണ്. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയുമായിട്ടായിരുന്നു സച്ചിൻ 50-ആം സെഞ്ച്വറി നേടിയത്. സച്ചിൻ ഏകദിനത്തിൽ ഇരട്ട സെഞ്ച്വറി (200*) നേടിയ ആദ്യ വ്യക്തിയാണ്. 2010 ഫെബ്രുവരി 25-ന് ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയ്ക്കെതിരെയാണ്‌ സച്ചിൻ ഈ ചരിത്ര നേട്ടം നേടിയത്. 25 ഫോറുകളും 3 സിക്സുകളും അടങ്ങുന്നതായിരുന്നു സച്ചിന്റെ പ്രകടനം. ഇതോടെ, സനത് ജയസൂര്യയെ മറി കടന്നു കൊണ്ട് ഒരു ഏകദിനത്തിൽ ഏറ്റവും അധികം ഫോറുകൾ നേടിയ കളിക്കാരൻ എന്ന പേരും സച്ചിൻ നേടി<ref>http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/284017.html</ref>. കളിയുടെ 50-ആം ഓവറിലെ മൂന്നാമത്തെ പന്തിലാണ് സച്ചിന്‌ 200 റൺസ് തികയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞത്<ref name="guardian">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2010/feb/24/sachin-tendulkar-india-world-record|title=Sachin Tendulkar hits highest score ever in one-day internationals|publisher=The Guardian|language=English|accessdate=24 February 2010}}</ref>. 2011 നവംബർ 8 ന് വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിനെതിരെ രണ്ടാം ഇന്നിങ്ങ്സിൽ 28 റൺസ് എടുത്തതോടെ ടെസ്റ്റ്‌ ക്രിക്കറ്റിൽ 15000 റൺസ് തികയ്ക്കുന്ന ആദ്യത്തെ താരമായി അദ്ദേഹം മാറി. == മറ്റു ബഹുമതികൾ == * '''[[ഭാരതരത്നം]]''', ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സിവിലിയൻ ബഹുമതി, 2013 * [[അർജുന അവാർഡ്]], ഇന്ത്യയിൽ കായിക താരങ്ങൾക്കുള്ള രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന ബഹുമതി, 1994ൽ.<ref>{{cite web | url=http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm#Cricket | title=Ministry of Youth & Sports Affairs – Arjuna Awards in Cricket | publisher=[[Government of India]] | accessdate=2007-03-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070225121351/http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm#Cricket | archivedate=2007-02-25 | url-status=dead }}</ref> * [[വിസ്ഡൻ ക്രിക്കറ്റർ ഓഫ് ദ ഇയർ]], 1997 <ref>{{cite web | url=http://content-ind.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/153285.html | title=CRICKETER OF THE YEAR 1997 – Sachin Tendulkar | publisher=[[Wisden Cricketers' Almanack|Wisden Almanack]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം]], ഇന്ത്യയിൽ കായിക താരങ്ങൾക്കുള്ള പരമോന്നത ബഹുമതി, 1997-98ൽ.<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/sports/1998/aug/12c.htm | title=Khel Ratna for Tendulkar | date=13 August 1998 | publisher=[[Rediff]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * [[പത്മശ്രീ]], ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നാലാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതി <ref>{{cite web | url=http://content-www.cricinfo.com/ci/content/story/82279.html | title=Tendulkar conferred ''Padma Shri'' | date=22 March 1999 | publisher=[[Cricinfo]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2008-02-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080208100707/http://content-www.cricinfo.com/ci/content/story/82279.html | url-status=dead }}</ref> * [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2003|2003 ലോകകപ്പിലെ]] മികച്ച താരം * [[ഐ.സി.സി]] ലോക ഇലവൻ: 2004, 2007 * [[ഷെയ്ൻ വോൺ]] 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ പ്രഖ്യാപിച്ച എല്ലാ കാലത്തെയും മികച്ച ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം<ref>{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/columnists/shane_warne/article2364258.ece |title=Shane Warne's 50 greatest cricketers |access-date=2008-02-06 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513094455/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/columnists/shane_warne/article2364258.ece |url-status=dead }}</ref> . * [[പത്മ വിഭൂഷൺ]], ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന രണ്ടാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതി, 2008 <ref>[http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php Official Website of Padma Vibhushan Awards]</ref> * ഓർഡർ ഓഫ് ഓസ്ട്രേലിയ , 2012<ref>{{cite news|first=മാതൃഭൂമി|last=സ്പോർട്സ്|title=സച്ചിന് ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ഓർഡർ ബഹുമതി|url=http://www.mathrubhumi.com/sports/story.php?id=310075|accessdate=17 ഒക്ടോബർ 2012|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=17 ഒക്ടോബർ 2012|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017070353/http://www.mathrubhumi.com/sports/story.php?id=310075|url-status=dead}}</ref> *2008 ജനുവരിയിൽ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] പ്രധാനമന്ത്രി [[ഗോർഡൻ ബ്രൗൺ]] അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ സച്ചിന്റെ സംഭാവനകൾ മാനിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് 'സർ' പദവി നൽകണമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Opinion/Editorials/Brown_moots_honour_for_Tendulkar/rssarticleshow/2722571.cms Brown moots honour for Tendulkar]</ref>. *മികച്ച സ്പോർട്ടിങ് മൊമെൻറ്റിനുള്ള [[ലോറസ് വേൾഡ് സ്പോർട്സ് അവാർഡ്]] (2000-2020) == വിടവാങ്ങൽ == [[ഡിസംബർ ]] 23, 2012നു ഏകദിന മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചതായി സച്ചിൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് നവംബർ 17, 2013നു വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിനെതിരെ നടന്ന തന്റെ ഇരുന്നൂറാം ടെസ്റ്റ്‌ പൂർത്തിയാക്കി സച്ചിൻ ടെസ്റ്റിൽ നിന്നും വിരമിച്ചു. ഇന്ത്യൻ ജനതയെ ഏറെ വൈകാരികമായി ബാധിച്ചു സച്ചിന്റെ ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്നുള്ള വിരമിക്കൽ. സച്ചിന്റെ വിടവാങ്ങൽ പ്രസംഗത്തിന്റെ പൂർണ രൂപം താഴെ: {{Cquote|സുഹൃത്തുക്കളെ ശാന്തരാവുക... നിങ്ങളെന്നെ കൂടുതൽ വികാരഭരിതനാക്കുകയാണ്. എന്റെ വർണശബളമായ യാത്ര ഇവിടെ അവസാനിക്കുകയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസം. ഒരുപാടു പേരെ നന്ദിയോടെ സ്മരിക്കുകയാണ് ഞാൻ . ആദ്യം 1999ൽ എന്നെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞുപോയ എന്റെ അച്ഛൻ തന്നെ. അച്ഛന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്നിങ്ങനെ നിങ്ങളുടെ മുന്നിൽ എനിക്കു നിൽക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. സ്വപ്‌നങ്ങളെ തേടിപ്പോകാൻ എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചത് അച്ഛനാണ്. ലക്ഷ്യം എത്ര വിഷമകരമാണെങ്കിലും അത് കൈവരിക്കാനുള്ള ശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കരുതെന്ന് അദ്ദേഹം എന്നെ ഉപദേശിച്ചു. അച്ഛന്റെ അഭാവം ഇന്നു ഞാൻ ശരിക്കും അനുഭവിക്കുന്നു. പിന്നെ അമ്മ. എന്നെപ്പോലൊരു വികൃതിപ്പയ്യനെ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്തുവെന്ന് പലപ്പോഴും അത്ഭുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് ഞാൻ . കളിച്ചു തുടങ്ങിയ കാലം മുതൽ അമ്മ എനിക്കു വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുകയായിരുന്നു. സ്‌കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ നാലു വർഷം ഞാൻ എന്റെ അമ്മാവനൊപ്പമായിരുന്നു താമസം. സ്വന്തം മകനെപ്പോലെയാണ് അമ്മാവനും അമ്മായിയും എന്നെ കണക്കാക്കിയത്. അധികം സംസാരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാത്ത ആളായിരുന്നു എന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ നിഥിൻ . പക്ഷേ ഏട്ടൻ പറയുമായിരുന്നു-എനിക്കറിയാം. നീയെന്ത് ചെയ്താലും അതിനുവേണ്ടി നൂറു ശതമാനവും പരിശ്രമിക്കുമെന്ന്. എന്റെ സഹോദരി സവിതയാണ് എനിക്ക് ആദ്യത്തെ ക്രിക്കറ്റ് ബാറ്റ് സമ്മാനിച്ചത്. ഇന്നും ഞാൻ ബാറ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ അവർ ഉപവാസമിരിക്കും. മറ്റൊരു സഹോദരനായ അജിത്തും ഞാനും ഒരുപോലെ ക്രിക്കറ്റ് സ്വപ്‌നം കണ്ടു ജീവിച്ചവരാണ്. എനിക്കുവേണ്ടി സ്വന്തം കരിയർ ത്യജിച്ചയാളാണ് അദ്ദേഹം. അച്ചരേക്കറുടെ അടുക്കലേയ്ക്ക് എന്നെ ആദ്യമായി കൊണ്ടുപോയത് അദ്ദേഹമാണ്. കഴിഞ്ഞ ദിവസം രാത്രി പോലും എന്നെ വിളിച്ച് എന്റെ പുറത്താകലിനെ കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്തു. കളിക്കാതിരുക്കുമ്പോഴും ഞങ്ങൾ ബാറ്റിങ് ടെക്‌നിക്കുകളെ കുറിച്ചാണ് ചർച്ച ചെയ്യാറുള്ളത്. ഇതൊന്നുമില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ ഒരു സാധാരണ ക്രിക്കറ്റർ മാത്രമായി ഒതുങ്ങിപ്പോകുമായിരുന്നു. എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും സുപ്രധാനമായൊരു കാര്യം 1990ൽ അഞ്ജലിയെ കണ്ടുമുട്ടിയതാണ്. ഡോക്ടർ എന്ന നിലയിൽ ഒരു വലിയ കരിയർ അവരുടെ മുന്നിലുണ്ടെന്ന് എനിക്ക് അറിയാമായിരുന്നു. പക്ഷേ, എനിക്കു ക്രിക്കറ്റിൽ തുടരാൻ വേണ്ടി അഞ്ജലി കുട്ടികളുടെ പരിചരണം ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. ഞാൻ പറഞ്ഞ എല്ലാ വിഡ്ഢിത്തങ്ങളും സഹിച്ച് എനിക്കൊപ്പം നിന്നതിന് അഞ്ജലിയോടു നന്ദി പറയുകയാണ്. പിന്നെ എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട രണ്ടു രത്‌നങ്ങൾ- സാറയും അർജുനും. അവരുടെ ഒരു പാട് പിറന്നാളാഘോഷങ്ങളിലും വിനോദയാത്രകളിലും പങ്കാളിയാകാൻ എനിക്കു കഴിഞ്ഞില്ല. കഴിഞ്ഞ 14-16 വർഷമായി നിങ്ങൾക്കൊപ്പം വേണ്ടത്ര സമയം ചിലവിടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന് എനിക്കറിയാം. അടുത്ത പതിനാറു വർഷം നിങ്ങൾക്കൊപ്പം തന്നെ ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പു തരുന്നു. പിന്നെ എന്റെ ഭാര്യയുടെ അച്ഛനമ്മമാർ . അവരുമായി ഒരുപാട് കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ ചർച്ച ചെയ്യാറുണ്ട്. അവർ ചെയ്ത ഏറ്റവും വലിയ കാര്യം എന്നെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ അഞ്ജലിയെ അനുവദിച്ചു എന്നതാണ്. കഴിഞ്ഞ ഇരുപത്തിനാലു വർഷമായി എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സംഭാവനയാണ് നൽകിയത്. ഞാൻ സമ്മർദത്തിലായപ്പോഴെല്ലാം അവർ എനിക്കൊപ്പം നിന്നു. ഞാൻ പരിക്കിന്റെ പിടിയിലായപ്പോൾ പുലർച്ചെ മൂന്നു മണിവരെ എനിക്കൊപ്പം ഇരിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി. എന്നോടൊപ്പം നിന്നതിന് എല്ലാവർക്കും നന്ദി. പതിനൊന്ന് വയസ്സുള്ളപ്പോഴാണ് എന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്. അച്ചരേക്കർ സാറിനെ ഗ്യാലറിയിൽ കാണുമ്പോൾ വല്ലാത്തൊരു സന്തോഷമുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്‌കൂട്ടറിൽ യാത്ര ചെയ്ത് ദിവസവും രണ്ടു മത്സരങ്ങൾ വരെ കളിച്ച കാലമുണ്ടായിരുന്നു. ഞാൻ കളിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം എല്ലായിടത്തും എന്നെ നേരിട്ടു കൊണ്ടുപോയി. ഞാൻ അമിതാത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ പിടിയിലാവാതിരിക്കാൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും നന്നായി കളിച്ചുവെന്ന് അദ്ദേഹം എന്നോടു പറഞ്ഞിട്ടില്ല എന്നതാണ് രസകരം. സർ, ഞാൻ കളിക്കാത്തതിനാൽ ഇനി എന്തു ഭാഗ്യപരീക്ഷണത്തിനും മുതിരാം. മുംബൈയിലാണ് എന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്. പുലർച്ചെ നാലു മണിക്ക് ന്യൂസീലൻഡിൽ നിന്നു മടങ്ങിയെത്തി പിറ്റേന്നു തന്നെ രഞ്ജി ട്രോഫിയിൽ കളിച്ചത് ഓർമയുണ്ട്. അരങ്ങേറ്റം മുതൽ തന്നെ ബി.സി.സി.ഐ. വലിയ പിന്തുണയാണ് എനിക്കു നൽകിയത്. എല്ലാ സെലക്ടർമാരോടും നന്ദിയുണ്ട്. എനിക്ക് മതിയായ ചികിത്സ ലഭ്യമാക്കിയുമെല്ലാം നിങ്ങൾ എപ്പോഴും എനിക്കൊപ്പം തന്നെ നിലകൊണ്ടു. നന്ദി, എനിക്കൊപ്പം കളിച്ച എല്ലാ മുതിർന്ന കളിക്കാർക്കും. ഇപ്പോൾ ഇവിടെയില്ലാത്ത രാഹുൽ , വി.വി.എസ്, സൗരവ്, അനിൽ തുടങ്ങിയവരെയെല്ലാം ഇപ്പോൾ സ്‌ക്രീനിൽ കാണാം. എല്ലാ പരിശീലകരെയും എന്റെ നന്ദി അറിയിക്കുകയാണ്. രാജ്യത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നതിൽ നമ്മളെല്ലാം അഭിമാനിക്കുന്നു. തുടർന്നും അഭിമാനത്തോടെ തന്നെ രാഷ്ട്രത്തെ സേവിക്കാനാവുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. യഥാർത്ഥ സത്തയിൽ തന്നെ നിങ്ങൾ ഈ രാജ്യത്തെ സേവിക്കുമെന്നു തന്നെയാണ് എന്റെ വിശ്വാസം എന്നായിരുന്നു എം.എസ്. എനിക്ക് ഇരുന്നൂറാം ടെസ്റ്റ് തൊപ്പി സമ്മാനിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞത്. എന്റെ ഫിറ്റ്‌നസ് ഉറപ്പാക്കിയ ഡോക്ടർമാരോട് നന്ദി പറഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ അതൊരു വലിയ വീഴ്ചയായിരിക്കും. എന്റെ പരിക്കുകളുടെ ഗൗരവം കണക്കിലെടുത്ത് പാതി രാത്രി വരെയിരുന്ന് ചികിത്സിച്ചിട്ടുണ്ട് അവർ . എന്റെ സുഹൃത്ത് അന്തരിച്ച മാർക്ക് മസ്‌കരേനസിന്റെ അഭാവം ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നു. മാർക്കിന്റെ ജോലി തുടർന്നും നിർവഹിച്ച ഇപ്പോഴത്തെ മാർക്കറ്റിങ് ടീമായ ഡബ്ല്യു. എസ്.ജിയോടും എന്റെ നന്ദി അറിയിക്കുകയാണ്. കഴിഞ്ഞ പതിനാലു വർഷമായി എനിക്കൊപ്പം ചേർന്നു പ്രവർത്തിച്ച ഒരാളാണ് വിനയ് നായിഡു. സ്‌കൂൾ കാലം തൊട്ട് ഇന്നുവരെ മാധ്യമങ്ങൾ എനിക്കും വലിയ പിന്തുണയാണ് നൽകിയത്. എന്റെ കരിയറിലെ അസുലഭാവസരങ്ങൾ ഒപ്പിയെടുത്ത ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാരോടും നന്ദിയുണ്ട്. പ്രസംഗം നീണ്ടുപോയെന്ന് എനിക്കറിയാം. എങ്കിലും ലോകത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്ന എല്ലാവരോടും ഞാൻ എന്റെ നന്ദി അറിയിക്കുകയാണ്. എന്റെ ആരാധകരെയും ഞാൻ ഹൃദയംഗമായ നന്ദി അറിയിക്കുകയാണ്. അവസാനശ്വാസം വരെ സച്ചിൻ, സച്ചിൻ എന്ന ആരവവും എന്റെയുള്ളിൽ ഇരമ്പിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും. <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=cqORhgh_LCQ സച്ചിന്റെ വിടവാങ്ങൽ പ്രസംഗം, യുട്യൂബ് വീഡിയോ]</ref>|||}} == നേട്ടങ്ങൾ == * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ താരം. * ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ താരം. * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശതകങ്ങൾ നേടിയ താരം * ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശതകങ്ങൾ നേടിയ താരം * ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ 12,000 റൺസ് നേടിയ ആദ്യ താരം * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ 10,000, 15,000 റൺസുകൾ തികച്ച ആദ്യ താരം. * ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അർദ്ധ ശതകം നേടിയ താരം. * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ '''മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച്''' ബഹുമതികൾ. 59 തവണ * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ '''മാൻ ഓഫ് ദ സീരീസ്''' ബഹുമതികൾ. 14 തവണ * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഇന്ത്യക്കാരുടെ ഏറ്റവുമുയർന്ന കൂട്ടുകെട്ട് (331 റൺസ്, [[രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്|രാഹുൽ ദ്രാവിഡുമൊത്ത്]] ന്യൂസിലന്റിനെതിരെ 1999-2000) * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിലെ ആദ്യത്തെ ഇരട്ട ശതകം. * ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ഇന്ത്യൻ ടെസ്റ്റ് താരം.(16 വർഷം 205 ദിവസം) * ഏകദിനത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ഇന്ത്യൻ താരം. (16 വർഷം 238 ദിവസം) * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ അപൂ‌ർവ്വ ട്രിപ്പിളായ- 10,000 റൺസ്, 100 വിക്കറ്റ്, 100 ക്യാച്ച് തികച്ച ആദ്യ താരം. * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഒരു കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് (1894 റൺസ് - 1998ൽ) * ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഒരു കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശതകങ്ങൾ (9 എണ്ണം - 1998ൽ) * ലോകകപ്പ് ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ താരം (2278 റൺസ്) * രാജ്യാന്തര ട്വന്റി-20, ഏകദിനം, ടെസ്റ്റ് എന്നിവയിൽ സം‌യുക്തമായി ഏറ്റവുമധികം റൺസ് നേടിയ താരം. * [[പത്മവിഭൂഷൺ ബഹുമതി]] നേടിയ ഏക ക്രിക്കറ്റ് താരം. * [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം]] നേടിയ ആദ്യ ക്രിക്കറ്റ് താരം. * ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ അൻപത് ശതകം തികയ്ക്കുന്ന ആദ്യ താരം *രാജ്യാന്തര ട്വന്റി-20, ഏകദിനം, ടെസ്റ്റ് എന്നിവയിൽ സം‌യുക്തമായി ഏറ്റവുമധികം ശതകങ്ങൾ നേടിയ താരം. *രാജ്യാന്തര ക്രിക്കറ്റിൽ 100 ശതകങ്ങൾ നേടിയ ഒരേ ഒരു താരം. *[[ഭാരതരത്നം]] നേടിയ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയും ഏക കായിക താരവും == ആരാധകർ പിന്തുടരുന്നു == [[പ്രമാണം:Tendulkar shot.JPG|thumb|300px|സച്ചിന്റെ ഒരു മത്സരത്തിൽ നിന്ന്]] തന്റെ രണ്ടാം മത്സരത്തിൽ അർദ്ധസെഞ്ച്വറിയും 17ആം വയസ്സിൽ ആദ്യ സെഞ്ച്വറിയും നേടിയ സച്ചിന്റെ സ്ഥിരതയുള്ള പ്രകടനം ലോകമെമ്പാടും അദ്ദേഹത്തിന് ആരാധകരെ നൽകി. സച്ചിൻ സ്ഥിരമായി സെഞ്ച്വറികൾ നേടിയ ഓസ്ട്രേലിയയിലും അദ്ദേഹത്തിന് അനേകം ആരാധകരുണ്ടായി<ref name="Tendertouch">{{cite web|first=Chloe|last=Saltau|title=Tender touch|url=http://www.theage.com.au/news/cricket/tender-touch/2007/12/08/1196813091099.html?page=fullpage|date=2007-12-09|accessdate=2007-12-12|publisher=[[The Age]] Newspaper}}</ref>. സച്ചിന്റെ ആരാധകരുടെ പ്രശസ്തമായ ഒരു വാചകമുണ്ട്- "ക്രിക്കറ്റ് എന്റെ മതമാണ്, സച്ചിൻ എന്റെ ദൈവവും"<ref>http://economictimes.indiatimes.com/Opinion/Editorials/Brown_moots_honour_for_Tendulkar/rssarticleshow/2722571.cms</ref><ref>http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401160400.htm{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.theage.com.au/news/cricket/chak-de-india-fans-feel-good-about-a-love-shared-by-two-nations/2007/12/26/1198345081220.html</ref><ref>http://webdiary.com.au/cms/?q=node/2256</ref> . ജന്മസ്ഥലമായ മുംബൈയിൽ ആരാധകർ പലപ്പോഴും സച്ചിന്റെ സ്വകാര്യജീവിതത്തിന് തടസ്സമാകാറുണ്ട്. "വിഗ്ഗ് ധരിച്ച് പുറത്ത് പോകേണ്ടിയും രാത്രി മാത്രം സിനിമ കാണാൻ പറ്റുന്നതുമായ"<ref name="Futuresuperstars">{{cite web|url=http://content-www.cricinfo.com/talk/content/multimedia/304373.html?view=transcript|title=Next change: the superstars of the future|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-12-31|date=2007-07-30|archive-date=2008-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022103850/http://content-www.cricinfo.com/talk/content/multimedia/304373.html?view=transcript|url-status=dead}}</ref> സച്ചിന്റെ ജീവിതശൈലിക്ക് സമാനമായൊന്നിനോട് തനിക്ക് യോജിച്ച് പോകാനാവില്ലെന്ന് ഇയാൻ ചാപ്പൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. സമാധാനവും ശാന്തതയും കിട്ടാൻ വേണ്ടി താൻ പലപ്പോഴും രാത്രിസമയത്ത് മുംബൈ നഗരത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാറുണ്ടെന്ന് ടിം ഷെറിഡനുമായുള്ള ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ സച്ചിൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്<ref name="TimSheridan">{{cite web|url=http://video.msn.com/?mkt=en-au&brand=ninemsn&tab=m167&from=39&vid=5E276413-0336-4CFA-B0A6-0818B4EA6803&playlist=videoByTag:mk:en-AU:vs:0:tag:AUsport_AUSportsGeneral:ns:MSNVideo_Top_Cat:ps:10:sd:-1:ind:1:ff:8A|title=Interview with Sachin Tendulkar|author=Tim Sheridan|publisher=[[The Cricket Show]]|accessdate=2007-12-31|date=2007-12-27|archive-date=2008-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080204100810/http://video.msn.com/?mkt=en-au&brand=ninemsn&tab=m167&from=39&vid=5E276413-0336-4CFA-B0A6-0818B4EA6803&playlist=videoByTag:mk:en-AU:vs:0:tag:AUsport_AUSportsGeneral:ns:MSNVideo_Top_Cat:ps:10:sd:-1:ind:1:ff:8A|url-status=dead}}</ref> . == വ്യാപാര താല്പര്യം == ക്രിക്കറ്റിലൂടെയുണ്ടായ പ്രസിദ്ധി മൂലം, ലാഭമുണ്ടാക്കാവുന്ന പല വ്യവസായ സം‌രംഭങ്ങളിലും സച്ചിൻ പങ്കാളിയായി. ലോക ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവുമധികം സ്പോൺസർഷിപ്പുള്ള കളിക്കാരൻ സച്ചിൻ ആണ്‌. [[1995]]-ൽ വേൾഡ്ടെലുമായി 5 വർഷത്തേക്ക് 30 കോടി രൂപക്കുണ്ടാക്കിയ കരാറിലൂടെ അക്കാലത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കരാറു തുക ഒപ്പിട്ട കളിക്കാരൻ ആയി സച്ചിൻ മാറിയിരുന്നു<ref>{{cite web | title= A Brand Name called Sachin Tendulkar | url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/18366428.cms | date=[[2002-08-07]] | publisher=[[The Times of India]] | accessdate=2007-03-21}}</ref>. വേൾഡ്ടെലുമായി [[2001]]-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാർ 5 വർഷത്തേക്ക് 80 കോടി രൂപയ്ക്കായിരുന്നു<ref>{{cite web | title= $17 mn deal for Sachin | url=http://www.rediff.com/cricket/2001/may/16ten.htm | date=[[2001-05-16]] | publisher=[[Rediff]] | accessdate=2007-03-21}}</ref>. [[2006]]-ൽ [[സാച്ചി ആന്റ് സാച്ചി|സാച്ചി ആന്റ് സാച്ചിയുടെ]] ഐക്കോണിക്സുമായി 3 വർഷത്തേക്ക് 180 കോടി രൂപക്കാണ്‌ സച്ചിൻ ഒപ്പിട്ടത്<ref>{{cite web | title=Sachin still sells; get Rs 180 crore deal | url=http://www.hindustantimes.com/news/5922_1690382,0015002100000000.htm | date=[[2006-05-16]] | publisher=[[Hindustan Times]] | accessdate=2007-03-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070520050209/http://www.hindustantimes.com/news/5922_1690382,0015002100000000.htm | archivedate=2007-05-20 | url-status=dead }}</ref> ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്നും ലഭിച്ച പ്രസിദ്ധിയിലൂടെ സച്ചിൻ 2 ഭക്ഷണശാലകൾ ആരംഭിച്ചു. ടെണ്ടുൽക്കേർസ്<ref>{{cite web | title=Sachin opens restaurant, plans chains | url=http://www.rediff.com/cricket/2002/jul/19ten.htm | date=[[2002-07-19]] | publisher=[[Rediff]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> എന്ന പേരിൽ [[കൊളാബ|കൊളാബയിലും]], [[മുംബൈ|മുംബൈയിലും]] ), സച്ചിൻസ് <ref>{{cite web | title=Sachin expands restaurant business| url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/888322.cms | date=[[2004-10-17]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> എന്ന പേരിൽ [[മുലുണ്ട്|മുലുണ്ടിലും]] [[മുംബൈ|മുംബൈയിലും]], [[ബാംഗ്ലൂർ|ബാംഗ്ലൂരിലും]]. മാർസ് റെസ്റ്റോറന്റ് ഉടമ സഞ്ജയ് നരാംഗുമായി ചേർന്നാണ്‌ സച്ചിൻ ഈ റെസ്റ്റോറന്റുകളുടെ ഉടമസ്ഥത പങ്കു വെക്കുന്നത്. [[2007]]-ൽ ഫൊർച്യൂൺ ഗ്രൂപ്പുമായും,മണിപ്പാൽ ഗ്രൂപ്പുമായും ചേർന്ന് സച്ചിൻ കായിക ഫിറ്റ്നെസിനായും ഹെൽത്കെയറിനും വേണ്ടി 'എസ് ഡ്രൈവ് ആന്റ് സച്ചിൻ(S Drive and Sach)' എന്ന പേരിൽ ഒരു വ്യാപാരസം‌രംഭം ആരംഭിക്കുകയുണ്ടായി<ref>{{cite web | title=Sachin Tendulkar becomes stakeholder in a joint venture | url=http://www.indiaexpress.com/news/sports/cricket/20070207-0.html | date=[[2007-02-07]] | publisher=[[The Indian Express]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2007-03-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070301161955/http://www.indiaexpress.com/news/sports/cricket/20070207-0.html | url-status=dead }}</ref>. വിർജിൻ കോമിക്സ് എന്ന പുസ്തക പ്രസാധകർ സച്ചിനെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കി കാർട്ടൂണുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി<ref>>{{cite web | title=Sachin Tendulkar becomes stakeholder in a joint venture | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6462199.stm | date=[[2007-02-07]] | publisher=[[BBC]] | accessdate=2007-03-21}}</ref>. === പരസ്യവും,ബ്രാന്റ് അംബാസഡർമാരുമായി === ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പരസ്യ വരുമാനം നേടുന്ന കായിക താരങ്ങളിലൊരാളാണ് സച്ചിൻ. പരസ്യ വരുമാനത്തിൽ ലോക ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങൾക്കിടയിലും ഭാരതീയ കായികതാരങ്ങൾക്കിടയിലും ഒന്നാം സ്ഥാനം സച്ചിനാണ്. സച്ചിനുമായി പരസ്യ കരാറിലേർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന പ്രമുഖ ബ്രാന്റുകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്. * '''പെപ്സി''' -1992-മുതൽ ഇന്നു വരെ<ref>{{cite web | title=Pepsi celebrates Sachin at 29 | url=http://www.thehindubusinessline.com/2002/04/25/stories/2002042500230600.htm | date=[[2002-04-25]] | publisher=[[The Hindu Business Line]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''കാനൺ'''-2006-2009<ref>{{cite web | title=Canon clicks Sachin as brand ambassador | url=http://www.blonnet.com/2006/11/07/stories/2006110702460500.htm | date=[[2006-11-07]] | publisher=[[The Hindu Business Line]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2009-11-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091114130145/http://www.blonnet.com/2006/11/07/stories/2006110702460500.htm | url-status=dead }}</ref> * '''നസര ടെക്നോളജീസ്'''-[[2005]] - [[2008]]. സച്ചിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മൊബൈൽ ഫോൺ ഉത്പന്നങ്ങൾക്കുള്ള ലൈസൻസ്<ref>{{cite web | title=Nazara Signs India’s Biggest Mobile Content Deal With Cricket Superstar Sachin Tendulkar | url=http://www.prweb.com/releases/2005/2/prweb208658.htm | date=[[2005-02-15]] | publisher=PRWeb | accessdate=2007-03-21 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''റിലയൻസ് കമ്യൂണിക്കേഷൻസ്'''-ഉപഭോക്താവിന് [[2007 ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|2007 ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പിലെ]] സ്കോറുകളും വാർത്തകളും സച്ചിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ അറിയുന്നതിനുള്ള 'സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കർ' എന്ന ബ്രാന്റിനുള്ള സബ് ലൈസൻസ്. ഐ.സി.സി.യുടെ പ്രധാന വിനിമയ മാധ്യമ സ്പോൺസറായ ഹച്ച് റിലയൻസിന്റെ ഈ പദ്ധതിയെ 'ambush marketing' എന്ന് വിളിച്ച് പ്രതിഷേധിച്ചെങ്കിലും റിലയൻസ് ഈ ആരോപണം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. .<ref>{{cite web| title=Vodafone, RCom spar over Sachin| url=http://www.business-standard.com/iceworld/storypage.php?leftnm=8&subLeft=4&chklogin=N&autono=278032&tab=r.| date=[[2007-07-18]]| publisher=[[Business Standard]]| accessdate=2007-03-21| archive-date=2008-01-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20080129214426/http://www.business-standard.com/iceworld/storypage.php?leftnm=8&subLeft=4&chklogin=N&autono=278032&tab=r.| url-status=dead}}</ref> * '''ബ്രിട്ടാനിയ''': [[2001]] - [[2007]]<ref>{{cite web | title=Sachin to bat for Britannia | url=http://www.financialexpress.com/fe20011102/stra2.html | date=[[2001-11-02]] | publisher=[[Financial Express]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''ഹോം ട്രേഡ്''' : [[2001]] - [[2002]]<ref>{{cite web | title=Ad guys home in on unpaid dues | url=http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302300100.htm | date=[[2002-05-02]] | publisher=[[The Hindu Business Line]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2010-08-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100813033604/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302300100.htm | url-status=dead }}</ref> * '''സൺ ഫീസ്റ്റ്''' : [[2007]] - [[2013]]/[[2014|14]]<ref>{{cite web | title=ITC Foods bets big on `Sachin Fit Kit' range | url=http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14405859| date=[[2007-03-09]] | publisher=[[Sify]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''നാഷണൽ എഗ്ഗ് കോർഡിനേഷൻ കമ്മറ്റി(NECC)''': [[2003]] - [[2005]]<ref>{{cite web | title=Star Gaze: How Sachin and Raveena ad it up | url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/276490.cms| date=[[2003-11-06]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''ബൂസ്റ്റ്''': [[1990]] - Present<ref>{{cite web | title=Pharma cos get Boost(er) dose from cricketers & Bollywood | url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1327658.cms | date=[[2005-12-12]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''ആക്‌ഷൻ ഷൂസ്''': [[1995]] - [[2000]]<ref>{{cite web | title=The Don and the New Master | url=http://www.india-today.com/itoday/07091998/sports.html | date=[[1998-09-07]] | publisher=[[India Today]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2007-04-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070422213203/http://www.india-today.com/itoday/07091998/sports.html | url-status=dead }}</ref> * '''[[അഡിഡാസ്]]]'''[[2000]]-[[2010]]<ref>{{cite web | title=Sachin to remain adidas brand ambassador post retirement too! | url=http://www.fibre2fashion.com/news/company-news/adidas-india/newsdetails.aspx?news_id=17690 | date=[[2006-05-29]] | publisher=Fibre2Fashion | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''[[ഫിയറ്റ് പാലിയോ]]''': [[2001]] to [[2003]]<ref>{{cite web | title=Fiat puts Tendulkar in driver's seat | url=http://www.hinduonnet.com/businessline/2001/08/01/stories/140102ft.htm | date=[[2001-08-01]] | publisher=[[The Hindu]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2010-08-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100809133850/http://www.hinduonnet.com/businessline/2001/08/01/stories/140102ft.htm | url-status=dead }}</ref> * '''റെയ്‌നോൾ‌ഡ്‌സ്''': [[2007]] - Present<ref>{{cite web | title=Reynolds plans product line with Tendulkar | url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/02/01/stories/2007020102611000.htm | date=[[2007-02-01]] | publisher=[[The Hindu Business Line]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''ടി.വി.എസ്.''': [[2002]] - [[2005]]<ref>{{cite web | title=TVS signs Sachin as brand ambassador | url=http://www.thehindubusinessline.com/2002/02/16/stories/2002021601820400.htm | date=[[2002-02-16]] | publisher=[[The Hindu Business Line]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''ഇ.എസ്.പി.എൻ. സ്റ്റാർ സ്പോർട്സ്''' : [[2002]] - Present<ref>{{cite web | title=Sachin to bat for ESPN-Star Sports | url=http://www.thehindubusinessline.com/2002/06/29/stories/2002062902550100.htm | date=[[2007-02-07]] | publisher=[[The Indian Express]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''ജി.ഹാൻസ്''': [[2005]] - [[2007]]<ref>{{cite web | title=G-Hanz unveils `safe' mobiles | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005012502620400.htm&date=2005%2F01%2F25%2F&prd=bl& | date=[[2007-01-24]] | publisher=[[The Indian Express]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2009-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090407003358/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005012502620400.htm&date=2005%2F01%2F25%2F&prd=bl& | url-status=dead }}</ref> * '''സാന്യോ ബി.പി.എൽ.''': [[2007]] - Present<ref>{{cite web | title=Sachin to endorse Sanyo BPL brands | url=http://www.zeenews.com/znnew/articles.asp?aid=278189&sid=SPO | date=[[2007-02-26]] | publisher=[[Zee TV|Zee News]] | accessdate=2007-03-21}}</ref> * '''എയ്‌ഡ്‌സ് കാം‌പെയ്ൻ''': [[2005]]<ref>{{cite web | title=Sachin & BCCI to spread AIDS Awareness message | url=http://thatscricket.oneindia.in/2005/test_series/ind-pak/2203aids.html | date=[[2005-03-22]] | publisher=Thatscricket | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2007-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180751/http://thatscricket.oneindia.in/2005/test_series/ind-pak/2203aids.html | url-status=dead }}</ref> * '''കോൾഗേറ്റ്'''<ref name="visa">{{cite web | title=Sachin Tendulkar makes money faster than runs | url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990519/isp18020.html | date=[[1999-05-19]] | publisher=Indian Express | accessdate=2008-03-03}}</ref> * '''ഫിലിപ്സ്'''<ref name="visa"/> * '''എം.ആർ.എഫ്.'''<ref name="visa"/> * '''എയർടെൽ'''-[[2004]]-[[2006]]<ref>{{cite web | title=Airtel drops Tendulkar as brand ambassador | url=http://www.indiaexpress.com/news/sports/cricket/20061103-0.html | date=[[2006-11-03]] | publisher=[[The Indian Express]] | accessdate=2007-03-21 | archive-date=2007-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070125203341/http://www.indiaexpress.com/news/sports/cricket/20061103-0.html | url-status=dead }}</ref> * '''വിസ'''<ref name="visa"/> == അന്താരാഷ്ട്ര സെഞ്ച്വറികൾ == {{main|സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കർ നേടിയ അന്താരാഷ്ട്ര സെഞ്ച്വറികളുടെ പട്ടിക}} == ജീവചരിത്രങ്ങൾ == അനവധി പേർ സച്ചിന്റെ ജീവചരിത്രങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. സച്ചിന്റെ ക്രിക്കറ്റ് ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി എഴുതിയ ജീവചരിത്രങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്‌. * '''സച്ചിൻ:ദ സ്റ്റോറി ഓഫ് ദ വേൾ‌ഡ്‌സ് ഗ്രേറ്റസ്റ്റ് ബാറ്റ്സ്മാൻ''' ഗ്രന്ഥകാരൻ: ഗുലു ഇസേകൈൽ,പ്രസാധകർ:പെൻ‌ഗ്വിൻ ഗ്ലോബൽ, ISBN 978-0-14-302854-3<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/dp/0143028545/ | title=Book: Sachin: The Story of the World's Greatest Batsman |accessdate=2007-05-11}}</ref> * '''ദ എ ടു സെഡ് ഓഫ് സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ'''. ഗ്രന്ഥകാരൻ: ഗുലു ഇസേകൈൽ ,പ്രസാധകർ:പെൻ‌ഗ്വിൻ ഗ്ലോബൽ, ISBN 978-81-7476-530-7<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/dp/8174765301/ | title=Book: The A to Z of Sachin Tendulkar |accessdate=2007-05-11}}</ref> * '''സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ-എ ഡെഫനിറ്റീവ് ബയോഗ്രഫി ''' ഗ്രന്ഥകാരൻ: വൈഭവ് പുരന്തരേ, പ്രസാധകർ:റോളി ബുക്ക്സ് ISBN 81-7436-360-2<ref>{{cite web |url=http://www.nbcindia.com/Descriptions.asp?title_id=28114 |title=Sachin Tendulkar-a definitive biography |accessdate=2007-05-11 |archive-date=2007-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070415192002/http://www.nbcindia.com/Descriptions.asp?title_id=28114 |url-status=dead }}</ref> * '''സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ-മാസ്റ്റർഫുൾ''' ഗ്രന്ഥകാരൻ:പീറ്റർ മുറേ ,ആശിഷ് ശുക്ല ,പ്രസാധകർ:രൂപ ISBN 81-7167-806-8<ref>{{cite web|url=http://www.indiaclub.com/Shop/SearchResults.asp?ProdStock=9364|title=Sachin Tendulkar - Masterful|accessdate=2007-05-11|archive-date=2007-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070522061215/http://www.indiaclub.com/shop/searchresults.asp?ProdStock=9364|url-status=dead}}</ref> == ആത്മകഥ == *[[പ്ലേയിംഗ് ഇറ്റ് മൈ വേ] == ഐ.എസ്.എൽ.‍‍== 2014-ൽ ഇന്ത്യയിലാരംഭിച്ച [[ഇന്ത്യൻ സൂപ്പർ ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ സൂപ്പർ ലീഗിൽ‍]] സച്ചിന്റെ സഹ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ടീമുമുണ്ടായിരുന്നു. കൊച്ചി ഹോംഗ്രൗണ്ടായ [[കേരള ബ്ലാസ്റ്റേഴ്സ് എഫ്.സി.]]യെ ആണ് വീഡിയോകോൺ ഗ്രൂപ്പിനൊപ്പം സച്ചിൻ സ്വന്തമാക്കിയത്. സച്ചിന്റെ വിളിപ്പേരായ മാസ്റ്റർ ബ്ലാസ്റ്ററിനോടു ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് ടീമിനു പേരിട്ടത്. ആദ്യ ടൂർണമെന്റിൽ തന്നെ ഫൈനലിലെത്തിയ കേരള ബ്ലാസ്റ്റേഴ്സിന്റെ കളി കാണാനും സച്ചിൻ ഗാലറിയിലെത്തിയിരുന്നു. == പ്രമുഖർ സച്ചിനെക്കുറിച്ച് == {{Cquote|ഞാൻ കളിച്ചിരുന്നതു പോലെ തന്നെയാണ് സച്ചിനും കളിക്കുന്നത്. |||[[സർ ഡൊണാൾഡ് ബ്രാഡ്മാൻ]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ.}} {{Cquote|സച്ചിൻ ക്രിക്കറ്റ് പ്രേമികളെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുന്ന കളി പുറത്തെടുക്കുന്ന ആളാണ്. ഞാൻ പ്രധാനമായി കാണുന്നത് അതാണ്. ||| [[ബാരി റിച്ചാഡ്സ്]], മുൻ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ.}} {{Cquote|സച്ചിൻ ഒരു സ്റ്റമ്പുമായി ബാറ്റ് ചെയ്യുന്നതുകാണാൻ എനിക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ട്. അപ്പോഴും അദ്ദേഹം മികച്ച സ്കോർ നേടുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല. സച്ചിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ മനക്കരുത്തിന്റേതാണ്. ||| [[ഗ്രെഗ് ചാപ്പൽ]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ബാറ്റ്സ്മാനും മുൻ ഇന്ത്യൻ കോച്ചും.}} {{Cquote|ബ്രാഡ്മാൻ കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്തയാൾ സച്ചിൻ തന്നെ. ||| [[സ്റ്റീവ് വോ]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ക്യാപ്റ്റൻ}} {{Cquote|രാജ്യാന്തര രംഗത്ത് ഇത്രയും പരിചയസമ്പന്നനാണെങ്കിലും ഓരോ മത്സരവും ആദ്യമത്സരം കളിക്കുന്നത്ര സൂക്ഷ്മതയോടെയാണ് സച്ചിൻ കളിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം ഒരു ഇതിഹാസമാണ്. ||| [[സൗരവ് ഗാംഗുലി]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റനും ബാറ്റ്സ്മാനും.}} {{Cquote|എല്ലാം തികഞ്ഞ ബാറ്റ്‌സ്മാനാണ്‌ സച്ചിൻ. ഞാൻ ഏറ്റവും നന്നായി പന്തെറിഞ്ഞിരുന്ന കാലത്ത് സച്ചിനെതിരെ കളിക്കാൻ കഴിയാത്തതിൽ എനിക്ക് നിരാശയുണ്ട്. പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് ഈ യുവാവിൽ നിന്ന് ഏറെ പഠിക്കാനുണ്ട്. ||| [[വസീം അക്രം]], മുൻ പാകിസ്താൻ ക്യാപ്റ്റൻ.}} {{Cquote|സച്ചിൻ ഒരു ജീനിയസാണ്. ഞാനൊരു സാധാരണ മനുഷ്യനും. ||| [[ബ്രയൻ ലാറ]], മുൻ വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് ക്യാപ്റ്റനും ബാറ്റ്സ്മാനും.}} {{Cquote|സച്ചിൻ എത്ര റൺസ് നേടും എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിന്റെ ഭാഗ്യനിർഭാഗ്യങ്ങൾ. അദ്ദേഹം ഇതിഹാസമാണെന്നതിൽ സംശയമേയില്ല. ||| [[സുനിൽ ഗവാസ്കർ]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റനും ബാറ്റ്സ്മാനും.}} {{Cquote|ഓരോ പന്തിനും കൃത്യമായ ഷോട്ടുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ സച്ചിനറിയാം. എല്ലാം കൊണ്ടും സച്ചിൻ ഒരു മാതൃകാ ക്രിക്കറ്ററാണെന്ന് ഞാൻ പറയും. ||| [[അലൻ ഡൊണാൾഡ്]], മുൻ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ബൗളർ.}} {{Cquote|ഏറ്റവും മികച്ചതിലും ഏതെങ്കിലും കുറ്റം കണ്ടെത്തുന്നവരുണ്ട്. ക്രിക്കറ്റിൽ പതിനായിരക്കണക്കിനാണ് സച്ചിന്റെ റൺ നേട്ടം. എന്നിട്ടും സച്ചിൻ പലപ്പോഴും വിമർശിക്കപ്പെടുന്നു. അതാണ് എന്നെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്നത്. ||| [[കപിൽ ദേവ്]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റൻ.}} {{Cquote|ലോകത്തിൽ രണ്ടുതരം ക്രിക്കറ്റർമാരേയുള്ളൂ: സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കറും മറ്റുള്ളവരും. ||| [[ആൻഡി ഫ്ലവർ]], സിംബാബ്‌വേയുടെ മുൻ ക്യാപ്റ്റൻ.}} {{Cquote|സച്ചിന്റെ കളി ഒരുവട്ടം കണ്ടാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണാൻ തോന്നും. ||| [[മുഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ]], ,മുൻ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റൻ.}} {{Cquote|സച്ചിൻ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ബാറ്റ്സ്മാനാണ്. സ്റ്റീവ്‌വോയെപ്പോലെ . ||| [[ഗ്ലെൻ മക്ഗ്രാത്ത്]] മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ബൗളർ.}} {{Cquote|എനിക്ക് ഉറങ്ങാനേ കഴിയുന്നില്ല . കണ്ണടക്കുമ്പോഴെല്ലാം സച്ചിൻ പന്ത് അടിച്ചു പറത്തുന്നതാണ് തെളിയുന്നത്. ||| [[ഷെയിൻ വോൺ]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ബൗളർ.}} {{Cquote|എന്റെ പന്തുകൾ ഏറ്റവും നന്നായി കളിച്ചിട്ടുള്ളത് സച്ചിനാണ്. ഞാൻ ബ്രാഡ്മാനെതിരേ പന്തെറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ബ്രാഡ്മാൻ സ്ഥിരമായി സച്ചിനേക്കാൾ നന്നായി കളിച്ചിരുന്ന ആളാണെങ്കിൽ, അദ്ദേഹം ഓസ്ട്രേലിയക്കാരനായതിൽ ഞാനഭിമാനിക്കുന്നു. ||| [[ഷെയിൻ വോൺ]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ബൗളർ.}} {{Cquote|ക്രിക്കറ്റിലെ ഏതു രീതിയിലുള്ള കളികൾക്കും അനുയോജ്യനാണ് സച്ചിൻ. ഏതു തലമുറയിലും കളിക്കാനാകുന്ന ചുരുക്കം കളിക്കാരിലൊരാൾ. ആദ്യ പന്തുമുതൽ അവസാന പന്തുവരെ ഒരേ ലാഘവത്തോടെ കളിക്കാൻ സച്ചിനു കഴിയും. ||| [[വിവിയൻ റിച്ചാർഡ്സ്]], മുൻ വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് ബാറ്റ്സ്മാൻ.}} {{Cquote|സച്ചിന്റെ പോലെ ഒരു ഇന്നിംഗ്സ് എനിക്ക് സ്വപ്നം കാണാൻ പോലുമാകില്ല. ||| [[അജയ് ജഡേജ]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ.}} {{Cquote|സച്ചിൻ ലിഫ്റ്റിൽ കയറിയപ്പോൾ ഞാൻ സ്റ്റെയർകേസിലൂടെ കയറാനാണ് ശ്രമിച്ചത്.(സച്ചിന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള ഉയർച്ചയെപ്പറ്റി). ||| [[വിനോദ് കാംബ്ലി]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ.}} {{Cquote|സച്ചിന്റെ കാലത്ത് കളിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നത് ഏറ്റവും വലിയ ബഹുമതിയായി ഞാൻ കാണുന്നു, ഉള്ളിന്റെ ഉള്ളിൽ സച്ചിൻ ഏറ്റവും എളിമയുള്ള മനുഷ്യനാണ്. ||| [[രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റനും ബാറ്റ്സ്മാനും വിക്കറ്റ് കീപ്പറും.}} {{Cquote|സച്ചിന്റെ മനസ് ഒരു കമ്പ്യൂട്ടറിന് തുല്യമാണ്. ബൗളർ പന്ത് എവിടെ പിച്ച് ചെയ്യിക്കുമെന്ന് സച്ചിന് മുൻ‌കൂട്ടി കാണാനാകുന്നു. ||| [[നവജ്യോത് സിങ് സിദ്ദു]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ.}} {{Cquote|സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കർ മഹാനായ ക്രിക്കറ്റ് താരമാണെന്ന് നമുക്കറിയാം. 1998ൽ ഷാർജയിൽ നടന്ന ടൂർണമെന്റിലെ ബാറ്റിങ്ങ് പ്രകടനം സച്ചിനെ ഇതിഹാസ തുല്യനാക്കുന്നു. വിവിയൻ റിച്ചാർഡ്സിനുശേഷം ഒരു ടീമിന്റെ വിജയത്തിനായി ഇത്രയും നന്നായി കളിച്ച ഒരാളെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല. ||| [[രവി ശാസ്ത്രി]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ.}} {{Cquote|പതിനൊന്നാമത് ബാറ്റിങ്ങിനിറങ്ങിയാലും ഓവറുകൾ ബാക്കിയുണ്ടെങ്കിൽ സച്ചിൻ വിജയലക്ഷ്യം നേടിയിരിക്കും. ||| [[അലൻ ബോർഡർ]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ക്യാപ്റ്റൻ.}} {{Cquote|ചിലപ്പോൾ തോന്നും തന്റെ പ്രതിഭയെ വെല്ലുവിളിക്കാനുള്ള എതിരാളികളെ സച്ചിന് കിട്ടിയിട്ടില്ലെന്ന്. കഴിഞ്ഞ തലമുറയിലെ മഹാരഥന്മാരായ ക്രിക്കറ്റർമാരെ നേരിടാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കിൽ ആ പ്രതിഭ കുറേക്കൂടി തെളിഞ്ഞുകണ്ടേനെ. ||| [[ബിഷൻ സിങ് ബേദി]], മുൻ ഇന്ത്യൻ ബൗളർ}} {{Cquote|ഞാൻ ഓരോ തവണ കാണുമ്പോളും സച്ചിൻ കൂടുതൽ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുന്നു. സച്ചിന്റെ ഏകാഗ്രത ഗവാസ്കറിന്റേതിന് തുല്യമാണ്. ||| [[ഇയാൻ ബോതം]], മുൻ ഇംഗ്ലീഷ് ക്യാപ്റ്റൻ.}} {{Cquote|സച്ചിനെതിരെ പന്തെറിയേണ്ടി വന്നാൽ ഞാൻ ഹെൽമറ്റ് ധരിക്കും. അത്ര ശക്തിയിലാണ് സച്ചിൻ പന്തടിച്ച് തെറിപ്പിക്കുന്നത്. ||| [[ഡെന്നിസ് ലിലി]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ബൗളർ}} {{Cquote|ഒരോവറിൽ ആറു തരത്തിൽ പന്തെറിയാൻ എനിക്കു കഴിയും. പക്ഷെ, അതു മുഴുവൻ കളിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ സച്ചിൻ പതുക്കെവന്ന് എന്നെയൊന്ന് നോക്കും. മറ്റൊന്നുകൂടി എറിയാമോ എന്ന് ചോദിക്കുന്നതുപോലെ! ||| [[ആദം ഹോളിയാക്ക്]], ഇംഗ്ലീഷ് ബൗളർ}} {{Cquote|ഓഫ് സ്റ്റമ്പിൽ പന്ത് പിച്ച് ചെയ്യിച്ച്, നല്ല ഒരു പന്തെറിഞ്ഞു എന്നു വിചാരിക്കുന്ന നേരത്തായിരിക്കും സച്ചിൻ വലത്തോട്ട് മാറി ആ പന്ത് മിഡ് വിക്കറ്റിനുനേരെ അടിച്ച് രണ്ട് റൺസ് എടുക്കുന്നത്! സച്ചിന്റേതു കനമുള്ള ബാറ്റാണെന്ന് കണ്ടാൽതന്നെ അറിയാം. എന്നാൽ വിക്കറ്റിനു ചുറ്റും സച്ചിൻ അത് വീശുന്നത് ടൂത്ത് ബ്രഷ് വീശുന്ന ലാഘവത്തിലാണ്. ||| [[ബ്രെറ്റ് ലീ]], ഓസ്ട്രേലിയൻ ബൗളർ.}} {{Cquote|ഞാൻ ദൈവത്തെ കണ്ടു, ഇന്ത്യക്കുവേണ്ടി ബാറ്റു ചെയ്യുന്നു. ||| [[മാത്യു ഹെയ്ഡൻ]], മുൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ}} == അവലംബം == {{reflist|3}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/35320.html Cricinfo Profile] * [http://tendulkar.co.in Sachin Tendulkar |Life, Legend and Beyond] * [http://www.sachinism.com/index.php Sachin Tendulkar Fan Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213010026/http://www.sachinism.com/index.php |date=2007-12-13 }} * [http://www.sachintendulkar.cricket-records.com Sachin Tendulkar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613232051/http://sachintendulkar.cricket-records.com/ |date=2019-06-13 }} * [http://www.sachinandcritics.com For answering Sachin Tendulkar's critics]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://twitter.com/sachin_rt Twitter account] {{start box}} {{succession box | before=[[മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ]]| title=[[ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ് ക്യാപ്റ്റന്മാർ]] | years=[[1996]]/[[1997|97]] - [[1997]]/[[1998|98]] | after= [[മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ]] | }} {{succession box | before=[[മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ]] | title=[[ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ് ക്യാപ്റ്റന്മാർ]] | years=[[1999]]/[[2000]] | after=[[സൗരവ് ഗാംഗുലി]] | }} {{succession box | before=[[ലിയാൻഡർ പേസ്|ലിയാൻഡർ പേസും]] [[കുഞ്ചറാണി|കുഞ്ചറാണിയും]] | title=[[രാജീവ് ഗാന്ധിഖേൽ‌രത്ന]] | years=[[1997]]/[[1998]] | after=[[ജ്യോതിർമയി സിക്ദർ]] | }} {{succession box | before=[[അനിൽ കുംബ്ലെ]] | title=[[വിസ്ഡൻ ക്രിക്കറ്റർ അവാർഡ്]] നേടിയ ഇന്ത്യൻ കളിക്കാർ | years=[[1997]] | after=[[രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്]] | }} {{end box}} <!-- {| class="toccolours collapsible collapsed" width=100% |- ! colspan="2" | '''Achievements of Sachin Tendulkar''' |- | colspan="2" | {{Indian batsman with a Test batting average over 50}} |- | colspan="2" | {{10000 Runs in Test Cricket}} |- | colspan="2" | {{10000 Runs in ODI Cricket}} |} {| class="toccolours collapsible collapsed" width=100% |- ! colspan="2" | '''Sachin Tendulkar in [[Cricket World Cup]]''' |- | colspan="2" | {{India Squad 1992 Cricket World Cup}} |- | colspan="2" | {{India Squad 1996 Cricket World Cup}} |- | colspan="2" | {{India Squad 1999 Cricket World Cup}} |- | colspan="2" | {{India Squad 2003 Cricket World Cup}} |- | colspan="2" | {{India Squad 2007 Cricket World Cup}} |} --> {{Sachin Tendulkar}} {{Indian Test Cricket Captains}} {{India ODI Cricket Captains}} {{Navboxes colour |title = Awards and Achievements |bg = #0077FF |fg = white |bordercolor = #ff8800 |list1 = {{ICC Cricketer of the Year Award}} {{Wisden All-Time World Test XI}} {{Bharat Ratna}} {{Padma Vibhushan Awards}} {{Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees}} {{Indians with 100 or more Test caps}} {{Batsmen with a Test batting average above 50}} {{Batsmen who have scored 10000 Runs in Test Cricket}} {{Batsmen who have scored 10000 Runs in ODI Cricket}} {{Player of the Series in ICC Cricket World Cup}} {{ODI All-rounders}} {{IPL Player of the Series}} }} {{Navboxes colour |title = India squads |bg = #0077FF |fg = white |bordercolor = #ff8800 |list1 = {{India Squad 1992 Cricket World Cup}} {{India Squad 1996 Cricket World Cup}} {{India Squad 1999 Cricket World Cup}} {{India Squad 2002 ICC Champions Trophy}} {{India Squad 2003 Cricket World Cup}} {{India Squad 2007 Cricket World Cup}} {{India Squad 2011 Cricket World Cup}} }} {{ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് നായകന്മാർ}} [[വർഗ്ഗം:1973-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 24-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മവിഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം നായകന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:അർജ്ജുന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ചിത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കേണ്ട താളുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:രാജ്യസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഇരട്ടശതകം നേടിയ കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:രാജ്യസഭയിലേക്ക് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടവർ]] [[വർഗ്ഗം:സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കർ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയ്ക്ക് വേണ്ടി ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് കളിച്ചവർ]] noq9avdv7bezhajr2zpbbcgwtm5idrz 4 10932 4643935 4621543 2026-07-06T08:48:27Z Gnoeee 101485 /* സൈറ്റ് നോട്ടീസിനുള്ള അപേക്ഷ */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4643935 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|WP:ANB}} {{വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/തലക്കെട്ട്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 200px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''നോട്ടീസ് ബോർഡിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> |- | [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2007|2007]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2008|2008]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2009|2009]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2010|2010]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2011|2011]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2012|2012]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2013|2013]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2014|2014]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2015|2015]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2016|2016]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2017|2017]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2018|2018]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2019|2019]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2020|2020]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2021|2021]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2022|2022]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2023|2023]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2024|2024]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2025|2025]] |} == Report concerning Jaisonll799 == {{User|Jaisonll799}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[ഉപയോക്താവ്:Langusto|Langusto]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Langusto|സംവാദം]]) 14:59, 6 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) == Report concerning Latijn == {{User|Latijn}} Vandalism. X-Wiki-Vandalism. See Metawiki <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[ഉപയോക്താവ്:NDG|NDG]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:NDG|സംവാദം]]) 20:11, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC) == അവലംബം-അവലംബങ്ങൾ == താളുകളുടെ അവസാനത്തിൽ അവലംബങ്ങൾക്കുള്ള തലക്കെട്ട് ഇത്രയും കാലം '''അവലംബം''' എന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈയിടെ അത് '''അവലംബങ്ങൾ''' എന്നാക്കി [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BF_%E0%B4%AE%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%B8%E0%B5%87%E0%B4%B2_%E0%B4%AE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%87%E0%B4%B2&diff=prev&oldid=4605583 മാറ്റുന്നത്] കാണുന്നുണ്ട്. അങ്ങനെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിക്കുന്നുന്നെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും ബോട്ടോടിച്ച് മാറ്റാൻ കഴിയില്ലേ. ആദ്യം അങ്ങനെ മാറ്റണോ വേണ്ടേ എന്ന് തീരുമാനിക്കുക. എന്നിട്ട് ആവശ്യമായത് ചെയ്യുമല്ലോ.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 07:08, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) :അവലംബം എന്നത് ഏകവചനവും അവലംബങ്ങൾ ബഹുവചനവുമാണ്. ഒരു അവലംബം മാത്രമേയുള്ളൂവെങ്കിൽ അവലംബം ശരി. പക്ഷെ ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ അവലംബം വരികയാണെങ്കിൽ അവലംബങ്ങൾ ശരി. ആദ്യം ലേഖനമെഴുതിയവർ ഇത് പരിഗണിക്കാത്തതായിരിക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. ഇത് ബോട്ടോടിച്ച് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. ലേഖനത്തിൽ തിരുത്തുന്നതും സാദ്ധ്യമാണ്. എങ്ങനെയായാലും വിരോധമില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:43, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) ::പക്ഷെ, അത് 85000+ ലേഖനങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴുള്ളത് അവലംബം എന്നാണ്. അത് അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നത് കൊണ്ട് പ്രത്യേകിച്ച് പ്രശ്നമൊന്നുമില്ല. ഒരു സമവായമില്ലാതെ അത് ഏതാനും ലേഖനങ്ങളിൽ മാറ്റുന്നത് നന്നാവില്ല എന്ന് കരുതുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 23:21, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) :::അങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നത് ഭാഷാപരമായി ശരിയല്ല. മാറ്റേണ്ടതാണ്. 85000+ ലേഖനങ്ങളിലുണ്ട് എന്നുള്ളതുകൊണ്ട് അത് ശരിയാവണമെന്നില്ല. ഭാഷ എന്നത് ഭൂരിപക്ഷതീരുമാനം മാത്രമല്ല വ്യാകരണനിയമങ്ങളും കൂടിയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:51, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) :നിലവിലുള്ള ഒരു ശൈലി മാറ്റുമ്പോൾ ഒരു സമവായം അനിവാര്യമാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും അത് [[വിക്കിപീഡിയ:വോട്ടെടുപ്പ്|ചർച്ച]] ചെയ്ത് സമവായമായ കാര്യമായതിനാലും, പലയിടങ്ങളിലും [[വിക്കിപീഡിയ:ലേഖനങ്ങളിലെ_അവലംബങ്ങൾ_-_തുടക്കക്കാർക്ക്|ഡോക്യുമെന്റ്]] ചെയ്യപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും. ഇനി അത് മാറ്റണമെങ്കിൽ ചർച്ച ചെയ്ത് തീരുമാനിക്കാം. അവലംബങ്ങൾ എന്ന് മാത്രമാക്കേണ്ടതില്ല റെഫറൻസുകൾ, സൈറ്റേഷനുകൾ, തെളിവുകൾ, പരാമർശങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെയും ചർച്ചക്ക് വെക്കാവുന്നതാണ്. തലക്കെട്ട് എന്ന നിലക്ക് ഏകവചനം മതിയാവുന്നതാണെന്നാണ് എന്റെ വിലയിരുത്തൽ. അത് അവലംബം ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിലും, നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ടെങ്കിലും തലക്കെട്ട് മാറ്റേണ്ടതില്ല.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 19:52, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) ::ഈ ചർച്ചകൾ കൂടി ശ്രദ്ധിക്കുക. :::*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം)/Archive_1#റെഫറൻസുകൾ|നയരൂപീകരണം]] :::*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)/archive_2#പ്രമാണാധാരസൂചിക|പ്രമാണാധാരസൂചിക]] :::*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)/archive_4#ആധാരസൂചിക|ആധാരസൂചിക]] ::--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 20:05, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) :::അവലംബം എന്ന വാക്ക് റെഫറൻസിന്‌ തുല്യമായി അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് വോട്ടെടുപ്പിൽ തീരുമാനിച്ചതാണ്. https://olam.in/dictionary/english/malayalam/reference പറയുന്നത് ഉദ്ധരണം, സൂചന, പരാമർശനം, പരാമർശം, സംശബ്ദം എന്നിങ്ങനെയാണ്. https://translate.wmcloud.org/ ൽ Reference -> പരാമർശം, References -> പരാമർശങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയാണ്. ഇവിടെ ഏകവചനം വേണോ ബഹുവചനം വേണോ എന്നതാണ് ചോദ്യം. കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമാവാനായി അവലംബങ്ങൾ എന്നുപയോഗിക്കണം എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം അതാണ് കൂടുതൽ ശരി. ഉദാ: കാര്യം -> കാര്യങ്ങൾ, പരാമർശം -> പരാമർശങ്ങൾ, വിവരം -> വിവരങ്ങൾ, ദത്തം -> ദത്തങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വ്യാപകമായി ബഹുവചനം പ്രയോഗത്തിലുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഒന്നിലധികം അവലംബം ഉണ്ടെങ്കിൽ ബഹുവചനം വേണ്ടതാണ്. ഇതേ കാര്യം ബാഹ്യലിങ്കുകൾ, പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ എന്നിവയിലും ബാധകമാണ്. വിവരം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു കണ്ണിയാണ് ഉള്ളതെങ്കിൽ കണ്ണി എന്നും ഒന്നിലധികമുണ്ടെങ്കിൽ കണ്ണികൾ എന്നും പ്രയോഗിക്കുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിൽ തന്നെ ഉപവർഗ്ഗങ്ങൾ, താളുകൾ എന്നിവയും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട് (വർഗ്ഗത്തിലെ താളുകൾ, വർഗ്ഗത്തിലെ താൾ എന്നല്ല). അതുകൊണ്ട് അവലംബത്തിനുമാത്രം ഏകവചനം മതിയെന്നത് ഭാഷാപരമായി ശരിയല്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:35, 26 മാർച്ച് 2026 (UTC) ::::ഏകവചനം വേണോ, ബഹുവചനം വേണോ എന്നെല്ലാം ചർച്ചകളിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്. ഏകവചനം മതി എന്നാണ് സമവായമായത്. അതാണ് മലയാള ഭാഷയുടെ രീതി എന്നും അവിടെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിന് ശേഷം വോട്ടെടുപ്പ് നടന്നത് അവലംബം, അവലംബങ്ങൾ, സഹായകപ്രമാണങ്ങൾ എന്നിവ വെച്ചാണ്. ആ വോട്ടെടുപ്പിലാണ് ഏകവചനമായ അവലംബം മതി എന്ന് തീരുമാനമായത്. :::::*മലയാളം വ്യാകരണത്തിൽ അചേതനങ്ങൾ (നിഷ്പ്രാണവസ്തുക്കൾ, ജഡമായ വസ്തുക്കൾ, നപുംസകലിംഗം) എന്നിവയുടെ ബഹുവചനം സൂചിപ്പിക്കാൻ പലപ്പോഴും ഏകവചന രൂപം തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭാഷയുടെ ഒരു സ്വഭാവമാണ്. :::::*ഇത് മലയാളത്തിന്റെ പ്രകൃതിസിദ്ധമായ സ്വഭാവം ആണെന്ന് വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ചർച്ചകളിലും പറയാറുണ്ട്. അചേതന വസ്തുക്കളുടെ ബഹുത്വം സന്ദർഭം കൊണ്ടോ വാക്യഘടന കൊണ്ടോ മനസ്സിലാക്കാമെന്നതിനാൽ, "കൾ" പോലുള്ള ബഹുവചന പ്രത്യയം എപ്പോഴും നിർബന്ധമല്ല. :::::*ഈ ശൈലി മലയാളത്തെ ലളിതവും സ്വാഭാവികവുമാക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.'' ::::എന്നെല്ലാമാണ് ഗ്രോക്ക് പറഞ്ഞതും.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 10:32, 26 മാർച്ച് 2026 (UTC) :::::ഇതിന് വ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതം (പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ വേണ്ടല്ലോ) ഉണ്ട് (ഇവിടെയും പ്രശ്നമുണ്ട്. ഞാനുദ്ദേശിച്ചത് ഒന്നിലധികം പ്രത്യാഘാതം ആണ് അത് ഈ വാക്ക് ദ്യോതിപ്പിക്കുന്നില്ല.). :::::മലയാളം വ്യാകരണത്തിൽ അചേതനങ്ങൾ (നിഷ്പ്രാണവസ്തുക്കൾ, ജഡമായ വസ്തുക്കൾ, നപുംസകലിംഗം) എന്നിവയുടെ ബഹുവചനം സൂചിപ്പിക്കാൻ പലപ്പോഴും ഏകവചന രൂപം തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭാഷയുടെ ഒരു സ്വഭാവമാണ്. :::::ഈ വാചകം തന്നെ മാറ്റണം. ''മലയാളം വ്യാകരണത്തിൽ അചേതനം (നിഷ്പ്രാണവസ്തു, ജഡമായ വസ്തു, നപുംസകലിംഗം) എന്നിവയുടെ ബഹുവചനം സൂചിപ്പിക്കാൻ പലപ്പോഴും ഏകവചന രൂപം തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭാഷയുടെ ഒരു സ്വഭാവമാണ്''. എന്നാക്കണം. :::::വർഗ്ഗങ്ങൾ, ഉപതാളുകൾ, കണ്ണികൾ, തിരുത്തുകൾ, ചർച്ചകൾ, സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വർഗ്ഗം, ഉപതാൾ, കണ്ണി, തിരുത്ത്, ചർച്ച, സമീപകാല മാറ്റം എന്നിങ്ങനെ ഏകവചനമായി ഉപയോഗിക്കണം (ഇതെല്ലാം അചേതന വസ്തുക്കളാണ്). എന്നാൽ വ്യാപകമായി മലയാള ഭാഷയുടെ പ്രയോഗം അങ്ങനെയല്ല. ഈ നിയമം നമ്മൾ അനുസരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ മീഡിയവിക്കിയുടെ മലയാളം പരിഭാഷയിൽ തന്നെ വ്യാപകമായ മാറ്റം വേണ്ടിവരും. നേരത്തേ സൂചിപ്പിച്ച ചർച്ചകളിൽ ഈ തരത്തലുള്ള പരിഗണന ഉണ്ടായിട്ടുള്ളതല്ല. അതുകൊണ്ട് അവലംബങ്ങൾ, പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ എന്നിവ രണ്ടും ഉപയോഗിക്കണമെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)/archive_4#ആധാരസൂചിക-_ചർച്ച|ആധാരസൂചിക-_ചർച്ച]] കാണുക. അവസാനം സമവായമാകാതെ പിരിയുകയാണുണ്ടായത്. ഇപ്പോൾ ച‌ർച്ചക്കുവച്ചാലും ഫലം ഇതിലും നല്ലതാകാൻ സാദ്ധ്യതയില്ല. നോക്കാം. [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)#ലേഖനത്തിൽ_അവലംബം/അവലംബങ്ങൾ_ഏതാണ്_വേണ്ടത്|ചർച്ച തുടങ്ങിവയ്ക്കുന്നു]] [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:10, 26 മാർച്ച് 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Watcheditlist]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[ഉപയോക്താവ്:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:NguoiDungKhongDinhDanh|സംവാദം]]) 00:55, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) :{{done}} --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:49, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) == FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION == FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the "Ezhamkulam Devi Temple" Page. Dear Stewards/Administrators, I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article "Ezhamkulam Devi Temple". Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights. Supporting Evidence (6 Points): <nowiki>*</nowiki> Evidence 1 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 2 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 3 (Documentary Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw</nowiki> – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. <nowiki>*</nowiki> Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): <nowiki>https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI</nowiki> – Confirms family rights at [00:01:14]. <nowiki>*</nowiki> Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug</nowiki> – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. <nowiki>*</nowiki> Evidence 6 (Historical Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw</nowiki> Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the "Ezhamkulam Devi Temple" page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power. Sincerely, [Your Name/Username] [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-19949-79|&#126;2026-19949-79]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-19949-79|talk]]) 10:56, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) [Your Name/Username] [[ഉപയോക്താവ്:Jayachandran thampi|Jayachandran thampi]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jayachandran thampi|സംവാദം]]) 10:58, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :@[[ഉപയോക്താവ്:Jayachandran thampi|Jayachandran thampi]] [[ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം]] എന്നതാളിൽ വ്യാപകമായ നശീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ (ലേഖനത്തിന്റെ പൊതുവായ ലേയൗട്ട് നശിപ്പിക്കുക, തെളിവില്ലാത്ത വിവരങ്ങൾ എഴുതുക, തിരുത്തൽ യുദ്ധം നടത്തുക, അവലംബങ്ങൾ ചേർക്കാതിരിക്കുക, പരസ്യപരമായ വീഡിയോ ലിങ്കുകൾ ചേർക്കുക മുതലായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ) തുടർച്ചയായയി ചെയ്യുകയും ലേഖനം നന്നാക്കാനുള്ള തുടർച്ചയായ ശ്രമങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ഈ ലേഖനം അംഗത്വമെടുത്തവർക്ക് മാത്രം തിരുത്താവുന്നരീതിയിൽ പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ലേഖനത്തിനെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായായണ്. കൂടാതെ ഈ സംവാദത്താളിൽ ആവശ്യപ്പെട്ട വിവിധ തെളിവുകൾ സംവാദമടക്കം ചില താത്കാലിക അക്കൗണ്ടുകൾ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞതും(താൾ ശൂന്യമാക്കുകയും) കൂടി കണക്കിലെടുത്ത് ലേഖനം സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. തത്കാലം ഈ ലേഖനം തിരുത്തുന്നതിന് ഒരു അക്കൗണ്ട് എടുക്കുക. നശീകരണം നടത്താതിരിക്കുക. ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്ക് മതിയായ തെളിവുകൾ നൽകുക, വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾ അനുസരിക്കുക എന്നിവ ചെയ്ത് ലേഖനം നന്നാക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:49, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == Request for Investigation: User:Ranjithsiji and Ezhamkulam Devi Temple page == I am reporting administrative bias and misuse of tools by Ranjithsiji on the Ezhamkulam Devi Temple page. On April 1 2026 the administrator locked the page indefinitely to suppress historical facts and official records regarding the Ambalathinal family. Despite evidence from the Official Temple Committee song (YouTube ID 8aGpQ1H8Iug) and historical videos (YouTube ID r3BlxrMuENw and 82X84d0DHTI) the admin refuses to allow factual corrections. This protection supports misinformation for local financial interests. I request the removal of page protection and a review of the administrator's conduct. Sincerely, [aju] FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the "Ezhamkulam Devi Temple" Page. Dear Stewards/Administrators, I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article "Ezhamkulam Devi Temple". Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights. Supporting Evidence (6 Points): <nowiki>*</nowiki> Evidence 1 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 2 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 3 (Documentary Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw</nowiki> – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. <nowiki>*</nowiki> Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): <nowiki>https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI</nowiki> – Confirms family rights at [00:01:14]. <nowiki>*</nowiki> Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug</nowiki> – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. <nowiki>*</nowiki> Evidence 6 (Historical Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw</nowiki> Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the "Ezhamkulam Devi Temple" page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power. Sincerely, [Aju] [[ഉപയോക്താവ്:Aju m unnithan|Aju m unnithan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Aju m unnithan|സംവാദം]]) 13:45, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :@[[ഉപയോക്താവ്:Aju m unnithan|Aju m unnithan]] താങ്കളുടെ ഈ പരാതി തന്നെ @[[ഉപയോക്താവ്:Jayachandran thampi|Jayachandran thampi]] എന്ന ഉപയോക്താവ് മുകളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ്. അതുകൊണ്ട് താങ്കൾ ആ ചർച്ചയിൽ പങ്കുചേരുന്നതാണ് നല്ലത് എന്നുതോന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:35, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ::ഈ താൾ മൊത്തം അലങ്കോലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ. അവസാനത്തെ ചില എഡിറ്റുകളോടെയാണ് ഇത് സംഭവിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഒന്ന് പരിശോധിക്കാമോ, @[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].--- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 06:49, 2 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :::@[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ഇപ്പോൾ ശെരിയായോ? [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:59, 2 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ::::{{കൈ}} [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 06:03, 8 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == Report concerning Alen.k.joseph == {{User|Alen.k.joseph}} Consistently removing speedy deletion tags <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[ഉപയോക്താവ്:魔琴|魔琴]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:魔琴|സംവാദം]]) 12:07, 10 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :Given temporary block. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 04:54, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == നശീകരണപ്രവർത്തനം == [[ഉപയോക്താവ്:Sneha lokam Pallikkal|Sneha lokam Pallikkal]] എന്ന ഉപയോക്താവ് ആവർത്തിച്ചുള്ള [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Sneha_lokam_Pallikkal#പക്ഷപാതപരമായ_ഉള്ളടക്കം|മുന്നറിയിപ്പുകൾക്കും]] [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%B0%E0%B5%87%E0%B4%96&logid=1715391 തടയപ്പെടലിനും] ശേഷവും പക്ഷപാതപരമായ ഉള്ളടക്കം ചേർക്കുകയും, അവലംബമുള്ള ഭാഗങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നടപടി എടുക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 11:09, 12 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :{{tick}} തടഞ്ഞു -- [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:16, 16 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ നാവ്ബോക്സുകൾ മൊബൈലിൽ കാണിക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == വിക്കിപീഡിയകളുടെ ലേഖനങ്ങളുടെ താഴെയുള്ള നാവിഗേഷൻ ബോക്സുകൾ മൊബൈലിൽ കാണില്ല എന്നുള്ളത് എല്ലാവർക്കും അറിയാവുന്ന കാര്യമാണല്ലോ. വായനക്കാർക്ക് കൂടുതൽ വിവരംനൽകാനും അവരെ വിക്കിയിൽ തുടരുന്നതിനുള്ള പ്രചോദനം നൽകാനും മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ ഇത്തരം നാവിഗേഷൻ ബോക്സുകൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. എന്നാൽ വിക്കിപീഡിയ വായിക്കുന്ന ഭൂരിഭാഗം വരുന്ന മൊബൈൽ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഇവ കാണാൻ കഴിയുന്നതല്ല. അതുപരിഹരിക്കാനായി നിലവിലുള്ള നാവിഗേഷൻ ബോക്സുകളുടെ css മാറ്റംവരുത്തി നേരത്തേ പരീക്ഷണം നടത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ അത് പ്രവർത്തിക്കുകയുണ്ടായില്ല. ഇപ്പോൾ css സിസ്റ്റം വളരെ പുരോഗമിച്ചിരിക്കുന്നതിാൽ div എലമെന്റ് അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി flex system ഉപയോഗിച്ച് ഇത് പുനർനിർമ്മിക്കാമെന്ന് വിചാരിക്കുന്നു. അതിൻ പ്രകാരം Common.css ൽ ചില ക്സാസുകൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. NavboxMobile എന്ന പുതിയ ഘടകവും NavboxMobile എന്ന പുതിയ ഫലകവും നിർമ്മിച്ചു. കൂടുതൽ ശരിയാക്കലുകൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 13:03, 22 മേയ് 2026 (UTC) == സൈറ്റ് നോട്ടീസിനുള്ള അപേക്ഷ == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(സാങ്കേതികം)#അബസ്ട്രാക്റ്റ്_വിക്കിപീഡിയ_മലയാളം_വിക്കിപീഡിയയിൽ_ചേർക്കുന്നത്_സംബന്ധിച്ച്|ചർച്ച നടക്കുന്ന താളിലേക്ക്]] ചർച്ച നടക്കുന്ന താളിലേക്ക് ഒരു സൈറ്റ് നോട്ടീസ് ഇടാനുള്ള അപേക്ഷ. 2026 ജൂലൈ 6 മുതൽ ജൂലൈ 18 വരെ.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:48, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) d47nfo2mfzmuw6wmne9gujbvokds4a6 4643936 4643935 2026-07-06T08:48:45Z Gnoeee 101485 /* സൈറ്റ് നോട്ടീസിനുള്ള അപേക്ഷ */ 4643936 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|WP:ANB}} {{വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/തലക്കെട്ട്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 200px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''നോട്ടീസ് ബോർഡിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> |- | [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2007|2007]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2008|2008]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2009|2009]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2010|2010]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2011|2011]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2012|2012]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2013|2013]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2014|2014]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2015|2015]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2016|2016]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2017|2017]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2018|2018]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2019|2019]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2020|2020]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2021|2021]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2022|2022]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2023|2023]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2024|2024]] . [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള നോട്ടീസ് ബോർഡ്/2025|2025]] |} == Report concerning Jaisonll799 == {{User|Jaisonll799}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[ഉപയോക്താവ്:Langusto|Langusto]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Langusto|സംവാദം]]) 14:59, 6 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) == Report concerning Latijn == {{User|Latijn}} Vandalism. X-Wiki-Vandalism. See Metawiki <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[ഉപയോക്താവ്:NDG|NDG]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:NDG|സംവാദം]]) 20:11, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC) == അവലംബം-അവലംബങ്ങൾ == താളുകളുടെ അവസാനത്തിൽ അവലംബങ്ങൾക്കുള്ള തലക്കെട്ട് ഇത്രയും കാലം '''അവലംബം''' എന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈയിടെ അത് '''അവലംബങ്ങൾ''' എന്നാക്കി [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BF_%E0%B4%AE%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%B8%E0%B5%87%E0%B4%B2_%E0%B4%AE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%87%E0%B4%B2&diff=prev&oldid=4605583 മാറ്റുന്നത്] കാണുന്നുണ്ട്. അങ്ങനെ മാറ്റാൻ തീരുമാനിക്കുന്നുന്നെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും ബോട്ടോടിച്ച് മാറ്റാൻ കഴിയില്ലേ. ആദ്യം അങ്ങനെ മാറ്റണോ വേണ്ടേ എന്ന് തീരുമാനിക്കുക. എന്നിട്ട് ആവശ്യമായത് ചെയ്യുമല്ലോ.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 07:08, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) :അവലംബം എന്നത് ഏകവചനവും അവലംബങ്ങൾ ബഹുവചനവുമാണ്. ഒരു അവലംബം മാത്രമേയുള്ളൂവെങ്കിൽ അവലംബം ശരി. പക്ഷെ ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ അവലംബം വരികയാണെങ്കിൽ അവലംബങ്ങൾ ശരി. ആദ്യം ലേഖനമെഴുതിയവർ ഇത് പരിഗണിക്കാത്തതായിരിക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. ഇത് ബോട്ടോടിച്ച് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. ലേഖനത്തിൽ തിരുത്തുന്നതും സാദ്ധ്യമാണ്. എങ്ങനെയായാലും വിരോധമില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:43, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) ::പക്ഷെ, അത് 85000+ ലേഖനങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴുള്ളത് അവലംബം എന്നാണ്. അത് അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നത് കൊണ്ട് പ്രത്യേകിച്ച് പ്രശ്നമൊന്നുമില്ല. ഒരു സമവായമില്ലാതെ അത് ഏതാനും ലേഖനങ്ങളിൽ മാറ്റുന്നത് നന്നാവില്ല എന്ന് കരുതുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 23:21, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) :::അങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നത് ഭാഷാപരമായി ശരിയല്ല. മാറ്റേണ്ടതാണ്. 85000+ ലേഖനങ്ങളിലുണ്ട് എന്നുള്ളതുകൊണ്ട് അത് ശരിയാവണമെന്നില്ല. ഭാഷ എന്നത് ഭൂരിപക്ഷതീരുമാനം മാത്രമല്ല വ്യാകരണനിയമങ്ങളും കൂടിയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:51, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) :നിലവിലുള്ള ഒരു ശൈലി മാറ്റുമ്പോൾ ഒരു സമവായം അനിവാര്യമാണ്. പ്രത്യേകിച്ചും അത് [[വിക്കിപീഡിയ:വോട്ടെടുപ്പ്|ചർച്ച]] ചെയ്ത് സമവായമായ കാര്യമായതിനാലും, പലയിടങ്ങളിലും [[വിക്കിപീഡിയ:ലേഖനങ്ങളിലെ_അവലംബങ്ങൾ_-_തുടക്കക്കാർക്ക്|ഡോക്യുമെന്റ്]] ചെയ്യപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും. ഇനി അത് മാറ്റണമെങ്കിൽ ചർച്ച ചെയ്ത് തീരുമാനിക്കാം. അവലംബങ്ങൾ എന്ന് മാത്രമാക്കേണ്ടതില്ല റെഫറൻസുകൾ, സൈറ്റേഷനുകൾ, തെളിവുകൾ, പരാമർശങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെയും ചർച്ചക്ക് വെക്കാവുന്നതാണ്. തലക്കെട്ട് എന്ന നിലക്ക് ഏകവചനം മതിയാവുന്നതാണെന്നാണ് എന്റെ വിലയിരുത്തൽ. അത് അവലംബം ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിലും, നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ടെങ്കിലും തലക്കെട്ട് മാറ്റേണ്ടതില്ല.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 19:52, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) ::ഈ ചർച്ചകൾ കൂടി ശ്രദ്ധിക്കുക. :::*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം)/Archive_1#റെഫറൻസുകൾ|നയരൂപീകരണം]] :::*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)/archive_2#പ്രമാണാധാരസൂചിക|പ്രമാണാധാരസൂചിക]] :::*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)/archive_4#ആധാരസൂചിക|ആധാരസൂചിക]] ::--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 20:05, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) :::അവലംബം എന്ന വാക്ക് റെഫറൻസിന്‌ തുല്യമായി അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് വോട്ടെടുപ്പിൽ തീരുമാനിച്ചതാണ്. https://olam.in/dictionary/english/malayalam/reference പറയുന്നത് ഉദ്ധരണം, സൂചന, പരാമർശനം, പരാമർശം, സംശബ്ദം എന്നിങ്ങനെയാണ്. https://translate.wmcloud.org/ ൽ Reference -> പരാമർശം, References -> പരാമർശങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയാണ്. ഇവിടെ ഏകവചനം വേണോ ബഹുവചനം വേണോ എന്നതാണ് ചോദ്യം. കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമാവാനായി അവലംബങ്ങൾ എന്നുപയോഗിക്കണം എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം അതാണ് കൂടുതൽ ശരി. ഉദാ: കാര്യം -> കാര്യങ്ങൾ, പരാമർശം -> പരാമർശങ്ങൾ, വിവരം -> വിവരങ്ങൾ, ദത്തം -> ദത്തങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വ്യാപകമായി ബഹുവചനം പ്രയോഗത്തിലുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഒന്നിലധികം അവലംബം ഉണ്ടെങ്കിൽ ബഹുവചനം വേണ്ടതാണ്. ഇതേ കാര്യം ബാഹ്യലിങ്കുകൾ, പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ എന്നിവയിലും ബാധകമാണ്. വിവരം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു കണ്ണിയാണ് ഉള്ളതെങ്കിൽ കണ്ണി എന്നും ഒന്നിലധികമുണ്ടെങ്കിൽ കണ്ണികൾ എന്നും പ്രയോഗിക്കുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിൽ തന്നെ ഉപവർഗ്ഗങ്ങൾ, താളുകൾ എന്നിവയും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട് (വർഗ്ഗത്തിലെ താളുകൾ, വർഗ്ഗത്തിലെ താൾ എന്നല്ല). അതുകൊണ്ട് അവലംബത്തിനുമാത്രം ഏകവചനം മതിയെന്നത് ഭാഷാപരമായി ശരിയല്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:35, 26 മാർച്ച് 2026 (UTC) ::::ഏകവചനം വേണോ, ബഹുവചനം വേണോ എന്നെല്ലാം ചർച്ചകളിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്. ഏകവചനം മതി എന്നാണ് സമവായമായത്. അതാണ് മലയാള ഭാഷയുടെ രീതി എന്നും അവിടെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിന് ശേഷം വോട്ടെടുപ്പ് നടന്നത് അവലംബം, അവലംബങ്ങൾ, സഹായകപ്രമാണങ്ങൾ എന്നിവ വെച്ചാണ്. ആ വോട്ടെടുപ്പിലാണ് ഏകവചനമായ അവലംബം മതി എന്ന് തീരുമാനമായത്. :::::*മലയാളം വ്യാകരണത്തിൽ അചേതനങ്ങൾ (നിഷ്പ്രാണവസ്തുക്കൾ, ജഡമായ വസ്തുക്കൾ, നപുംസകലിംഗം) എന്നിവയുടെ ബഹുവചനം സൂചിപ്പിക്കാൻ പലപ്പോഴും ഏകവചന രൂപം തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭാഷയുടെ ഒരു സ്വഭാവമാണ്. :::::*ഇത് മലയാളത്തിന്റെ പ്രകൃതിസിദ്ധമായ സ്വഭാവം ആണെന്ന് വ്യാകരണ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ചർച്ചകളിലും പറയാറുണ്ട്. അചേതന വസ്തുക്കളുടെ ബഹുത്വം സന്ദർഭം കൊണ്ടോ വാക്യഘടന കൊണ്ടോ മനസ്സിലാക്കാമെന്നതിനാൽ, "കൾ" പോലുള്ള ബഹുവചന പ്രത്യയം എപ്പോഴും നിർബന്ധമല്ല. :::::*ഈ ശൈലി മലയാളത്തെ ലളിതവും സ്വാഭാവികവുമാക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.'' ::::എന്നെല്ലാമാണ് ഗ്രോക്ക് പറഞ്ഞതും.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 10:32, 26 മാർച്ച് 2026 (UTC) :::::ഇതിന് വ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതം (പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ വേണ്ടല്ലോ) ഉണ്ട് (ഇവിടെയും പ്രശ്നമുണ്ട്. ഞാനുദ്ദേശിച്ചത് ഒന്നിലധികം പ്രത്യാഘാതം ആണ് അത് ഈ വാക്ക് ദ്യോതിപ്പിക്കുന്നില്ല.). :::::മലയാളം വ്യാകരണത്തിൽ അചേതനങ്ങൾ (നിഷ്പ്രാണവസ്തുക്കൾ, ജഡമായ വസ്തുക്കൾ, നപുംസകലിംഗം) എന്നിവയുടെ ബഹുവചനം സൂചിപ്പിക്കാൻ പലപ്പോഴും ഏകവചന രൂപം തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭാഷയുടെ ഒരു സ്വഭാവമാണ്. :::::ഈ വാചകം തന്നെ മാറ്റണം. ''മലയാളം വ്യാകരണത്തിൽ അചേതനം (നിഷ്പ്രാണവസ്തു, ജഡമായ വസ്തു, നപുംസകലിംഗം) എന്നിവയുടെ ബഹുവചനം സൂചിപ്പിക്കാൻ പലപ്പോഴും ഏകവചന രൂപം തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭാഷയുടെ ഒരു സ്വഭാവമാണ്''. എന്നാക്കണം. :::::വർഗ്ഗങ്ങൾ, ഉപതാളുകൾ, കണ്ണികൾ, തിരുത്തുകൾ, ചർച്ചകൾ, സമീപകാല മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വർഗ്ഗം, ഉപതാൾ, കണ്ണി, തിരുത്ത്, ചർച്ച, സമീപകാല മാറ്റം എന്നിങ്ങനെ ഏകവചനമായി ഉപയോഗിക്കണം (ഇതെല്ലാം അചേതന വസ്തുക്കളാണ്). എന്നാൽ വ്യാപകമായി മലയാള ഭാഷയുടെ പ്രയോഗം അങ്ങനെയല്ല. ഈ നിയമം നമ്മൾ അനുസരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ മീഡിയവിക്കിയുടെ മലയാളം പരിഭാഷയിൽ തന്നെ വ്യാപകമായ മാറ്റം വേണ്ടിവരും. നേരത്തേ സൂചിപ്പിച്ച ചർച്ചകളിൽ ഈ തരത്തലുള്ള പരിഗണന ഉണ്ടായിട്ടുള്ളതല്ല. അതുകൊണ്ട് അവലംബങ്ങൾ, പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ എന്നിവ രണ്ടും ഉപയോഗിക്കണമെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)/archive_4#ആധാരസൂചിക-_ചർച്ച|ആധാരസൂചിക-_ചർച്ച]] കാണുക. അവസാനം സമവായമാകാതെ പിരിയുകയാണുണ്ടായത്. ഇപ്പോൾ ച‌ർച്ചക്കുവച്ചാലും ഫലം ഇതിലും നല്ലതാകാൻ സാദ്ധ്യതയില്ല. നോക്കാം. [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)#ലേഖനത്തിൽ_അവലംബം/അവലംബങ്ങൾ_ഏതാണ്_വേണ്ടത്|ചർച്ച തുടങ്ങിവയ്ക്കുന്നു]] [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:10, 26 മാർച്ച് 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Watcheditlist]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[ഉപയോക്താവ്:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:NguoiDungKhongDinhDanh|സംവാദം]]) 00:55, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) :{{done}} --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:49, 25 മാർച്ച് 2026 (UTC) == FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION == FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the "Ezhamkulam Devi Temple" Page. Dear Stewards/Administrators, I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article "Ezhamkulam Devi Temple". Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights. Supporting Evidence (6 Points): <nowiki>*</nowiki> Evidence 1 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 2 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 3 (Documentary Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw</nowiki> – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. <nowiki>*</nowiki> Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): <nowiki>https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI</nowiki> – Confirms family rights at [00:01:14]. <nowiki>*</nowiki> Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug</nowiki> – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. <nowiki>*</nowiki> Evidence 6 (Historical Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw</nowiki> Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the "Ezhamkulam Devi Temple" page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power. Sincerely, [Your Name/Username] [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-19949-79|&#126;2026-19949-79]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-19949-79|talk]]) 10:56, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) [Your Name/Username] [[ഉപയോക്താവ്:Jayachandran thampi|Jayachandran thampi]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jayachandran thampi|സംവാദം]]) 10:58, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :@[[ഉപയോക്താവ്:Jayachandran thampi|Jayachandran thampi]] [[ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം]] എന്നതാളിൽ വ്യാപകമായ നശീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ (ലേഖനത്തിന്റെ പൊതുവായ ലേയൗട്ട് നശിപ്പിക്കുക, തെളിവില്ലാത്ത വിവരങ്ങൾ എഴുതുക, തിരുത്തൽ യുദ്ധം നടത്തുക, അവലംബങ്ങൾ ചേർക്കാതിരിക്കുക, പരസ്യപരമായ വീഡിയോ ലിങ്കുകൾ ചേർക്കുക മുതലായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ) തുടർച്ചയായയി ചെയ്യുകയും ലേഖനം നന്നാക്കാനുള്ള തുടർച്ചയായ ശ്രമങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ഈ ലേഖനം അംഗത്വമെടുത്തവർക്ക് മാത്രം തിരുത്താവുന്നരീതിയിൽ പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ലേഖനത്തിനെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായായണ്. കൂടാതെ ഈ സംവാദത്താളിൽ ആവശ്യപ്പെട്ട വിവിധ തെളിവുകൾ സംവാദമടക്കം ചില താത്കാലിക അക്കൗണ്ടുകൾ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞതും(താൾ ശൂന്യമാക്കുകയും) കൂടി കണക്കിലെടുത്ത് ലേഖനം സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. തത്കാലം ഈ ലേഖനം തിരുത്തുന്നതിന് ഒരു അക്കൗണ്ട് എടുക്കുക. നശീകരണം നടത്താതിരിക്കുക. ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്ക് മതിയായ തെളിവുകൾ നൽകുക, വിക്കിപീഡിയയുടെ നയങ്ങൾ അനുസരിക്കുക എന്നിവ ചെയ്ത് ലേഖനം നന്നാക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:49, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == Request for Investigation: User:Ranjithsiji and Ezhamkulam Devi Temple page == I am reporting administrative bias and misuse of tools by Ranjithsiji on the Ezhamkulam Devi Temple page. On April 1 2026 the administrator locked the page indefinitely to suppress historical facts and official records regarding the Ambalathinal family. Despite evidence from the Official Temple Committee song (YouTube ID 8aGpQ1H8Iug) and historical videos (YouTube ID r3BlxrMuENw and 82X84d0DHTI) the admin refuses to allow factual corrections. This protection supports misinformation for local financial interests. I request the removal of page protection and a review of the administrator's conduct. Sincerely, [aju] FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the "Ezhamkulam Devi Temple" Page. Dear Stewards/Administrators, I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article "Ezhamkulam Devi Temple". Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights. Supporting Evidence (6 Points): <nowiki>*</nowiki> Evidence 1 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 2 (Image): <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg</nowiki> <nowiki>*</nowiki> Evidence 3 (Documentary Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw</nowiki> – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. <nowiki>*</nowiki> Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): <nowiki>https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI</nowiki> – Confirms family rights at [00:01:14]. <nowiki>*</nowiki> Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug</nowiki> – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. <nowiki>*</nowiki> Evidence 6 (Historical Video): <nowiki>http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw</nowiki> Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the "Ezhamkulam Devi Temple" page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power. Sincerely, [Aju] [[ഉപയോക്താവ്:Aju m unnithan|Aju m unnithan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Aju m unnithan|സംവാദം]]) 13:45, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :@[[ഉപയോക്താവ്:Aju m unnithan|Aju m unnithan]] താങ്കളുടെ ഈ പരാതി തന്നെ @[[ഉപയോക്താവ്:Jayachandran thampi|Jayachandran thampi]] എന്ന ഉപയോക്താവ് മുകളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ്. അതുകൊണ്ട് താങ്കൾ ആ ചർച്ചയിൽ പങ്കുചേരുന്നതാണ് നല്ലത് എന്നുതോന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:35, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ::ഈ താൾ മൊത്തം അലങ്കോലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ. അവസാനത്തെ ചില എഡിറ്റുകളോടെയാണ് ഇത് സംഭവിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഒന്ന് പരിശോധിക്കാമോ, @[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].--- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 06:49, 2 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :::@[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ഇപ്പോൾ ശെരിയായോ? [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:59, 2 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ::::{{കൈ}} [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 06:03, 8 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == Report concerning Alen.k.joseph == {{User|Alen.k.joseph}} Consistently removing speedy deletion tags <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[ഉപയോക്താവ്:魔琴|魔琴]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:魔琴|സംവാദം]]) 12:07, 10 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :Given temporary block. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 04:54, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == നശീകരണപ്രവർത്തനം == [[ഉപയോക്താവ്:Sneha lokam Pallikkal|Sneha lokam Pallikkal]] എന്ന ഉപയോക്താവ് ആവർത്തിച്ചുള്ള [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Sneha_lokam_Pallikkal#പക്ഷപാതപരമായ_ഉള്ളടക്കം|മുന്നറിയിപ്പുകൾക്കും]] [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%B0%E0%B5%87%E0%B4%96&logid=1715391 തടയപ്പെടലിനും] ശേഷവും പക്ഷപാതപരമായ ഉള്ളടക്കം ചേർക്കുകയും, അവലംബമുള്ള ഭാഗങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നടപടി എടുക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 11:09, 12 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :{{tick}} തടഞ്ഞു -- [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:16, 16 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ നാവ്ബോക്സുകൾ മൊബൈലിൽ കാണിക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == വിക്കിപീഡിയകളുടെ ലേഖനങ്ങളുടെ താഴെയുള്ള നാവിഗേഷൻ ബോക്സുകൾ മൊബൈലിൽ കാണില്ല എന്നുള്ളത് എല്ലാവർക്കും അറിയാവുന്ന കാര്യമാണല്ലോ. വായനക്കാർക്ക് കൂടുതൽ വിവരംനൽകാനും അവരെ വിക്കിയിൽ തുടരുന്നതിനുള്ള പ്രചോദനം നൽകാനും മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ ഇത്തരം നാവിഗേഷൻ ബോക്സുകൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. എന്നാൽ വിക്കിപീഡിയ വായിക്കുന്ന ഭൂരിഭാഗം വരുന്ന മൊബൈൽ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഇവ കാണാൻ കഴിയുന്നതല്ല. അതുപരിഹരിക്കാനായി നിലവിലുള്ള നാവിഗേഷൻ ബോക്സുകളുടെ css മാറ്റംവരുത്തി നേരത്തേ പരീക്ഷണം നടത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ അത് പ്രവർത്തിക്കുകയുണ്ടായില്ല. ഇപ്പോൾ css സിസ്റ്റം വളരെ പുരോഗമിച്ചിരിക്കുന്നതിാൽ div എലമെന്റ് അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി flex system ഉപയോഗിച്ച് ഇത് പുനർനിർമ്മിക്കാമെന്ന് വിചാരിക്കുന്നു. അതിൻ പ്രകാരം Common.css ൽ ചില ക്സാസുകൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. NavboxMobile എന്ന പുതിയ ഘടകവും NavboxMobile എന്ന പുതിയ ഫലകവും നിർമ്മിച്ചു. കൂടുതൽ ശരിയാക്കലുകൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അഭിപ്രായങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 13:03, 22 മേയ് 2026 (UTC) == സൈറ്റ് നോട്ടീസിനുള്ള അപേക്ഷ == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(സാങ്കേതികം)#അബസ്ട്രാക്റ്റ്_വിക്കിപീഡിയ_മലയാളം_വിക്കിപീഡിയയിൽ_ചേർക്കുന്നത്_സംബന്ധിച്ച്|ചർച്ച നടക്കുന്ന താളിലേക്ക്]] ഒരു സൈറ്റ് നോട്ടീസ് ഇടാനുള്ള അപേക്ഷ. 2026 ജൂലൈ 6 മുതൽ ജൂലൈ 18 വരെ.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:48, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) ican042s77j1bllzsfh99opa0a03qca 0 13120 4643906 2157143 2026-07-06T06:49:38Z Vicharam 9387 4643906 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cape Verde}} {{Infobox Country or territory |native_name = ''República de Cabo Verde'' |conventional_long_name = Republic of Cape Verde |common_name = Cape Verde |image_flag = Flag of Cape Verde.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = LocationCapeVerde.svg |national_anthem = ''[[Cântico da Liberdade]]'' |official_languages = [[Portuguese language|Portuguese]] |regional_languages = [[Cape Verdean Creole]] |capital = [[Praia, Cape Verde|Praia]] |latd=14 |latm=55 |latNS=N |longd=23 |longm=31 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Cape Verde|President]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Cape Verde|Prime Minister]] |leader_name1 = [[Pedro Pires]] |leader_name2 = [[José Maria Neves]] |area_rank = 172nd |area_magnitude = 1 E9 |area = 4,033 |areami² = 1,557 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 420,979 <!--UN WPP--> |population_estimate_rank = 165th <!--UN WPP--> |population_estimate_year = July 2006 <!--UN WPP--> |population_census = 507,000 |population_census_year = 2005 |population_density = 126 |population_densitymi² = 326 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 79th |GDP_PPP = $3.055 billion <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = 158th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP_per_capita = $6,418 |GDP_PPP_per_capita_rank = 92nd |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from [[Portugal]] |established_event1 = Recognized |established_date1 = [[July 5]] [[1975]] |HDI = {{increase}} 0.722 |HDI_rank = 106th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Cape Verdean escudo]] |currency_code = CVE |country_code = |time_zone = [[Cape Verde Time|CVT]] |utc_offset = -1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = -1 |cctld = [[.cv]] |calling_code = 238 |footnotes = }} [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കൻ വൻ‌കരയിലെ]] ഒരു [[റിപ്പബ്ലിക്ക്|റിപ്പബ്ലിക്കാണ്]] '''റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് കേപ്പ് വെർഡെ'''. മുമ്പ് ജനവാസമില്ലാതെ കിടന്ന ഈ ദ്വീപസമൂഹം 15-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[പോർച്ചുഗൽ|പോർച്ചുഗീസുകാർ]] കണ്ടെത്തുകയും കോളനിവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1975ൽ സ്വതന്ത്രയായി. ==ഭാഷ== പോർച്ചുഗീസ് ആണ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷ. ഗ്രാമങ്ങളിൽ ക്രിയോളോയ്ക്കാണ് മുൻതൂക്കം. ആഫ്രിക്കൻ സ്വാധീനമുള്ള പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷയാണ് ക്രിയോളോ. ==ഭക്ഷണം== [[File:Cachupa frita.jpg|thumb|250px|കാചുപ ഫ്രിറ്റ]] പോർച്ചുഗീസ് സ്വാധീനം ഏറെയുള്ള ഭക്ഷണമാണ് കേപ് വെർദിന്റേത്. കാചുപ എന്ന സോസ് ആണ് ദേശീയഭക്ഷണം. വിവിധയിനം പയറുകൾ, ഇറച്ചി, മീൻ, ചോളം എന്നിവയെല്ലാം ചേർത്ത് കൊഴുത്ത പരുവത്തിൽ തയ്യാറാക്കുന്ന ഭക്ഷണമാണിത്. മറ്റ് ജനപ്രിയവിഭവങ്ങളാണ് പോസ്റ്റൽ ഡി മിലൊ(ഉരുളക്കിഴങ്ങ് മാവിൽ പൊതിഞ്ഞ ഇറച്ചിയും മീനും വേവിച്ച് ചൂടോടെ കഴിക്കുന്ന വിഭവം), കാൽഡൊ ഡി പിയിക്സെ(മീൻ സൂപ്പ്), ഗ്രോഗ്(കരിമ്പിൻനീര് വാറ്റിയുണ്ടാക്കുന്ന മദ്യം) എന്നിവ. {{Africa-geo-stub}} {{ആഫ്രിക്കയിലെ രാജ്യങ്ങളും ഭരണ പ്രദേശങ്ങളും}} <!--Interwiki--> [[വർഗ്ഗം:പടിഞ്ഞാറേ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] ps9iw3v0ppjgxh3qr6d67d1ybw1usj2 0 14399 4643814 4599536 2026-07-05T14:16:12Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643814 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|United Kingdom}} {{otheruses|യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം (വിവക്ഷകൾ)}} {{refimprove|date=2025 മേയ്}} {{essay-like|date=2025 ജനുവരി}} <!--{{വിവക്ഷ|ഐക്യരാജ്യം (യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം)}}--> {{Infobox country | common_name = യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം | linking_name = the United Kingdom<!--Note: "the" required here as this entry used to create wikilinks--> | conventional_long_name = യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം ഓഫ് ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ ആൻഡ് നോർത്തേൺ അയർലൻഡ് | image_flag = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | alt_flag = A flag composed of a red cross edged in white and superimposed on a red saltire, also edged in white, superimposed on a white saltire on a blue background | image_coat = | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br>Used in relation to Scotland (right) and elsewhere (left) | other_symbol_type = [[Coat of arms of the United Kingdom|Coats of arms]]: | national_anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" is the [[national anthem]] by custom, not statute, and there is no authorised version. Typically only the first verse is usually sung, although the second verse is also often sung as well at state and public events.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live }}</ref> The words ''King, he, him, his'', used at present, are replaced by ''Queen, she, her'' when the monarch is female.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United_States_Navy_Band_-_God_Save_the_Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Europe|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|Show [[British Overseas Territories]] and [[Crown Dependencies]]|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|Show [[Exclusive economic zone of the United Kingdom|its exclusive economic zones]]|default=1}} | map_caption = | capital = [[London|ലണ്ടൺ]] | coordinates = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city_region:GB}} | largest_city = തലസ്ഥാനം | languages_type = [[National language|ദേശീയഭാഷ]] | languages = {{indented plainlist| * [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] <!--Note: Just English, don't add "British English".--> }} | languages2_type = പ്രാദേശീക, ന്യൂനപക്ഷ ഭാഷകൾ{{Efn|Scots, Ulster Scots, Welsh, Cornish, Scottish Gaelic and Irish are classed as [[Regional language|regional]] or [[Minority language|minority]] languages under the [[Council of Europe]]'s [[European Charter for Regional or Minority Languages]].<ref name="reglang">{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead }}</ref> These include defined obligations to promote those languages.<ref>{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live }}; {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live }}; {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live }}</ref> See also [[Languages of the United Kingdom]]. Welsh has limited ''[[officially]]'' official status in Wales, as well as in the provision of national government services provided for Wales.}} | languages2 = {{Hlist <!--Anglo--> |[[Scots language|സ്കോട്ട്സ്]] |[[Ulster Scots dialects|അൾസ്റ്റർ സ്കോട്ട്സ്]] <!--Brittonic--> |[[Welsh language|വെൽഷ്]] |[[Cornish language|കോർണിഷ്]] <!--Goidelic--> |[[Scottish Gaelic|സ്കോട്ടിഷ് ഗലെയിക്]]<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"--> |[[Irish language|ഐറിഷ്]] |[[British Sign Language|ബ്രിട്ടീഷ് ആംഗ്യഭാഷ]] }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 81.7% [[White people in the United Kingdom|വെള്ളക്കാർ]] | 9.3% [[British Asian|ഏഷ്യൻ]] | 4.0% [[Black British|കറുത്തവർ]] | 2.9% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|മിക്സഡ്]] | 2.1% [[Other ethnic groups in the United Kingdom|മറ്റുള്ളവർ]] }} | ethnic_groups_year = [[2021 United Kingdom census|2021]] | ethnic_groups_ref = {{Efn|name=Census2021/22|Scotland held its census a year later after England, Wales and Northern Ireland due to the COVID-19 pandemic. As a result, the data shown is from two separate years.}}<ref name="2021 census - ethnicity - England and Wales">{{cite web |title=Ethnic group |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS021/editions/2021/versions/3/filter-outputs/2c225a7b-0b5a-4a56-825e-2d6df1c6be93 |date=28 March 2023 |website=Office for National Statistics |access-date=28 May 2024 |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528084856/https://www.ons.gov.uk/datasets/TS021/editions/2021/versions/3/filter-outputs/2c225a7b-0b5a-4a56-825e-2d6df1c6be93 |url-status=live }}</ref><ref name="2021 census - ethnicity - Northern Ireland">{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx |title=MS-B01 Ethnic group |author=<!--Not stated--> |date=30 November 2023 |website=[[Northern Ireland Statistics and Research Agency]] |access-date=28 May 2024 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812142657/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx |url-status=live }}</ref><ref name="2021 census - ethnicity and religion - Scotland">{{Cite web |title=Ethnic group, national identity, language and religion |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/search-the-census#/location/topics/list?topic=Ethnic%20group,%20national%20identity,%20language%20and%20religion&categoryId=1 |access-date=28 May 2024 |website=Scotland's Census |archive-date=14 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514142653/https://www.scotlandscensus.gov.uk/search-the-census#/location/topics/list?topic=Ethnic%20group,%20national%20identity,%20language%20and%20religion&categoryId=1 |url-status=live }}</ref> | religion = {{unbulleted list | 46.5% [[Religion in the United Kingdom#Christianity|ക്രിസ്തുമതം]] | 37.8% [[Irreligion in the United Kingdom|മതമില്ല]] | 6.5% [[Islam in the United Kingdom|ഇസ്ലാം]] | 1.7% [[Hinduism in the United Kingdom|ഹിന്ദുമതം]] | 0.9% [[Sikhism in the United Kingdom|സിക്ക്]] | 0.5% [[Buddhism in the United Kingdom|ബുദ്ധമതം]] | 0.5% [[British Jews|യഹൂദമതം]] | 0.6% [[Religion in the United Kingdom|മറ്റുള്ളവർ]] | 5.9% not stated }} | religion_year = 2021 | religion_ref = {{Efn|name=Census2021/22}}<ref name="2021 census - religion - England and Wales">{{cite web |title=Religion (detailed) |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS031/editions/2021/versions/4/filter-outputs/0ec10f6a-4f46-4655-b634-57e540601744 |date=5 April 2023 |website=Office for National Statistics |access-date=28 May 2024 |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528153440/https://www.ons.gov.uk/datasets/TS031/editions/2021/versions/4/filter-outputs/0ec10f6a-4f46-4655-b634-57e540601744 |url-status=live }}</ref><ref name="2021 census - religion - Northern Ireland">{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b21.xlsx |title=MS-B21 Religion - full detail |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2023 |website=Northern Ireland Statistics and Research Agency |access-date=28 May 2024 |archive-date=13 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613221149/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b21.xlsx |url-status=live }}</ref><ref name="2021 census - ethnicity and religion - Scotland" /> | demonym = {{hlist |[[British people|British]] |[[Briton]] }} | government_type = Unitary [[Constitutional monarchy#England, Scotland and the United Kingdom|parliamentary constitutional monarchy]]{{Efn|Although the United Kingdom has traditionally been seen as a [[unitary state]], an alternative description of the UK as a "union state", put forward by, among others, [[Vernon Bogdanor]],<ref>{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204328/https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live }}</ref> has become increasingly influential since the adoption of devolution in the 1990s.<ref>{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204223/https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39#v=onepage&q=Uk%20%2522unitary%20state%2522&f=false |url-status=live }}</ref> A union state is considered to differ from a unitary state in that while it maintains a central authority it also recognises the authority of historic rights and infrastructures of its component parts.<ref>{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204329/https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live }}; {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18 }}</ref>}} | leader_title1 = [[Monarchy of the United Kingdom|Monarch]] | leader_name1 = [[Charles III]] | leader_title2 = [[Prime Minister of the United Kingdom|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Keir Starmer]] <!--Do NOT change the name to Sir Keir Starmer without discussion in the talk page. --> | legislature = [[Parliament of the United Kingdom|Parliament]] | upper_house = [[House of Lords]] | lower_house = [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]] | sovereignty_type = [[Formation of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|Formation]] | established_event1 = [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542|Laws in Wales Acts]] | established_date1 = 1535 and 1542 | established_event2 = [[Union of the Crowns]] | established_date2 = 24 March 1603 | established_event3 = [[Treaty of Union]] | established_date3 = 22 July 1706 | established_event4 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union of England and Scotland]] | established_date4 = 1 May 1707 | established_event5 = [[Acts of Union 1800|Acts of Union of Great Britain and Ireland]] | established_date5 = 1 January 1801 | established_event6 = [[Irish Free State Constitution Act 1922|Irish Free State Constitution Act]] | established_date6 = 6 December 1922 | area_label = Total{{efn|name=ONSArea|[[Office for National Statistics|ONS]] Standard Area Measurement, 'area to mean high water'. Excludes the [[Crown Dependencies]] and [[British Overseas Territories]].}} | area_km2 = 244376 | area_footnote = <ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=[[ONS Open Geography Portal|Open Geography Portal]] |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052407/https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |url-status=live }}</ref> | area_rank = 78th | area_sq_mi = auto | area_label2 = Land{{efn|name=ONSLandArea|[[Office for National Statistics|ONS]] Standard Area Measurement, 'area to mean high water excluding inland water'. Excludes the [[Crown Dependencies]] and [[British Overseas Territories]].}} | area_data2 = {{convert|{{UK subdivision area|GSS=K02000001}}|km2|sqmi|abbr=on}} | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 68,265,209<ref name="ONS.UK-Population">{{cite web |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2023 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=[[Office for National Statistics]] (ONS) |website=www.ons.gov.uk |date=2024-10-08}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 21st | population_census = 66,940,559{{Efn|name=Census2021/22}}<ref name="2021 census - population - England and Wales">{{cite web |title=Population and household estimates, England and Wales: Census 2021, unrounded data |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/populationandhouseholdestimatesenglandandwales/census2021unroundeddata |date=2 November 2022 |website=Office for National Statistics |access-date=28 May 2024}}</ref><ref name="2021 census - population - Northern Ireland">{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |title=2021 Census |author=<!--Not stated--> |website=[[Northern Ireland Statistics and Research Agency]] |access-date=28 May 2024 |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703182652/https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |url-status=live }}</ref><ref name="2021 census - population - Scotland">{{Cite web |title=Quality Assurance report – Unrounded population estimates and ethnic group, national identity, language and religion topic data |website=Scotland's Census |date=21 May 2024 |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/ |access-date=28 May 2024 |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528160444/https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/ |url-status=live }}</ref> | population_census_year = 2021 | population_census_rank = | population_density_km2 = 281 | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = 51st | pop_den_footnote = <ref name="ONS.UK-Population"/> | GDP_PPP = {{increase}} $4.282&nbsp;trillion<ref name="IMF DataMapper">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/GBR |title=IMF DataMapper: United Kingdom |website=[[International Monetary Fund]] |date=22 October 2024 |access-date=11 November 2024}}</ref> | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_rank = 10th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $62,574<ref name="IMF DataMapper" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 28th | GDP_nominal = {{increase}} $3.588&nbsp;trillion<ref name="IMF DataMapper" /> | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_rank = 6th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $52,423<ref name="IMF DataMapper" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 20th | Gini = 35.4 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.940<!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 15th | currency = [[Pound&nbsp;sterling]]{{Efn|Some of the devolved countries, Crown Dependencies and British Overseas Territories issue their own sterling banknotes or currencies, or use another nation's currency. See [[List of British currencies]].}} ([[£]]) | currency_code = GBP | utc_offset = +0 | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]]{{Efn|Also observed by the [[Crown Dependencies]]. For further information, see [[Time in the United Kingdom]].}} | DST_note = | date_format = {{Abbr|dd|day}}/{{Abbr|mm|month}}/{{Abbr|yyyy|year}} ([[Anno Domini|AD]]){{efn|The UK Government uses the [[ISO 8601]] format, {{Abbr|yyyy|year}}-{{Abbr|mm|month}}-{{Abbr|dd|day}} for machine-readable dates and times.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=[[Government of the United Kingdom|HM Government]] |access-date=1 June 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509092813/https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |url-status=live }}</ref> See [[Date and time notation in the United Kingdom]].}} | drives_on = left{{Efn|Except two overseas territories: [[Gibraltar]] and the [[British Indian Ocean Territory]]}} | calling_code = [[Telephone numbers in the United Kingdom|+44]]{{Efn|[[Telephone numbers in the United Kingdom#Telephone numbers in Overseas Territories|Excludes most overseas territories]]}} | cctld = [[.uk]]{{Efn|The [[.gb]] domain is also reserved for the UK, but has been little used.}} }} [[പ്രമാണം:Europe-UK.svg|thumb|400px|യു.കെ.യുടെ സ്ഥാനം കാണിക്കുന്ന ഭൂപടം. കടുംപച്ച നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നതാണ്‌ യു.കെ. ഇളം പച്ച നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത് [[യുറോപ്യൻ യൂണിയൻ]] രാജ്യങ്ങളെയാണ്‌]] യൂറോപ്പ് ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ [[ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ]] ദ്വീപുകളിലെ [[ഇംഗ്ലണ്ട്]], [[സ്കോട്ട്‌ലാന്റ്]], [[വെയിൽസ്]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും, അയർലന്റ് ദ്വീപിലെ [[ഉത്തര അയർലണ്ട്|ഉത്തര അയർലണ്ടും]] ഉൾപ്പെട്ട കൂട്ടായ്മയാണ്‌ (ഐക്യരാജ്യം) '''യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം ഓഫ് ഗ്രേറ്റ്‌ ബ്രിട്ടൻ ആൻഡ് നോർത്തേൺ അയർലണ്ട് അഥവാ യൂകെ'''. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി വടക്കൻ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിൽ യൂറോപ്യൻ വൻകരയുടെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാറായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളാണ് യുകെയുടെ ഭാഗമായുള്ളത്. യുകെയുടെ ഭാഗമായ രാജ്യങ്ങളിൽ [[ഇംഗ്ലണ്ട്]] ആണ് ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം. ബ്രിട്ടീഷ് രാജ കുടുംബത്തിന്റെ ആസ്ഥാനവും ഇത് തന്നെ. ശിലായുഗം മുതൽ ഇവിടെ മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നാണു പുരാവസ്തു പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. AD അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ പ്രദേശ്ത്ത് കുടിയേറി പാർത്ത ആങ്ലെസ് എന്ന ജെർമൻ ഗോത്രവർഗത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നു ആണ് ഇംഗ്ലണ്ട് എന്ന് പേര് ഉണ്ടായത്. AD 927 മുതൽ ഒരു ഏകീക്രിത രാജ്യം ആയിരുന്നു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ബ്രിട്ടൺ ഒരു പ്രബല ശക്തി ആവുകയും ലോകത്തെമ്പാടും തന്റെ രാഷ്ട്രീയ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തുകയും ചെയ്തു. പാർലിമെണ്ടറി ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥ, വ്യവസായ വിപ്ലവം എന്നിവ ഉൽഭവിച്ചത് ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ആണ്. ലോകത്തെല്ലായിടത്തും ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ മാതൃരാജ്യം കൂടിയാണ് യുകെയുടെ പ്രധാന ഭാഗമായ ഇംഗ്ലണ്ട് (മെയിൻ ലാൻഡ്). [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]], [[ന്യൂസിലാൻഡ്]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറി താമസിച്ച ജനതയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഇംഗ്ലീഷുകാർ ആയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയും സംസ്കാരവും വ്യാപകമായത്. ഇന്നും കാനഡ, ഓസ്ട്രേലിയ, ന്യൂസിലാൻഡ് തുടങ്ങിയ പല പ്രമുഖ രാജ്യങ്ങളുടെയും ഭരണം ബ്രിട്ടീഷ് രാജകുടുംബത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലുള്ള ആറ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു മേഖല ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നു (ഇത് യുകെയുടെ ഭാഗമല്ല). യുകെ ഒരു വികസിത രാജ്യമാണ്. [[ജനാധിപത്യം]], വ്യക്തി സ്വാതന്ത്ര്യം, [[മതേതരത്വം]], സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ഒരു ക്ഷേമരാജ്യം കൂടിയാണിത്. വ്യവസായം, വ്യാപാരം, ഗവേഷണം, കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ, ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യ, വിദ്യാഭ്യാസം, ലിംഗ സമത്വം, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം, സാമൂഹിക ക്ഷേമം, [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യ പരിരക്ഷ]], [[വിനോദസഞ്ചാരം]] തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ യുകെ ഏറെ മുന്നിലാണ്<ref>{{Cite web|url=https://ukmalayalam.co.uk/fundamental-priciples-of-british-life/|title=|access-date=2024-12-15|archive-date=2024-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215142005/https://ukmalayalam.co.uk/fundamental-priciples-of-british-life/|url-status=dead}}</ref>. കേരളത്തിൽ നിന്നുൾപ്പടെ ധാരാളം വിദഗ്ധ ജോലിക്കാർ കുടിയേറുന്ന ഒരു രാജ്യം കൂടിയാണ് യൂകെ; പ്രത്യേകിച്ചും മെഡിസിൻ, [[നഴ്‌സിങ്]], സോഷ്യൽ വർക്ക്, ഹോട്ടൽ മാനേജ്മെന്റ് ആൻഡ് കാറ്ററിംഗ്, [[ഐടി]], എഞ്ചിനീയറിങ്, ഒക്കുപെഷണൽ തെറാപ്പി, ഫാർമസി തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ. കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ധാരാളം നഴ്സുമാരെ യൂകെയിലെ ആശുപത്രികളിൽ നിയമിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം മലയാളി നഴ്സുമാരെ യുകെയിൽ കാണാം. മലയാളികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദേശ ജോലിക്കാർക്ക് തദ്ദേശീയരിൽ നിന്നു റേസിസം നേരിടേണ്ടി വരുന്ന സാഹചര്യം പലപ്പോഴും യുകെയിൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിറത്തിന്റെ പേരിലോ വംശത്തിന്റെ പേരിലോ ഭാഷയുടെ പേരിലോ ആക്ഷേപങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ ഇത് യുകെയിൽ ഗുരുതരമായ കുറ്റകൃത്യമാണ്. റേസിസത്തിന് എതിരെ യുകെയിൽ ശക്തമായ നിയമമുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഇത്തരം കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ യുകെയിൽ കുറവല്ല. നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ പലപ്പോഴും ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ യുകെയിൽ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ വിദേശികളിൽ പലരും ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ അവഗണിക്കാറാണ് പതിവ്. നേരത്തേ പശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ ആളിപ്പടർന്ന ‘ബ്ലാക്ക് ലൈഫ് മാറ്റർ’ എന്ന സമരപരിപാടി യുകെയിലും നടന്നിരുന്നു. 2024-ലിൽ കുടിയേറ്റ വിരുദ്ധ കലാപം യുകെയിൽ നടന്നിരുന്നു. നിറത്തിന്റെ പേരിലുള്ള അതിക്ഷേപങ്ങൾക്കും അതിക്രമങ്ങൾക്കും എതിരെ നടന്ന പ്രധിഷേധ പരിപാടിയാണിത്. [[പ്രമാണം:United_Kingdom_labelled_map_ml.png|thumb|left|യുനൈറ്റഡ് കിങ്ഡത്തിലെ അംഗരാജ്യങ്ങൾ]] ==ഉൽപ്പത്തി== യൂണിയൻ 1800 ലെ നിയമങ്ങൾ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനും അയർലൻഡ് രാജ്യവും 1801 ൽ ഐക്യപ്പെടുത്തി, ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടന്റെയും അയർലണ്ടിന്റെയും യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം രൂപീകരിച്ചു. അയർലണ്ടിന്റെ വിഭജനത്തിനും 1922 -ൽ വടക്കൻ അയർലണ്ടിനെ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിനകത്ത് അയർലണ്ട് ദ്വീപിന്റെ ഏക ഭാഗമായി വിട്ടുകൊടുത്ത ഐറിഷ് ഫ്രീ സ്റ്റേറ്റിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ശേഷം, പേര് "ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൻ ആൻഡ് നോർത്തേൺ അയർലണ്ട്" എന്നാക്കി മാറ്റി. ==ചരിത്രം== ശിലായുഗം മുതൽ യുകെയിൽ മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നാണു പുരാവസ്തു അവശേഷിപ്പുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. AD അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ പ്രദേശത്ത് കുടിയേറി പാർത്ത ആങ്ലെസ് എന്ന ജെർമൻ ഗോത്രവർഗത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നു ആണ് ഇംഗ്ലണ്ട് എന്ന് പേര് ഉണ്ടായത്. AD 927 മുതൽ ഒരു ഏകീക്രിത രാജ്യം ആയിരുന്നു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ഒരു പ്രബല ശക്തി ആവുകയും ലോകത്തെമ്പാടും തന്റെ രാഷ്ട്രീയ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തുകയും ചെയ്തു. പാർലിമെണ്ടറി ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥ, വ്യവസായ വിപ്ലവം എന്നിവ ഉൽഭവിച്ചത് ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ആണു. ലോകത്തിലെ ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ മാതൃ രാജ്യം കൂടിയാണ് യുകെയുടെ ഭാഗമായ [[ഇംഗ്ലണ്ട്]]. ([[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]], [[ന്യൂസിലാൻഡ്]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറി താമസിച്ച ജനതയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഇംഗ്ലീഷുകാർ ആയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയും സംസ്കാരവും വ്യാപകമായത്. ഇന്നും കാനഡ, ഓസ്ട്രേലിയ, ന്യൂസിലാൻഡ് തുടങ്ങിയ പല പ്രമുഖ രാജ്യങ്ങളുടെയും ഭരണം ബ്രിട്ടീഷ് രാജകുടുംബത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ്.) ===പ്രാചീന കാലം=== ശിലായുഗം മുതൽ ഇവിടെ മനുഷ്യവാസം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നാണു പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങളിൽ നിന്നു മനസ്സിലാവുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനത്തെ ഹിമയുഗത്തിനു ശേഷം സമുദ്ര നിരപ്പ് ഇന്നു ഉള്ളതിനെക്കാൾ ഗണൃമായി കുറവു ആയിരുന്നു അതിനാൽ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ, അയർലന്റിനോടൊപ്പം യുറേഷ്യ ഭൂഖണ്ഡവുമായി ചേർന്ന് കിടക്കുക ആയിരുന്നു. ഹിമയുഗം കഴിഞു സമുദ്ര നിരപ്പു ഉയർന്നു തുടങ്ങി 10000 വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പൊൾ അയർലന്റ് ദ്വീപ് ഈ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നിന്നു വേർപെട്ടു. പിന്നെയും 2000 കൊല്ലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ ദ്വീപും യുറേഷ്യ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നിന്നു വേർപെട്ടു. ഈ ഭൂ പ്രദേശം യുറേഷ്യ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ചേർന്നു കിടക്കുന്ന കാലത്ത് ഉത്തര ഐബീരിയയിൽ നിന്നു കര മാർഗ്ഗം വന്ന മനുഷ്യർ ആണു ഇവിടെ ആദ്യമായി സ്ഥിരതാമസം ആക്കിയത്. അയോയുഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തോടെ മധ്യ യൂറോപ്പിൽ നിന്ന് കെൽറ്റു ഗോത്ര വർഗക്കാർ ഇവിടെ വന്നു താമസം ആയി. അന്നു ഇവിടത്തെ ജനങ്ങൾ കെൽറ്റ് ഭാഷ ആയ ബൈതോണിൿ ആയിരുന്നു സംസാരിച്ചിരുന്നത്. 43 AD ആയതോടെ റോമൻ സൈന്യം ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടന്റെ ഒട്ടുമിക്ക പ്രദേശങ്ങളും പിടിച്ചടക്കി, അങ്ങനെ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ റോമൻ സാമ്രജ്യത്തിന്റെ ബ്രിട്ടാനിയ പ്രവിശ്യ ആയി. അതിനു ശേഷം ബ്രിട്ടനിൽ ഗ്രെകൊ റോമൻ സംസ്കാരം പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. റോമാക്കാരുടെ വരവോടെ ക്രിസ്തു മതവും യുകെയിൽ വ്യാപിച്ചു. AD അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടോടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റു അതിത്തികൾ സംരക്ഷിക്കാനും, ആഭ്യന്തര യുദ്ധങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാനും വേണ്ടി റോമൻ ഭരണാധികാരികൾ സൈന്യങ്ങളെ ബ്രിട്ടനിൽ നിന്നു തിരിച്ചു വിളിച്ചു തുടങ്ങി. അതൊടെ ബ്രിട്ടനിലെ റോമൻ സൈനിക ശക്തി ക്ഷയിച്ചു തുടങ്ങി. ===മദ്ധ്യകാലം=== ബ്രിട്ടനിൽ നിന്നു റോമൻ സൈന്യം പിൻവാങ്ങിയതോടെ, മുൻപു ബ്രിട്ടന്റെ തീര പ്രദേശങ്ങളിൽ ചില്ലറ ആക്രമണങ്ങളും കൊള്ളയും മറ്റും ആയി നടന്നിരുന്ന ആങ്ങ്ൾസ്, സാക്സൺ, ജൂട്ട് എന്നീ ജെർമൻ ഗോത്ര വർഗങ്ങൾ ധൈര്യസമേതം ആക്രമിച്ചു കയറി ഇവിടെ സ്ഥിര താമസം ആയി. ഈ ജെർമാനിക് ഗോത്ര വർഗങ്ങളെ കൂട്ടമായി ആംഗ്ലോ സാക്‌സൺ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും. ഇവരും ബ്രിറ്റൊൺ എന്നു വിളിക്കുന്ന ബ്രിട്ട്നിലെ ആദിവാസികളും തമ്മിൽ അനേകം യുദ്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ക്രമേണ ബ്രിട്ടന്റെ ഒരു ഭാഗമായ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ആംഗ്ലോ സാക്‌സൺ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയി. അന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പ്രമുഖ ആംഗ്ലൊ സാക്സൺ രാജ്യങ്ങൾ Northumbria, Mercia, Wessex, East Anglia, Essex, Kent and Sussex എന്നിവയാണ്. AD 1066 - ൽ വില്യം ഡ്യൂക് ഒഫ് നോർമണ്ടി (വില്യം ദി കോൻക്വറർ) ഇംഗ്ലണ്ട് ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കി. ഈ ആക്രമണത്തോടു കൂടി നോർമണ്ടിയിൽ നിന്നു വന്നവർ (നോർമൻ) ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഭരണ വർഗം ആയി. വില്യം ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ആദ്യത്തെ നോർമൻ രാജാവും ആയി. നോർമൻ ജനത ഫ്രഞ്ച് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവർ ആയിരുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ നിന്നു ആംഗ്ലോ-സാക്സൺ ഭാഷയെ (പഴയ ഇംഗ്ലീഷ്) തുടച്ചു മാറ്റാൻ വേണ്ടി നോർമൻ ഭരണാധികാരികൾ ആംഗ്ലോ-സാക്സൺ ഭാഷ പള്ളിക്കൂടങ്ങളിൽ പഠിപ്പിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചു. കാല ക്രമേണ ഇംഗ്ലീഷ് ഇവിടുത്തെ ഭാഷയായി മാറി. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == 243,610 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ് ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടന്റെ ആകെ വിസ്തീർണ്ണം.യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം ഏകദേശം 244,820 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ് (94,530 ചതുരശ്ര മൈൽ). ബ്രിട്ടീഷ് ദ്വീപുകളുടെ ദ്വീപസമൂഹത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും രാജ്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൻ ദ്വീപ്, അയർലണ്ട് ദ്വീപിന്റെ വടക്ക്-കിഴക്ക് ആറിലൊന്ന്, ചുറ്റുമുള്ള ചില ചെറിയ ദ്വീപുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് വടക്കൻ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിനും വടക്കൻ കടലിനും ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, തെക്കുകിഴക്കൻ തീരത്ത് വടക്കൻ ഫ്രാൻസിന്റെ തീരത്ത് നിന്ന് 22 മൈൽ (35 കിലോമീറ്റർ) അകലെ വരുന്നു, അതിൽ നിന്ന് ഇംഗ്ലീഷ് ചാനൽ അതിനെ വേർതിരിക്കുന്നു. 1993 ൽ യുകെയുടെ 10 ശതമാനം വനമായിരുന്നു, 46 ശതമാനം മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങൾക്കും 25 ശതമാനം കാർഷിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും കൃഷി ചെയ്തു. ലണ്ടനിലെ റോയൽ ഗ്രീൻവിച്ച് ഒബ്സർവേറ്ററി 1884 -ൽ വാഷിംഗ്ടൺ ഡിസിയിലെ പ്രൈം മെറിഡിയന്റെ നിർവചന കേന്ദ്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, എന്നിരുന്നാലും കൂടുതൽ കൃത്യമായ ആധുനിക അളവുകോൽ കാരണം മെറിഡിയൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ നിരീക്ഷണാലയത്തിന് 100 മീറ്റർ കിഴക്കായി കിടക്കുന്നു. യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം അക്ഷാംശങ്ങൾ 49 ° നും 61 ° N നും ഇടയിലാണ്, രേഖാംശങ്ങൾ 9 ° W നും 2 ° E നും ഇടയിലാണ്. വടക്കൻ അയർലണ്ട് റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ടുമായി 224 മൈൽ (360 കി.മീ) അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. പങ്കിടുന്ന ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടന്റെ തീരപ്രദേശം 11,073 മൈൽ (17,820 കിലോമീറ്റർ) ആണ്. 31 മൈൽ (50 കി.മീ) (24 മൈൽ (38 കി.മീ) വെള്ളത്തിനടിയിൽ) ചാനൽ ടണൽ വഴി ഇത് യൂറോപ്പിലെ ഭൂഖണ്ഡവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ടണൽ ആണ്. യുകെയിലെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ പകുതിയോളം (53 ശതമാനം) ഇംഗ്ലണ്ടാണ്, ഇത് 130,395 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (50,350 ചതുരശ്ര മൈൽ) ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളും, കൂടുതൽ മലനിരകളും, ടീസ്-എക്സ് ലൈനിന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ചില പർവതപ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; തടാക ജില്ല, പെന്നൈൻസ്, എക്സ്മൂർ, ഡാർട്ട്മൂർ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ. പ്രധാന നദികളും അഴിമുഖങ്ങളും തേംസ്, സെവർൺ, ഹംബർ എന്നിവയാണ്. ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള പർവ്വതം ലേക് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ സ്കഫെൽ പൈക്ക് (978 മീറ്റർ (3,209 അടി)) ആണ്. ==പ്രധാനപ്പെട്ട നഗരങ്ങൾ== [[ലണ്ടൻ]], [[ബിർമിങ്ഹാം]], [[ഗ്ലാസ്ഗോ]], ബ്രിസ്റ്റോൾ, [[മാഞ്ചെസ്റ്റർ]], ഷെഫീൽഡ്, ലീഡ്‌സ്, എഡിമ്പറ,ലസ്റ്റർ, കവൻട്രി, ബ്രാഡ്ഫോഡ്, [[കാർഡിഫ്]], [[ബെൽഫാസ്റ്റ്]], നൊട്ടിങ്ഹാം, ഹൾ, ന്യൂകാസിൽ, സതാംപ്ടൻ തുടങ്ങിയവ. ==ജനസംഖ്യാ ശാസ്ത്രം== 2023 ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം യുകെയിലെ ജനസംഖ്യ 68.35 മില്യൺ അഥവാ 6.835 കോടി ആണ്. യുകെയിലെ ജനന നിരക്ക് 2022 ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഒരു സ്ത്രീക്ക് 1.57 കുട്ടികൾ എന്ന നിരക്കിലാണ്. 2022 നെ അപേക്ഷിച്ചു ഒരു ശതമാനത്തിന്റെ വളർച്ച യുകെയിലെ ജനസംഖ്യയിൽ രേഖപ്പെടുത്തി. കുടിയേറ്റം ഈ രാജ്യത്തെ ജനസംഖ്യ വർധിക്കുന്നതിൽ ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. യുകെയിലെ ജനസാന്ദ്രത, ഒരു ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിന് 279 നിവാസികൾ എന്ന കണക്കിലാണ്. യുകെ വളരെ നഗരവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടതാണ്, ജനസംഖ്യയുടെ നല്ലൊരു ശതമാനത്തിലധികം പേരും നഗരങ്ങളിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. യുകെയിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യ ഉള്ള പ്രദേശം [[ലണ്ടൻ]] നഗരമാണ്. ==സാമ്പത്തികം== ജിഡിപി (Gross Domestic Product) അടിസ്ഥാനത്തിൽ ലോകത്തിലെ ആറാമത്തെ വലിയ സാമ്പത്തിക ശക്തി ആണ് യുകെ. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[ചൈന]], [[ജർമ്മനി]], [[ഇന്ത്യ]], [[ജപ്പാൻ]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളാണ് യഥാക്രമം ആദ്യത്തെ അഞ്ച് സ്ഥാനങ്ങളിൽ യുകെയ്ക്ക് മുൻപിൽ ഉള്ളത്. യുകെയ്ക്ക് പിന്നിൽ ഏഴാമത്തെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയായ [[ഫ്രാൻസ്]] നിലകൊള്ളുന്നു. യുകെയ്ക്ക് വളരെ വികസിത സമ്മിശ്ര-വിപണി സമ്പദ്‌ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. ഇതിൽ സ്വതന്ത്രമായ ക്യാപിറ്റലിസവും സർക്കാർ നിയന്ത്രിതമായ സോഷ്യലിസവും ഉൾപ്പെടുന്നു. വിവിധ ഉത്പന്നങ്ങളുടെ കയറ്റുമതി, സേവന മേഖല, വിനോദ സഞ്ചാരം (ടൂറിസം) തുടങ്ങിയവ യുകെ സമ്പത് വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് കരുത്ത് പകരുന്നു. ആഗോളവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സമ്പദ്‌ വ്യവസ്ഥയുള്ള ലോകത്തിലെ വലിയ വ്യാപാര രാഷ്ട്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. 2023 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം 3.34 ട്രില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളർ ആണ് യുകെയുടെ ജിഡിപി. ജിഡിപി അടിസ്ഥാനത്തിൽ യുകെയിലെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രതിശീർഷ വരുമാനം 37,151 ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ടുകൾ ആണ്. ==ആരോഗ്യം== യുകെ ആരോഗ്യ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സേവന ദാതാവാണ് ‘എൻ. എച്. എസ് അഥവാ നാഷണൽ ഹെൽത്ത്‌ സർവീസ് (NHS)’. ഇത് സർക്കാർ ഉടമസ്ഥയിലുള്ള ഒരു പൊതു മേഖല സ്ഥാപനമാണ്. ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ മാത്രമല്ല സാമൂഹികമായ സേവനങ്ങൾ (അഥവാ സോഷ്യൽ കെയർ) എന്നിവയും ഇതുവഴി ലഭ്യമാണ്. ഇതിനെ ‘ഹെൽത്ത്‌ ആൻഡ് സോഷ്യൽ കെയർ (Health and Social Care)’ എന്ന്‌ പറയുന്നു. എൻ. എച്. എസിന്റെ സേവനം സൗജന്യമാണെങ്കിലും ദന്ത ചികിത്സ പോലെയുള്ള ചില സേവനങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക തുക ഈടാക്കാറുണ്ട്. യുകെയിലെ നാല് അംഗ രാജ്യങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമായ രീതികളിലാണ് എൻ. എച്. എസ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. യുകെയിലെ ജോലിക്കാരിൽ നിന്ന് പിരിച്ചെടുക്കുന്ന നികുതി, നാഷണൽ ഇൻഷുറൻസ് തുക തുടങ്ങിയവ എൻ എച് എസിന്റെ ചിലവുകൾക്കായി സർക്കാർ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. എൻ. എച്. എസ് ആശുപത്രികളിൽ ചിലപ്പോൾ ചികിത്സയ്ക്ക് വേണ്ടി കാത്തിരിക്കേണ്ടി വരാറുണ്ട്. ഇത് പല രോഗികൾക്കും വളരെയധികം ബുദ്ധിമുട്ടേറിയ ഒരു കാര്യമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ മെഡിക്കൽ പ്രാക്ടീസ് അഥവാ ജിപി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആരോഗ്യ പരിപാലന കേന്ദ്രങ്ങൾ, സ്വകാര്യ ആശുപത്രികൾ തുടങ്ങിയവയും യുകെയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ആളുകൾ അടുത്തുള്ള ഇത്തരം ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ അഥവാ ജിപി സേവന ദാതാവിൽ പേര്, വിവരങ്ങൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. തുടർന്നുള്ള ഡോക്ടറുടെ സേവനം, പരിശോധനകൾ, ചികിത്സ തുടങ്ങിയവ അത്തരം കേന്ദ്രങ്ങൾ വഴി ലഭ്യമാകുന്നതാണ്. സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലെ ചികിത്സയ്ക്ക് പ്രത്യേക ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസിൽ ചേരുന്നത് ഗുണകരമാണ്. അതുവഴി കാര്യമായ ചിലവില്ലാതെ വേഗത്തിലുള്ള ചികിത്സ ലഭ്യമാകുന്നു. കൂടാതെ പല രോഗങ്ങൾക്കുമുള്ള ചികിത്സ, പ്രതിരോധ വാക്സിനുകൾ എന്നിവ പ്രാദേശിക ഫാർമസികൾ വഴി ലഭിക്കുന്നതാണ്. അതിനുവേണ്ടി അവിടുത്തെ ഫാർമസിസ്റ്റിനെ സമീപിക്കാവുന്നതാണ്. എൻ എച് എസുമായി ചേർന്ന് ഫാർമസികൾ ചില രോഗങ്ങൾക്ക് സൗജന്യ ചികിത്സയും ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇവ ആളുകൾക്ക് പൊതുവേ എളുപ്പം പ്രാപ്തമാകുന്നതാണ്. ==സംസ്കാരം== ചരിത്രപരമായി ബ്രിട്ടീഷ്, ഐറിഷ്, യൂറോപ്യൻ സംസ്കാരങ്ങൾ യുകെയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. യുകെയുടെ സംസ്കാരം അതിന്റെ ഘടക രാജ്യങ്ങളുടെ ദേശീയതകളുടെ ശ്രേണിയിൽ നിന്ന് സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു. ജനാധിപത്യപരവും സ്വതന്ത്രവും നീതിയുക്തമായ ഒരു സമൂഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന നയങ്ങൾ ഭരണഘടനാപരമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. 1950-കൾ മുതൽക്കേ, യുകെ മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾക്കും അതിലെ എല്ലാ ജനങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളാനും സംരക്ഷിക്കാനും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്കോട്ട്ലണ്ടിലും വടക്കൻ അയർലണ്ടിലും, സാംസ്കാരിക വ്യതിയാനം അല്പം പ്രകടമാണ്, കാരണം പാരമ്പരാഗതമായ ഇംഗ്ലീഷ് സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സ്കോടിഷ്, ഐറിഷ് സംസ്കാരം ഇവിടങ്ങളിൽ നിലവിലുണ്ട്. നീതിയുക്തമായ ഒരു ക്ഷേമ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം യുകെയിൽ കാണാം. മൾട്ടി കൾച്ചറലിസം, കുടിയേറ്റം, അഭയാർത്ഥി സംയോജനം, പൊതു ധന സഹായത്തോടെയുള്ള എൻഎച്എസ് വഴിയുള്ള സൗജന്യ ആരോഗ്യ പരിപാലനം, സമ്പത്ത് തുല്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഉയർന്ന നികുതി, ദേശീയ ഇൻഷുറൻസ്, വധശിക്ഷ നിയമവിരുദ്ധമാക്കൽ, ദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ശക്തമായ സംവിധാനങ്ങൾ, സാമൂഹിക സുരക്ഷാ ആനുകൂല്യങ്ങൾ, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ (ഉദാ: [[ഗർഭധാരണം]], [[കുടുംബാസൂത്രണം]] അഥവാ [[ഗർഭനിരോധന രീതികൾ]] തുടങ്ങിയവ), കുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങൾ, വൃദ്ധജന പരിപാലനം, എൽജിബിടിഐഎ (LGBTIA+) എന്ന ലിംഗ-ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ എന്നിവയോടുള്ള ഉദാര മനോഭാവം, നിയമവിധേയമാക്കിയ ദയാവധം, വിദേശ സഹായ നയങ്ങൾ, സംരംഭകരോടുള്ള ഉദാര സമീപനം, ബിസിനസ്‌ വളർത്താനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് സ്കോളർഷിപ്പുകൾ, വ്യക്തി സ്വാതന്ത്ര്യം, വ്യക്തിക്ക് സ്വയം പര്യാപ്തം ആകാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ, ജനങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയവും സ്വതന്ത്രവുമായ ചിന്താഗതി വളർത്തുക തുടങ്ങിയവ യുകെയുടെ നീതിപൂർവമായ രാഷ്ട്രീയ സാംസ്കാരിക മൂല്യങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്. ==മതം== യുകെ വൈവിധ്യ പൂർണ്ണമായി വിവിധ വിശ്വാസങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന, ഒരു മതേതര ജനാധിപത്യ രാജ്യമാണ്. മതത്തിന് ഈ രാജ്യത്തിൽ അമിതമായ പ്രാധാന്യം ഇല്ല. ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളും തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ മതത്തിന് പ്രാധാന്യം കൽപ്പിക്കുന്നില്ല. പശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ നടന്ന നവോധാനം, നഗരവൽക്കരണം, സാമ്പത്തിക വളർച്ച, സോഷ്യൽ സെക്യൂരിറ്റി സംവിധാനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസ പുരോഗതി, സ്വതന്ത്ര മനോഭാവം തുടങ്ങിയവ മതത്തിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു. ചരിത്രപരമായി മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുൻപ് യുകെയിൽ പാഗൻ മതം പ്രബലമായിരുന്നു. ദേവിദേവന്മാരെയും, പൂർവികരെയും ആരാധിക്കുന്ന പുരാതന വിശ്വാസം ആയിരുന്നു അത്. റോമാക്കാരുടെ അധിനിവേശത്തോടെ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യുകെയിൽ [[ക്രിസ്തുമതം]] എത്തിച്ചേർന്നു. യുകെ ഒരു പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് രാജകുടുംബം ഈ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങളിൽ നല്ലൊരു ശതമാനവും മതങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. ജനങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയവും സ്വതന്ത്രവുമായ മനോഭാവം വളർത്തുന്നതിൽ സർക്കാർ ശ്രദ്ധിക്കുന്നുണ്ട്. യുകെയുടെ ഭരണഘടനയും ദേശീയ ഗാനവും ദൈവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഔദ്യോഗിക പള്ളി ‘ചർച്ച് ഓഫ് ഇംഗ്ലണ്ട്’ എന്ന ദേവാലയമാണ്, അതുപോലെ സ്കോട്ട്ലണ്ടിൽ ‘പ്രസ്ബൈടെറിയൻ ചർച്ച് ഓഫ് സ്കോട്ട്ലണ്ട്’ ആണ് ഔദ്യോഗിക പള്ളി. യുകെ സർക്കാർ ഔദ്യോഗികമായി മതപരമായ ബഹുസ്വരതയ്ക്ക് പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമാണ്. യുകെയിലെ മതസ്വാതന്ത്ര്യം നിയമപരമായി സംരക്ഷിത അവകാശമാണ്. എന്നിരുന്നാലും യുകെയിൽ മതങ്ങളെ ശരിയായ രീതിയിൽ മാന്യമായി വിമർശിക്കുന്നത് അനുവദിനീയമാണ്. മത വിമർശനം യുകെ നിയമ പ്രകാരം കുറ്റകരമല്ല. മതാചാരം യുകെയിൽ പൊതുവെ ഒരു സ്വകാര്യ വിഷയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിശ്വാസികളായ പല വ്യക്തികളും യുകെയിൽ മതാചാരങ്ങൾ വ്യക്തിപരമായി മാത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരാണ്. മറ്റുള്ളവർക്ക് ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകുന്ന ആചാരങ്ങൾ ഈ രാജ്യത്ത് പൊതുവേ കാണപ്പെടുന്നില്ല എന്നത് എടുത്തു പറയേണ്ടതുണ്ട്. മതപരമോ അല്ലെങ്കിൽ സംസ്കാരികപരമോവായ ആഘോഷങ്ങളായ [[ക്രിസ്തുമസ്]], [[ഈസ്റ്റർ]] തുടങ്ങിയവ യുകെയിൽ ഉടനീളം വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ഹലോവീൻ മറ്റൊരു ആഘോഷമാണ്. യുകെയിൽ ഉടനീളവും വിശേഷിച്ചു ലണ്ടൻ, ബർമിങ്ഹാം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ റമദാനും വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ലണ്ടൻ, ലസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ [[ദീപാവലി]], [[നവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. 1950-കൾക്ക് ശേഷം മത അനുയായികളുടെ നിരക്ക് യുകെയിൽ കുറഞ്ഞുവരികയാണ്. ഒരുകാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് (യൂറോപ്യൻ) സംസ്‌കാരത്തിന്റെയും നിത്യ ജീവിതത്തിന്റെയും അവിഭാജ്യ ഘടകമായിരുന്ന പാഗൻ മതവും പിന്നീട് വന്ന ക്രിസ്തീയതയും ക്ഷയിച്ചതോടെ, യുകെയിൽ മത രഹിതരുടെ എണ്ണം കൂടി. ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽ ഭൂരിഭാഗവും തങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ മതം അപ്രധാനമാണെന്ന് കരുതുന്നു എന്ന്‌ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. 2021 ലെ സെൻസസ് അനുസരിച്ച്, ഇംഗ്ലണ്ടിലേയും വെയിൽസിലെയും ഏറ്റവും വലിയ മതം ക്രിസ്തുമതമാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ 46.2 ശതമാനം ആണ് ക്രിസ്ത്യൻ വിശ്വാസികൾ. ഇവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. 37 ശതമാനം മത വിശ്വാസം ഇല്ലാത്ത ആളുകളാണ്. [[ഇസ്ലാം]] 6.5 ശതമാനം, [[ഹിന്ദുമതം]] 1.8 ശതമാനം, സിഖ് മതം 0.9 ശതമാനം, [[ബുദ്ധമതം]] 0.5 ശതമാനം, യഹൂദമതം 0.5 ശതമാനം, 0.6 ശതമാനം മറ്റ് വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയാണ് ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ. അനേകം ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾ, മസ്ജിദുകൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഗുരുദ്വാരകൾ, സിനഗോഗുകൾ തുടങ്ങിയവ യുകെയിൽ കാണാം. ===പ്രധാനപ്പെട്ട ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾ=== * വെസ്മിൻസ്റ്റർ അബ്ബേ * വെസ്മിൻസ്റ്റർ കത്തിഡ്രൽ * കാന്റർബറി കത്തിഡ്രൽ * സലിസ്ബറി കത്തിഡ്രൽ * സൗത്ത്വാർക്ക് കത്തിഡ്രൽ * ദുർഹം കത്തിഡ്രൽ * ചെസ്റ്റർ കത്തിഡ്രൽ * യോർക്ക് മിൻസ്റ്റർ ===പ്രധാനപ്പെട്ട മസ്ജിദുകൾ=== *ഈസ്റ്റ്‌ ലണ്ടൻ മസ്ജിദ് *അൽ ജാമിയ സഫാ ഇസ്ലാം ഗ്രാൻഡ് മസ്ജിദ് *ബിർമിങ്ഹാം സെൻട്രൽ മസ്ജിദ് *ഇസ്ലാമിക്‌ കൾച്ചറൽ സെന്റർ, ലണ്ടൻ *ലീഡ്‌സ് ഇസ്ലാമിക്‌ സെന്റർ *ജാമിയ അൽ അക്ബറിയ, ലുട്ടൻ *അൽ മദീന മസ്ജിദ്, ലണ്ടൻ ===ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ=== *ബാപ്സ് ശ്രീ സ്വാമി നാരായൺ മന്ദിർ (Neasden Temple), ലണ്ടൻ *ലണ്ടൻ ശ്രീ മഹാലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, ഈസ്റ്റ്‌ ഹാം *ശ്രീ വെങ്കടെശ്വര ക്ഷേത്രം (ബാലാജി ക്ഷേത്രം Tividale), ബിർമിങ്ഹാം *ഹരേ കൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, വാട്ഫോഡ് *ഇസ്കോൺ രാധാകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, സൊഹോ *ലസ്റ്റർ ശ്രീ സ്വാമിനാരായൺ ക്ഷേത്രം *ലെവിഷാമ് ശിവ ക്ഷേത്രം, ലണ്ടൻ *ലണ്ടൻ ശ്രീ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം *മേരുപുരം ശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം, ലണ്ടൻ *മഞ്ചെസ്റ്റർ ബാപ്സ് സ്വാമിനാരായൺ ക്ഷേത്രം *മഞ്ചെസ്റ്റർ ദുർഗ്ഗ മന്ദിർ ട്രസ്റ്റ്‌ == യുകെയിലെ ജോലികൾ == യുകെയിൽ ഒരു ജോലി ലഭിക്കുക എന്നത് വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരെ സംബന്ധിച്ച് ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്. വിസ ലഭ്യമായ ജോലികളെ സംബന്ധിച്ച കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ സർക്കാർ അവരുടെ വെബ്സൈറ്റിൽ കൃത്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കാറുണ്ട്. ഇത് ‘ഷോർട്ടേജ് ഒക്കുപേഷൻ ലിസ്റ്റ് (Shortage occupation list)’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതുവഴി ഏതൊക്കെ ജോലികൾക്കാണ് വിസ ലഭിക്കുക എന്ന്‌ ആർക്കും പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്. സർക്കാർ ഇത് കാലാകാലങ്ങളിൽ പരിഷ്ക്കരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ യുകെയിൽ ജോലികൾ നൽകാം എന്ന പേരിൽ വ്യാപകമായി തട്ടിപ്പ് നടക്കുന്നുതായി വാർത്തകൾ വന്നിട്ടുണ്ട്. വിദേശ നിയമനങ്ങൾ കുറക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി യുകെയിൽ വിസ നൽകുന്നത് പൊതുവേ നിയന്ത്രിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിദേശ ജോലിക്കാർക്ക് കൂടുതൽ സാലറി, വിദേശ നിയമനത്തിനുള്ള ലൈസൻസ് എന്നിവയ്ക്ക് വേണ്ടി സ്പോൺസർ കൂടുതൽ തുക ചിലവാക്കേണ്ടി വരുന്നത് നിയമനങ്ങളെ മോശമായി ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൊതുവേ യുകെയിലേക്ക് ജോലി ലഭിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി ഒരു സ്ഥാപനം തൊഴിൽ ഓഫർ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. പലപ്പോഴും ആവശ്യത്തിന് സ്വദേശികളെ ലഭ്യമാകാത്ത ജോലികൾ ആണ് വിദേശ നിയമനത്തിന് വിട്ടു കൊടുക്കാറുള്ളത്. സ്വദേശികൾക്ക് നൽകുന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ശമ്പളം ഒരു വിദേശിയെ നിയമിക്കുമ്പോൾ പലപ്പോഴും ലൈസൻസുള്ള തൊഴിൽ ഉടമ നൽകേണ്ടതായി വരുന്ന രീതിയിലാണ് യുകെയിലെ നിയമം. വിസ അനുവദിക്കുന്നതിനായി ഹോം ഓഫീസിൽ നിശ്ചിത തുക ഫീസ് നൽകി അപേക്ഷിക്കാവുന്നതാണ്. ആവശ്യമായ രേഖകളും ഹാജരാക്കേണ്ടതുണ്ട്. സാധാരണ ഗതിയിൽ യുകെയിൽ ജോലി ലഭിക്കാൻ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് IELTS, OET തുടങ്ങിയ പരീക്ഷകളിൽ നിർദിഷ്ട സ്കോർ വാങ്ങി വിജയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ മികവ് ഇല്ലാത്തവർക്ക് യുകെയിൽ ജോലി ചെയ്യുക എന്നത് ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ചിലപ്പോൾ അതാത് മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് പ്രൊഫഷണൽ പരീക്ഷകളും അഭിമുഖവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. [[ആരോഗ്യം]] (ഹെൽത്ത്‌ ആൻഡ് സോഷ്യൽ കെയർ), [[ഐടി]], എഞ്ചിനീയറിംഗ്, ഹോട്ടൽ മാനേജ്മെന്റ് ആൻഡ് കാറ്ററിംഗ്, [[സോഷ്യൽ വർക്ക്]]‌, അദ്ധ്യാപനം തുടങ്ങിയ പല പ്രധാന മേഖലകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടാറുണ്ട്. ഡോക്ടർമാർ, നഴ്സുമാർ, സോഷ്യൽ വർക്കർമാർ, ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, സപ്പോർട്ട് വർക്കർമാർ, ഫാർമസിസ്റ്റ്, ഒക്കുപേഷനൽ തെറാപിസ്റ്റ്, ഫിസിയോതെറാപിസ്റ്റ്, ഷെഫ്, ഹോട്ടൽ മാനേജർ, ഐടി വിദഗ്ദർ, എഞ്ചിനീയർ തുടങ്ങിയ ജോലികളിൽ മലയാളികൾ ഉൾപ്പെടെ ധാരാളം ആളുകൾ യുകെയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. യുകെയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവർ നിർദിഷ്ട തുക നികുതി, നാഷണൽ ഇൻഷുറൻസ്, ചിലപ്പോൾ പ്രത്യേക പെൻഷൻ എന്നിവയ്ക്കായി അടയ്‌ക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇവ സമ്പത്തിന്റെ പുനർ വിതരണത്തിനായും സാമൂഹിക സുരക്ഷാ ആനുകൂല്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായും മെച്ചപ്പെട്ട പെൻഷൻ നൽകുവാനായും ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. യുകെയിലെ ജോലിക്കാർക്ക് [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയ,]] [[ന്യൂസീലൻഡ്]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], പല [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ|യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ,]] [[യുഎഇ|യുഎഇ അടക്കമുള്ള]] [[ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് സ്വീകാര്യത കൂടുതലാണ് എന്നത് മറ്റൊരു വസ്തുതയാണ്. നഴ്സുമാർ അടക്കമുള്ള പല ജോലിക്കാരും യുകെയിൽ നിന്ന് ഇവിടങ്ങളിലേക്ക് ചേക്കേറാറുണ്ട്. പലപ്പോഴും ഉയർന്ന സാലറി, മെച്ചപ്പെട്ട കാലാവസ്ഥ, പെട്ടെന്ന് ലഭ്യമായ സ്ഥിര താമസമടക്കമുള്ള മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾ, യുഎഇ ഗോൾഡൻ വിസ, ബിസിനസ്‌ സൗഹൃദ അന്തരീക്ഷം എന്നിവയൊക്കെ ഇതിനൊരു ഘടകമാണ്. ===യുകെയിലെ നഴ്സിംഗ് ജോലികൾ=== യുകെയിൽ മലയാളികൾ ഏറെ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു തൊഴിൽ മേഖല നഴ്സിങ് രംഗം ആണെന്ന് പറയാം. അതിനാൽ കേരളീയരെ സംബന്ധിച്ചിജോലിക്കാരായ പ്രത്യേകം പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. നഴ്സുമാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മികച്ച അവസരങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു രാജ്യമാണ് യുകെ. ആധുനിക നർസിംഗ് ഫ്‌ളോറൻസ് നൈറ്റിംഗേൽ എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് വനിതയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വികസിച്ചു വന്നതാണ്. യുകെയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച നഴ്സുമാർ എന്ന അംഗീകാരം പലപ്പോഴും മലയാളികളെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2025 മുതൽ ലേബർ സർക്കാർ സ്കിൽഡ് വർക്കർ വിസയുടെ യോഗ്യതാ നില ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിദഗ്ധ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള സ്കിൽഡ് വർക്കർ വിസയ്ക്ക് ഇനി RQF ലെവൽ 6 അഥവാ ഡിഗ്രിയാണ് ആണ് അടിസ്ഥാന യോഗ്യതയായി വേണ്ടത്. നേരത്തെ ഇത് RQF ലെവൽ 3 (A-ലെവൽ) ആയിരുന്നു. അതിനാൽ ഡിഗ്രി ഉള്ളവർക്ക് മാത്രമാണ് മേല്പറഞ്ഞ വിസ റൂട്ടിലൂടെ യുകെയിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കുക. ഇത് നഴ്സുമാർക്കും ബാധകമാണ്. അതിനാൽ ബി എസ് സി നഴ്സിംഗ് (BSC Nursing) ഡിഗ്രി യുകെയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ ആവശ്യമാണ്. യുകെയിൽ നേഴ്സ് എന്നാൽ ഡോക്ടരുടെ അസിസ്റ്റന്റ് എന്ന അർത്ഥമില്ല. ഇവിടെ നഴ്സിംഗ് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു പ്രൊഫഷൻ ആണ്. സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രമല്ല പുരുഷന്മാരായ നഴ്സുമാർക്കും യുകെയിൽ തുല്യമായ സാധ്യതകൾ തന്നെയാണ് ഉള്ളത്. അവിടെ നഴ്സുമാർക്ക് ഉയർന്ന ശമ്പളം ലഭിക്കാനും, സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിനും, സൗജന്യമായി ഉന്നത പഠനത്തിനും അവസരങ്ങളുണ്ട്. ഡോക്ടർമാരെ പോലെ തത്തുല്യമായ അംഗീകാരവും സ്ഥാനക്കയറ്റവും സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് തസ്തികകളും യുകെയിൽ നഴ്സിംഗ് പ്രൊഫഷണലുകൾക്ക് ലഭ്യമാണ്. രോഗികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നതിലും നഴ്സുമാർക്ക് തുല്യ പങ്കാളിത്തമുണ്ട്. അവിടെ ആശുപത്രികളിൽ രണ്ടു രീതിയിൽ ഉള്ള നഴ്സുമാരെ കാണാം. ഒന്ന് സ്ഥാപനത്തിൽ തന്നെയുള്ള സ്റ്റാഫ്‌ നേഴ്സ്, മറ്റൊന്ന് പുറമേ നിന്നുള്ള ഏജൻസി നേഴ്സ്. യുകെയിൽ എല്ലാ പ്രൊഫഷണൽസും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ടീം വർക്ക്‌ ആണ് ആരോഗ്യമേഖലയിൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഫാമിലി നഴ്സിങ്, ജറെന്റോളോജി, വുമൺ ഹെൽത്ത്, നേഴ്സ് അറ്റോണി, ഓൺകോളജി, ഗൈനക്കോളജിക്കൽ & നിയോനാറ്റൽ നഴ്‌സിംഗ്, ഇൻഫെക്ഷൻ കണ്ട്രോൾ, മെന്റൽ ഹെൽത്ത് നഴ്സിംഗ്, ഓർത്തോപീഡിക് നഴ്സിംഗ്, നഴ്സിംഗ് അഡ്വക്കേറ്റ്, പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് നഴ്സിംഗ്, പീഡിയാട്രിക് നഴ്സിംഗ്, കോസ്മെറ്റിക് നഴ്സിംഗ്, ഫോറെൻസിക് നഴ്സിംഗ്, സെക്ഷ്വൽ ആൻഡ് റിപ്രോഡക്റ്റീവ് ഹെൽത്ത്‌ നഴ്സിംഗ്, സ്കൂൾ ഹെൽത്ത്‌ നഴ്സിംഗ്, പാലിയേറ്റീവ് ക്ലിനിക്കൽ നഴ്സിംഗ്, ഒക്കുപെഷണൽ ഹെൽത്ത്‌ നഴ്സിംഗ് തുടങ്ങിയവ യുകെയിൽ വളർച്ച പ്രാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആരോഗ്യ രംഗത്തെ ഓരോ തലത്തിലും ബിരുദാനന്തര ബിരുദ കോഴ്സുകളും പിജി ഡിപ്ലോമ കോഴ്സുകളും ലഭ്യമാണ്. ഇവയിൽ പലതും നിലവിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ആളുകൾക്ക് സ്കോളർഷിപ്പോടെ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. പലതും ഓൺലൈൻ ആയിട്ടും, പാർട്ട്‌ ടൈം ആയി പോലും ചെയ്യുവാൻ സാധിക്കും. ഇവിടങ്ങളിൽ രജിസ്റ്റർഡ് നഴ്സ്, മെന്റൽ ഹെൽത്ത്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നേഴ്സ്, ചീഫ് നഴ്സിംഗ് ഓഫീസർ, പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്സ്, സെക്ഷ്വൽ ആൻഡ്‌ റിപ്രോഡക്റ്റീവ് ഹെൽത്ത്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്സ്,‌ ക്ലിനിക്കൽ ലീഡ്, നഴ്സിംഗ് മാനേജർ, ക്ലിനിക്കൽ സർവീസ് മാനേജർ, സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്സ്, പാലിയേറ്റീവ് ക്ലിനിക്കൽ നഴ്‌സ്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ്, പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്‌ നഴ്‌സ്‌ പ്രാക്ടീഷണർ, നേഴ്സ് പ്രാക്ടീഷണർ, അഡ്വാൻസ്ഡ് നേഴ്സ് പ്രാക്ടീഷണർ, ക്ലിനിക്കൽ ഡയറക്ടർ, ഡിസ്ട്രിക്ട് നഴ്സിംഗ് ഓഫീസർ, ഒക്കുപെഷണൽ ഹെൽത്ത്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്സ്, ഹെൽത്ത്‌ ആൻഡ് സേഫ്റ്റി സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്സ് തുടങ്ങി ആരോഗ്യമേഖലയിലെ ഓരോ വിഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉയർന്ന തസ്തികകളിൽ വിദഗ്ദ നഴ്സുമാർ മെച്ചപ്പെട്ട പ്രവർത്തനം കാഴ്ചവെച്ചു വരുന്നു. സ്കൂളുകളിൽ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യസുരക്ഷക്കായി സ്കൂൾ ഹെൽത്ത്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്‌സ്‌, തൊഴിൽ മേഖലകളിൽ തൊഴിലാളികൾക്ക് വേണ്ടി ഒക്കുപെഷണൽ ഹെൽത്ത്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്‌സ്‌, വ്യവസായരംഗത്ത് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് നഴ്‌സ്‌ തുടങ്ങിയ വിദഗ്ദ നഴ്സിംഗ് സേവനങ്ങൾ ഇവിടെ വ്യാപകമാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അത്യാവശ്യ ഘട്ടങ്ങളിൽ അതിവേഗം കാര്യക്ഷമമായി ഇടപെടാൻ സാധിക്കുന്നു. ആദ്യമായി ആംബുലൻസുകളിൽ വിദഗ്ദ നഴ്സുമാരെ നിയമിച്ചുകൊണ്ട് അടിയന്തര ജീവൻരക്ഷാ ചികിത്സ നൽകി തുടങ്ങിയതും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ തന്നെ. നഴ്സിംഗ് ഹോമുകൾ, കെയർ ഹോമുകൾ, ഹോസ്പൈസുകൾ എന്നിവ നഴ്സുമാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇത്തരം രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഹോം നഴ്സ്, ഡോമസ്റ്റിക് നഴ്‌സ്‌ തുടങ്ങിയ തൊഴിലുകൾ പൊതുവേ ഇവിടങ്ങളിൽ കാണാൻ സാധിക്കുകയില്ല, പകരം ഹെൽത്ത്കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, സീനിയർ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, ഹോം കെയർ, ഡോമിസിലറി കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, സപ്പോർട്ട് വർക്കർ തുടങ്ങിയ ആരോഗ്യ പരിചരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തൊഴിലുകൾ യുകെയിൽ ഹെൽത്ത്‌ ആൻഡ് സോഷ്യൽ കെയറിന്റെ ഭാഗമായി കാണപ്പെടുന്നു. ബ്രെക്സിറ്റ് (കോവിഡ്) കാലഘട്ടത്തിന് ശേഷം യുകെയിലെ ആരോഗ്യ മേഖലയിൽ വിദഗ്ദ തൊഴിലാളികളുടെ ക്ഷാമം രൂക്ഷമായി. തുടർന്ന് നടന്ന വിദേശ നിയമനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ബി എസ് സി നഴ്സിംഗ് ബിരുദം, ജിഎൻഎം തുടങ്ങിയ യോഗ്യതകൾ ഉള്ള ധാരാളം മലയാളി നഴ്സുമാർ യുകെയിലെ എൻ എച് എസ് (NHS) ട്രസ്റ്റ്‌ ആശുപത്രികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സർക്കാർ ആശുപത്രികളിലേക്ക് സൗജന്യ റിക്രൂട്ട്മെന്റ് വഴി എത്തിച്ചേർന്നു. [[നോർക്ക]], ODEPC പോലെയുള്ള കേരള സർക്കാർ ഏജൻസികൾ വഴിയും ഇത്തരം സൗജന്യ നിയമനം നടന്നിരുന്നു. കൂടാതെ നഴ്സിംഗ് ഹോമുകൾ, കെയർ ഹോമുകൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കും നേഴ്സ് നിയമനങ്ങൾ നടന്നു വന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പ്രാവീണ്യ പരീക്ഷയായ IELTS, OET, കമ്പ്യൂട്ടർ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ള ടെസ്റ്റ്‌ ആയ CBT, പ്രായോഗിക പരീക്ഷയായ OSCE എന്നിവ വിജയിച്ച ശേഷം ആയിരുന്നു നഴ്സുമാരുടെ നിയമനങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത്. നഴ്സുമാർക്ക് കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഇവിടെ താമസിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്. എന്നാൽ, നഴ്സിങ് ഒഴിവുകൾ കുറഞ്ഞു വരുന്നതും NHS വിദേശ നിയമനങ്ങൾ കുറച്ചതും വിദേശ നഴ്സുമാർക്ക് തിരിച്ചടി ആയിരുന്നു. മാത്രമല്ല, സീനിയർ‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, ഡൌമിസിലറി കെയർ അസിസ്റ്റന്റ് അഥവാ ഹോം കെയർ തുടങ്ങിയ ആരോഗ്യ പരിപാലന മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തസ്തികകളിലേക്കും നിയമനങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു. എൻ എച് എസ് ആശുപത്രികൾ, നഴ്സിംഗ് ഹോമുകൾ, ഡോമിസിലറി ഹോം കെയർ സ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ധാരാളം സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇത്തരം തൊഴിലുകൾ നൽകിയിരുന്നു. ഇവയ്ക്ക് സാലറി താരതമ്യേനെ കുറവാണ്. മാത്രമല്ല, ഈ ജോലിക്കാർക്ക് പങ്കാളിയെ യുകെയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കില്ല. യുകെയിൽ വിദഗ്ദ ജോലിക്കാർക്ക് തന്റെ പങ്കാളിയെ കൊണ്ടുവരണം എങ്കിൽ സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ച പ്രകാരമുള്ള ഉയർന്ന ശമ്പളം ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. 2025 ജൂലൈ 22 മുതൽ വിദേശത്തുനിന്നുള്ള ഇത്തരം വിസ സർക്കാർ നിർത്തലാക്കി. 2028 ന് ശേഷം ഹെൽത്ത്‌ ആൻഡ് സോഷ്യൽ കെയർ വിസ പുതുക്കാനും ചില നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതേപറ്റി കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ സർക്കാർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സീനിയർ ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്/ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്/ഡൌമിസിലറി കെയർ അഥവാ ഹോം ഹെൽത്ത്‌കെയർ അസിസ്റ്റന്റ് ആയി ഒരു വർഷം നിർദിഷ്ട മണിക്കൂറുകൾ ജോലി ചെയ്ത നഴ്സിന് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പരീക്ഷ (IELTS/OET) കൂടാതെ തന്നെ അവരുടെ മാനേജർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുന്ന പ്രത്യേക കത്ത് ഉപയോഗിച്ച് കൊണ്ടു രജിസ്റ്റർഡ് നേഴ്സ് ആകാൻ സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഇക്കാരണത്താൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പരീക്ഷ വിജയിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടിയിരുന്ന പല നഴ്സുമാരും ഹെൽത്ത്‌ കെയർ ജോലികൾക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി. ഇവരിൽ പലർക്കും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പരീക്ഷ എന്ന കടമ്പ കടക്കാതെ തന്നെ നേഴ്സ് ആകാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ പല സ്ഥാപനങ്ങളും ഇത്തരം ശുപാർശ കത്ത് കൊടുക്കാൻ തയ്യാറായില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത. അതിനാൽ ഹെൽത്ത്‌ കെയർ ജോലിയിൽ വന്ന പലർക്കും നേഴ്സ് ആകാൻ സാധിക്കാതെ വന്നിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ഈ ജോലിക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്ന ആളുകൾ വിവരങ്ങൾ കൃത്യമായി മനസിലാക്കിയ ശേഷം മാത്രം ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതാവും ഉചിതം. മറ്റൊന്ന്, യുകെയിൽ ചില ഇടനിലക്കാർ മുഖേന സീനിയർ ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്/ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, ഡോമിസിലറി കെയർ അസിസ്റ്റന്റ് ജോലികൾക്ക് നിയമവിരുദ്ധമായി വൻതുക വാങ്ങി നിയമന തട്ടിപ്പ് നടത്തിയതും വിവാദം ആയിരുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ നിയമനം നേടിയ പലർക്കും വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ട ജോലിയോ ശമ്പളമോ ലഭിച്ചില്ല എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു പ്രശ്നം. അതിനാൽ ഇവരിൽ പലർക്കും നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകേണ്ടി വന്നു. യുകെ സർക്കാർ ഇത്തരം തട്ടിപ്പുകൾക്ക് എതിരെ അന്വേഷണം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഇത്തരം തട്ടിപ്പുകൾ റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്യാനും യുകെ സർക്കാർ സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അന്യായമായി പണം വാങ്ങി നിയമനം നടത്തുന്നത് യുകെയിൽ നിയമവിരുദ്ധമാണ്. എന്നിരുന്നാലും പലപ്പോഴും ആളുകൾ ഇത്തരം തൊഴിൽ, സാമ്പത്തിക തട്ടിപ്പുകളിൽ പെട്ടു പോകുന്നു എന്നതാണ് വസ്തുത. തട്ടിപ്പ് സംഘങ്ങൾക്ക് എതിരെ പരാതി നൽകാൻ പോലും പലരും തയ്യാറല്ല എന്നതാണ് സത്യം. ശരിയായ അന്വേഷണം നടത്താതെ ഇത്തരം ജോലികൾക്ക് അപേക്ഷിച്ചു തട്ടിപ്പുകൾക്ക് ഇരയായ ആളുകൾ ധാരാളമുണ്ട്. ഇത്തരം കാര്യങ്ങളെ പറ്റി ശരിയായ അവബോധം പോലും പലർക്കുമില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം. ഹോം ഓഫീസ് ഇത്തരം നിയമനങ്ങൾക്ക് എതിരെ വ്യാപകമായ അന്വേഷണം നടത്തി വരുന്നത് വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.england.nhs.uk/nursingmidwifery/international-recruitment/|title=Nursing workforce – International recruitment|website=https://www.england.nhs.uk|publisher=NHS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordhealth.nhs.uk/careers/recruitment/shortlisting/fraud-awareness/#:~:text=If%20you%20are%20being%20asked,made%20a%20formal%20job%20offer.|title=Fraud awareness - Oxford Health NHS Foundation Trust|website=https://www.oxfordhealth.nhs.uk|publisher=NHS|access-date=2024-12-17|archive-date=2024-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228100435/https://www.oxfordhealth.nhs.uk/careers/recruitment/shortlisting/fraud-awareness/#:~:text=If%20you%20are%20being%20asked,made%20a%20formal%20job%20offer.|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://caring-times.co.uk/care-uk-warns-scammers-using-its-name-to-make-fraudulent-job-offers/|title=Care UK warns scammers using its name|website=https://caring-times.co.uk}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == യുകെയിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും പ്രത്യേക വിദ്യാഭ്യാസ വ്യവസ്ഥയാണുള്ളത്. മലയാളികൾ ഉൾപ്പെടെ ധാരാളം വിദ്യാർത്ഥികൾ യുകെയിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി കാലാകാലങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരാറുണ്ട്. എന്നാൽ വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം യുകെയിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം ഏറെ ചിലവേറിയതാണ്. മാത്രമല്ല, യുകെയിൽ വിദ്യാഭ്യാസം തെരെഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ അത് വിദഗ്ദരുമായി ആലോചിച്ചു മാത്രം തീരുമാനിക്കേണ്ട വിഷയം കൂടിയാണ്. യുകെയിൽ പഠിച്ചത് കൊണ്ട് അവിടെയോ മറ്റേതെങ്കിലും രാജ്യത്തോ ജോലി ലഭിക്കുമെന്ന് പറയാൻ സാധിക്കുകയില്ല. യുകെയിലെ വിദ്യാഭ്യാസം അവിടെ ജോലി ലഭിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ പാടില്ല എന്നതാണ് സർക്കാരിന്റെ നയം. ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് ലോകപ്രസിദ്ധമായ ധാരാളം മികച്ച യൂണിവേഴ്സിറ്റികൾ യുകെയിൽ കാണാം. ഓക്സ്ഫോഡ്, കാംബ്രിഡ്ജ് തുടങ്ങിയവ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. റസൽ ഗ്രൂപ്പ്‌ (Rusell group) എന്ന വിഭാഗത്തിൽ വരുന്ന മികച്ച നിലവാരമുള്ള ധാരാളം യൂണിവേഴ്സിറ്റികൾ യുകെയിൽ കാണാം. ഇവിടെ നിന്നും നേടുന്ന ബിരുദങ്ങൾ പൊതുവേ ഉന്നത നിലവാരം പുലർത്തുന്നയാണ് എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. ധാരാളം സ്കോളർഷിപ്പുകളും യുകെയിൽ ലഭ്യമാണ്. സമർത്ഥരായ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഇവ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. [[ഇംഗ്ലീഷ്]] പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുന്ന പരീക്ഷ (IELTS/ OET) തുടങ്ങിയ യോഗ്യതകൾ പലപ്പോഴും ഇതിന് ആവശ്യമായി വരാറുണ്ട്. അതോടൊപ്പം സ്കോളർഷിപ്പുകൾ കൂടി ഉണ്ടെങ്കിൽ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ട് ഇല്ലാതെ മുന്നോട്ട് പോകാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്. യുകെയിൽ പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സാധാരണക്കാർക്കും സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവർക്കും ഏറെ ഗുണകരമായ ഒരു മാർഗമാണിത്. കോഴ്സുകൾ വിജയകരമായി പൂർത്തി ആക്കിയാൽ മാത്രമേ ‘പോസ്റ്റ്‌ സ്റ്റഡി വർക്ക്‌ വിസ അഥവാ PSW’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പഠനത്തിന് ശേഷമുള്ള നിശ്ചിത കാലയളവിലെ ‌വിസയിലേക്ക് മാറാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു. എന്നാൽ പലർക്കും കോഴ്സുകൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിച്ചില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്. ഇതുമൂലം ‘പോസ്റ്റ്‌ സ്റ്റഡി വർക്ക്‌ വിസ’ ലഭിക്കാത്ത സാഹചര്യവും ഉടലെടുത്തിരുന്നു. ചില യൂണിവേഴ്സിറ്റികളിൽ വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികൾ കൂട്ടമായി തോൽവി നേരിട്ടത് വിവാദമായിരുന്നു. യുകെയിൽ പഠിച്ചത് കൊണ്ട് അവിടെ ജോലി ലഭിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമല്ല, പ്രത്യേകിച്ച് പഠിച്ച മേഖലയിൽ. പലരും കാര്യങ്ങൾ കൃത്യമായി മനസിലാക്കാതെ ദുരിതങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് എംബിഎ, ഇന്റർനാഷണൽ ബിസിനസ്‌ തുടങ്ങിയ പല കോഴ്സുകളും ചെയ്ത വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക്‌ ജോലി ലഭിക്കാൻ കാര്യമായ ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിട്ടിരുന്നു. മറ്റൊന്ന്, യുകെയിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം ഒരു ബിസിനസ്‌ കൂടിയാണ് എന്നതാണ് സത്യം. ഗുണനിലവാരമില്ലാത്ത ധാരാളം യൂണിവേഴ്സിറ്റികളും; തൊഴിൽ സാധ്യത ഇല്ലാത്ത ധാരാളം കോഴ്സുകളും യുകെയിൽ കാണപ്പെടുന്നു എന്നത് വാസ്തവമാണ്. വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ നിന്ന് ഫീസ് ഇനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഉയർന്ന വരുമാനം മാത്രം ലക്ഷ്യം വച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന യൂണിവേഴ്സിറ്റികളാണ് ഇവയിൽ പലതും. ഗുണമില്ലാത്തതും, തൊഴിൽ ലഭിക്കാൻ സാധ്യതയില്ലാത്തതുമായ അക്കാദമിക പ്രോഗ്രാമുകൾ, മുന്ന് തൊട്ട് അഞ്ചു ഇരട്ടിയായി ഫീസ് വാങ്ങി അവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് വഴി ലഭിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ലാഭം, ബ്രിട്ടീഷ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് കുറഞ്ഞ ചിലവിൽ വിദ്യാഭാസം നൽകുന്നതിന് ഉപയോഗപ്രദമാകുന്നു. ചിലവഴിക്കുന്ന ഭീമമായ പണം നഷ്ടമാകും എന്നതല്ലാതെ വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഇതുകൊണ്ട് പ്രയോജനം ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല എന്ന അവസ്ഥയിൽ അവർ എത്തിച്ചേരുന്നു. പലപ്പോഴും വിദഗ്ദരുമായി ആലോചിക്കാതെ ആരുടെയെങ്കിലും വാക്കുകൾ വിശ്വസിച്ചാണ് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുൾപ്പടെ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നത് തന്നെ. ഇവരിൽ പലർക്കും യുകെയിൽ വിദ്യാർത്ഥികളെ എത്തിക്കുന്ന ഇനത്തിൽ കമ്മീഷൻ ലഭിക്കുന്നുണ്ട് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഒരു കാരണം. പഠന കാലയളവിൽ നിശ്ചിത സമയം പാർട്ട്‌ ടൈം ജോലി ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്നു എന്നതാണ് യുകെയിൽ വിദ്യാഭ്യാസം തെരെഞ്ഞെടുക്കാൻ വിദ്യാർഥികളെ ആകർഷിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഘടകം. ധാരാളം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പല സ്ഥലങ്ങളിലും പാർട്ട്‌ ടൈം ജോലി സാധ്യത ലഭ്യമല്ലാത്തതും, കുറഞ്ഞ വേതനവും, ഉയർന്ന ജീവിതച്ചിലവും, കഠിനമായ തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങളും, തദ്ദേശീയരിൽ നിന്നുള്ള റേസിസവും വിദേശ വിദ്യാർഥികളുടെ ജീവിതം കഠിനമാക്കിയിരുന്നു. പാർട്ട്‌ ടൈം ജോലി ലഭിച്ചാൽ തന്നെ അത് ജീവിത ചിലവിനോ ഫീസ് അടയ്ക്കുവാനോ മതിയാകില്ല. കൂടുതൽ സമയം ജോലി ചെയ്താൽ അത് വിസ റെദ്ദാക്കാനുള്ള മതിയായ കാരണം കൂടിയാണ്. സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാൻ സാധിക്കാതെ വരുമ്പോൾ വിദ്യാർത്ഥികൾ കോഴ്സ് നിർത്തി പോകുന്നതും സാധാരണമാണ്. അതിനാൽ യുകെയിൽ പഠിക്കാൻ വരുന്നവർ ഫീസിനും ജീവിതച്ചിലവിനും ആവശ്യമായ പണം കരുതുക എന്നത് പ്രധാനമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ സ്കോളർഷിപ്പുകൾ നേടുക എന്നതാണ് മറ്റൊരു വഴി. നേരത്തെ യുകെയിലെ പഠനത്തിന് ശേഷം പലർക്കും അവിടെ ജോലി ലഭിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ഒരു തൊഴിൽ വിസയിലേക്ക് മാറാൻ ശ്രമിച്ചവർക്ക് 2024ഇൽ അത്തരം വിസ ലഭിക്കാനുള്ള ശമ്പള പരിധി ഉയർത്തിയത് (38,700 പൗണ്ട്) വൻ തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. പലർക്കും ഉയർന്ന സാലറിയുള്ള ജോലി ലഭിക്കാൻ കടുത്ത ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിട്ടു എന്നതാണ് പ്രധാന കാരണം. സ്വദേശികളായ ആളുകൾക്ക് കുറഞ്ഞ സാലറി നൽകിയാൽ മതി എന്നത് കാരണം പല സ്ഥാപനങ്ങളും വിദേശികളെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള സാധ്യതകൾ തേടിയിരുന്നു. സർക്കാർ കണക്കുകൾ പ്രകാരം തൊഴിൽ വിസ ലഭിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം കുത്തനെ കുറഞ്ഞത് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. യുകെ നേരിട്ട സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യവും ജോലിക്കാരെ മോശമായി ബാധിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിൽ നിന്നടക്കമുള്ള യുകെയിൽ പഠിച്ച വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഇന്ത്യയിലും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലും അവരുടെ യോഗ്യതകൾക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള തൊഴിൽ ലഭിക്കാൻ കടുത്ത ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിടുന്നതും വാസ്തവമാണ്. അതിനാൽ യുകെയിൽ കോഴ്സുകൾ തെരെഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ അവയുടെ തൊഴിൽ സാധ്യതകളെപ്പറ്റിയും, ഗുണനിലവാരത്തെപ്പറ്റിയും, യൂണിവേഴ്സിറ്റികളുടെ വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികളോടുള്ള സമീപനത്തെപ്പറ്റിയും, ചിലവുകളെപറ്റിയും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് അഭികാമ്യമെന്ന് വിദഗ്ദർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/browse/education/universities-higher-education|title=Universities and higher education|website=https://www.gov.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/higher-education-courses-find-and-apply|title=Higher education courses: find and apply|website=https://www.gov.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Education_in_the_United_Kingdom|title=Education in the United Kingdom|website=https://en.wikipedia.org ›}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/education/article/2024/jul/12/uk-universities-face-growing-struggle-to-recruit-international-students|title=UK universities face growing struggle to recruit|website=https://www.theguardian.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hepi.ac.uk/2024/08/23/hidden-in-plain-sight-the-real-international-student-scandal/|title=Hidden in Plain Sight: The Real International Student Scandal|website=https://www.hepi.ac.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/news/uk/2024/05/14/international-students-complaints-about-uk-universities-surge-to-record-high/|title=International students' complaints about UK universities|website=https://www.thenationalnews.com}}</ref> ==യുകെയിലെ തൊഴിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു കൊണ്ടുള്ള തട്ടിപ്പുകൾ== യുകെയിൽ ജോലിയോ വിദ്യാഭ്യാസമോ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തട്ടിപ്പുകളെ പറ്റി അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. പലരും ഇത്തരം കാര്യങ്ങളെ പറ്റി അവബോധമില്ലാതെ തട്ടിപ്പുകൾക്ക് ഇരയാകുന്നത് സാധാരണമായിരുന്നു താനും. ധാരാളം പണം തട്ടിപ്പിന് ഇരയായവർക്ക് നഷ്ടമായിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇക്കാര്യങ്ങളെ പറ്റി ജനങ്ങൾ ബോധവാന്മാരാകേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. 2025 മുതൽ ലേബർ സർക്കാർ സ്കിൽഡ് വർക്കർ വിസയുടെ യോഗ്യതാ നില ഉയർത്താനുള്ള നടപടികൾ കൈക്കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. വിദഗ്ധ തൊഴിലാളികൾക്കായുള്ള സ്കിൽഡ് വർക്കർ വിസയ്ക്ക് ഇനി RQF ലെവൽ 6 അഥവാ ഡിഗ്രിയാണ് ആണ് അടിസ്ഥാന യോഗ്യതയായി വേണ്ടത്. നേരത്തെ ഇത് RQF ലെവൽ 3 (A-ലെവൽ) ആയിരുന്നു. ഇതുമൂലം ഡിഗ്രിയില്ലാത്ത കെയർ തൊഴിലാളികൾക്കും ചില നഴ്‌സുമാർക്കും വിസ ലഭിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടും. അതിനാൽ ഡിഗ്രി ഉള്ളവർക്ക് മാത്രമാണ് മേല്പറഞ്ഞ വിസ റൂട്ടിലൂടെ യുകെയിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കുക. ഇത് നഴ്സുമാർക്കും ബാധകമാണ്. അതിനാൽ ബി എസ് സി നഴ്സിംഗ് ഡിഗ്രി യുകെയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ ആവശ്യമാണ്. നഴ്സിംഗ് ജോലികൾക്ക്‌ എൻഎച്ച്എസ് പൂർണമായും സൗജന്യമായി നിയമനം നടത്തുമ്പോൾ അതിന് വേണ്ടി ഇടനിലക്കാർ പണപ്പിരിവ് നടത്തുന്ന സാഹചര്യം പോലും ചിലയിടങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. യുകെയിൽ ഇടനിലക്കാർ മുഖേന സീനിയർ‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്/ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, ഡോമിസിലറി കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്/ഹോം കെയർ, സപ്പോർട്ട് വർക്കർ, ഷെഫ് തുടങ്ങിയ പലവിധ ജോലികൾക്ക് നിയമവിരുദ്ധമായി വലിയ തുക വാങ്ങി തട്ടിപ്പ് നടത്തിയതും വൻ വിവാദം ആയിരുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ നിയമനം നേടിയ പലർക്കും വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ട ജോലിയോ ശമ്പളമോ ലഭിച്ചില്ല എന്നതായിരുന്നു പ്രധാന പ്രശ്നം. പലർക്കും വിസ ലഭിക്കാൻ വേണ്ടി ചിലവാക്കിയ ലക്ഷങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നതാണ് വാസ്തവം. ചിലർക്ക്‌ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു ചുരുങ്ങിയ നാളുകൾ കൊണ്ടു ജോലി നഷ്ടപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ പലർക്കും നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകേണ്ടി തന്നെ വന്നു. 2025 ഏപ്രിൽ മാസത്തിന് ശേഷം വിദേശത്ത് നിന്നുള്ള നിയമനങ്ങളിൽ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഹെൽത്ത്‌ കെയർ (ഹെൽത്ത്‌ ആൻഡ് സോഷ്യൽ കെയർ) മേഖലയിൽ യുകെയിൽ നിലവിലുള്ള ആളുകൾക്ക് ജോലി കൊടുക്കുന്ന രീതിയിലാണ് നിയമ നിർമാണങ്ങൾ നടന്നു വരുന്നത്. അതിനാൽ വിദേശത്ത് നിന്നും ഈ മേഖലയിൽ ജോലിക്ക് വരുന്നത് എളുപ്പമല്ല എന്നത് എല്ലാവരും മനസിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. യുകെ സർക്കാർ ഇത്തരം തട്ടിപ്പുകൾക്ക് എതിരെ അന്വേഷണം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഇത്തരം തട്ടിപ്പുകൾ റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്യാനും യുകെ സർക്കാർ സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അന്യായമായി പണം വാങ്ങി നിയമനം നടത്തുന്നത് യുകെയിൽ നിയമവിരുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലും പോലീസ് സംവിധാനം ഇത്തരം കേസുകളിൽ നടപടി കൈക്കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും പലപ്പോഴും ആളുകൾ ഇത്തരം തൊഴിൽ, സാമ്പത്തിക തട്ടിപ്പുകളിൽ പെട്ടു പോകുന്നു എന്നതാണ് വസ്തുത. തട്ടിപ്പ് സംഘങ്ങൾക്ക് എതിരെ പരാതി നൽകാൻ പോലും പലരും തയ്യാറല്ല എന്നതാണ് സത്യം. ശരിയായ അന്വേഷണം നടത്താതെ ഇത്തരം തട്ടിപ്പുകൾക്ക് ഇരയായ ആളുകൾ ധാരാളമുണ്ട്. യുകെയിൽ എങ്ങനെയാണ് ജോലി ലഭിക്കുക എന്നതിനെ പറ്റി ശരിയായ അവബോധം പോലും പലർക്കുമില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം. പണം നൽകിയാൽ ജോലി നൽകാമെന്നാണ് ഇത്തരം ഏജന്റുമാർ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്. സീനിയർ ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്/ഹെൽത്ത്‌ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്/ഡൌമിസിലറി കെയർ അഥവാ ഹോം ഹെൽത്ത്‌കെയർ അസിസ്റ്റന്റ് ആയി ഒരു വർഷം നിർദിഷ്ട മണിക്കൂറുകൾ ജോലി ചെയ്ത നഴ്സിന് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പരീക്ഷ (IELTS/OET) കൂടാതെ തന്നെ അവരുടെ നഴ്സിംഗ് മാനേജർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പ്രാവീണ്യം തെളിയിക്കുന്ന പ്രത്യേക കത്ത് ഉപയോഗിച്ച് കൊണ്ടു രജിസ്റ്റർഡ് നേഴ്സ് ആകാൻ സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഇക്കാരണത്താൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പരീക്ഷ വിജയിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടിയിരുന്ന പല നഴ്സുമാരും ഹെൽത്ത്‌ കെയർ ജോലികൾക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി. പലർക്കും IELTS/OET തുടങ്ങിയ ഭാഷാ പരീക്ഷ എന്ന കടമ്പ കടക്കാതെ തന്നെ യുകെയിൽ രജിസ്റ്റർഡ് നേഴ്സ് ആകാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ പല സ്ഥാപനങ്ങളും ഇത്തരം ശുപാർശ കത്ത് കൊടുക്കാൻ തയ്യാറായില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത. അങ്ങനെ ഹെൽത്ത്‌ കെയർ ജോലിയിൽ വന്ന പലർക്കും നേഴ്സ് ആകാൻ സാധിച്ചില്ല. അതിനാൽ ഈ ജോലിക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്ന ആളുകൾ വിവരങ്ങൾ കൃത്യമായി മനസിലാക്കിയ ശേഷം മാത്രം ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതാവും ഉചിതം. അഡൾട് സോഷ്യൽ കെയർ മേഖലയിൽ വിദേശത്ത് നിന്നും പുതിയ വിസ 2025 ഏപ്രിൽ മാസം മുതൽ അനുവദിക്കാൻ നിയന്ത്രണമുണ്ട്. എന്നാൽ നിലവിലുള്ള വിസാ ഉടമകൾക്ക് വിസ പുതുക്കാനും, വിസാ തരം മാറാനും അനുമതിയുണ്ട്. 2025 ജൂലൈ 22 മുതൽ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ്, സീനിയർ കെയർ അസിസ്റ്റന്റ് വിസകൾ സർക്കാർ നിർത്തലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റൊന്ന്, യുകെയിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. തൊഴിൽ സാധ്യത ഇല്ലാത്ത ധാരാളം കോഴ്സുകളും ഗുണനിലവാരമില്ലാത്ത ധാരാളം യൂണിവേഴ്സിറ്റികളും യുകെയിൽ കാണപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് വസ്തുത. വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന ഉയർന്ന ഫീസ് വരുമാനം മാത്രം ലക്ഷ്യം വച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന യൂണിവേഴ്സിറ്റികളാണ് ഇവയിൽ പലതും. ഇവർ പല ഇരട്ടി ഫീസ് വാങ്ങി വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന പണം യൂണിവേഴ്സിറ്റികളുടെ പ്രധാന വരുമാന മാർഗമാണ്. യുകെ വിദ്യാഭ്യാസം ഒരു ബിസിനസ്‌ കൂടിയാണ് എന്ന്‌ ഇതിൽ നിന്നും മനസിലാക്കാവുന്നതാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ എംബിഎ പോലെയുള്ള പല കോഴ്സുകളും പഠിച്ച വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ജോലി ലഭിക്കാൻ വളരെയേറെ ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിട്ടു എന്നതാണ് വാസ്തവം. യുകെയിലെ വിദ്യാർത്ഥി വിസകൾ അവിടെ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള ഒരു മാർഗമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നത് തടയാൻ സർക്കാർ നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിനെപറ്റി പലർക്കും അറിവില്ല. യുകെയിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ഒരു തൊഴിൽ വിസയിലേക്ക് മാറാൻ ശ്രമിച്ചവർക്ക് 2024ഇൽ അത്തരം വിസ ലഭിക്കാനുള്ള ശമ്പള പരിധി ഉയർത്തിയത് (ഉദാഹരണത്തിന് 38,700 പൗണ്ട്) വൻ തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. പലർക്കും ഉയർന്ന സാലറിയുള്ള ജോലി ലഭിക്കാൻ കടുത്ത ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിട്ടു എന്നതാണ് പ്രധാന കാരണം. സ്വദേശികളായ ആളുകൾക്ക് കുറഞ്ഞ സാലറി നൽകിയാൽ മതി എന്നത് കാരണം പല സ്ഥാപനങ്ങളും വിദേശകളെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള സാധ്യതകൾ തേടിയിരുന്നു. സർക്കാർ കണക്കുകൾ പ്രകാരം തൊഴിൽ വിസ ലഭിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം കുത്തനെ കുറഞ്ഞത് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിദേശ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ചിലവഴിക്കുന്ന ഭീമമായ പണം നഷ്ടമാകും എന്നതല്ലാതെ പല വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും യുകെയിൽ പഠിച്ചു എന്നത് കാര്യമായ പ്രയോജനം ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല എന്ന അവസ്ഥയിൽ അവർ എത്തിച്ചേരുന്നു. ഇത്തരം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് യുകെയിലോ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലോ തൊഴിൽ ലഭിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിടുന്നതും വാസ്തവമാണ്. പലപ്പോഴും വിദഗ്ദരുമായി ആലോചിക്കാതെയോ കാര്യങ്ങൾ കൃത്യമായി മനസിലാക്കാതെയോ ആണ് ഇന്ത്യ അടക്കമുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇടനിലക്കാർ മുഖേന ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നത് തന്നെ. ഇടനിലക്കാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന കമ്മീഷൻ തുക തന്നെ ആണ് ഇതിന്റെ ഒരു പ്രധാന കാരണം. പഠന കാലയളവിൽ നിശ്ചിത സമയം പാർട്ട്‌ ടൈം ജോലി ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്നു എന്നതാണ് യുകെയിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം തെരെഞ്ഞെടുക്കാൻ വിദ്യാർഥികളെ ആകർഷിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഒരു ഘടകം. ധാരാളം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഇതിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പല സ്ഥലങ്ങളിലും പാർട്ട്‌ ടൈം ജോലി സാധ്യത ലഭ്യമല്ലാത്തതും, കുറഞ്ഞ വേതനവും, ഉയർന്ന ജീവിതച്ചിലവും, കഠിനമായ തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങളും, തദ്ദേശീയരിൽ നിന്നുള്ള റേസിസവും വിദേശ വിദ്യാർഥികളുടെ ജീവിതം കഠിനമാക്കിയിരുന്നു. അതിനാൽ യുകെയിൽ പഠിക്കാൻ വരുന്നവർ ജീവിതച്ചിലവിന് ആവശ്യമായ പണം കരുതുക എന്നത് പ്രധാനമാണ്. സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാൻ സാധിക്കാതെ വരുമ്പോൾ വിദ്യാർത്ഥികൾ കോഴ്സ് നിർത്തി പോകുന്നതും സാധാരണമാണ്. അതിനാൽ യുകെയിൽ കോഴ്സുകളും തെരെഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ അവയുടെ തൊഴിൽ സാധ്യതകളെപ്പറ്റിയും, ഗുണനിലവാരത്തെപ്പറ്റിയും, യൂണിവേഴ്സിറ്റികളുടെ വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികളോടുള്ള സമീപനത്തെപ്പറ്റിയും, ചിലവുകളെപറ്റിയും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് അഭികാമ്യമെന്ന് വിദഗ്ദർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. == അവലംബം == <references/> {{യൂറോപ്യൻ രാഷ്ട്രങ്ങൾ}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] [[വർഗ്ഗം:ജി-8 രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ അംഗരാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഒരു അയൽരാജ്യം മാത്രമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] <!--Other languages--> gkujt3wv5ptu8ckju59eqt75sztfjcq 0 14559 4643882 4472696 2026-07-06T02:06:45Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643882 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Victor Hugo}} {{Infobox Writer | name = വിക്ടർ-മരീ യൂഗോ | image = Victor Hugo.jpg | imagesize = 200px | caption = വിക്ടർ യൂഗോ, ഏകദേശം 1875 | pseudonym = | birth_date = [[ഫെബ്രുവരി 26]], [[1802]] | birth_place = [[ബെസാങ്കോൺ]], [[ഫ്രാൻസ്]] | death_date = [[മെയ് 22]], [[1885]] | death_place = [[പാരീസ്]], [[ഫ്രാൻസ്]] | occupation = [[കവി]], [[നോവലിസ്റ്റ്]], [[നാടകകൃത്ത്]] | nationality = [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രഞ്ച്]] | period = | genre = | subject = | movement = [[റൊമാന്റിസിസം]] | debut_works = നുവെല്ല് ഓഡ് എത് പുവാസി ദിവേർസെ (പുതിയ ഖണ്ഡകാവ്യങ്ങളും മറ്റ് പല കവിതകളും) (1824) | influences = | influenced = | signature = Autograph-VictorHugo.png | website = | footnotes = }} '''വിക്ടർ-മരീ യൂഗോ''', ഉച്ചാരണം {{IPA|/vik.'tɔʁ ma.'ʁi y.'go/}} [[ഫ്രഞ്ച് ഭാഷ|ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ]]) (വിക്തർ യിഗൂ) ([[ഫെബ്രുവരി 26]] [[1802]] — [[മെയ് 22]] [[1885]]) ഒരു [[ഫ്രഞ്ച്]] [[കവി|കവിയും]] [[നോവലിസ്റ്റ്|നോവലിസ്റ്റും]] [[നാടകകൃത്ത്|നാടകകൃത്തും]] [[ഉപന്യാസകാരൻ|ഉപന്യാസകാരനും]] ദൃശ്യകലാകാരനും മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകനും ആയിരുന്നു. [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെ]] [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനികതാ പ്രസ്ഥാനത്തിലെ]] ഏറ്റവും പ്രബലനായ വക്താവും വിക്ടർ യൂഗോ ആയിരുന്നു. ഫ്രാൻസിൽ യൂഗോയുടെ സാഹിത്യ സംഭാവനകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളും നാടകങ്ങളുമാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമായി കരുതുന്നത്. യൂഗോയുടെ പല വാല്യങ്ങളിലായുള്ള കവിതകളിൽ ''കൊണ്ടമ്പ്ലേഷൻസ് '', ''[[ലാ ലെജാന്റ് ദെ സീക്ലിസ്]]'' എന്നിവ നിരൂപകരുടെ ഇടയിൽ മഹത്തരമായി കരുതപ്പെടുന്നു. യൂഗോയെ പലപ്പോഴും ഏറ്റവും മഹാനായ ഫ്രഞ്ച് കവി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] സംസാരിക്കുന്ന ലോകത്ത് യൂഗോയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാന കൃതികളായി കരുതുന്നത് യൂഗോയുടെ നോവലുകളായ ''[[ലേ മിസറാബ്ലെ]]' (പാവങ്ങൾ), [[ദ് ഹഞ്ച്ബാക്ക് ഓഫ് നോത്ര്ദാം|''നോത്ര്ദാം ദ് പറീ'']] (ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ മലയാളം തർജ്ജിമ നോത്ര്ദാമിലെ കൂനൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പലപ്പോഴും ഇംഗ്ലീഷിൽ ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ തർജ്ജിമ ''ദ് ഹഞ്ച്ബാക്ക് ഓഫ് നോത്ര്-ദാം'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു). അദ്ദേഹം [[പാവങ്ങൾ (ലെ മിസേറാബ്ലെ)|പാവങ്ങൾ]] എഴുതിയതിനെപ്പറ്റി രസകരമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞു കേൾക്കുന്നത്, ഇത് എഴുതുമ്പോൾ അദ്ദേഹം പൂർണ നഗ്നനായാണ് എഴുതിയത്. ശ്രദ്ധ മറ്റെവിടേക്കും പോകാതിരിക്കാനായിരുന്നു ഇത്. '' യുവാവായിരുന്ന കാലത്ത് വളരെ യാഥാസ്ഥിതികനായിരുന്ന യൂഗോ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഇടതുപക്ഷത്തേക്ക് നീങ്ങി<ref>« When sufficient knowledge is only in one head, let this head rule and that is monarchy; when it is in a few heads, let there heads rule and that is aristocracy; when it is finally in all heads, let these heads rule and it is democracy », in published Hugo archives by Pauvert</ref>. [[റിപ്പബ്ലിക്കനിസം|റിപ്പബ്ലിക്കനിസത്തിനെ]] യൂഗോ ശക്തമായി പിന്താങ്ങി. യൂഗോയുടെ കൃതികൾ പ്രധാനമായും രാ‍ഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളെയും ആ കാലഘട്ടത്തിലെ കലയുടെ ദിശയെയും കാണിക്കുന്നു. ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|2}} ===ഓൺലൈൻ സ്രോതസ്സുകൾ=== *Afran, Charles (1997). [http://www.discoverfrance.net/France/Theatre/Hugo/hugo.shtml “Victor Hugo: French Dramatist”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329134800/http://www.discoverfrance.net/France/Theatre/Hugo/hugo.shtml |date=2017-03-29 }}. Website: Discover France. (Originally published in ''Grolier Multimedia Encyclopedia'', 1997, v.9.0.1.) Retrieved November 2005. *Bates, Alfred (1906). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo001.html “Victor Hugo”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp.&nbsp;11–13.) Retrieved November 2005. *Bates, Alfred (1906). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo006.html “Hernani”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp.&nbsp;20–23.) Retrieved November 2005. *Bates, Alfred (1906). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo005.html “Hugo’s Cromwell”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp.&nbsp;18–19.) Retrieved November 2005. *Bittleston, Misha (uncited date). [http://www.bittleston.com/artists/victor_hugo/ "Drawings of Victor Hugo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615024428/http://www.bittleston.com/artists/victor_hugo/ |date=2011-06-15 }}. Website: Misha Bittleston. Retrieved November 2005. *Burnham, I.G. (1896). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo008.html “Amy Robsart”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''Victor Hugo: Dramas''. Philadelphia: The Rittenhouse Press, 1896. pp.&nbsp;203–6, 401–2.) Retrieved November 2005. *Columbia Encyclopedia, 6th Edition (2001–05). [http://aol.bartleby.com/65/hu/Hugo-Vic.html “Hugo, Victor Marie, Vicomte”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516093903/http://aol.bartleby.com/65/hu/Hugo-Vic.html |date=2008-05-16 }}. Website: Bartleby, Great Books Online. Retrieved November 2005. Retrieved November 2005. *Haine, W. Scott (1997). [http://www.cats.ohiou.edu/~Chastain/dh/hugo.htm “Victor Hugo”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411025136/http://www.cats.ohiou.edu/~Chastain/dh/hugo.htm |date=2008-04-11 }}. Encyclopedia of 1848 Revolutions. Website: Ohio University. Retrieved November 2005. *Illi, Peter (2001–2004). [http://www.hugo-online.org/050000.htm “Victor Hugo: Plays”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415135602/http://www.hugo-online.org/050000.htm |date=2009-04-15 }}. Website: The Victor Hugo Website. Retrieved November 2005. *Karlins, N.F. (1998). [http://www.artnet.com/Magazine/features/karlins/karlins5-5-98.asp "Octopus With the Initials V.H."] Website: ArtNet. Retrieved November 2005. *Liukkonen, Petri (2000). [http://www.kirjasto.sci.fi/vhugo.htm “Victor Hugo (1802–1885)”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324184201/http://www.kirjasto.sci.fi/vhugo.htm |date=2014-03-24 }}. Books and Writers. Website: Pegasos: A Literature Related Resource Site. Retrieved November 2005. *Meyer, Ronald Bruce (2004). [https://web.archive.org/web/20060508103328/http://www.ronaldbrucemeyer.com/rants/0226almanac.htm “Victor Hugo”]. Website: Ronald Bruce Meyer. Retrieved November 2005. *Portasio, Manoel (2009). [http://www.sirwilliam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=138%3Avictor&catid=30%3Aspecial&Itemid=2&lang=en “Victor Hugo e o Espiritismo”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160601005156/http://www.sirwilliam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=138%3Avictor&catid=30%3Aspecial&Itemid=2&lang=en |date=2016-06-01 }}. Website: Sir William Crookes Spiritist Society. (Portuguese) Retrieved August 2010. *Robb, Graham (1997). [http://www.nytimes.com/books/first/r/robb-hugo.html “A Sabre in the Night”]. Website: New York Times (Books). (Excerpt from Graham, Robb (1997). ''Victor Hugo: A Biography''. New York: W.W. Norton & Company.) Retrieved November 2005. *Roche, Isabel (2005). [http://www.barnesandnoble.com/writers/writerdetails.asp?cid=30497 “Victor Hugo: Biography”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319092617/http://www.barnesandnoble.com/writers/writerdetails.asp?cid=30497 |date=2008-03-19 }}. Meet the Writers. Website: [[Barnes & Noble]]. (From the Barnes & Noble Classics edition of ''The Hunchback of Notre Dame'', 2005.) Retrieved November 2005. *Schneider, Maria do Carmo M (2010). [http://www.miniweb.com.br/Literatura/Artigos/imagens/victor_hugo/face_oculta.pdf “Victor Hugo, gênio sem fronteiras”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329134544/http://www.miniweb.com.br/Literatura/Artigos/imagens/victor_hugo/face_oculta.pdf |date=2017-03-29 }}. Website: MiniWeb Educacao. (Portuguese) Retrieved August 2010. *Uncited Author. [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm “Victor Hugo”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808003845/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm |date=2007-08-08 }}. Website: Spartacus Educational. Retrieved November 2005. *Uncited Author. [http://www.bbc.co.uk/guernsey/content/articles/2004/09/20/victor_hugo_timeline_feature.shtml “Timeline of Victor Hugo”]. Website: BBC. Retrieved November 2005. *Uncited Author. (2000–2005). [http://www.online-literature.com/victor_hugo/ “Victor Hugo”]. Website: The Literature Network. Retrieved November 2005. *Uncited Author. [http://www.victorhugo.education.fr/ressources/caricature.htm "Hugo Caricature"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020128084404/http://www.victorhugo.education.fr/ressources/caricature.htm |date=2002-01-28 }}. Website: Présence de la Littérature a l'école. Retrieved November 2005. ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *Barbou, Alfred (1882). ''Victor Hugo and His Times''. University Press of the Pacific: 2001 paper back edition. ISBN 0-89875-478-X *Barnett, Marva A., ed. (2009). ''Victor Hugo on Things That Matter: A Reader''. New Haven, Connecticut: [[Yale University Press]]. ISBN 0-300-12245-4 *Brombert, Victor H. (1984). ''Victor Hugo and the Visionary Novel''. Boston: [[Harvard University Press]]. ISBN 0-674-93550-0 *Davidson, A.F. (1912). ''Victor Hugo: His Life and Work''. University Press of the Pacific: 2003 paperback edition. ISBN 1-4102-0778-1 *Dow, Leslie Smith (1993). ''Adele Hugo: La Miserable''. Fredericton: Goose Lane Editions. ISBN 0-86492-168-3 *Falkayn, David (2001). ''Guide to the Life, Times, and Works of Victor Hugo''. University Press of the Pacific. ISBN 0-89875-465-8 *[[Feller, Martin]], ''Der Dichter in der Politik. Victor Hugo und der deutsch-französische Krieg von 1870/71. Untersuchungen zum französischen Deutschlandbild und zu Hugos Rezeption in Deutschland.'' Doctoral Dissertation, Marburg 1988. *Frey, John Andrew (1999). ''A Victor Hugo Encyclopedia''. Greenwood Press. ISBN 0-313-29896-3 *Grant, Elliot (1946). ''The Career of Victor Hugo''. [[Harvard University Press]]. Out of print. *Halsall, A.W. et al. (1998). ''Victor Hugo and the Romantic Drama''. [[University of Toronto Press]]. ISBN 0-8020-4322-4 *Hart, Simon Allen (2004). ''Lady in the Shadows: The Life and Times of Julie Drouet, Mistress, Companion and Muse to Victor Hugo.'' Publish American. ISBN 1-4137-1133-2 *Houston, John Porter (1975). ''Victor Hugo''. New York: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-2443-5 *Hovasse, Jean-Marc (2001), ''Victor Hugo: Avant l'exil''. Paris: Fayard. ISBN 2-213-61094-0 *Hovasse, Jean-Marc (2008), ''Victor Hugo: Pendant l'exil I''. Paris: Fayard. ISBN 2-213-62078-4 *Ireson, J.C. (1997). ''Victor Hugo: A Companion to His Poetry''. Clarendon Press. ISBN 0-19-815799-1 *Laster, Arnaud (2002). ''Hugo à l'Opéra''. Paris: L'Avant-Scène Opéra, no. 208. *Maurois, Andre (1956). ''Olympio: The Life of Victor Hugo''. New York: Harper & Brothers. *Maurois, Andre (1966). ''Victor Hugo and His World''. London: Thames and Hudson. Out of print. *Pouchain, Gérard and Robert Sabourin (1992). ''Juliette Drouet, ou, La dépaysée''. Paris: Fayard. ISBN 2-213-02095-7 *Robb, Graham (1997). ''Victor Hugo: A Biography''. W.W. Norton & Company: 1999 paperback edition. ISBN 0-393-31899-0, ([http://www.wwnorton.com/catalog/spring99/victorhugo.htm description/reviews at wwnorton.com]) *Tonazzi, Pascal (2007) ''Florilège de Notre-Dame de Paris (anthologie)'' Paris, Editions Arléa ISBN 2-86959-795-9 ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== <!--{{Wikiquote}} {{wikisource author}}--> {{Commons category|Victor Hugo|വിക്ടർ യൂഗോ}} *[http://www.mtholyoke.edu/courses/rschwart/hist255 France of Victor Hugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329135841/https://www.mtholyoke.edu/courses/rschwart/hist255/ |date=2017-03-29 }} *[http://www.victorhugo.gg Guernsey’s Official Victor Hugo Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408091638/http://www.victorhugo.gg/ |date=2008-04-08 }} *[http://www.vhfestival.com Guernsey’s Victor Hugo International Music Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160613054712/http://www.vhfestival.com/ |date=2016-06-13 }} *[http://www.gavroche.org/vhugo Victor Hugo Central] *[http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT187.HTM Victor Hugo's works]: text, concordances and frequency lists *[http://greatcaricatures.com/articles_galleries/gill/galleries/html/1867_0519_hugo.html 1867 Caricature of Victor Hugo by André Gill] *[http://www.3dsrc.com/victorhugo/ Victor Hugo le dessinateur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710085447/http://www.3dsrc.com/victorhugo/ |date=2013-07-10 }} *[http://uclue.com/?xq=924 Translation of Victor Hugo note found in "Hunchback of Notre Dame," french edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170328105055/http://uclue.com/?xq=924 |date=2017-03-28 }} * {{In lang|fr}} [http://athena.unige.ch/athena/hugo/hugo_voix_interieures.html ''Les Voix int&eacute;rieures'' – at athena.unige.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616070620/http://athena.unige.ch/athena/hugo/hugo_voix_interieures.html |date=2013-06-16 }} *[https://web.archive.org/web/20110708060809/http://poemsintranslation.blogspot.com/2009/06/victor-hugo-at-dawn-tomorrow-from.html English translation of Hugo's ''At Dawn Tomorrow'' (''Demain, dès l'aube'')] *[http://www.consolatio.com/2005/02/tomorrow_as_soo.html Another English translation of ''Demain, dès l'aube''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115044313/http://www.consolatio.com/2005/02/tomorrow_as_soo.html |date=2010-01-15 }} *[http://www.consolatio.com/2005/01/at_villequier.html English translation of Hugo's ''A Villequier''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305031141/http://www.consolatio.com/2005/01/at_villequier.html |date=2009-03-05 }} *[http://www.consolatio.com/2005/04/oh_i_was_like_a.html English translation of Hugo's ''Oh ! je fus comme fou dans le premier moment'' ('Oh! I was like a crazy man in the first moment') on the death of his daughter Léopoldine]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.victorhugo.asso.fr/ Official site of the Société des Amis de Victor Hugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411175635/http://www.victorhugo.asso.fr/ |date=2008-04-11 }} *[http://www.festival-victorhugo-egaux.fr/ Official site of the Festival international Victor Hugo et Égaux] *{{IBList |type=author|id=117|name=Victor Hugo}} *[http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=118&t=47140 Translation of The legend of Victor Hugo by Paul Lafargue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327170727/http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=118&t=47140 |date=2017-03-27 }} *{{OL author|id=OL107571A}} *{{worldcat id|id=lccn-n79-91479}} *[http://www.kevinstilley.com/victor-hugo-select-quotes/ Select Quotes of Victor Hugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130111085116/http://www.kevinstilley.com/victor-hugo-select-quotes/ |date=2013-01-11 }} {{Bio-stub|Victor Hugo}} {{Romanticism}} [[വർഗ്ഗം:വിശ്വസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 26-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1802-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1885-ൽ മരിച്ചവർ]] rv2z6dgga2amcttb53mfcynqyrqkldy 0 16539 4643848 4629595 2026-07-05T16:54:37Z Malikaveedu 16584 /* വ്യക്തിഗത ജീവിതം */ 4643848 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Napoleone Buonaparte}} {{Infobox Emperor|name=നെപ്പോളിയൻ ഒന്നാമൻ |title=ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തി |image=Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg |caption=''Napoleon in His Study'' by [[Jacques-Louis David]] (1812) |reign=[[20 March]] [[1804]] – [[6 April]] [[1814]]<br />[[1 March]] [[1815]] – [[22 June]] [[1815]] |coronation=[[2 December]] [[1804]] |othertitles=[[King of Italy]]<br />Mediator of the [[Swiss Confederation]]<br />Protector of the [[Confederation of the Rhine]] |full name=Napoléon Bonaparte |predecessor=[[Louis XVI of France|Louis XVI]] |successor=[[Louis XVIII of France|Louis XVIII]] |consort=[[Joséphine de Beauharnais]]<br />[[Marie Louise, Duchess of Parma|Marie Louise of Austria]] |issue=[[Napoleon II of France|Napoleon II]] |royal house=[[Bonaparte]] |royal anthem = |father=കാർലോ ബോണോപ്പാർട്ട് |mother=ലെറ്റിഷ്യ റുമോലിനോ |date of birth={{Birth date|1769|8|15|df=yes}} |place of birth=[[Ajaccio]], [[Corsica]] {{flagicon|France|royal}} |date of death={{Death date and age|1821|5|5|1769|8|15|df=yes}} |place of death=[[Saint Helena]] {{flagicon|UK}} |place of burial=[[Les Invalides]], [[Paris]] {{flagicon|France}} |signature=[[ചിത്രം:Firma Napoleón Bonaparte.svg|left|150px]] |}} '''നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്''' ({{lang-fr|link=no|Napoléon Bonaparte}}; 15 ഓഗസ്റ്റ് 1769&nbsp;– 5 മെയ് 1821) ഒരു പതിറ്റാണ്ടു കാലം (1804- 1814) [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രഞ്ച്]] ചക്രവർത്തിയും സൈനികമേധാവിയുമായിരുന്നു{{sfn|AbbottI|1883|}}. 1789-ലെ [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം|ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തെ]] തുടർന്ന് 1792 സെപ്റ്റംബറിൽ അധികാരമേറ്റ ഒന്നാം റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഭരണകൂടത്തിന്,സ്വന്തം നിലനില്പിനായി [[യൂറോപ്പ് |യൂറോപ്പിലെ]] മറ്റു രാജ്യങ്ങളുമായി നിരന്തരം പോരാടേണ്ടി വന്നു. [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവയുദ്ധങ്ങൾ]](French Revolutionary Wars)എന്ന് ചരിത്രത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ യുദ്ധങ്ങളിലാണ് നെപ്പോളിയൻ സൈനികനെന്ന നിലയിൽ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചു പറ്റിയത്. അതേ സമയത്ത് ഫ്രാൻസിന്റെ ആഭ്യന്തരസ്ഥിതിയും സങ്കീർണമായിരുന്നു.വിപ്ലവാനന്തരം നിലവിൽ നിന്ന ജനപ്രതിനിധിസഭക്ക് നിരന്തരം പേരുമാറ്റം സംഭവിച്ചു- [[നാഷണൽ അസംബ്ലി (ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം)]](ജൂൺ -ജൂലൈ 1789) [[നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി(ഫ്രാൻസ്)]](1789 ജൂലൈ- 1791സപ്റ്റമ്പർ ), ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി( 1791 ഒക്റ്റോബർ-1792 സപ്റ്റമ്പർ) എന്നിങ്ങനെ. 1792 സപ്റ്റമ്പറിൽ പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ അധികാരത്തിൽ വന്ന [[പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ]](1792 സപ്റ്റമ്പർ.-1799 നവമ്പർ) ഭരണഭാരം [[നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ(ഫ്രാൻസ്)|നാഷണൽ കൻവെൻഷനിൽ]] നിക്ഷിപ്തമായിരുന്നു . 1793-94 കാലത്തെ [[ഭീകരവാഴ്ച |ഭീകരവാഴ്ചക്കു]] ശേഷം 1795-ൽ നാഷണൽ കൺവെൻഷനു പകരമായി [[ഡയറക്റ്ററി ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)|'''ഡയറക്റ്ററി''']] എന്ന പേരിൽ നേതൃത്വകൂട്ടായ്മയും രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുള്ള ജനപ്രതിനിധി സഭയും ഭരണമേറ്റു. 1799-ൽ ഡയറക്റ്ററിയേയും രണ്ടു ജനപ്രതിനിധിസഭകളേയും അട്ടിമറിച്ച് [[കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)|'''കോൺസുലേറ്റ്'''' ]] എന്ന ഭരണസംവിധാനം നടപ്പിലാക്കാൻ നെപ്പോളിയൻ മുൻകൈയെടുത്തു.{{sfn| AbbottI|1883| page=258}} രാഷ്ട്രത്തലവനെന്ന് സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചില്ലെങ്കിലും, കോൺസുലേറ്റിന്റെ മുഖ്യ നേതാവെന്ന നിലക്ക് തുടർന്നുള്ള അഞ്ചു കൊല്ലങ്ങൾ നെപ്പോളിയൻ സ്വേഛാഭരണം നടത്തി. 1804-ൽ കോൺസുലേറ്റ് പിരിച്ചുവിട്ട് സ്വയം ചക്രവർത്തി പദമേറ്റു{{sfn|AbbottI|1883|p=272}}, <ref name= Napolianica>[http://www.napoleon.org/en/Template/chronologie.asp?idpage=460201&onglet=1. നെപോളിയാനിക വെബ്സൈറ്റ് ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ഫ്രാൻസിനെതിരെ അണിനിരന്ന യൂറോപ്യൻ സൈനിക ശക്തികളുടെ മേൽ നേടിയ വിജയം അദ്ദേഹത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പട്ടാളമേധാവികളിലൊരാൾ എന്ന പ്രശംസക്കു അർഹനാക്കി. നെപ്പോളിയൻ യൂറോപ്പിലാകമാനം തന്റെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ചു. നെപ്പോളിയന്റെ ഈ നീക്കത്തിനെതിരെ മറ്റു യൂറോപ്യൻ ശക്തികൾ പലതവണ സംഘം ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. [[ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ |ബ്രിട്ടന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന പ്രസിദ്ധമായ [[വാട്ടർലൂ യുദ്ധം|വാട്ടർലൂ യുദ്ധത്തിൽ]] നെപ്പോളിയൻ പരാജിതനായി<ref>[https://books.google.co.in/books?id=9IIBAAAAYAAJ&hl=en വാട്ടർലൂ യുദ്ധം: രേഖകൾ -ജോൺ ബൂത്ത് 1815]</ref> രാഷ്ട്രീയാഭയം തേടിയ നെപ്പോളിയനെ ബ്രിട്ടീഷു ഭരണാധികാരികൾ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലന ദ്വീപിലേക്ക് ]] നാടു കടത്തി. 1821 മേയ് 5 ന് അൻപത്തിഒന്നാം വയസ്സിൽ സെന്റ് ഹെലെനയിലെ ലോംഗ്‌വുഡിൽ വച്ച് ഇദ്ദേഹം നിര്യാതനായി{{sfn|Barnett|1978|p=213}} ഉദരത്തിലെ കാൻസറായിരുന്നു മരണകാരണമെന്ന് [[പോസ്റ്റ്മോർട്ടം]] റിപ്പോർട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|Arnott|1822|p=27}}. "അസാധ്യമായി ഒന്നുമില്ല" എന്നത് നെപ്പോളിയന്റെ പേരിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ വാക്യമായി അറിയപ്പെടുന്നു. എന്നാല് അദ്ദേഹം കൃത്യമായി ഉപയോഗിച്ച വാക്കുകൾ ഇതല്ല. "അസാധ്യം; അതൊരു ഫ്രഞ്ച് വാക്കല്ല" എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്.{{തെളിവ്}} ==ജനനം, ബാല്യം == [[കോഴ്സിക്ക]] ദ്വീപിലെ അജാക്ഷിയോ എന്ന ഉൾനാടൻ പ്രദേശത്ത് കാർലോ ബോണപ്പാർട്ടിന്റെയും ലറ്റിഷ്യായുടെയും മകനായി [[1769]] [[ഓഗസ്റ്റ് 15]] ന് നെപോളിയൻ ജനിച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=18}}. നെപോളിയന്റെ ജനനത്തിന് തൊട്ടു മുമ്പ് 1768-ലാണ് [[ഇറ്റലി |ഇറ്റാലിയൻ]] ദ്വീപായിരുന്ന [[കോഴ്സിക്കാ]] ഫ്രാൻസിനു കൈമാറപ്പെട്ടത്{{sfn|AbbottI|1883|p=17}}, {{sfn|Barnett|1978|p=15}} . [[പാസ്കൽ പൗളി|പാസ്കൽ പൗളിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ കോഴ്സിക്കക്കാർ, ഇതിനെതിരായി പ്രക്ഷോഭം നടത്തിയെങ്കിലും{{sfn|Sloane|p=19}} ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം അതൊക്കെ അടിച്ചമർത്തി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ കാർളോ ബോണപ്പാർട്ട് സജീവം പങ്കെടുത്തു. ഫ്രാൻസിന്റെ അധീനതയിലായെങ്കിലും കോഴ്സിക്കക്കാർ ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷയോ ഇറ്റാലിയൻ സമ്പ്രദായങ്ങളോ, സ്വതന്ത്രകോഴ്സിക്ക എന്ന ആശയമോ കൈവിട്ടില്ല. ചെറുപ്പത്തിൽ നെപ്പോളിയന് മാതൃഭാഷയായ ഇറ്റാലിയനേ അറിയുമായിരുന്നുള്ളു.{{sfn|AbbottI|1883|p=17}},{{sfn|Scott|1839|p=141}}{{sfn|Sloane|p=40}}. കുടുംബത്തിന് പരമ്പരാഗതമായി മുന്തിരിത്തോട്ടങ്ങളും ഒലീവു തോട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയന്റെ മൂത്തസഹോദരനായിരുന്നു ജോസെഫ്. ലൂസിയെൻ, എലീസാ, ലൂയിസ്, പോളിൻ,കരോളിൻ, ജെറോം എന്നിവർ ഇളയ സഹോദരങ്ങളായിരുന്നു. നെപ്പോളിയന്റെ ബാല്യത്തെക്കുറിച്ച് പല കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. പക്ഷെ അവയ്ക്കൊന്നും വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ല. ബാല്യകാലത്ത് താൻ കലഹക്കാരനായിരുന്നുവെന്ന് നെപ്പോളിയൻ പിന്നീട് പറയുകയുണ്ടായി. നെപ്പോളിയന് ഗണിതത്തിൽ വലിയ താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=20}}.{{sfn|Barnett|1978|p=16}}{{sfn|Bourrienne I|1831|p=20}} == വിദ്യാഭ്യാസം == പത്ത് വയസ്സ് വരെ നെപ്പോളിയൻ [[കോഴ്സിക്ക|കോഴ്സിക്കയിലെ]] സ്കൂളിലാണ് പഠിച്ചത്. കോഴ്സിക്കയുടെ സ്വാതന്ത്രത്തിനുവേണ്ടി പൊരുതിയ ധീരയോദ്ധാക്കളോട് കരുണ തോന്നിയ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ, അവർക്ക് സർക്കാർ ജോലി നൽകുക മാത്രമല്ല ചെയ്തത്, മറിച്ച് അവരുടെ കുട്ടികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് വേണ്ടി സഹായവും അനുവദിച്ചു.അജാക്ഷിയോയിലെ ഫ്രഞ്ചു ഗവർണർ മാർബഫുമായി ബോണപാർട്ട് കുടുംബം സൗഹൃദത്തിലായിരുന്നു. മാർബഫ് വഴി കാർലോ ബോണപ്പാർട്ടിന് സർക്കാർ ജോലിയും മൂത്ത മകൻ ജോസെഫിന് വൈദികസ്കൂളിലും ഇളയമകൻ നെപ്പോളിയന് സൈനിക വിദ്യാലയത്തിലും പ്രവേശനവും തരപ്പെട്ടു.{{sfn|Scott |1839|p=142}},{{sfn|Sloane|p=41,42,43}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=7}} [[1779]]- ൽ ഉത്തര ഫ്രാൻസിലെ‘ബ്രിന്ന്യേ’ സൈനിക സ്കൂളിൽ (école militaire de Brienne)പഠനം ആരംഭിച്ചു. ഈ സ്കൂൾ ഒരു തരത്തിൽ പ്രാരംഭ പടവായിരുന്നു. പട്ടാളപരിശീലനത്തേക്കാൾ ചരിത്രവും, ഭൂമിശാസ്ത്രവും,ഗണിതവും, സയൻസും ലാറ്റിൻ, ഫ്രഞ്ചു ഭാഷകളുമായിരുന്നു വിഷയങ്ങൾ. ഈ സ്കൂളിലെ അവസാനപ്പരീക്ഷാഫലമനുസരിച്ച് വിദ്യാർഥികൾക്ക് ഉയർന്ന സൈനികസ്കൂളുകളിലേക്ക് പ്രവേശനം ലഭിച്ചു. ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലും ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലും കേമനായ നെപ്പോളിയന് വായനാശീലവും ഉണ്ടായിരുന്നു{{sfn|Scott |1839|p=143}},{{sfn|Sloane|p=51-52}}. [[ജൂലിയസ് സീസർ |സീസർ]], [[അലക്സാണ്ടർ]] എന്നിവരായിരുന്നു ആ ബാലന്റെ ആരാധനാപുരുഷന്മാർ{{sfn|Barnett|1978|p=16}}. ബ്രിന്ന്യേയിലെ സഹപാഠികൾ നെപോളിയന്റെ ഇറ്റാലിയൻ രീതികളെ പരിഹസിച്ചിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=32}}. ''നാപോളിയോൺ ബൂണോപാർതെ'' എന്ന് ഇറ്റാലിയൻ രീതിയിലാണ് നെപോളിയൻ തന്റെ പേർ ഉച്ചരിച്ചത്{{sfn|Barnett|1978|p=17}},{{sfn|Sloane|p=37-38}}. Buonaparte എന്ന ഇറ്റാലിയൻ ചുവയുള്ള കുടുംബപ്പേര് ഫ്രഞ്ചു രീതിയിലുള്ള Bonaparte എന്നായി മാറിയത് വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ്{{sfn|Gaurgaud |1903|p=35}},{{sfn|Barnett|1978|p=43}}. 1784-ൽ ബ്രിന്ന്യേ പഠനം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം നെപ്പോളിയന് വിഖ്യാതമായ പാരിസ് മിലിട്ടറി സ്കൂളിൽ ( Paris Ecole Militaire) പ്രവേശനം ലഭിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=143}}. നാവികവിഭാഗമായിരുന്നു നെപോളിയൻ ഇച്ഛിച്ചതെങ്കിലും പീരങ്കിപ്പട്ടാളത്തിലാണ് (artillery division) പ്രവേശനം ലഭിച്ചത്. {{sfn|Barnett|1978|p=19}}. == സൈനികജീവിതം -പ്രാരംഭം 1785-1791== === 1785 സപ്റ്റമ്പർ -1796 സപ്റ്റമ്പർ -''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ്(വാലെൻസ്)'' === 1785 സപ്റ്റമ്പറിൽ നെപ്പോളിയന്റെ സൈനിക പരിശീലനം പൂർത്തിയായി. പതിനാറുകാരനായ നെപോളിയൻ ഒന്നാം പീരങ്കിപ്പടയിൽ(La Fere-Artillerie) [[വാലൻസ്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് സബ് ലെഫ്റ്റനൻറായിട്ടായിരുന്നു ആദ്യ നിയമനം{{sfn|Scott |1839|p=145}} {{sfn|Barnett|1978|p=21}}. ഒഴിവ് സമയത്ത് പുരാതന [[ഗ്രീക്ക്]] തത്ത്വചിന്തയും ചരിത്രപ്രസിദ്ധരായ പോരാളികളുടെ യുദ്ധനയതന്ത്രങ്ങളും വായിച്ച് മനസ്സിലാക്കുകയും വായിക്കുന്ന പ്രധാന ആശയങ്ങൾ കുറിച്ചെടുത്ത് സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്വഭാവവും അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഭൂപടം വരയ്ക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാനവിനോദങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു.{{sfn|LockhartI |1835|p=16}} ===1786 സപ്റ്റമ്പർ- 1788 ജൂൺ -''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)'' === 1786-സപ്റ്റമ്പറിൽ നെപോളിയൻ അവധിയെടുത്ത് കോഴ്സിക്കയിലേക്കു തിരിച്ചു. പത്തുവയസ്സിൽ പഠിക്കാൻ പോയതില്പിന്നെ ഏഴു വർഷക്കാലത്തിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യത്തെ വരവായിരുന്നു ഇത്. 1785-ഫെബ്രുവരിയിൽ നെപോളിയന്റെ പിതാവ് കാർളോ ബോണപാർട്ട് ഉദരരോഗം ബാധിച്ച് നിര്യാതനായശേഷം{{sfn|Gaurgaud |1903|p=36}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=10}} വീട്ടിലെ സാമ്പത്തിക നില തകരാറിലായിരുന്നു. മൾബറി കൃഷിക്കായി ലൂയി പതിനാറാമന്റെ സർക്കാർ നല്കാമെന്ന് ഏറ്റിരുന്ന ധനസഹായം കിട്ടാതെ വന്നതായിരുന്നു പ്രധാന കാരണം{{sfn|Barnett|1978|p=22}}{{sfn|Sloane|p=70-71}}. അതൊക്കെ ശരിയാക്കിയെടുക്കാൻ രണ്ടു വർഷത്തോളമെടുത്തു. പിന്നീട് 1788 ജൂണിലാണ് നെപോളിയൻ തന്റെ റെജിമെന്റിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്. അപ്പോഴേക്കും റെജിമെന്റ് വാലൻസിൽ നിന്ന് ഓക്സോണിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു ===1788 ജൂൺ- 1789 സപ്റ്റമ്പർ ''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ് (ഓക്സോൺ)''=== പതിനഞ്ചു മാസങ്ങൾ നെപോളിയൻ റെജിമ്ന്റിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഒഴിവു സമയം മുഴുവനും എഴുത്തും വായനയുമായി കഴിച്ചു കൂട്ടി. 1789-ജൂലൈ പതിനാലിന് നടന്ന [[ബസ്റ്റീൽ ഭേദനം |ബസ്റ്റീൽ ഭേദനത്തിന്റെ]] അലകൾ അഞ്ചു ദിവസത്തിനകും ജൂലൈ 19-ന് ഓക്സോണിലുമെത്തി. പടയാളികളിൽ രാജഭക്തരും വിപ്ലവാനുകൂലികളും ഉണ്ടായിരുന്നു. വിപ്ലവാനുഭാവികൾ പ്രത്യക്ഷമായി ആഘോഷങ്ങൾ നടത്തി. ഫ്രാൻസിലെ മാറി വരുന്ന രാഷ്ട്രീയാന്തരീക്ഷം കോഴ്സിക്കയിൽ അധികാരസ്ഥാനം നേടാൻ തനിക്കു പ്രയോജനകരമായേക്കാമെന്ന കണക്കുകൂട്ടലുകളോടെ നെപോളിയൻ വീണ്ടും അവധിക്ക് അപേക്ഷിച്ചു. {{sfn|Barnett|1978|p=25}},{{sfn|Sloane|p=77}}. ===1789 സപ്റ്റമ്പർ -1791 ഫെബ്രുവരി- ''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)'' === കോഴ്സിക്കയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യമായിരുന്നില്ല നെപോളിയന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നും, മറിച്ച് കോഴ്സിക്കൻ നേതാവെന്ന നിലക്ക് , ഫ്രഞ്ചുവിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരസ്ഥാനം നേടുകയായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നും ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു.{{sfn|Barnett|1978|p=25,26}}. കോഴ്സിക്കയിലെ പിന്തിരിപ്പൻ കൂട്ടായ്മകൾ വിപ്ലവത്തിനെതിരാണെന്ന സന്ദേശം നെപോളിയൻ പാരീസിലേക്കെത്തിച്ചു{{sfn|Sloane|p=102}}. കോഴ്സിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരനേതാവ് പൗളിയുമായുള്ള വിരോധത്തിന് ഇതു തുടക്കം കുറിച്ചു. കോഴ്സിക്ക ഫ്രാൻസിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമാണെന്ന വിപ്ലവസർക്കാർ (നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി) പ്രഖ്യാപിച്ചു. നെപോളിയൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ശ്രദ്ധേയനായി. അജാക്ഷിയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സഹോദരൻ ജോസെഫിനെ വിജയിപ്പിക്കാൻ നെപോളിയൻ കിണഞ്ഞു പരിശ്രമിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Sloane|p=115}}. ===1791 ഫെബ്രുവരി-1791 ജൂൺ ''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ് (ഓക്സോൺ)'' === മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനെതിരെ യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഫ്രഞ്ചു സൈനികർക്ക് സ്വന്തം റെജിമെന്റുകളിൽ ഡ്യൂട്ടുിക്കു ഹാജരാവാനുള്ള ഉത്തരവു ലഭിച്ചു. 1791 ഫെബ്രുവരിയിൽ നെപോളിയൻ ഡ്യൂട്ടിക്കു ഹാജരായി. റെജിമെന്റിൽ നല്ലൊരു പങ്ക് രാജഭക്തരും (റോയലിസ്റ്റ്സ്) ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയനെ അവർ സൗഹാർദ്ദത്തോടെയല്ല സ്വീകരിച്ചത്. നെപോളിയൻ പഴയപടി വായനയും എഴുത്തുമായി ഒഴിവു സമയം ചെലവഴിച്ചു. ===1791 ജൂൺ- 1791 ഒക്റ്റോബർ ''നാലാം ആർട്ടില്ലറി റെജിമെന്റ് (വാലെൻസ്)'' === ജൂൺ ഒന്നിന് വാലെൻസിൽ തമ്പടിച്ചിരുന്ന 4th ആർട്ടില്ലറി റെജിമെന്റിലേക്ക് നെപോളിയൻ മാറ്റപ്പെട്ടു. അതേ ആഴ്ചയാണ് വാറേനിൽ വെച്ച് ലൂയി പതിനാറാമനേയും മേരി അന്റോണൈറ്റിനേയും ഓടിരക്ഷപ്പെടുന്നതിനിടയിൽ വിപ്ലവകാരികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടിയത്. ഈ സംഭവത്തെത്തുടർന്ന് പട്ടാളക്കാർക്ക് പുതിയ പെരുമാറ്റച്ചട്ടങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. തങ്ങളുടെ കൂറ് ഭരണഘടനയോടു മാത്രമാണെന്നും, '''നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി'''യുടെ ( വിപ്ലവ സർക്കാർ) ഉത്തരവുകൾ മാത്രമേ തങ്ങൾ അനുസരിക്കൂ എന്നും എല്ലാ സൈനികരും പ്രതിജ്ഞയെടുക്കേണ്ടി വന്നു{{sfn|Barnett|1978|p=26}}. രാജാവിനോടും രാജഭരണത്തോടും കൂറുണ്ടായിരുന്ന അസംഖ്യം സൈനികർ പട്ടാളത്തിൽ നിന്നു പിരിഞ്ഞു പോയതോടെ ശേഷിച്ചവർക്ക് ഉദ്യോഗക്കയറ്റം എളുപ്പമായി.നെപോളിയന് ലഫ്റ്റനന്റ് പദവി ലഭിച്ചു{{sfn|Barnett|1978|p=26}}. ഇവിടേയും ഒഴിവു സമയങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ ഒട്ടനേകം പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Sloane|p=127-128}}. ===1791 ഒക്റ്റോബർ 1792 മെയ് ''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)''=== നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലിക്കു പകരം പതിയൊരു ഭരണസംവിധാനം '''ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി''' പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു{{sfn|Scott |1839|p=54}} . വീണ്ടുമൊരു ഭാഗ്യപരീക്ഷണത്തിനായി നെപോളിയൻ അവധിയെടുത്ത് കോഴ്സിക്കയിൽ എത്തി{{sfn|Scott |1839|p=146}} . ബോണപാർട്ട് കുടുംബത്തലവനെന്ന നിലയിൽ നെപോളിയൻ തറവാട്ടു കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. കോഴ്സിക്കൻ സന്നദ്ധസേന രൂപീകരിച്ച് അതിന്റെ ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ പദവിയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാനുള്ള യോഗ്യത തനിക്കുണ്ടെന്ന് നെപോളിയൻ വിശ്വസിച്ചു{{sfn|Sloane|p=135-136}}. ആ സ്ഥാനത്തിന് സൈനികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നിയമസാധുത ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യും.കോഴ്സിക്കയിൽ അധികാരമുറപ്പിക്കാൻ നെപ്പോളിയൻ പലതവണ ശ്രമിച്ചു പക്ഷെ ആ പദ്ധതികൾ നടന്നില്ല{{sfn|Sloane|p=118-119}}. പൗളിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്വതന്ത്ര കോഴ്സിക്കക്ക് പിന്തുണ നല്കാഞ്ഞതിനാൽ നെപോളിയനെതിരായി പ്രത്യേകിച്ചും ബോണപാർട്ട് കുടുംബത്തിനെതിരായി പൊതുവേയും ജനരോഷം തിരിഞ്ഞു . നെപോളിയൻ ഫ്രാൻസിലേക്ക് രക്ഷപ്പെട്ടു.{{sfn|Barnett|1978|p=43}} == സൈനിക ജീവിതം -ഒന്നാം ഘട്ടം 1792- 1795 == [[പ്രമാണം:Henri Félix Emmanuel Philippoteaux - Portrait of Napoleon Bonaparte (cropped).jpg|thumb|right|200px|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്- 1792-ൽ]] ===പശ്ചാത്തലം === ====പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപ്പബ്ലിക് : നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ 1792- 1795==== {{പ്രധാനലേഖനം|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപ്പബ്ലിക് }} 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22-ന് ഫ്രാൻസിലെ ആദ്യത്തെ റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഗവണ്മെൻറ് അധികാരത്തിൽ വന്നു. അന്നു തന്നെ calendrier républicain français എന്ന പുതിയ [[റിപബ്ലിക്കൻ കലണ്ടർ (ഫ്രാൻസ്)|റിപബ്ലിക്കൻ കലൻഡറും]] തുടക്കം കുറിച്ചു.(ഈ കലൻഡർ ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവ കലൻഡർ(calendrier révolutionnaire français) എന്നും അറിയപ്പെട്ടു). '''നാഷണൽ കൺവെൻഷൻ''' എന്ന ജനപ്രതിനിധിസഭയിലായിരുന്നു അധികാരം കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നത്. ഭരണനിർവഹണത്തിനായി വിവിധ കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇവയിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു പൊതു സുരക്ഷാ സമിതി (Committee for Public Safety).മാക്സിമില്യൻ റോബേസ്പിയറായിരുന്നു ഈ സമിതിയുടെ മുഖ്യൻ. രാജാവിന്റേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളുടേയും കുറ്റവിചാരണകളും പരസ്യമായ വധശിക്ഷയും [[ഭീകരവാഴ്ച |ഭീകര വാഴ്ചക്ക് ]] വഴിതെളിച്ചു. മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജശക്തികളുടെ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ (First Coalition) ഫ്രാൻസിനെതിരെ സംഘടിതമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. ഇതേ സമയം തന്നെയാണ് ഫ്രഞ്ചുകോളണിയായിരുന്ന [[ഹെയ്റ്റി |സാഡൊമിനിക്കിൽ ]] അടിമക്കച്ചവടത്തിനെതിരായുള്ള പ്രക്ഷോഭം മൂർച്ഛിച്ചത്. <ref>{{Cite web |url=http://chnm.gmu.edu/revolution/chap8a.html |title=Slavery & Haitian Revolution accessed 4 August 2015 |access-date=2015-08-04 |archive-date=2011-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105214459/http://chnm.gmu.edu/revolution/chap8a.html |url-status=dead }}</ref>,<ref>{{Cite web |url=http://www.kreyol.com/the-haitian-revolution-toussaint |title=Haitian Revolution accessed 4 August 2015 |access-date=2015-08-04 |archive-date=2015-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424033111/http://www.kreyol.com/the-haitian-revolution-toussaint |url-status=dead }}</ref> 1792 മെയ് മാസം അവസാനത്തോടെ പാരിസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയൻ കാപ്റ്റൻ പദവിയിലേക്കുയർത്തപ്പെട്ടു{{sfn|Sloane|p=153-154}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=12}}. പക്ഷെ അതേ വർഷം ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയൻ വീണ്ടും കോഴ്സിക്കയിലെത്തി. ഇതിനകം കോഴ്സിക്കയുടെ ജനപ്രതിനിധിയായി നാഷണൽ കൻവെൻഷനിലേക്ക് സാലിസെറ്റി എന്ന പുതിയൊരു നേതാവ് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്നു{{sfn|Sloane|p=157-158}}. നെപോളിയൻ സാലിസെറ്റിയുമായി സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. സ്വതന്ത്രകോഴ്സിക്ക എന്ന അവകാശവാദവുമായി പൗളിയും അനുയായികളും സജീവമായി രംഗത്തുണ്ടായിരുന്നു. കോഴ്സിക്കയോടു തൊട്ടു കിടക്കുന്ന സാർഡീനിയൻ ദ്വീപസമൂഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു.അവിടെ താവളമടിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷു സൈന്യം പൗളിയുടെ സഹായത്തിനു തയ്യാറായി{{sfn|Scott |1839|p=147}}. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ അതിർത്തി താത്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഈ ദ്വീപുസമൂഹത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപുകളിലൊന്നായ മഡലേന ദ്വീപ് ആക്രമിക്കാനുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ നെപോളിയൻ ആദ്യമായി യുദ്ധരംഗത്തിറങ്ങി. ഈ ഉദ്യമം പരാജയത്തിലാണ് കലാശിച്ചത്. പൗളിയുമായുള്ള സംഘർഷം മൂത്തതിനാൽ ബോണപാർട്ട് കുടുംബം ഒന്നടങ്കം കടൽ കടന്ന് ആദ്യം നൈസിലും പിന്നീട് മാഴ്സെയിലിലും വാസമുറപ്പിച്ചു. {{sfn|Scott |1839|p=148}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=14}} === വിജയങ്ങൾ, ഉദ്യോഗക്കയറ്റങ്ങൾ=== നൈസിൽ വെച്ച് യാദൃച്ഛികമായിട്ടാണ് നെപോളിയൻ, കോഴ്സിക്കൻ നേതാവ് സാലിസെറ്റിയേയും ഫ്രഞ്ചു ജനറൽ ഡെഗീറിനേയും കണ്ടുമുട്ടിയത്. സാലിസെറ്റി സ്വാധീനമുള്ള രാഷ്ടീയനേതാവായിത്തീർന്നിരുന്നു. സാലിസെറ്റിയുടെ ശുപാർശയോടെ ഇറ്റലിയൻ റെജിമെന്റിൽ നെപോളിയന് ഇടം ലഭിച്ചു{{sfn|Sloane|p=191-192}}. ഈ റെജിമെന്റിന്റെ പ്രഥമദൗത്യം [[ടൂലോൺ|ടൂലോണിലേക്കായിരുന്നു]]. അതിപ്രധാനമായ ടൂലോൺ തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ രാജഭക്തർ (റോയലിസ്റ്റ്സ്) വിപ്ലവത്തിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു.അവർക്ക് സായുധപിൻബലവുമായി [[ബ്രിട്ടൻ |ബ്രിട്ടീഷ്]]-[[സ്പെയിൻ|സ്പാനിഷ്]] യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ തുറമുഖത്തോടടുത്തു{{sfn|abbottI|183|p=50,51}}. ടൂലോൺ തിരിച്ചു പിടിക്കേണ്ടത് ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ അഭിമാനത്തിന്റെ മാത്രമല്ല നിലനില്പിന്റേയും പ്രശ്നമായിത്തീർന്നു. ഇതായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ ദൗത്യം. ====ടൂലോൺ യുദ്ധം 1793 നവമ്പർ-ഡിസമ്പർ ==== [[പ്രമാണം:Napoleon à Toulon par Edouard Detaille.jpg|400Px|right|thumb|നെപോളിുയൻ ടുലോൺ യുദ്ധക്കളത്തിൽ -വർണചിത്രം]] ഫ്രാൻസിലെ പ്രധാന തുറമുഖമായ ടൂലോൺ തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ സപ്റ്റമ്പറിൽ ജനറൽ ഫ്രാന്സ്വാ കാർതൂയുടെ കീഴിൽ പീരങ്കിപ്പടയുടെ ചുമതലയുമായി നെപോളിയൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. നവമ്പറിൽ കാർതൂക്കു പകരം ജനറൽ ഡ്യൂഗോമിയർ പദവിയേറ്റു .നെപോളിയൻ പടയാളികൾക്കൊപ്പം നിന്നു പൊരുതി.{{sfn|abbottI|183|p=53,55}} നെപോളിയൻ പ്രയോഗിച്ച യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ജനറൽ ഡുഗോമിയറുടേയും ജനനേതാവ് പോൾ ബറാസ്സിന്റേയും വിശേഷ പ്രശംസ നേടിയെടുത്തു.യുദ്ധാനന്തരം ഇരുപത്തിനാലുകാരനായ നെപോളിയന് ചീഫ് ഓഫ് ബറ്റാലിയൻ(ബ്രിഗേഡിയർ) ആയി പദോന്നതി ലഭിച്ചു{{sfn|Scott |1839|p=151}}, {{sfn|Barnett |1978|p=35}},{{sfn|LockhartI |1835|p=21-27}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=28}} ==== തിരിച്ചടികൾ 1794 ജൂൺ- 1795 ഓഗസ്റ്റ്==== ഫ്രഞ്ചു മധ്യധരണ്യാഴിയുടെ പ്രതിരോധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി മാഴ്സെയിലുള്ള പഴയ സെന്റ് നികോളസ് കോട്ടയുടെ കേടുപാടുകൾ തീർക്കേണ്ട കാര്യം നെപോളിയൻ അധികാരികളുടെ പരിഗണനയിൽ പെടുത്തി. ആയുധങ്ങളും വെടിക്കോപ്പും സംഭരിച്ചു വെയ്ക്കാൻ ഇതു പ്രയോജനപ്പെടും എന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ. പക്ഷെ ഇതു പിന്നീട് പലേ തെറ്റിദ്ധാരണകൾക്കു വഴിവെച്ചു. റെജിമെന്റിലെ മേലധികാരികൾ നെപോളിയന്റെ പ്രവൃത്തികളെ ശക്തിയുക്തം ന്യായീകരിച്ചതിനാൽ നെപോളിയൻ വിവാദമുക്തനായി. ഭീകരവാഴ്ചയുടെ മുഖ്യനേതാവായിരുന്ന [[മാക്സിമിലിയൻ റോബേസ്പിയർ |മാക്സിമിലിയൻ റോബേസ്പിയറുടെ]] സഹോദരൻ അഗസ്റ്റിൻ റോബേസ്പിയറുമായുള്ള സൗഹൃദവും പിന്നീട് നെപോളിയന് വിനയായി ഭവിച്ചു. മാക്സിമിലിയനും അഗസ്റ്റിനും വധശിക്ഷക്കിരയായശേഷം അവരോട് അനുഭാവമുണ്ടായിരുന്നവരുടെ നേർക്കും സംശയദൃഷ്ടികൾ നീണ്ടു. നെപോളിയൻ ആ സമയത്ത് [[ജെനോവ|ജെനോവയിലെ]] പ്രതിരോധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന തിരക്കിലായിരുന്നു. ആഗസ്റ്റ് ആദ്യത്തിൽ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും രണ്ടാഴ്ചക്കുശേഷം വിട്ടയക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Scott |1839|p=152}}. നെപോളിയൻ വീണ്ടും മിലിറ്ററിയിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു. ==സൈനിക ജീവിതം രണ്ടാം ഘട്ടം 1795-1799 == ===പശ്ചാത്തലം : ഡയറക്റ്ററി ഭരണം 1795-1799 === {{പ്രധാന ലേഖനം| ഡയറക്റ്ററി ഭരണം}} [[ഭീകരവാഴ്ച]] ഫ്രാൻസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹ്യ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വലിയ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി. 1792-ൽ ഏറെ പ്രതീക്ഷകോളോടെ നിലവിൽ വന്ന ഒന്നാം ഭരണഘടന അഴിച്ചു പണിയപ്പെട്ടു. [[നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ(ഫ്രാൻസ്) |നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ]] റദ്ദാക്കി, പകരം രണ്ടു ജനപ്രതിനിധി സഭകൾ (Council of five hundred and Council of ancients)നിലവിൽ വന്നു ഭരണനിർവഹണത്തിനായി [[ഡയറക്റ്ററി]] എന്ന അഞ്ചംഗ സമിതിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ തീരുമാനമായി. പക്ഷെ ഇതിനെതിരായി 1795 ഒക്റ്റോബർ ആദ്യത്തിൽ പാരിസിൽ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ പ്രക്ഷോഭം കൂട്ടി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ [[പോൾ ബറാസ്]] നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ടിനെയാണ് ചുമതല ഏല്പിച്ചത്. നെപോളിയൻ തന്റെ ചുമതല കാര്യക്ഷമതയോടെ നിർവഹിച്ചു{{sfn|LockhartI |1835|p=33-35}}. നവമ്പർ 1795-ൽ ഡയറക്റ്ററി ഭരണം നിലവിൽ വന്നു. ഇതനുസരിച്ച് അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയും (executive) നിയമനിർമ്മാണത്തിനായി (legislative) അഞ്ഞൂറംഗങ്ങളടങ്ങിയ കൗൺസെ ദുസൈക്സോയും (lower house) ഇരുനൂറ്റി അമ്പത് അംഗങ്ങളുള്ള കൗൺസെ ദുഓൻഷ്യയും (upper house) രൂപം കൊണ്ടു. അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയിൽ പോൾ ബറാസ് മുഖ്യ അംഗമായതോടെ നെപോളിയന്റെ പ്രാധാന്യവും വർദ്ധിച്ചു{{sfn|abbottI|183|p=65}}.പാരിസ് പ്രാന്തത്തിന്റെ പ്രത്യേക ചുമതലയോടൊപ്പം ഫ്രഞ്ച് ആഭ്യന്തരസേനയുടെ ''കമാൻഡർ ഇൻ ചീഫ്'' എന്ന പദവിയും നെപോളിയനു ലഭിച്ചു.{{sfn|Barnett |1978|p=37-39}}. === ഒന്നാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ :ഇറ്റാലിയൻ ദൗത്യം=== [[പ്രമാണം:Europe, 1700 - 1714.png|thumb|250px|left| യൂറോപ്- പതിനെട്ടാം ശതകത്തിൽ]] രാജവാഴ്ച നിലവിലിരുന്ന യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരായി 1792 മുതൽ സംഘടിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. [[ഓസ്ട്രിയ|ഓസ്ട്രിയയും]] [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടും]] [[പ്രഷ്യ |പ്രഷ്യയുമടങ്ങുന്ന]] ഒന്നാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ (First Coalition) ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തികളിൽ അണിനിരന്നു. ഫ്രാൻസ് ഇതിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു. സൈനികശക്തിയുള്ള രാജ്യമായിരുന്ന ഓസ്ട്രിയ, [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] പല നാട്ടുരാജ്യങ്ങളേയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഓസ്ട്രിയൻ-പ്രഷ്യൻ സേനകളെ തോല്പിച്ച് [[വിയന്ന|വിയന്നയിലെത്തി]] ഓസ്ട്രിയയെ മുട്ടുകുത്തിക്കുകയായിരുന്നു ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനായി നാലു ഫ്രഞ്ചു സൈന്യ വിഭാഗങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ജനറൽ ജോർഡാനും മോറോയും കെല്ലർമാനും റൈൻ തിരത്തുകൂടെ വടക്കുകിഴക്കും നെപോളിയൻ തെക്കു കിഴക്കോട്ടും ആക്രമണം നയിക്കണം. പിന്നീട് മൂന്നു മുന്നണികളും [[ടൈറോൾ |ടൈറോളിൽ]] വെച്ച് ഒത്തുചേർന്ന് വിയന്നയുടെ നേരെ മുന്നേറണം. ഇതായിരുന്നു യുദ്ധതന്ത്രം. {{sfn|Barnett |1978|p=43}}. [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1796.jpg|thumb|250px|right| ഇറ്റാലിയൻ സൈനികദൗത്യം ]] [[ജോസ്ഫൈൻ ദു ബുവാർണെ |ജോസ്ഫൈനുമായുള്ള]] വിവാഹം നടന്ന് രണ്ടു ദിവസത്തിനകം 1796 മാർച്ച് 10-ന്, ഇറ്റാലിയൻ സൈനികദൗത്യത്തിന്റെ തലവനായി നെപോളിയൻ നൈസിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു{{sfn|veusseuxI|1846|p=29}}. ഫ്രാൻസിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് ഇറ്റലിയുടെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തിയിലെ പീഡ്മോൺ നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു ആദ്യ ലക്ഷ്യം. ഈ സന്ദർഭത്തിലാണ് Buonaparte എന്നത് Bonaparte ആയതെന്നും {{sfn|Barnett |1978|p=43}} അതല്ല ഫ്രഞ്ചു പൗരന്മാരായപ്പോൾത്തന്നെ അങ്ങനെ എഴുതിത്തുടങ്ങിയെന്നും{{sfn|Gaurgaud |1903|p=35}} വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്. ====പീഡ്മോൺ 1796 മാർച്ച്-ഏപ്രിൽ==== [[ആൽപ്സ്|ആൽപ്സ് മലനിരകൾക്കിടയിലെ]] പീഡ്മോൺ നാട്ടുരാജ്യത്തെ സഹായിക്കാൻ ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം എത്തിയിരുന്നു. മോൺടോനോട്ടിലും മോൺഡോവിയിലും ഡീഗോവിലും വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തി. മെയ് മാസത്തിൽ നടത്തിയ ഉടമ്പടിയനുസരിച്ച് പീഡ്മോൺ രാജാവ് നിരുപാധികം കീഴടങ്ങി. ====ലോഡി യുദ്ധം 1796 മെയ് ==== ലോഡി പ്രവിശ്യയിലെ ഓസ്ട്രിയൻ സേനയെ നെപോളിയൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഈ യുദ്ധത്തിൽ നെപോളിയൻ സൈനികരോടൊപ്പം നിന്നു പൊരുതിയതായും അങ്ങനെ സൈനികരുടെ സ്നേഹാദരങ്ങൾ നേടിയെടുത്തതായും പറയപ്പെടുന്നു<ref>[http://www.britannica.com/event/Battle-of-Lodi. ലോഡി യുദ്ധം]]</ref>,{{sfn|LockhartI |1835|p=47,81}} ====മാൺടുവാ കീഴടക്കൽ 1796 ജൂലൈ 1797 ഫെബ്രുവരി- ==== തടാകങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു മാൺടുവാ. നാടുവാഴിയുടെ രക്ഷക്കായി ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം അണി നിരന്നു. ലോണാറ്റോ, കാസ്റ്റിഗ്ലിയൻ,റോവെർട്ടേ, ബസ്സാനോ, കല്യാനോ, കാൾഡീറോ, അർകോൾ, റിവോളി എന്നിങ്ങനെ പലയിടത്തും വെച്ചു എട്ടു മാസങ്ങളോളം നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിലൂടെ നെപോളിയൻ സൈനികരോടൊപ്പം നിന്ന് മാൺടുവ കീഴ്പെടുത്തി.{{sfn|AbbottI|1883|p=129-130}}. [[വെനീസ്]] നിഷ്പക്ഷത പാലിക്കാൻ സമ്മതിച്ചു{{sfn|LockhartI |1835|p=86}}. തെക്കോട്ടു നീങ്ങിയ നെപോളിയന്റെ സൈന്യവും [[റോം|റോമുമായി]] മൂന്നു ദിവസത്തെ യാത്രയുടെ ദൂരമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. [[മാർപാപ്പ]] സമാധാന ഉടമ്പടിക്കു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=144}}. ഓസ്ട്രിയൻ സൈനികമേധാവി ആർച് ഡ്യൂക് ചാൾസും സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾക്കു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=145}},{{sfn|LockhartI |1835|p=84}} ====കാംപോഫെർമിയോ ഉടമ്പടി 1797 നവമ്പർ==== വടക്കുകിഴക്കൻ ഇറ്റലിയിലെ ഒരു കൊച്ചു ഗ്രാമമായിരുന്ന കാംപോഫെർമിയോയിൽ വെച്ച് നെപോളിയൻ പരാജിത രാഷ്ട്രങ്ങളുമായി ഉടമ്പടി ചെയ്തു. തന്റെ ഇറ്റാലിയൻ ദൗത്യത്തിന് നെപോളിയൻ വിജയകരമായ അന്ത്യം കുറിച്ചത് ഈ ഉടമ്പടിയിലൂടേയാണ്. 1792 മുതൽ 1797 വരെ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെ പൊരുതിയ ഒന്നാം യുറോപ്യൻ സൈനിക കൂട്ടായ്മയുടെ (First Coalition) ചരമക്കുറിപ്പു കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. ഓസ്ട്രിയയുടേയും ഇറ്റലിയുടേയും പല പ്രദേശങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റേതായി.{{sfn|AbbottI|1883|p=160,164}},{{sfn|LockhartI |1835|p=98-99}}. ====പാരിസിൽ 1797-ഡിസമ്പർ-1798 മെയ്==== വിജയികളായി തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയനും സൈന്യവും ഏറെ പ്രശംസകൾക്കു പാത്രമായി{{sfn|Bourrienne I|p=111}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=183}} .നെപോളിയന്റെ വസതി നിന്നിരുന്ന പാതക്കുതന്നെ വിജയപഥം ( rue de la victoire) എന്നു പേരുമാറ്റം സംഭവിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|p=126}}. നെപോളിയന് സമൂഹത്തിലെ വരേണ്യരുടെ സഭയായ ഫ്രഞ്ചു അകാദമിയിൽ( Institut de Francais) അംഗത്വം ലഭിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=126}},{{sfn|HewestonII|p=35}}. പക്ഷെ നെപോളിയന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന ജനസ്വാധീനം ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങളെ അസ്വസ്ഥരാക്കി{{sfn|AbbottI|1883|p=166,172}}{{sfn|LockhartI |1835|p=101-102}}. മാത്രമല്ല, ഡയറക്റ്ററിയിലെ അംഗത്വത്തിനും നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=127}}, {{sfn|Barras|p=215,317}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=190}} . ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് നെപോളിയന്റെ മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ട് റോമിലേക്കുള്ള അംബാസഡറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടത്.{{sfn|CorJoseph|p=30, Letter43}} . കാംപോഫെർമിയോ ഉടമ്പടിയിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ഭാഗഭാക്കായിരുന്നില്ല{{sfn|AbbottI|1883|p=170}}. ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തി രേഖകൾ അംഗീകരിക്കാനും പിടിച്ചെടുത്ത കോളനികൾ കൈമാറാനും ഇംഗ്ലണ്ട് തയ്യാറായെങ്കിലും ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്ക് ഒത്തുതീർപ്പിന് തയ്യാറായില്ല. സാമ്പത്തികമായി ഏറെ ഞെരുക്കത്തിലായിരുന്ന ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് നോട്ടമിട്ടത് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സമ്പന്നവും വിപുലവുമായ പൗരസ്ത്യ കോളനികളേയായിരുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു [[ഇന്ത്യ]]. [[മധ്യധരണ്യാഴി |മധ്യധരണ്യാഴിയിൽ]] ഫ്രഞ്ചു നാവികസേനക്കാണ് മേൽക്കോയ്മ എന്നിരിക്കേ [[ഈജിപ്ത്]] കീഴടക്കി, അതു വഴി ഇന്ത്യയിലെത്താനായിരുന്നു ഡയറക്റ്ററിയുടേയും നെപോളിയന്റേയും പദ്ധതി{{sfn|AbbottI|1883|p=170,174}},{{sfn|LockhartI |1835|p=108}}. ഈ പദ്ധതിയുടെ ആസൂത്രണം മുഴുവനായത് 1798 മാർച്ചിലാണ്. പൗരസ്ത്യസേനാവിഭാഗത്തിന്റെ (Army of the Orient) തലവനായി നെപോളിയൻ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. {{sfn|Barnett |1978|p=55-56}} ===ഈജിപ്തിലേക്ക് 1798 മെയ് -1799 ഓഗസ്റ്റ് === [[പ്രമാണം:Napoleons Campaign in Egypt 1798.jpg|250px|thumb|right| നെപോളിയൻറെ ഈജിപ്ത് യുദ്ധങ്ങൾ]] 1798 മെയ് 19-ന് നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു{{sfn|LockhartI |1835|p=112}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=225}}. ഈജിപ്ത് വാണിരുന്നത് [[മംലൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|മാമൂലെക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന നാടുവാഴികളായിരുന്നു. ജൂലൈ രണ്ടിന് ഈജിപ്ഷ്യൻ തുറമുഖ പട്ടണം [[അലക്സാണ്ട്രിയ |അലക്സാൻഡ്രിയ]] അതിക്രമിച്ചു കൈവശപ്പെടുത്തി. മൂവായിരത്തോളം സൈനികരേയും യുദ്ധക്കപ്പലുകളേയും കീഴുദ്യോഗസ്ഥൻ ക്ലീബറുടെ ചുമതലയിൽ അലക്സാൻഡ്രിയയിൽത്തന്നെ നിർത്തിയശേഷം നെപോളിയനും ബാക്കി സൈന്യവും [[കെയ്റോ|കെയ്റോക്കു]] നേരെ നീങ്ങി. യുദ്ധക്കോപ്പുകളും മറ്റു ചരക്കുകളും ചങ്ങാടത്തിൽ കയറ്റി [[നൈൽ നദി|നൈൽ നദിയിലൂടെ]] അയക്കാനും അവക്ക് അകമ്പടിയെന്നോണം സൈന്യം കരയിലൂടെ പോകാനുമായിരുന്നു പ്ലാൻ. നെപോളിയനും സൈനികരോടൊപ്പം തന്നെ നീങ്ങി.{{sfn|AbbottI|1883|p=189}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=147}}, {{sfn|LockhartI |1835|p=116}} [[File:Napoleon-Gérome.jpg|thumb|left|നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിൽ ]] കെയ്റോക്കു നാലഞ്ചു മൈലകലെ വെച്ച് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം മുറാദ് ബേയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മാമുലെക്കു് സൈന്യവുമായി ഏറ്റുമുട്ടി{{sfn|AbbottI|1883|p=193}}. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലിനെ [[ പിരമിഡ് പിരമിഡ് യുദ്ധം|പിരമിഡ് യുദ്ധമെന്നു]](Battle of Pyramids) വിശേഷിപ്പിച്ചത് നെപോളിയൻ തന്നെയായിരുന്നു. കാരണം യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പത്തു പതിനഞ്ചു മൈലകളേയുള്ള കൂറ്റൻ [[പിരമിഡുകൾ]] കാണാമായിരുന്നത്രെ.{{sfn|LockhartI |1835|p=117-118}} പിരമിഡ് യുദ്ധം നെപോളിയൻ നിഷ്പ്രയാസം ജയിച്ചു. കാരണം മാമുലുക്കു സൈന്യത്തേക്കാളും മികച്ച ആയുധങ്ങളും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിനുണ്ടായിരുന്നു{{sfn|Barnett |1978|p=58}}. സൈന്യത്തെ ചതുരാകൃതിയിലാണ് നെപോളിയൻ വിന്യസിച്ചത്, ഈ വിന്യാസം മികച്ച യുദ്ധതന്ത്രമായി അറിയപ്പെട്ടു.{{sfn|AbbottI|1883|p=192-194}}. ഈ യുദ്ധത്തോടെ നെപോളിയൻ ഈജിപ്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു. പക്ഷെ ഇതിനിടയക്ക് നെപോളിയന് അവശ്യം വേണ്ടിയിരുന്ന യുദ്ധസാമഗ്രികളുമായെത്തിയവയും അബൂക്കർ ഉൾക്കടലിൽ നങ്കുരമിട്ടിരുന്നവയുമായ എല്ലാ ഫ്രഞ്ചു കപ്പലുകളും 1798 ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യവാരത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികമേധാവി അഡ്നമിറൽ [[ഹൊറേഷ്യോ നെൽസൺ]] നശിപ്പിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=200-201}},{{sfn|LockhartI |1835|p=120}}. നൈൽ യുദ്ധം (Battle of Nile) എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ പ്രതിക്രിയയോടെ നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയി{{sfn|AbbottI|1883|p=202}}. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഈജിപ്ത് ഒരു ഫ്രഞ്ചു കോളനിയെന്ന നിലയിൽ പ്രയോജനപ്പെടുത്താനും നെപോളിയന് കഴിയാതായി{{sfn|Barnett |1978|p=61}}. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=154-155}} 1798 സപ്റ്റമ്പറിൽ [[തുർക്കി |തുർക്കി സുൽത്താൻ]] ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[സിറിയ |സിറിയയിലെ]] ഗവർണർ ജെസ്സാർ പാഷയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പടയൊരുക്കം തുടങ്ങി. ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് [[സീനായ്‌ ഉപദ്വീപ് |സിനായ് മരുഭൂമി]] താണ്ടി സിറിയയിലേക്കു കടന്ന് തന്ത്രപ്രാധാന്യമുള്ള അക്ര് കോട്ട (ഇന്ന് [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലെ]] അക്കോ) കൈവശപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയൻ തീരുമാനിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=204}}. 1799 ഫെബ്രുവരിയോടെ തയ്യാറടുപ്പുകൾ പൂർത്തിയായി. സൈന്യത്തിന്റെ നീക്കം തുടങ്ങി. മൂന്നു മാസത്തോളം കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടന്നെങ്കിലും പൂർണമായി വിഫലമായി. നെപോളിയനും സൈന്യവും കെയ്റോയിലേക്കു തിരിച്ചു വരാൻ തീർച്ചയാക്കി {{sfn|LockhartI |1835|p=130}}. ഇതിനകം സൈനികരിൽ വലിയൊരു ഭാഗം [[പ്ലേഗ്|പ്ലേഗു]] ബാധിതരായി. ആസന്ന മരണരായ സൈനികരെ അമിതമായ തോതിൽ [[കറുപ്പ് (സസ്യം) |ഓപിയം ]] നല്കി കൊല്ലാൻ നെപോളിയൻ സൈനിക ഡോക്റ്റർക്ക് ആദേശം നല്കിയെന്ന് പ്രസ്താവങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ അത് വെറും തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ ഫലമാണെന്ന് നെപോളിയൻ പിന്നീട് സെന്റ് ഹെലേനയിൽ വെച്ചു പറഞ്ഞുവത്രെ. {{sfn|LockhartI |1835|p=126,131-132}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=183,196}} ഇന്ത്യയിലെ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി |ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] പട്ടാളത്തിനെതിരെ യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടിരുന്ന [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപു സുൽത്താനുമായി]] നെപോളിയൻ സമ്പർക്കം പുലർത്താൻ ശ്രമിച്ചതായി കാണുന്നു.{{sfn|Watson|2003|p=12-13|}}.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=A28IAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&hl=en#v=onepage&q&f=false ടിപു സുൽത്താൻ-ഫ്രാൻസ് സൗഹൃദം- ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ 1799]</ref> <ref>[https://books.google.co.in/books?id=dLURAAAAYAAJ&pg=PA341&hl=en#v=onepage&q&f=false Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor: From the Origin of the Hindoo Government of that State, to the Extinction of the Mohammedan Dynasty in 1799 by Mark Wilks 1817. page 380]</ref>,{{sfn|Bourrienne I|1831|p=171}} എന്നാൽ നാലാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപു സുൽത്താൻ മരിച്ചതോടെ(1799 മെയ് 4) ഈ പദ്ധതികളൊക്കെ അലസിപ്പോയി. 1799 ജൂണിൽ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെയുള്ള യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ രണ്ടാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മയിൽ ബ്രിട്ടനും ഒപ്പു വെച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=206}}. ബ്രിട്ടന്റെ പിൻബലത്തോടെ അബുകീറിലിറങ്ങിയ [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം |ഓട്ടോമാൻ സൈന്യം]] നെപോളിയന്റെ സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചു. ജൂലൈ 22-നു നടന്ന ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം നിർണായകവിജയം നേടിയെടുത്തെങ്കിലും ഒരു മാസത്തിനകം, സൈന്യത്തിന്റെ ചുമതല കീഴുദ്യോഗസ്ഥൻ ക്ലീബറിനെ ഏല്പിച്ച് നെപോളിയൻ പാരിസിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി{{sfn|Barnett |1978|p=65}}, {{sfn|AbbottI|1883|p=238-240}}. കാരണം ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങൾക്കിടയിലെ അധികാര വടംവലികളുടേയും ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തിപ്രവിശ്യകളിൽ രണ്ടാം യുറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ തുടങ്ങിവെച്ച ആക്രമണങ്ങളുടേയും വിവരങ്ങൾ നെപോളിയനു ലഭിച്ചിരുന്നു.{{sfn|LockhartI |1835|p=135-136}}. മാത്രമല്ല ഈജിപ്തിൽനിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള പാതകളൊക്കെയും അടഞ്ഞു പോയിരുന്നു{{sfn|Gaurgaud |1903|p=70}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=211}}. ഡയറക്റ്ററിയിൽ നിന്ന് യാതൊരു വിധ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കും കാത്തു നില്ക്കാതെ നെപോളിയൻ സ്വേച്ഛയാ എടുത്ത തീരുമാനമായിരുന്നു ഇത്. ഇതേക്കുറിച്ച് ക്ലീബർ പിന്നീട് ഡയറക്റ്റിയോടു പരാതിപ്പെടുകയുണ്ടായി.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=262-265}}.നെപോളിയനും അഞ്ചു കീഴുദ്യോഗസ്ഥന്മാരും ഓഗസ്റ്റ് 22-ന് അലെക്സാൻഡ്രിയയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട് ഒക്റ്റോബർ 9-ന് ഫ്രാൻസിലെ തെക്കുകിഴക്കേ തിരത്തുള്ള ഫ്രെജസ് എന്ന കൊച്ചു തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. പിന്നീട് അവിടെനിന്ന് പാരിസിലേക്കു യാത്രയായി. നെപോളിയന്റെ ആകസ്മികമായ വരവ് ഡയറക്റ്ററിയും ജനങ്ങളും സ്വാഗതം ചെയ്യുകയാണുണ്ടായത്{{sfn|Bourrienne I|1831|p=219,223}},{{sfn|HewestonII|p=43}}{{sfn|LockhartI |1835|p=142}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=32-33}}. ==അധികാരത്തിലേക്ക് 1799-1804 == ===പശ്ചാത്തലം=== {{പ്രധാനലേഖനം|ഡയറക്റ്ററി ഭരണം (ഫ്രാൻസ്)}} 1797 -1799 കാലത്ത് നെപോളിയൻ യുദ്ധരംഗത്തായിരുന്നപ്പോൾ ഡയറക്റ്ററിയുടെ ഔദ്ധത്യം ഫ്രഞ്ചുരാഷ്ട്രീയസാമൂഹ്യമേഖലകളിൽ വലിയ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി{{sfn|BarrasIII|1831|p=xvii}}. *'''18 ഫ്രക്റ്റിഡോർ വർഷം V''' (4 സപ്റ്റമ്പർ.1797)-രാജഭക്തരെന്നു സംശയിക്കപ്പെട്ട 197 അംഗങ്ങളെ ഡയറക്റ്ററി നിയമസഭയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി{{sfn|ThiersFH V|1838|p=149-151}},{{sfn|BarrasIII|1831|p=23-28}} *'''22 ഫ്ലോറിൽ വർഷം VI''' (11 മെയ് 1798)-അരാജകത്വവാദികളെന്നു സംശയിക്കപ്പെട്ട 60 പേർക്ക് നിയമസഭാംഗത്വം നഷ്ടമായി{{sfn|BarrasIII|1831|p=257-63}}. *'''30 പ്രയറിയാ VII''' (18 ജൂൺ 1799)-ഭരണകൂടത്തിനുനേരെ (executive)നിയമസഭാംഗങ്ങളുടെ(legislative) വക തിരിച്ചടി- രണ്ടു ഡയറക്റ്റർമാർ രാജിവെച്ചൊഴിയാൻ നിർബന്ധിതരായി{{sfn|ThiersFH V|1838|p= 347-353}} . നിയമസഭകളും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള സ്പർദ്ധ കാരണം ഭരണം അസാധ്യമായിത്തീർന്നിരുന്നു. അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയുടെ നേതൃത്വം പോൾ ബറാസിനും ഇമ്മാന്വേൽ ഷിയെസിനുമായിരുന്നു മറ്റു മൂന്നു പേർ മൂലാ, ഗോബിയർ,ഡൂക്കോസ് വെറും നാമമാത്ര അംഗങ്ങളും{{sfn|BarrasIII|1831|p=xv}},{{sfn|CorJoseph|p=2}}. ച്വാ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന രാജഭക്തർ പശ്ചിമ പ്രവിശ്യകളിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ചു വരികയായിരുന്നു. രണ്ടു നിയമസഭകളിലും സദാ ഉൾപ്പോരുകൾ നടന്നു{{sfn|BarrasIII|1831|p=xv}}. ദേശഭക്തരെന്ന് സ്വയം വിശേഷിപ്പിച്ച വിപ്ലവവാദികൾ(Jacobines) എല്ലാ മിതവാദികളേയും രാജഭക്തരായി (റോയലിസ്റ്റ്) മുദ്രകുത്തി; മിതവാദികൾ വിപ്ലവവാദികളെ അരാജകത്വവാദികളായി പഴിച്ചു{{sfn|BarrasIII|p=xv}},{{sfn|Barnett |1978|p=67}},. മിതവാദികളായിരുന്ന ബറാസും , ഷിയെസും നെപോളിയനുമായി പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ചർച്ചകൾ നടത്തി{{sfn|Gaurgaud |1903|p=73}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=225}}. പാർലമെന്റിന്റെ രണ്ടു സഭകളും ഡയറക്റ്ററിയുടെ അധികാരപരിധിയെ വെട്ടിച്ചുരുക്കുന്നതിനാൽ കാര്യക്ഷമമായ ഭരണനിർവഹണം നടക്കാനാവുന്നില്ല എന്നതായിരുന്നു ഇരുവരുടേയും പരാതികൾ.നിലവിലുള്ള ഭരണഘടന റദ്ദാക്കി രണ്ടു നിയമസഭകളും(legislative) പിരിച്ചു വിട്ട്, അധികാരം ഭരണാധികാരികളിൽ (executive) മാത്രം ഒതുങ്ങിനില്ക്കുന്ന പുതിയൊരു ഭരണസംവിധാനം നടപ്പാക്കാനായിരുന്നു ഷിയെസിന്റെ പദ്ധതി, ബറാസ്സിന് തന്റേതായ ചില ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|LockhartI |1835|p=142-143}},{{sfn|HewestonII|p=44-45}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=xvii,xxi=xxiv}} . അധികാരകേന്ദ്രീകരണത്തിനായുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ, ജനപ്രിയനായ സൈനികനേതാവ് നെപോളിയന്റെ പിൻബലം ഇരുവർക്കും വേണ്ടിയിരുന്നു. ഡയറക്റ്ററി അംഗത്വം വേണമെന്ന നെപോളിയന്റെ ആവശ്യം, വയസ്സ് 40 ആയിട്ടില്ലെന്ന കാരണത്താൽ വീണ്ടും നിരാകരിക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=232}}. എന്നാൽ സൈന്യത്തലവനായി നെപോളിയനെ നിയമിക്കാൻ ഷിയേസ് ഒരുക്കമായിരുന്നു. അതിരഹസ്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത രാഷ്ട്രീയ ഗൂഢാലോചന നടപ്പാക്കുന്നതിൽ നെപോളിയൻ ഷിയെസിനെ പിന്താങ്ങി{{sfn|Gaurgaud |1903|p=76}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=233}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=77-80}}. ===ഡയറക്റ്ററിയുടെ പതനം -19 ബ്രുമേർ(10, നവമ്പർ 1799) === രാജ്യത്തിനകത്ത് ഭീകരവാദികൾ ആക്രമണത്തിനു മുതിരുന്നെന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, നവമ്പർ ഒമ്പതിന് രാവിലെ എട്ടുമണിക്ക് പാർലമെന്റിന്റെ അസാധാരണയോഗം വിളിച്ചു കൂട്ടാൻ ഡയറക്റ്ററി തീരുമാനിച്ചു. നെപോളിയന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടായിരുന്നു അഞ്ഞൂറംഗ സമിതിയുടെ (lower house) അധ്യക്ഷൻ എന്നതും ഏറെ സഹായകരമായി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=231}}. മൂന്നു മണിക്കൂർ മുമ്പു മാത്രമേ ഈ വിവരം അംഗങ്ങളെ, (അതും തങ്ങളുടെ അനുകൂലികളെ മാത്രം) അറിയിച്ചിരുന്നുള്ളു. ഈ യോഗത്തിൽ, രാജ്യത്തിനകത്തെ ഭീഷണി മുൻനിർത്തി നെപോളിയൻ പാരീസിനകത്തുള്ള സകല സൈനികഘടകങ്ങളുടേയും സർവാധികാരിയായി(കമാൻഡർ ഇൻ ചീഫ്) നിയമിക്കപ്പെട്ടു; അടുത്ത പാർലമെന്റ് യോഗം പാരിസിനു പുറത്ത്, സാക്ലൂവിൽവെച്ച് പിറ്റേന്ന് കൂടുമെന്നും തീരുമാനമായി{{sfn|HewestonII|p=49}}. ഈ തീരുമാനം പുറംലോകത്തെ അറിയിച്ചത് നെപോളിയൻ തന്നെയായിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=234,237}}. 10 നവമ്പറിന് (വിപ്ലവ കലണ്ടർ 19 ബ്രൂമേർ) ഇരു സഭകളും സാക്ലൂവിൽ സമ്മേളിച്ചു.നെപോളിയൻ സൈന്യബലത്തോടെ രംഗത്തെത്തി. പ്രതിപക്ഷം അതിശക്തമായി പ്രതികരിച്ചെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ അട്ടിമറി നടന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=240}},{{sfn|LockhartI |1835|p=147-149}},{{sfn|HewestonII|p=54-55}}. ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ പിരിച്ചു വിടപ്പെട്ടു. ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങൾ അനിഷ്ടത്തോടെയെങ്കിലും രാജിവെച്ചൊഴിഞ്ഞു. ഭരണം താത്കാലികമായി നെപോളിയൻ,ഷിയെസ് , ഡൂക്കോസ് എന്ന മൂന്നംഗ കൗൺസിലിൽ നിക്ഷിപ്തമായി{{sfn|Barnett |1978|p=69}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=248}}. ===കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം=== {{പ്രധാനലേഖനം|കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)}} അന്നു രാത്രി പതിനൊന്നു മണിക്ക് നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു ജനതക്ക് ഒരു തുറന്ന കത്തെഴുതിയതായി ബൂറിയേൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=246}}. ഈ കത്തിൽ താൻ അധികാരമേൽക്കാൻ ഇടയായ സാഹചര്യങ്ങൾ നെപോളിയൻ വ്യക്തമാക്കി. രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ഭീഷണികളും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ കെടുകാര്യസ്ഥതയും ഫ്രാൻസിന്റെ അഖണ്ഡതക്കും വിപ്ലവാദർശങ്ങൾക്കും ഭീഷണിയായി ഭവിച്ചതു കണ്ട് ധാർമികരോഷം കൊണ്ട താൻ, രാഷ്ട്രത്തോടും ഭരണഘടനയോടും പ്രതിബന്ധതയുള്ള പട്ടാളക്കാരനെന്ന നിലയിൽ, ചുമതലാബോധമുള്ള പൗരനെന്ന നിലയിൽ ജനാധിപത്യവും സ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കണമെന്ന സദുദ്ദേശത്തോടെ എടുത്ത തീരുമാനമാണിതെന്ന് നെപോളിയൻ ജനങ്ങളെ അറിയിച്ചു.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=246}},{{sfn|AbbottI|1883|p=271}},{{sfn|HewestonII|p=58}} പിറ്റേന്ന് നെപോളിയനും കുടുംബവും വിജയപഥത്തിലെ (rue de la victoire) വീട്ടിൽ നിന്ന് ലക്സംബുർഗ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി{{sfn|Barnett |1978|p=70}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=253,257}},{{sfn|AbbottI|1883|p=271}}. ഒന്നാം കൗൺസിൽ എന്ന നിലക്ക് നെപോളിയൻ പുറപ്പെടുവിച്ച അതിപ്രധാനമായ പല ഉത്തരവുകളിൽ ചിലത് ഇപ്രകാരമായിരുന്നു . ==== അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു ==== രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ശത്രുക്കൾ ഫ്രാൻസിനെ തകർക്കാൻ തക്കം പാർത്തിരിക്കയാണെന്ന മുഖവുരയോടേയാണ് 16 ജനവരി 1800-ന് ഈ ഉത്തരവ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്. നിലവിലിരുന്ന എഴുപത്തിമൂന്നു പത്രങ്ങളിൽ പതിമൂന്നു പത്രങ്ങൾക്കേ പ്രസിദ്ധീകരണാനുമതി നല്കിയുള്ളു. വർഷാന്ത്യത്തോടെ ഇത് ഇത് ഒമ്പതായി ചുരുങ്ങി. വാർത്തകളും പുസ്തകങ്ങളഉം ലഘുലേഖകളും കർശനമായ സെൻസർഷിപ്പിന് വിധേയമാക്കപ്പെട്ടു. തന്നെ ഇകഴ്ത്തിക്കാണിക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷുപത്രങ്ങൾക്ക് ഫ്രാൻസിനകത്ത് വിലക്കു കല്പിച്ചു. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=285-286}},{{sfn|Barnett |1978|p=84}}. ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസ് എന്ന വരേണ്യസഭയിലെ രാഷ്ട്രീയവിശകലനം ഉൾപ്പെടെ പല വിഭാഗങ്ങളും റദ്ദാക്കി. ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും, ബുദ്ധിജീവികളും സാധാരണജനതയും ചാരപ്പോലീസുകാരുടെ നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=299-304}},{{sfn|Barnett |1978|p=85}}. ചാരപ്പോലീസ് അധികാരിയും സ്വകാര്യ സെക്രട്ടറിയുമായി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=325}} നിയമിതനായ ബൂരിയേൻ പിന്നീട് ''നെപോളിയനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണകൾ'' എന്ന പുസ്തകമെഴുതി{{sfn|Bourrienne I|1831}}. ====ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ്==== നെപോളിയൻ ഫ്രാൻസിലെ വ്യാപാരികളും സ്വകാര്യ ബാങ്കുടമകളുമായി യി ചർച്ചകൾ നടത്തി{{sfn|HewestonII|p=70}}. ഫ്രാൻസിന്റെ സാമ്പത്തിക-വികസന പദ്ധതികൾക്കായി ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ് (Bank of France)18 ജനവരി 1800-ന് സ്താപിതമായി. <ref>[https://www.banque-france.fr/en/banque-de-france/history/the-milestones/1800-creation-of-the-banque-de-france.html ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ്]</ref>. ==== പുതിയ ഭരണഘടന, ജനഹിതപരിശോധന, ഭരണകൂടം==== [[പ്രമാണം:Constitution an VIII et le Empire Francais.png|thumb|250px|right|ഭരണസംവിധാനം നെപോളിയന്റെ വാഴ്ചക്കാലത്ത് ]] [[File:3consuls.jpg|250px|thumb|left| മൂന്നു കൗൺസിലുകൾ-കാംബസേഴ്സ്, നെപോളിയൻ, ലൂബ്രാൺ ]] പുതിയ ഭരണഘടനക്ക് രൂപം നല്കപ്പെട്ടു. മൂന്നംഗ കൗൺസിൽ ഭരണം നടത്തും. കൗൺസിലർമാരുടെ കാലാവധി പത്തുകൊല്ലം. കൗൺസിലിൽ തന്റെ സ്ഥാനം അദ്വിതീയമായിരിക്കണമെന്നും സഹകൗണസിലർമാരെ തെരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അധികാരം തനിക്കുണ്ടായിരിക്കണമെന്നും നെപോളിയൻ ശഠിച്ചു. അങ്ങനെ അധികാരം നെപോളിയനിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായി{{sfn|Barnett |1978|p=69}}.സഹകൗൺസിലർമാരായി കാംബസേഴ്സ്, ലൂബ്രാൺ എന്നിവരെ നെപോളിയൻ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തു. ട്രിബൂണാറ്റ്(lower house) ,സെനറ്റ് (upper house) പുതിയ ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ നിലവിൽ വന്നു. ട്രിബൂണാറ്റിന് ബില്ലുകൾ അംഗീകരിക്കുകയോ നിരാകരിക്കാനോ ഉള്ള അധികാരമേ ഉണ്ടാവൂ. ഭേദഗതി ചെയ്യാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല. സെനറ്റിലെ പകുതി അംഗങ്ങളെ ഒന്നാം കൗൺസിൽ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യും. അവർ മറ്റേ പകുതിയേയും.{{sfn|Barnett |1978|p=69}},{{sfn|LockhartI |1835|p=157-58}}. വിപ്ലവവർഷം എട്ടിലെ ഭരണഘടന (Constitution of the year VIII) എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ പുതിയ ഭരണഘടന, 1799 ഡിസമ്പർ 13-ന് (22ഫ്രിമേർ, year VIII)ജനങ്ങൾക്കു മുമ്പാകെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു{{sfn|HewestonII|p=71}}.1800 ഫിബ്രവരി 7-ന് (18 Pluviose, year VIII) വമ്പിച്ച ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ഫ്രഞ്ചു ജനത ഇതംഗീകരിച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=280}},. കോൺസുലേറ്റ് ഭരണവ്യവസ്ഥക്ക് ജനകീയ അംഗീകാരം കൈവന്നു. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=253- 254}}. ഫെബ്രുവരി 18-ന് (പ്ലൂവിയോസ്- 30)നെപോളിയൻ ട്യുല്ലെറി കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി{{sfn|Bourrienne I|1831|p= 305-307, 309-310}},{{sfn|AbbottI|1883|p=282}}. ഭരണഘടനയിൽ 7 അധ്യായങ്ങളിലായി 95 ഖണ്ഡികകളുണ്ടായിരുന്നു. പുതിയ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ പ്രതിരോധം, ധനകാര്യം, നാവികവിഭാഗം,നീതിന്യായം, ആഭ്യന്തരം, പോലീസ്, വിദേശകാര്യം എന്നീ വകുപ്പുകളാണുണ്ടായിരുന്നത്. താമസിയാതെ ആഭ്യന്തരവകുപ്പു മന്ത്രിയായി നെപോളിയന്റെ ഇളയസഹോദരൻ ലൂസിയെൻ ചുമതലയേറ്റു{{sfn|Bourrienne I|1831|p= 254}}.൧ ====ഭരണം: നയങ്ങൾ, പരിഷ്കാരങ്ങൾ ==== *ഡയറക്റ്ററി വാഴ്ചക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയക്കുറ്റം ചുമത്തി ഒരു പാടു പേർ തടവിലാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മാത്രമല്ല ഒളിവിൽ പോയവരുടെ ബന്ധുമിത്രാദികളെ തടവിലാക്കാനുള്ള നിയമവും (Loi des otages) ഡയറക്റ്ററി നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നു. ഒന്നാം കൗൺസിലെന്ന നിലക്ക് നെപോളിയൻ ആദ്യമായി ചെയ്ത പ്രവർത്തികളിലൊന്ന് അകാരണമായി അറസ്റ്റുചെയ്യപ്പെട്ടവരെ മോചിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങളാൽ ദേശബഹിഷ്കൃതരായ ഫ്രഞ്ചുപൗരന്മാർക്ക് തിരിച്ചു വരാനുള്ള സുഗമമായ വഴികളും ഒരുക്കിക്കൊടുത്തു. ഈ നടപടികളിലൂടെ നെപോളിയൻ തന്റെ ജനപിന്തുണ ഒന്നുകൂടി അരക്കിട്ടുറപ്പിച്ചു.{{sfn|Barnett |1978|p=70}},{{sfn|AbbottI|1883|p=277}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=289}}. *കേന്ദ്ര-പ്രാദേശിക ഭരണവ്യവസ്ഥകളും സ്ഥാപനങ്ങളും നെപോളിയൻ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. വകുപ്പുകളും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ആഴ്ചതോറും നെപോളിയന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന് വിധേയമായി. ഓരോമന്ത്രിയും പ്രതിദിന റിപോർട്ട് നല്കേണ്ടിയിരുന്നു.{{sfn|Barnett |1978|p=70-71}}. *സൈന്യത്തിന്റെ താത്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ നെപോളിയൻ മറന്നില്ല. വിശിഷ്ട സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചവർ പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾക്ക് അർഹരായി{{sfn|AbbottI|1883|p=285-286}}. *സാമ്പത്തികനില മെച്ചപ്പെടുത്താനായി നെപോളിയൻ പല പദ്ധതികളും ആസൂത്രണം ചെയ്തു.ഫ്രഞ്ചു അധീനപ്രദേശങ്ങളായിരുന്ന സ്വിറ്റ്സർലാൻഡ്, ഹോളണ്ട്, ജനോവ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അധികകരം ഈടാക്കി{{sfn|Barnett |1978|p=70-71}}. ഭീഷണികളും അഴിമതിയും ഇല്ലാത്ത, നിയമാനുസൃതമായ ഭരണം നടത്തുമെന്ന ഉറപ്പു നല്കിയതിൽ ആശ്വാസം കൊണ്ട വ്യാപാരികളും ബാങ്കുടമകളും സർക്കാരിന് വായ്പ നല്കാൻ തയ്യാറായി{{sfn|Abbott|1883|p=285}}. *ലൂയി പതിനാറാമനെ കഴുവിലേറ്റിയ ദിനം (ജനവരി 21) വലിയ ആഘോഷങ്ങളോടെ വർഷന്തോറും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന പതിവ് നെപോളിയൻ നിർത്തലാക്കി. ഇത് സഭ്യരായ മനഷ്യർക്ക് ചേർന്നതല്ലെന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ വാദം{{sfn|AbbottI|1883|p=284-85}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=280}}. *വിപ്ലവസർക്കാർ നിർബന്ധപൂർവം അടച്ചു പൂട്ടിയ എല്ലാ മതസ്ഥാപനങ്ങൾക്കും തുറന്നു പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള സ്വതന്ത്ര്യം നെപോളിയൻ അനുവദിച്ചു കൊടുത്തു. ഈ നടപടി കുറെ പേരെ ,വിശേഷിച്ച് വിപ്ലവവാദികളേയും ബുദ്ധിജീവികളേയും പ്രക്ഷുബ്ധരാക്കി{{sfn|HewestonII|p=87-88}}. കാരണം ''മതരഹിതരാഷ്ട്രം'' വിപ്ലവമൂല്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. പക്ഷെ നെപോളിയൻ തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു, സാധാരണജനത നെപോളിയന്റെ കൂടെയായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=277,367-369,372}}.നെപോളിയനും [[മാർപ്പാപ്പ|മാർപാപ്പയുമായുള്ള ]] [[കോൺകോർദാ|ഉടമ്പടിക്കു]] ശേഷം കതോലികാ സഭ വലിയ ആർഭാടത്തോടെ 11 ഏപ്രിൽ 1802-ന് [[നോത്ര ദാം ദേവാലയം|നോത്ര് ദാം കത്തീഡ്രലിൽ]] പുനരുദ്ഘാടനം നടത്തി. ഈ ചടങ്ങിൽ നെപോളിയൻ പങ്കെടുത്തെങ്കിലും [[തിരുവോസ്തി]] സ്വീകരിച്ചില്ല..{{sfn|AbbottI|1883|p=370-371}},{{sfn|Barnett |1978|p=86-87}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=392-394}},{{sfn|Scott|1839|p=267-268}},{{sfn|LockhartI |1835|p=207-208}}. *ഫ്രാൻസിനുവേണ്ടി വേണ്ടി ആത്മാർപണബോധത്തോടെ സേവനമർപ്പിക്കുന്നവർക്കായി വിശിഷ്ടസേവാമെഡലുകൾ([[ലെജൺ ഓഫ് ഓണർ(ഫ്രാൻസ്) |Ordre national de la Légion d'honneur]]) നല്കാൻ നെപോളിയൻ തീരുമാനിച്ചത് വളരെയേറെ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി. എല്ലാ വിധത്തിലുമുള്ള സ്ഥാനമാനങ്ങൾ റദ്ദാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ''സമത്വം'' എന്ന വിപ്ലവാദർശത്തിനു ഇതു തികച്ചു വിരുദ്ധമാണെന്നും, വരേണ്യവർഗത്തിന്റേയും പഴയപാരമ്പര്യങ്ങളുടേയും (ancient regime) തിരിച്ചു വരവാണിതെന്നും പരക്കെ വാദമുയർന്നു. എന്നാൽ പഴയപാരമ്പര്യങ്ങൾ ജന്മാവകാശങ്ങളായിരുന്നെന്നും , താൻ നടപ്പാക്കുന്നത് യോഗ്യത(merit)മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്നുമുള്ള നെപോളിയൻറെ നിലപാട് ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചു..1802 മെയ് 19-ന് ഇതു നടപ്പിലായി.{{sfn|AbbottI|1883|p=382-384}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=414,}},{{sfn|LockhartI |1835|p=210-212}}. *പടിഞ്ഞാറൻ തീരപ്രവിശ്യയായ ലാവെൻഡി രാജഭക്തരുടെ ഒളിത്താവളവും ശക്തികേന്ദ്രവുമായിരുന്നു{{sfn|HewestonII|p=27}}. അവർ നിരന്തരം ആഭ്യന്തരസമരങ്ങൾ നടത്തി ഫ്രാൻസിന്റെ ക്രമസമാധാനം അവർ അലങ്കോേലപ്പെടുത്തി. ഇവരെ സഹായിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേനയും ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയൻ അവരുടെ നേതാവിനേയും അനുയായികളേയും ചർച്ചകൾക്കായി പാരീസിലേക്കു ക്ഷണിച്ചു. ദേശഭക്തിയുടെ പേരിൽ അവരിൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷം പേരേയും മനസാന്തരപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയനു കഴിഞ്ഞു. {{sfn|AbbottI|1883|p=290-291}}. *നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിക്കാനുള്ള ഉദ്യമം ആരംഭിച്ചു. ഫ്രാൻസിലെ ബഹുമാന്യരായ ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ സമിതി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.1801-ൽ നിയമാവലി പൂർത്തിയായെങ്കിലും 1804-ലാണ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്{{sfn|Barnett |1978|p=83-84}},{{sfn|LockhartI |1835|p=213}}. ===രണ്ടാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ 1799-1802=== [[പ്രമാണം:Battle of Hohenlinden, by Schirmer.jpg|thumb|200px|left|ഹോൺലിൻഡൻ യുദ്ധം 3ഡിസമ്പർ 1800. ചുവപ്പ് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം . നീല ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം]] അയൽശക്തികളായ ഓസ്ട്രിയയും ഇംഗ്ലണ്ടുമായി ഡയറക്റ്ററി വാഴ്ച ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന വിപ്ലവയുദ്ധങ്ങളിൽ ഒത്തുതീർപ്പിലെത്താൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=260-261}}. എന്നാൽ നെപോളിയന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന ജനസമ്മതി ഓസ്ട്രിയയും ഇംഗ്ലണ്ടും ആശങ്കയോടേയാണ് വീക്ഷിച്ചത്{{sfn|LockhartI |1835|p=164,166}},{{sfn|HewestonII|p=93-97}}. ====മാരെംഗോ, ഹോൺലിൻഡൻ യുദ്ധങ്ങൾ, ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടി==== [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1801.jpg|250px|thumb|right|യൂറോപ് ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടിക്കു ശേഷം ]] വടക്ക് [[ഇംഗ്ലീഷ് ചാനൽ |ഇംഗ്ലീഷ് ചാനലിൽ]] ഇംഗ്ലീഷു നാവികസൈന്യവും കരയിൽ തെക്കു വടക്കായി ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യവും നിരന്നു. സമാധാന ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഫ്രാൻസും യുദ്ധത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=291-298}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=337}}. തങ്ങളോളം സാമ്പത്തിക ശേഷിയും സൈന്യബലവും ഇല്ലാത്ത ഫ്രാൻസിനെ തോല്പിക്കുക എളുപ്പമാവുമെന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടും ഓസ്ട്രിയയും കരുതി{{sfn|AbbottI|1883|p=299}}. നെപോളിയന്റേയും കമാൻഡർ മോറോയുടേയും കീഴിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം പൊരുതി.14 ജൂൺ 1800-നു നടന്ന മാരെംഗോ യുദ്ധത്തിൽ ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യത്തെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയശേഷം നെപോളിയൻ ഓസ്ട്രിയയുമായി സമാധാന ഉടമ്പടിക്ക് തയ്യാറായി{{sfn|Abbott|1883|p=321-330}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=345-8}},{{sfn|Scott|1839|p=255-56}}. പക്ഷെ ഫ്രാൻസുമായി ഒറ്റക്ക് ഒത്തു തീർപ്പിലെത്താനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഓസ്ട്രിയക്ക് ഇല്ലായിരുന്നു. കാരണം , ബ്രിട്ടന്റെ അറിവോ സമ്മതമോ ഇല്ലാതെ ഓസ്ട്രിയ ഫ്രാൻസുമായി യാതൊരു ഇടപാടും നടത്തില്ലെന്നതായിരുന്നു ഓസ്ട്രിയക്കു ബ്രിട്ടൻ നല്കിയ സാമ്പത്തിക വായ്പയിലെ മുഖ്യ നിബന്ധന{{sfn|AbbottI|1883|p=332}}{{sfn|Scott|1839|p=258}}. ഈ വസ്തുത മറച്ചു വെച്ച് ഓസ്ട്രിയ സംഗതികൾ നീട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി{{sfn|AbbottI|1883|p=333-34}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=381}},{{sfn|LockhartI |1835|p=190}}. ശൈത്യമാസങ്ങളിൽ ആൽപ്സ് പർവതത്തിൽ മഞ്ഞുവീഴ്ച തുടങ്ങി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുപടനീക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ലെന്ന ഓസ്ട്രിയൻ കണക്കുകൂട്ടലുകളെ പാടേ അട്ടിമറിച്ച്, ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം ഓസ്ട്രിയയെ തെക്കും വടക്കും ആക്രമിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=335}}.ഹോൺലിൻഡൻ എന്ന സ്ഥലത്തു വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ഓസ്ട്രിയ പരാജയപ്പെട്ടു.വിയന്നക്കു മുപ്പതു മൈലകലെ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം നിലകൊണ്ടു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=383}},{{sfn|LockhartI |1835|p=195}}. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ഓസ്ട്രിയ ഒത്തു തീർപ്പിനു വഴങ്ങി. 1801 ഫെബ്രുവരി 9-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്ന ലൂൺവിൽ ഉടമ്പടി പ്രകാരം റൈൻ നദി ഫ്രാൻസിന്റെ സ്വാഭാവികവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ വടക്കു കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായി ഓസ്ട്രിയ അംഗീകരിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=336-339}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=384}},{{sfn|LockhartI |1835|p=195}}. ====ബ്രിട്ടന്റെ നാവിക ഉപരോധങ്ങൾ, അമിയേ ഉടമ്പടി ==== ഫ്രാൻസിന് [[ഇംഗ്ലീഷ് ചാനൽ|ഇംഗ്ലീഷുചാനലിലൂടേയുള്ള]] സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം ബ്രിട്ടീഷു കപ്പലുകൾ തടഞ്ഞു. ഇതോടെ ഫ്രാൻസിന്റെ സമുദ്രവാണിജ്യം മുടങ്ങി. അതുമാത്രമല്ല മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തിന്റേയും കപ്പലുകൾ പരിശോധിച്ച് ഫ്രാൻസിലേക്കെന്നു സംശയിക്കപ്പെടാവുന്ന ചരക്കുകൾ കണ്ടുകെട്ടാനുള്ള അവകാശവും അധികാരവും തങ്ങൾക്കുണ്ടെന്ന് ഇംഗ്ലണ്ട് പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=353}}. ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടിയിലൂടെ ഫ്രാൻസുമായി ഇതിനകം മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ സഖ്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു, റഷ്യയും ഈ സഖ്യത്തിൽ കൂട്ടുചേർന്നു{{sfn|LockhartI |1835|p=1196,198}}. അവരൊന്നിച്ച് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഔദ്ധത്യത്തിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു. പക്ഷെ ബ്രിട്ടീഷു നാവികസേന ചെറുത്തു നില്പ് തുടർന്നു. {{sfn|AbbottI|1883|p=354}}. ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസൈന്യത്തിന്റെ തലവൻ [[ഹൊറേഷ്യോ നെൽസൺ |നെൽസൺ]] ആയിരുന്നു{{sfn|AbbottI|1883|p=358}},{{sfn|Scott|1839|p=272}}. ചാനൽ കടന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെന്നല്ല, ലണ്ടനിൽത്തന്നെ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം എത്തുമെന്ന് നെപോളിയൻ പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=357}}. ചാനലിന് ഇരു വശവത്തും [[ ബാൾട്ടിക് കടൽ |ബാൾട്ടിക് തീരത്തും]] ഇരു ചേരിയിലുള്ള സൈന്യങ്ങളും അണിനിരന്നു.[[കോപ്പൻഹേഗൻ |കോപൻഹേഗൻ]] തുറമുഖത്ത് നങ്കുരമിട്ടിരുന്ന [[റഷ്യ|റഷ്യൻ]]-[[ഡെന്മാർക്ക്|ഡാനിഷ്]]-[[സ്വീഡൻ|സ്വീഡിഷ്]] യുദ്ധക്കപ്പലുകളെ നെൽസൺ പാടെ തകർത്തു{{sfn|LockhartI |1835|p=199}}. തുടർന്ന് ഇംഗ്ലീഷു ചാനലിലെ ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധക്കപ്പലുകളായി നെൽസണന്റെ ലക്ഷ്യം. ഓഗസ്റ്റ് പതിനാറിന് അർദ്ധരാത്രി നടന്ന അതിഘോരമായ യുദ്ധം ഇരു ചേരികൾക്കും കനത്ത നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കി. വാണിജ്യഉപരോധങ്ങൾ യൂറോപ്പിൽനിന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കുള്ള ചരക്കുനീക്കങ്ങളേയും സാരമായി ബാധിച്ചു. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ യുദ്ധത്തിനെതിരായി ജനാഭിപ്രായം ശക്തിപ്പെട്ടു.{{sfn|Abbott|1883|p=356,358-359}},{{sfn|Scott|1839|p=272}}. ഇംഗ്ലണ്ട് സന്ധിസംഭാഷണത്തിനു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=360}},{{sfn|LockhartI |1835|p=202}} 1802 മാർച്ച് 25-ന് അമിയേ എന്ന ഫ്രഞ്ചു ഉൾനാടൻ പട്ടണത്തിൽവെച്ച് ഇംഗ്ലണ്ടും ഫ്രാൻസും ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തി. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കനെ അംഗീകരിക്കാൻ ഇംഗ്ലണ്ട് തയ്യാറായി. ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ എല്ലാ ആംഗ്ലോ-ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധങ്ങളിലും ഇടപാടുകളിലും നീക്കുപോക്കുകളുണ്ടായി. ഇതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നത് [[മാൾട്ട| മാൾട്ടയുടേയും]] ഈജിപ്തിന്റേയും അധീശത്വമായിരുന്നു. ഇവ രണ്ടും നിഷ്പക്ഷമായി നിലനിർത്തൺമെന്ന നെപോളിയന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വൈമനസ്യത്തോടേയെങ്കിലും ബ്രിട്ടൻ തത്കാലത്തേക്കു വഴങ്ങി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=399, 407}}. ഫ്രാൻസിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫും ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പ്രതിനിധിയായി [[കോൺവാലിസ് പ്രഭു|കോൺവാലിസ് പ്രഭുവും]] ഇതിൽ ഒപ്പു വെച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=361}}.{{sfn|Barnett|1978|p=78}},{{sfn|Scott|1839|p=273}} ===ആജീവനാന്തം ഒന്നാം കൗൺസിൽ === ഓസ്ട്രിയയുമായി ഒപ്പു വെച്ച [[ലൂണേവിൽ ഉടമ്പടി |ലൂണേവിൽ]] (1801 ഫെബ്രുവരി 9), ഇംഗ്ലണ്ടുമായി നടന്ന [[അമിയേ ഉടമ്പടി|അമിയേ]] (1802 മാർച്ച് 25)ഉടമ്പടികൾ ഫ്രാൻസിനെതിരായി അണിനിരന്ന യൂറേപ്യൻ ശക്തികളുടെ രണ്ടാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മയുടെ അന്ത്യം കുറിച്ചു. ഏതാണ്ട് ഇതേ സമയത്തുതന്നെ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ |അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുമായും]] നെപോളിയൻ സഖ്യം പുതുക്കി{{sfn|AbbottI|1883|p=349}}. താത്കാലികമായെങ്കിലും ഫ്രാൻസിനകത്ത് ശാന്തിയും സമാധാനവും വിളയാടാൻ കാരണമായി. ഇതോടെ നെപോളിയന്റെ ജനസ്വാധീനവും വർദ്ധിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=274}}. ലണ്ടനിൽ രാഷ്ട്രീയാഭയം തേടിയിരുന്ന രാജവംശജർ അവകാശം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കാൻ നേരിയ ശ്രമം നടത്തിയെങ്കിലും നെപോളിയൻ അതിനെ തീരെ അലക്ഷ്യപ്പെടുത്തി{{sfn|AbbottI|1883|p=299}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=330-33, 458-61}}. നെപോളിയന്റെ ജനസ്വാധീനം കണ്ടറിഞ്ഞ് ഒന്നാം കൗൺസലിന്റെ ഉദ്യോഗകാലാവധി ആജീവനാന്തമായിരിക്കണമെന്ന പരാമർശം ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ ചർച്ച ചെയ്തു.കാംബേഴ്സാണ് ഇതിനു മുൻകൈ എടുത്തത്. ''നെപോളിയൻ ആജീവനാന്തം ഫ്രാൻസിന്റെ ഒന്നാം കൗൺസിലായിരിക്കും, പിൻഗാമിയെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യും'' എന്ന ഇരട്ട പ്രമേയം നെപോളിയനു മുമ്പാകെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=444-447}},. പ്രമേയത്തിന്റെ രണ്ടാംഭാഗം നെപോളിയനു സമ്മതമായിരുന്നില്ല. ഒന്നാം ഭാഗം മാത്രം ജനഹിതപരിശോധനക്കു വിധേയമാക്കാൻ നെപോളിയൻ ശഠിച്ചതായി പറയുന്നു{{sfn|Abbott|1883|p=385-388}}. 1802 ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യവാരത്തിൽ ജനഹിതപരിശോധന നടന്നു. മൂന്നരലക്ഷത്തോളം പേർ അനുകൂലമായും എണ്ണായിരം പേർ പ്രതികൂലമായും വോട്ടു ചെയ്തു. ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥകളിലൂടെത്തന്നെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും നെപോളിയനിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായി,{{sfn|Barnett |1978|p=88}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=451,454}},{{sfn|LockhartI |1835|p=213}}. [[പ്രമാണം:France 1803-04-A 20 Francs.jpg|250px|thumb|right| നെപോളിയന്റെ പേരിലിറങ്ങിയ സ്വർണ നാണയം: റിപബ്ലികൻ വർഷം 12 (1803-04)]] ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഈയവസരത്തിൽ പിൻഗാമിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള നിർബന്ധത്തിനു നെപോളിയൻ വഴങ്ങിക്കൊടുത്തു. ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് നെപോളിയന്റെ ജന്മദിനം ഫ്രാൻസ് ആഘോഷപൂർവം കൊണ്ടാടി. ഗവണ്മെന്റിലെ ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും മതസ്ഥാപനങ്ങളിലെ അധികാരികളും, വിദേശരാജ്യപ്രതിനിധികളും നെപോളിയനെ അഭിനന്ദിക്കാനെത്തി. ക്രൈസ്തവപള്ളികളിൽ നെപോളിയന്റെ പേരിൽ പ്രാർഥനകൾ നടന്നു. ശബ്ബാത്തു ദിവസങ്ങളിൽ നെപോളിയനും ജോസ്ഫൈനും പള്ളിയിലെത്തി പ്രാർഥനകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി, ജനങ്ങളിൽ പലരും അത് അനുകരിച്ചു.{{sfn|Abbott|1883|p=390}}. നെപോളിയന്റെ ശിരസ്സു മുദ്രിതമായ സ്വർണനാണയങ്ങൾ ഇറങ്ങി. ആഗസ്റ്റ് പതിനഞ്ച്, നെപോളിയന്റെ ജന്മദിനം ദേശീയ അവധിയായി{{sfn|Barnett |1978|p=88}}. [[പ്രമാണം:Pont des Arts vue depuis le quai rive droite.jpg|thumb|250px|right| സെയിൻ നദിക്കു കുറുകെ കാൽനടക്കാർക്കായുള്ള പാലം. ലൂവ്രിനേയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസിനേയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് (Pont des Arts) ]] കതോലിക്കാ മതത്തോടും അയൽരാജാക്കന്മാരോടുമുള്ള നെപോളിയൻറെ സൗഹാർദ്ദപരമായ സമീപനം കാരണം മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനോടുള്ള ശത്രത കൈവെടിഞ്ഞു. നെപോളിയൻ വിപ്ലവശക്തികളെ അടക്കി നിറുത്തുമെന്ന് അയൽരാജ്യങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു ബുർബോൺ രാജവംശത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവ് നെപോളിയൻ അസാധ്യമാക്കിത്തീർക്കുമെന്ന് ഫ്രഞ്ചു ജനതയും ആശ്വാസം കൊണ്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=394}}. ഫ്രാൻസിൽ പൊതുവേ ശാന്തിയും സമാധാനവും വിളയാടി. ഫ്രാൻസിന്റെ വാണിജ്യ-വ്യാവസായിക മേഖലകൾ അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയൻ പരിശ്രമിച്ചു. പാരിസിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ഫ്രാൻസിൽ പൊതുവേയും പല നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളും തുടങ്ങി. വേലിയേറ്റം തടയാനായും സെയിൻ നദിയുടെ ഇരുകരകളിലും കരിങ്കല്ലു പാകി ചിറകെട്ടി. ഇരു കരകളിലുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ലൂവ്രിനേയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസിനേയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന കാൽനടക്കാർക്കായുള്ള പാലം ( പോൺദീസാ- Pont des Arts) ഇക്കാലത്താണ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. പാരീസ് നഗരത്തിലേക്ക് കുടിവെള്ളം കൊണ്ടു വരാനായി ഉർക്ക് നദിയിൽനിന്ന് പുതിയൊരു കനാൽ നിർമിച്ചു. പാരിസ് നഗരപരിധിക്ക് പുറത്ത് മൂന്നു സെമിത്തെരികൾ പണികഴിപ്പിച്ചു മോമാർത്ര്(വടക്ക്) , മൂൺപാർനസ്സ്(തെക്ക്) പേർലാഷസ്(കിഴക്ക്). ====അമീയേ ഉടമ്പടി ലംഘനം==== 1802- മാർച്ചിൽ അമീയേ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. നെപോളിയൻ തന്റെ കരാറുകൾ പാലിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്തിലേക്കുള്ള ചവിട്ടു പടിയെന്ന നിലക്ക് മാൾട്ട തന്ത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ദ്വീപായിരുന്നു 1803-മെയ് ആയിട്ടും ബ്രിട്ടൻ മാൾട്ടയിൽ നിന്നോ ഈജിപ്തിൽ നിന്നോ സൈന്യത്തെ പിൻവലിക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. മാത്രമല്ല ബ്രിട്ടീഷ് ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് ഫ്രാൻസിൽ സ്വതന്ത്ര വിപണി നല്കാൻ നെപോളിയൻ വിസമ്മതിച്ചതും ബ്രിട്ടനു രസിച്ചില്ല{{sfn|AbbottI|1883|p=395}}. ബ്രിട്ടനിൽ നെപോളിയനെതിരായ കടുത്ത പ്രചരണം ശക്തിപ്പെട്ടു. {{sfn|AbbottI|1883|p=396-97}}.. 1803 മെയ് 18-ന് ബ്രിട്ടൻ ഫ്രാൻസിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=283}},{{sfn|LockhartI|1835|p=227}}.കടലിലേക്കിറങ്ങിയ ഫ്രഞ്ചു മുക്കുവരെ ബ്രിട്ടീഷു നാവികപ്പട തടവിലെടുത്തു. ഇതിനു പകരമെന്നോണം ഫ്രാൻസിലെ ബ്രിട്ടീഷു സന്ദർശകരെ നെപോളിയനും അറസ്റ്റു ചെയ്തു{{sfn|Scott|1839|p=287}}. ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ മാത്രമല്ല യാത്രാകപ്പലുകളും ചരക്കുകപ്പലുകളും ബ്രിട്ടീഷ് ആക്രമണത്തിന് ഇരയായി. യുദ്ധം വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നതിന് കാരണം ബ്രിട്ടീഷു നിലപാടാണെന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു {{sfn|AbbottI|1883|p=390-403}}.എന്നാൽ യുറോപ്പിലെ നിഷ്പക്ഷ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ സ്വന്തം അധീനതയിൽ കൊണ്ടു വരാൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചതിനെതിരായി ബ്രിട്ടൻ പ്രതികരിച്ചതാണെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. {{sfn|Scott|1839|p=275}}, {{sfn|Barnett|1978|p=92-94}}. യുദ്ധം അനിവാര്യമായിത്തീർന്നെന്ന വിവരം മെയ് 20-ന് നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ അറിയിച്ചു.{{sfn|AbbottI1883|p=405-6}}. തുറമുഖപട്ടണമായ ബുളോൺ സർ മേറിൽ(Boulogne-sur-Mer)-ൽ വലിയ തോതിൽ കര-നാവിക സൈന്യങ്ങൾ താവളമടിച്ചു. കടൽതാണ്ടി ഇംഗ്ലണ്ടിനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ നെപോളിയൻ ഗൗരവമായി പരിഗണിച്ചുതുടങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=416}}. ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾ കണ്ട് അമ്പരന്ന ബ്രിട്ടൻ അത്തരമൊരു സാധ്യത ഒഴിവാക്കാനായി,തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുക മാത്രമല്ല, {{sfn|AbbottI|1883|p=418}},{{sfn|Scott|1839|p=289}}, ഫ്രാൻസിൽ ആഭ്യന്തര കലഹങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാനും നെപോളിയനെ വധിക്കാനുമുള്ള ഗൂഢാലോചനകൾക്ക് പിന്തുണ നല്കുകയും ചെയ്തു{{sfn|AbbottI|1883|p=419-420}},{{sfn|Scott|1839|p=292}}. സ്പർദ്ധ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഇരു രാജ്യങ്ങളിലേയും പത്രങ്ങളും കൂട്ടു നിന്നു. {{sfn|LockhartI|1835|p=220-25}}. ====നെപോളിയനെതിരെ ഗൂഢാലോചനകൾ, വധശ്രമങ്ങൾ==== വിപ്ലവം അതിജീവിക്കാനായ ഫ്രാൻസിലെ ബൂർബോൺ രാജകുടുംബാംഗങ്ങൾ, രാജവാഴ്ച നിലനിന്നിരുന്ന ബ്രിട്ടനിലും മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും അഭയം തേടിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാറിന്റെ ധനസഹായത്തോടെ രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിക്കാനായി ഇവർ നിരന്തരം ഗൂഢാലോചനകൾ നടത്തി. ജാഗരൂകരായ ഫ്രഞ്ചു പോലീസുകാർ ഇതൊക്കെ തക്ക സമയത്ത് കണ്ടെത്തി,അലസിപ്പിച്ചു. {{sfn|AbbottI|1883|p=419}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=56-58}}. അമീയേ ഉടമ്പടി ലംഘിക്കപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ ലണ്ടനിൽ വാസമുറപ്പിച്ച അർത്വാ പ്രഭു, ബെറി പ്രഭു, വാഴ്സയിൽ താമസമാക്കിയ [[ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ|പ്രോവൻസ് പ്രഭു]](ലൂയി പതിനാറാമന്റെ സഹോദരൻ, പിന്നീട് ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ) , ബാദനിൽ അഭയം തേടിയ ഓങ്കിയങ് പ്രഭു ഇവരൊക്കെ ചേർന്ന് 1804 ജനവരിയിൽ അതിബൃഹത്തായ മറ്റൊരു ഗൂഢാലോചന ആസൂത്രണം ചെയ്തു. ഈ ഗൂഢാലോചനയിൽ ബ്രിട്ടീഷു ഗവർമെന്റ് അധികാരികളും പങ്കാളികളായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=419-420}}.രാജഭക്തനും പഴങ്കാല രാജസൈന്യത്തിലെ അംഗവുമായിരുന്ന [[ജോർജ് കദൗദൽ|കദൗദലിന്റേയും]] ഒരു കാലത്ത് വിപ്ലവവാദിയായിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് രാജഭക്തരുടെ പക്ഷം ചേർന്ന [[ഷാങ്-ഷാൾസ് പിച്ചെഗ്രു |പിച്ചെഗ്രുവിന്റേയും]] നേതൃത്വത്തിൽ <ref>{{cite book|title =The Story of the War in La Vendée and the Little Chouannerie |author= George James HILL (M.A.)|year=1856}}[https://books.google.co.in/books?id=3UNfAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Story of the War in La Vendée and the Little Chouannerie p234-237 ]</ref>. നൂറോളം തടിമിടുക്കുള്ള യോദ്ധാക്കൾ ഏതെങ്കിലും തരത്തിൽ ഫ്രാൻസിനകത്ത് നുഴഞ്ഞുകയറണം; പാരിസിൽ നിന്ന് നഗരാതിർത്തിയിൽ മാൽമിസോണിലുള്ള വസതിയിലേക്കു പോകുന്ന നെപോളിയനെ വഴിക്കുവെച്ചു ആക്രമിച്ച് തത്ക്ഷണം വധിക്കണം എന്നതായിരുന്നു പരിപാടി{{sfn|AbbottI|1883|p=420, 421}},{{sfn|Barnett|1978|p=98}} സംഭവം നടന്നയുടൻ അർത്വാ പ്രഭുവും ഓങ്കിയങ് പ്രഭുവും പാരിസിലെത്തി അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കണം. പക്ഷെ ഇതു നടപ്പാക്കാനും അതിനുശേഷമുള്ള ഭവിഷ്യത്തുക്കൾ നിയന്ത്രണത്തിൽ കൊണ്ടുവരാനും ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന്റെ പിന്തുണ അത്യന്താപേക്ഷിതമായിരുന്നു, ഇതിനായി ഗൂഢാലോചനക്കാർ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന്റെ മേധാവി മോറോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. {{sfn|Abbott|1883|p=420,422}}. നെപോളിയൻറെ ചാരവലയം ഗൂഢാലോചനയുടെ സർവവിവരങ്ങളും വെളിച്ചത്തു കൊണ്ടു വന്നു, നെപോളിയൻ അതൊക്കെ സെനറ്റിനു മുമ്പാകെ വെച്ച.{{sfn|AbbottI|1883|p=423}}. മോറോയടക്കം കുറ്റവാളികൾ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടു {{sfn|Abbott|1883|p=424}}, ചിലർ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു, ചിലർ കൊല്ലപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=426}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=67-68}} . കദൗദൽ രാജ്യദ്രോഹത്തിന് വധശിക്ഷക്കു വിധേയനാക്കപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=429,432}}. മോറോ അമേരിക്കയിലേക്ക് നാടുകടത്തപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=431}},{{sfn|Scott|1839|p=297}}.പിച്ചെഗ്രു ജയിലറയിൽ തൂങ്ങിമരിച്ച നിലയിൽ കാണപ്പെട്ടു ആത്മഹത്യയാണെന്നും അതല്ല ശ്വസം മുട്ടിച്ചു കൊന്നതാണെന്നും ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്.{{sfn|AbbottI|1883|p=431}},{{sfn|Scott|1839|p=296}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=39-42}} .അതിരഹസ്യമായ ഗൂഢാലോചനയിലൂടെ ബലപൂർവ്വം പാരീസിലേക്കു കടത്തിക്കൊണ്ടു വരപ്പെട്ട ഓങ്കിയങ് പ്രഭുവും വധശിക്ഷക്ക് ഇരയായി{{sfn|Scott|1839|p=299}},{{sfn|AbbottI|1883|p=437}},{{sfn|Barnett|1978|p=90-91}}.ഓങ്കിയോങ് പ്രഭു നിർദ്ദോഷിയായിരുന്നെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. {{sfn|Bourrienne II|1831|p=18-19}} == ചക്രവർത്തി പദം 1804-1814== നെപോളിയളിയനെ വധിക്കാനുള്ള ബൂർബോൺ ഗൂഢാലോചന ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ ഇളക്കി മറിച്ചു. നെപോളിയനെ ഉടൻ നിയമപരമായിത്തന്നെ ഫ്രാൻസിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി വാഴിക്കേണ്ടതാണെന്ന അഭിപ്രായം പരക്കെ ഉയർന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=439}}. ''നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി ഭരണഭാരം ഏല്ക്കണം, നെപോളിയനു ശേഷം പുത്രനോ ദത്തുപുത്രനോ ഈ പദം ലഭിക്കും. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന് രാജപദവി'' ഈ പ്രമേയത്തെ ഫ്രഞ്ചു നിയമസഭ ഏകകണ്ഠമായി പിന്താങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=440}},{{sfn|LockhartI|1835|p=250}}, {{sfn|Bourrienne II|1831|p=52}}. ജനഹിതപരിശോധന നടന്നു,മുപ്പതു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തിയതിൽ മൂവായിരം പേർ മാത്രമേ എതിർപു പ്രകടിപ്പിച്ചുള്ളു. {{sfn|Scott|1839|p=302}} 1804 മെയ് 18-ന് നെപോളിയൻ ഈ പദവി സ്വീകരിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=441}}.{{sfn|Scott|1839|p=301}}. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന് രാജത്വം കൈവന്നതോടെ നെപോളിയന്റെ സഹോദരന്മാർക്കും രാജത്വം ലഭിച്ചു{{sfn|LockhartI|1835|p=250}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=54}} . ഇത് 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22-ന് നിലവിൽ വന്ന ഒന്നാം ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലികിന്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചു, രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നെപോളിയൻ ഭരണകൂടം അഴിച്ചു പണിതു. കാംബേഴ്സിനെ മുഖ്യ ചാൻസലറായും ലെബ്രൂണിനെ ട്രഷററായും നിയമിച്ചു.ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനും ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിനും അധികാര സ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു.{{sfn|LockhartI|1835|p=251}},{{sfn|HewestonII|p=321}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=53}}. ജൂലൈ പതിനഞ്ച് ഞായറാഴ്ച നെപോളിയനും ജോസ്ഫൈനും രാജോചിതമായ അലങ്കാരങ്ങളോടെ പൊതു ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. ''ചക്രവർത്തി നീണാൾ വാഴട്ടെ'' എന്ന ഘോഷത്തോടെ ചടങ്ങുകൾ അവസാനിച്ചു. {{sfn|Bourrienne II|1831|p=82-83}}. ===കിരീടധാരണം=== ====ഫ്രാൻസിന്റെ ചക്രവർത്തി==== [[പ്രമാണം:Crown of Napoleon I.png|thumb|200px|left| നെപോളിയന്റെ കിരീടം]] [[പ്രമാണം:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|200px|right|നെപോളിയൻ സിംഹാസനത്തിൽ ]] രാജവാഴ്ച അവസാനിപ്പിച്ച ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിനു ശേഷം 1792-ൽ നിലവിൽ വന്ന പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിൽ മതമോ മതപരമായ ചടങ്ങുകളോ അനുവദനീയമായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ 1797-ൽ നടന്ന നെപോളിയന്റേയും ജോസ്ഫൈന്റേയും വിവാഹം സിവിൽ വിവാഹമായിരുന്നു.1799-ൽ നെപോളിയൻ ഒന്നാം കൗൺസിൽ ആയി അധികാരമേറ്റ ശേഷം മതസ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചു കൊടുത്തു. കിരീടധാരണത്തിന്റെ തലേന്നു രാത്രി ടുയിലെറി കൊട്ടാരവളപ്പിനകത്തെ കൊച്ചു പള്ളിയിൽ വെച്ചു നടന്ന സ്വകാര്യച്ചടങ്ങിൽ മാർപാപ്പ ജോസ്ഫൈൻ-നെപോളിയൻ വിവാഹത്തിന് ക്രൈസ്തവ സഭയുടെ അംഗീകാരം നല്കുകയും ദമ്പതികളെ ക്രൈസ്തവവിധികളനുസരിച്ച് ആശീർവദിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|AbbottI|1883|p=446}}. 1804 ഡിസമ്പർ 2-ന് മാർപാപ്പ പയസ് ഏഴാമന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ , നോത്ര് ദാം പള്ളിയിൽ വെച്ച് നെപോളിയന്റേയും പത്നി ജോസ്ഫൈന്റേയും കിരീടധാരണച്ചടങ്ങ് ആർഭാടപൂർവം നടന്നു. അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വിശിഷ്ടാതിഥികൾ ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാനെത്തി{{sfn|Bourrienne II|1831|p=97-99}}. [[ഴാക് ലൂയി ദാവീദ് |ഷാക് ലൂയി ഡേവിഡ്]] എന്ന ചിത്രകാരനേയാണ് ഈ ചടങ്ങിന്റെ വർണചിത്രം രചിക്കാൻ നെപോളിയൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. ഡേവിഡ് ചടങ്ങിൽ സന്നിഹിതനായിരുന്നു. ഡേവിഡിന്റെ ചില കരടു സ്കെച്ചുകളിൽ നെപോളിയൻ സ്വയം കിരീടമെടുത്തണിയുന്നതായി കാണുന്നുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/napoleon-crowning-himself-emperor-pope |title=ലൂവ്ര് മ്യൂസിയം-ശേഖരങ്ങൾ |access-date=2015-07-16 |archive-date=2016-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525232035/http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/napoleon-crowning-himself-emperor-pope |url-status=dead }}</ref>. അങ്ങനെത്തന്നെയാണ് നടന്നതെന്ന് ചില പുസ്തകങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|LockhartI|1835|p=252}},{{sfn|Scott|1839|p=302}},{{sfn|AbbottI|1883|p=446}}. [[പ്രമാണം:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon.jpg|centre|thumb|600px |നെപോളിയന്റെ കിരീടധാരണം: പാരിസിലെ നോത്ര് ദാം കത്തീഡ്രലിൽ വെച്ച് ]] ====ഇറ്റലിയുടെ രാജാവ് ==== [[പ്രമാണം:Iron Crown.JPG|thumb|250px|right |ലോംബാർഡി കിരീടം]]ഫ്രഞ്ച് അധീനതയിലെ ഇറ്റാലിയൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നെപോളിയൻ തങ്ങളുടെ രാജാവാകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇറ്റലിയുടെ രാജാവെന്ന നിലക്കുള്ള ഈ കിരീടധാരണം 1805 മേ 26-ന് [[മിലാൻ|മിലാനിലെ]] കത്തീഡ്രലിൽ വെച്ചു നടന്നു. ഇറ്റലിയിലെ ലോംബാർഡി രാജവംശത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതവും അതിപുരാതനവുമായ [[കാറൽമാൻ |ഷാർളിമെയ്ൻ]] കിരീടം അണിയവേ നെപോളിയൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്രെ ''ഈ കിരീടം എനിക്കു ദൈവദത്തമായി ലഭിച്ചതാണ്. ഇതിൽ തൊടാൻ ഒരുമ്പെടുന്നവനെ ഞാൻ വെറുതെ വിടില്ല'' {{sfn|AbbottI|1883|p=450-452}}. ==പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യം == {{പ്രധാനലേഖനം|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യം}} ===ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ=== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ}} ====മതസമീപനം- കോൺകോർദാ (Concordat)==== {{പ്രധാനലേഖനം|കോൺകോർദാ (ഫ്രാൻസ് 1801)}} പരമോന്നതമായ അദൃശ്യശക്തിയിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും{{sfn|AbbottI|p=366-7}} പൊതുജനങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപാധി എന്നതിൽക്കവിഞ്ഞ് നെപോളിയന് മതത്തോട് വലിയ പ്രതിപത്തിയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈജിപ്ത് ആക്രമണകാലത്ത് ഇസ്ലാം മതത്തോടു കൂറു പ്രഖ്യാപിച്ചത് രാജ്യതന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ്{{sfn|AbbottI|p=187,199}}. 1801-ൽ മാർപാപ്പ പയസ് ഏഴാമനുമായി അനുരഞ്ജനക്കരാർ ( കോൺകോർദാ -Concordat) ഉണ്ടാക്കിയതും ഇതേ ലക്ഷ്യത്തോടേയാണ്.ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനം രാജ്യത്തെ ക്രൈസ്തവസ്ഥാപനങ്ങളേയും മതാധികാരികളേയും ശത്രുക്കളായാണ് കണ്ടത്. ഫ്രാൻസിലെ നവഭരണഘടനയോട് കൂറുപ്രഖ്യാപിക്കാൻ കൂട്ടാക്കാഞ്ഞ മതാധികാരികൾ ഭീകരവാഴ്ചക്കാലത്ത് ഒട്ടേറെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ക്രിസ്തുമതത്തിൽ അടിയുറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്ന അയൽരാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു. ഫ്രാൻസിനകത്തും പുറത്തും സമാധാനം സ്ഥാപിക്കാനായുള്ള ഉപാധിയായാണ് നെപോളിയൻ കോൺകോർദാ ഉപയോഗിച്ചത്{{sfn|AbbottI|p=188,369-70}}. പ്രതീക്ഷിച്ചപോലെ ഓസ്ട്രിയയും റഷ്യയും ഈ ഉടമ്പടിയെ വാഴ്ത്തി{{sfn|AbbottI|p=370}}. ഫ്രാൻസിലെ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ വരുതിയിൽ കൊണ്ടുവന്നതിലൂടെ വിപ്ലവവാദികളേയും കുറച്ചൊന്ന് ശാന്തരാക്കി. ====നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി (Code Napoléon) ==== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി}} [[പ്രമാണം:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 051.jpg|thumb|250px|right| ഫ്രഞ്ചു (സിവിൽ) നിയമാവലി]] [[പ്രമാണം:Code Civil 1804.png|250px|right|thumb|നിയമാവലി ഒന്നാം പേജ്]] ഫ്രാൻസിലെ വിവിധപ്രാന്തങ്ങളിൽ വിവിധതരം നിയമങ്ങളാണ് പ്രയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്നത്. ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും പഴക്കവഴക്കങ്ങളനുസരിച്ചുള്ളതും അലിഖിതങ്ങളുമായിരുന്നു. രാജശാസനങ്ങളും ക്രൈസ്തവസഭയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളും ജനജീവിതം സങ്കീർണമാക്കി. ഇതിനൊരു പ്രതിവിധിയായി നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിച്ച് ഫ്രാൻസിനകത്ത് ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത നിയമാവലി നടപ്പിലാക്കിയത് നെപോളിയനാണ്<ref>[https://archive.org/details/codenapoleonorf00spengoog. നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി]</ref> ഈ നിയമാവലി യൂറോപ്പിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള മറ്റനേകം രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി. കാലത്തിനനുസരിച്ച് അനേകം ഭേദഗതികൾ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇത് ഇന്നും പ്രാബല്യത്തിലുണ്ട്<ref>[http://digitalcommons.law.lsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4008&context=lalrev. ഫ്രഞ്ചു സിവിൽ കോഡ് ഇന്ന്. ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 17, 2015]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1789-ൽ ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവസമിതി ഉദ്ഘോഷിച്ച [[മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനം (ഫ്രാൻസ് 1789)|മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] മിക്ക പ്രസ്താവങ്ങൾക്കും നിയമസാധുത ലഭിച്ചു. ഇതിനൊക്കെ പുറമേ പരമ്പരാവകാശങ്ങളും പ്രത്യകാനുകൂല്യങ്ങളും നിർത്തലാക്കി പൊതു സ്ഥാപനങ്ങളിൽ യോഗ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം ഉദ്യോഗം നല്തുന്ന പുതിയ രീതി നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടു<ref>[http://www.britannica.com/topic/Napoleonic-Code നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി-എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക- ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 17, 2015 ]</ref>. ====ഫ്രഞ്ചു വിദ്യാഭ്യാസ ഘടന ==== ആൺകുട്ടികൾക്കായുള്ള ഫ്രഞ്ച് സ്തൂളുകളെ ക്രൈസ്തവസഭകളിൽ നിന്ന് അകറ്റി ദേശീയതലത്തിൽ ഏകീകൃത പാഠ്യപദ്ധതിയും പരീക്ഷാസമ്പ്രദായങ്ങളും നടപ്പിലാക്കിയത് നെപോളിയനാണ്. ക്രൈസ്തവസ്കൂളുകളിലെ വൈദികഅധ്യാപകർ പഴമയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും പുരോഗമനാശയക്കാരുമല്ലെന്നതിനാൽ അവർക്ക് യുവമനസ്സുകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കാൻ ആകില്ലെന്ന് നെപോളിയൻ വാദിച്ചു. {{sfn|AbbottI|p=491}}. പക്ഷെ പെൺകുട്ടികളെ ഈശ്വരവിശ്വാസവും അനുസരണയുമുള്ളവരാക്കി വളർത്തിയെടുക്കേണമെന്ന അല്പം വ്യത്യസ്തമായ നിലപാടാണ് നെപോളിയൻ സ്വീകരിച്ചത്{{sfn|AbbottI|p=543}}. ===നെപോളിയന്റെ യുദ്ധങ്ങൾ === {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ യുദ്ധങ്ങൾ}} ആദ്യം ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിനെതിരായും പിന്നീട് ഫ്രാൻസിന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന സൈനികശക്തിക്കെതിരായും ബ്രിട്ടനും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും പലതവണ സംഘടിച്ചു. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് തുടങ്ങിവെച്ച യുദ്ധങ്ങൾ അങ്ങനെ പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യത്തിന്റേയും നെപോളിയന്റേയും യുദ്ധങ്ങളായി മാറി.നെപോളിയൻ വലിയ തോതിൽ സൈനികസന്നാഹങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഇംഗ്ലണ്ടിനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള ഭാഗമായി അതി വിപുലമായ മഹാസേന (grand army) തയ്യാറായി. ====മൂന്നാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1804-1805)==== ഓങ്കിയോങ്ങ് പ്രഭുവിനെ തട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി വധശിക്ഷ വിധിച്ചത് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ പരക്കെ വിദ്വേഷമുയർത്തി.വലിയൊരു തുക വായ്പയായി നല്കി ബ്രിട്ടൻ സ്വീഡനെ സ്വാധീനിച്ചു ഇവരോടൊപ്പം [[വിശുദ്ധ_റോമാസാമ്രാജ്യം]] ,[[ റഷ്യ]], [[നേപ്പ്ൾസ്]], [[സിസിലി]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും കൂട്ടു ചേർന്നു{{sfn|Barnett|1978|p=105-106}}.[[ട്രഫാൾഗർ യുദ്ധം |ട്രഫൽഗർ യുദ്ധത്തിൽ]] അഡ്മിറൽ നെൽസൺന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസൈന്യം ഫ്രഞ്ചു നാവികപ്പടയെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും ഉൽമ്, ഓസ്റ്റർലിറ്റ്സ് യുദ്ധങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ നിർണായക വിജയം നേടി. പ്രസ്ബർഗിൽ വെച്ചു നടന്ന സമാധാന ഉടമ്പടിയിലൂടെ യൂറോപ്പിനറെ ഭൂപടം തിരുത്തപ്പെട്ടു. വിശുദ്ധ റോമൻ സാമ്രാജ്യം പലഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപതി ഫ്രാൻസിസ് രണ്ടാമൻ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. ഫ്രാൻസിനും പ്രഷ്യക്കുമിടയിലായി, മുമ്പ് വിശുദ്ധ റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന മുന്നൂറോളം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ '''റൈൻ സംയുക്തപ്രവിശ്യകൾ'''(Confederation of Rhine States) രൂപം കൊണ്ടു.{{sfn|Barnett|1978|p=121}}. ഫ്രാൻസിന്റെ അധികാരശക്തി പ്രഷ്യയുടെ അതിർത്തിയിലെത്തി. പ്രസ്ബർഗ് ഉടമ്പടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1806 മാർച്ചിൽ നേപ്പ്ൾസ് നാട്ടു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവായി മൂത്ത സഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനേയും ജൂൺ മാസത്തിൽ ഹോളണ്ട് നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ (ബറ്റാവിയ) രാജാവായി, ഇളയ സഹോദരൻ ലൂയി ബോണപാർട്ടിനേയും, അവരോധിച്ചു. അതേ സമയം തന്നെ നെപോളിയന്റെ സഹോദരീഭർത്താവ് മാർഷൽ ഷോകിം മുറാടിന് ബർഗ് പ്രവിശ്യയുടെ പ്രഭുവായി സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ചു. {{sfn|Barnett|1978|p=119,120}}. ജോസ്ഫൈന്റെ ആദ്യ വിവാഹത്തിലെ പുത്രൻ ഓജേൻ (en.യൂജീൻ) ഇറ്റലിയിലെ വൈസ്റോയ് ആയി നിയമിതനായി. ====നാലാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1806-1807)==== [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1809.jpg|thumb|250px|right|യൂറോപ് 1809-ഫെബ്രുവരിയിലെ സ്ഥിതി.]] ഫ്രാൻസിനും ഫ്രാൻസിന്റെ സാമന്തരാജ്യങ്ങൾക്കുമെതിരായി പ്രഷ്യൻ- റഷ്യൻ നേതൃത്വത്തിൽ , സ്വീഡൻ, ഇംഗ്ലണ്ട്,സാക്സണി , സിസിലി എന്നിവർ സംഘടിച്ചു. ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം പ്രഷ്യൻ -റഷ്യൻ സൈന്യങ്ങളെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും ഇരുഭാഗത്തും വളരെയേറെ രക്തച്ചൊരിച്ചിലുണ്ടാക്കി. ഐയലു, ഓസ്റ്റർസ്റ്റാറ്റ്, ഫ്രീഡ്ലാൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധങ്ങളായിരുന്നു അതിഘോരം{{sfn|Barnett|1978|p=128}}.1807ജൂലൈ മാസം ടിൽസിറ്റിൽ വെച്ചു് പ്രഷ്യയും റഷ്യയും ഫ്രാൻസുമായി പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം സമാധാന ഉടമ്പടികളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പ്രഷ്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യകളൊക്കെയും പോളണ്ടിന്റെ സിംഹഭാഗവും നെപോളിയന്റെ അധീനതയിലായി. മധ്യധരണ്യാഴിയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ നെപോളിയനു കൈമാറാമെന്നും ബ്രിട്ടീഷ് സമുദ്രവാണിജ്യത്തിനെതിരായി നെപോളിയനുമായി സഹകരിക്കാമെന്നും റഷ്യ സമ്മതിച്ചു. അങ്ങനെ യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി ഫ്രാൻസായി{{sfn|Barnett|1978|p=134}}. [[പ്രമാണം:Arc de triomphe Paris.jpg|thumb|right|250px|ആർക് ദു ട്രിയോംഫ്]] ഫ്രാൻസിന്റെ സൈനികവിജയങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി വിജയകമാനത്തിന്റെ ([[ആർക് ദു ട്രിയോംഫ്]]) നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയത് ഈ സമയത്താണ്. 1806 ഓഗസ്റ്റ് 15-നു നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ച ഈ സ്മാരകം 1836 ജൂലൈ 29-നാണ് പണി പൂർത്തിയായി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. ====അഞ്ചാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ( 1809 ഏപ്രിൽ- ഒക്റ്റോബർ)==== ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായി ഫ്രാൻസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ '''യൂറോപ്പു വൻകര സഖ്യം''' സംഘടിപ്പിക്കാൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു. 1807 ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയന്റെ സൈന്യം ആശ്രിതരാജ്യമായ [[സ്പെയിൻ |സ്പെയിനിലൂടെ]] [[പോർത്തുഗൽ |പോർത്തുഗലിലേക്കു]] നീങ്ങി. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സമുദ്രവ്യാപാരത്തിനു സഹായം ചെയ്യുന്ന പോർത്തുഗലിന്റെ കര-നാവിക സേനകളെ ഇല്ലായ്മ ചെയ്യുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.പോർത്തുഗലും സ്പെയിനും അടങ്ങുന്ന [[ഐബീരിയൻ ഉപദ്വീപ്‌]] അങ്ങനെ യുദ്ധത്തിലേക്ക് (Peninsular Wars)വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ടു. നെപോളിയൻ പോർത്തുഗൽ കീഴടക്കി. പോർത്തുഗീസ് രാജകുടുംബം ബ്രസീലിൽ വാസമുറപ്പിച്ചു. ഈയവസരത്തിൽത്തന്നെ സ്പാനിഷ് രാജകുടുംബത്തിലെ ഉൾപ്പോരുകൾ ഒതുക്കിത്തീർക്കാനെന്ന ഭാവേന സ്പാനിഷ് രാജാവ് ചാൾസിനേയും കിരീടാവകാശിയും പുത്രനുമായ ഫെർഡിനൻഡിനേയും ബയോൺ എന്ന സ്ഥലത്തേക്കു ക്ഷണിച്ചു വരുത്തി സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി{{sfn|AbbottII|1874|p=29-30}}. സ്പാനിഷ് സിംഹാസനത്തിൽ സ്വന്തം സഹോദരൻ ജോസെഫിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1883|p=33-34}} . പക്ഷെ സ്പാനിഷ് ജനത ഇതിനെതിരെ ശക്തമായി പ്രതികരിച്ചു.സ്പെയിനിൽ ഉടനീളം കലാപങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. {{sfn|Barnett|1978|p=145}}.കലാപകാരികളുമായി 1808-ജൂലൈ മാസത്തിൽ [[ബെയ്ലിൻ യുദ്ധം |ബെയ്ലിൻ യുദ്ധത്തിൽ]] ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന് ആയുധം വെച്ച് കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്നു. സ്പെയിൻ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സഹായം തേടി.1808 ഓഗസ്റ്റ് ഒന്നിന് ലഫ്റ്റനന്റ് ജനറൽ [[ആർതർ വെല്ലസ്ലി ]] സൈന്യസന്നാഹങ്ങളോടെ പോർത്തുഗൽ തീരത്തിറങ്ങി.{{sfn|Barnett|1978|p=147-8}},{{sfn|AbbottII|1874|p=46}}. ഫ്രാൻസിനു പടിഞ്ഞാറ് ഓസ്ട്രിയും യുദ്ധത്തിനു തയ്യാറെടുത്തു. മഹാസേനയെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് കിഴക്കു് സ്പെയിനിലും പടിഞ്ഞാറ് ഓസ്ട്രിയൻ അതിർത്തിയിലും യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യം{{sfn|AbbottII|1874|p=47}} ഉളവാകുന്നതു കണ്ട് 1808 ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയൻ റഷ്യൻ സാർ അലക്സാണ്ടറുമായി എർഫുടിൽ വെച്ച് സൗഹൃദസമ്മേളനം നടത്തി. ഫ്രാൻസിന് റഷ്യൻ സൈനിക പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാനായിരുന്നു ഈ കൂടിക്കാഴ്ച. {{sfn|Barnett|1978|p=148}},{{sfn|AbbottII|1874|p=51-64}}.ഫ്രഞ്ചു പദ്ധതികളോട് സഹകരിക്കാൻ തയ്യാറാവാഞ്ഞതിനാൽ റോം പിടിച്ചെടുത്ത് മാർപാപ്പയെ ബലപൂർവം കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി സവോണയിലെ രാജധാനിയിൽ മൂന്നു വർഷത്തോളം തടവിൽ പാർപ്പിക്കുകയും ഉണ്ടായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=156-157}} ഓസ്ട്രിയക്കു കൂട്ടായി ബ്രിട്ടനും സ്പെയിനും മറ്റു ചില ചെറിയ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും യുദ്ധം ഓസ്ട്രിയയും ഫ്രാൻസും തമ്മിലാണ് നടന്നത്. 1809 ഏപ്രിൽ 9-ന് ഓസ്ട്രിയ ഫ്രാൻസിന്റെ ആശ്രിതരാജ്യമായിരുന്ന ബവേറിയയെ ആകസ്മികമായി ആക്രമിച്ചു. തിരിച്ചടികൾ ഉണ്ടായെങ്കിലും വളരെ ചുരുങ്ങിയ സമയം കൊണ്ട് ഓസ്ട്രിയയെ തോല്പിക്കാൻ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിനു കഴിഞ്ഞു. ഒക്റ്റോബർ 14-ന് [[ഷോൺബ്രൂൺ ഉടമ്പടി |ഷോൺബ്രുണിൽ]] വെച്ചു നടന്ന സന്ധിസംഭാഷണത്തിലൂടെ(വിയന്ന ഉടമ്പടിയെന്നും പറയാറുണ്ട്) പല ഓസ്ട്രിയൻ പ്രവിശ്യകളും നെപോളിയനു കൈമാറപ്പെട്ടു{{sfn|Barnett|1978|p=155}}. ജോസ്ഫൈനിൽ സന്താനങ്ങളുണ്ടാകുമെന്ന സാധ്യത ഇല്ലാതായതിനാൽ ജോസ്ഫൈനുമായി നിയമപരമായ വിവാഹവിച്ഛേദം 1809 ഡിസമ്പർ 15-നു നടന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=163}}. പക്ഷെ ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദബന്ധം ജോസ്ഫൈന്റെ മരണം വരെ നിലനിന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=421-22}}. വംശം അന്യം നിന്നു പോകാതിരിക്കാനായി പുനർവിവാഹം ആവശ്യമായിത്തീർന്നു.പുതിയൊരു വിവാഹബന്ധത്തിലൂടെ റഷ്യൻ അഥവാ ഓസ്ട്രിയൻ രാജവംശങ്ങളുമായി സുദൃഢബന്ധം സ്ഥാപിച്ച് യൂറോപ്പിൽ സ്വന്തം അധികാരം ഉറപ്പു വരുത്താൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=170}} പക്ഷെ റഷ്യൻ ചക്രവർത്തി അലക്സാണ്ടറുടെ സഹോദരിയുമായുള്ള വിവാഹാലോചന മുടങ്ങിപ്പോയി{{sfn|AbbottII|1874|p=171-172}},{{sfn|Caulaincourt|p=10}}. പിന്നീട് ഓസ്ട്രിയൻ രാജകുമാരി മാരീയാ ലൂയിസുമായുള്ള നെപോളിയന്റെ വിവാഹത്തിന് ഓസ്ട്രിയ സമ്മതം മൂളി. പതിനെട്ടു വയസ്സുള്ള മാരിയ ലൂയിസയുമായുള്ള ആർഭാടപൂർവം 1810 മാർച്ച് 11-ന് വിയന്നയിൽ വെച്ചു നടന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=172-174}}. [[പ്രമാണം:Europe 1812 map en.png|250px|thumb|right|യൂറോപ് 1812-ൽ ]] ==പതനം == ===സൈനിക പരാജയങ്ങൾ=== ====റഷ്യയിലേക്കുള്ള പടയെടുപ്പ് ==== [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] നടത്തിയ പടയോട്ടമാണ് നെപ്പോളിയന്റെ ശക്തിക്ഷയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിന് കാരണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഫ്രാൻസിനുനേരെ റഷ്യയുടെ നിലപാട് സൗഹാർദ്ദപരമായിരുന്നില്ല. റഷ്യ ഇംഗ്ലണ്ടുമായി വാണിജ്യബന്ധം പുലർത്തുന്നതും റഷ്യൻ തുറമുഖങ്ങളിലൂടെ ഇംഗ്ലീഷു ചരക്കുകൾ യൂറോപ്പിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിലേക്ക് സുഗമമായി പ്രവേശിക്കുന്നതും നെപോളിയനും സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല.സ്വീഡനെയും പോളണ്ടിനേയും ചൊല്ലി തുടങ്ങിയ തർക്കം മൂർധന്യത്തിലെത്തി{{sfn|Caulaincourt|p=12,37}}. നെപോളിയൻ സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾക്ക് ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഫലമുണ്ടായില്ല. {{sfn|AbbottII|1874|p=196-201}}.1812 ജൂൺ 21-ന് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം റഷ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=217}}. ഫ്രഞ്ച് സൈന്യവുമായി നേരിട്ടു യുദ്ധം ചെയ്യാതെ, പട്ടണങ്ങളും മറ്റും ഉപേക്ഷിച്ച് പിന്മാറുന്ന തന്ത്രമാണ് ഈ ആക്രമണത്തെ നേരിടാൻ റഷ്യൻ സൈന്യാധിപനായിരുന്ന [[കുട്ടുസോവ്]] സ്വീകരിച്ചത്. റഷ്യയുടെ വിശാലതയിൽ, ആക്രമണ സൈന്യത്തിന് ഈ തന്ത്രത്തെ നേരിടുകയെന്നത് അസാധ്യമായിരുന്നു.{{സൂചിക|൧|}} ഒടുവിൽ, സപ്റ്റമ്പർ 14-ന് ക്ഷീണിച്ചവശരായി മോസ്കോയിലെത്തിയ ഫ്രഞ്ച് സൈന്യം കണ്ടത് തീരെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട, കത്തിയെരിയുന്ന തലസ്ഥാനമാണ്. പിൻ‌വാങ്ങിയ റഷ്യൻ സൈന്യമാണ് തീ വെച്ചതെന്നും അതല്ല ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പട്ടണത്തിൽ സ്വാഭാവിക കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടുണ്ടായ അഗ്നിബാധയാണ് എന്നുമൊക്കെ അഭിപ്രായമുണ്ട്{{sfn|AbbottII|1874|p=242-243}},{{sfn|Caulaincourt|p=109-}}. അതിനിശിതമായ റഷ്യൻ ശൈത്യകാലം അടുത്തെത്തിയതോടെ ഒക്റ്റോബറിൽ ഫ്രഞ്ച് സൈന്യത്തിന് പിൻവാങ്ങുകയല്ലാതെ വഴിയില്ലെന്നായി{{sfn|AbbottII|1874|p=239-241}}. അഞ്ചര ലക്ഷം യോദ്ധാക്കളുണ്ടായിരുന്ന സൈന്യം, ഡിസമ്പറിൽ പാരീസിൽ മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ ഏതാനും ആയിരമായി ചുരുങ്ങിയിരുന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=267}}. റഷ്യൻ ഒളിപ്പോരാളികളുടെ ആക്രമണത്തിനും റഷ്യയുടെ കടുത്ത കാലാവസ്ഥക്കും വിശപ്പിനും ഒക്കെ അനേകർ ഇരകളായി .ഫ്രഞ്ചു സൈന്യക്കിനു നേരിടേണ്ടിവന്ന യാതനകളുടെ വിശദമായ വിവരണം നെപോളിയന്റെ വിഖ്യാതമായ ഇരുപത്തൊമ്പതാം ബുള്ളറ്റിനിൽ ഉണ്ട്{{sfn|AbbottII|1874|p=254}}. നെപോളിയന്റെ സൈനികത്തളർച്ച മുതലെടുക്കാൻ ശത്രുസൈന്യങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=272-273}} ====ആറാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1812-1814)==== ഇംഗ്ലണ്ട് ആറാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മക്ക് കളമൊരുക്കി. 1813 മാർച്ചിൽ റഷ്യയും പ്രഷ്യയും ഫ്രാൻസിനെ ആക്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=273}} ഓസ്ട്രിയ നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചു. . ഓഗസ്റ്റിൽ , നെപോളിയന്റെ കണക്കുകൂട്ടലുകൾക്ക് വിപരീതമായി ഓസ്ട്രിയ ശത്രുപക്ഷത്ത് ചേർന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=306}}.1813 ഒക്റ്റോബർ 16മുതൽ 19 വരെ ലൈപ്സിഗിൽ വെച്ചു നടന്ന [[ലൈപ്സിഗ് യുദ്ധം|യുദ്ധത്തിൽ]] യുറോപ്യൻ സംയുക്തസേന ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തെ നിരുപാധികം പരാജയപ്പെടുത്തി.{{sfn|AbbottII|1874|p=321-345}} യൂറോപ്യൻ സേന മുന്നോട്ടുവെച്ച നിബന്ധനകൾ നെപോളിയന് സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല.{{sfn|AbbottII|1874|p=288-289}}. നെപോളിയനെതിരെ ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ പ്രകോപിപ്പിക്കാനും സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കുതന്ത്രങ്ങളും നടന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=351}}. സ്പെയിൻ കീഴടക്കിയ ശേഷം ആർതർ വെല്ലസ്ലിയുടെ സൈന്യവും യൂറോപ്യൻ കൂട്ടായ്മയോടൊപ്പം , ഫ്രാൻസിനെ, പാരിസിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരുന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=354-360}}. 1814 ജനവരി 25-ന് പത്നി മരിയാ ലൂയിസയോടും മൂന്നു വയസ്സുള്ള പുത്രനോടും യാത്ര പറഞ്ഞ് നെപോളിയൻ ടുയിലെറി കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് യുദ്ധരംഗത്തേക്കു തിരിച്ചു. പത്നിയേയും പുത്രനേയും പിന്നീടൊരിക്കലും കാണാൻ നെപോളിയന് അവസരം കിട്ടിയില്ല.{{sfn|AbbottII|1874|p=358}}.ശത്രുസൈന്യം പാരീസിലെത്തുമെന്ന നില വന്നപ്പോൾ നെപോളിയൻ സന്ധിക്കു തയ്യാറായി.പക്ഷെ നെപോളിയന്റെ സൈനികനില മോശമായതോടെ ശത്രുസഖ്യത്തിന്റെ നിബന്ധനകളും കൂടിക്കൂടി വന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=361-362}}. നെപോളിയൻ വിസമ്മതിച്ചു. അവസരം മുതലെടുത്ത് ശത്രു സൈന്യം പാരിസിലേക്കു കുതിച്ചു,ഫ്രഞ്ചു തലസ്ഥാനം ശത്രുക്കളുടെ അധീനതയിലായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=374-376}} യൂറോപ്പിന്റെ സമാധാനത്തിനും ശാന്തിക്കും വിലങ്ങുതടിയായി നില്ക്കുന്നത് നെപോളിയനാണെന്ന് ആരോപിച്ച് ശത്രുസൈന്യം നെപോളിയനോട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.ഗത്യന്തമില്ലാതെ നെപോളിയൻ [[നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗം|സ്ഥാനത്യഗം]] ചെയ്യാൻ സമ്മതിച്ചു{{sfn|AbbottII|1874|p=390}}. ഏപ്രിൽ പതിനൊന്നിന് കരാറു തയ്യാറായി. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന്റെ രാജകീയ പദവി നിലനിർത്തും. എൽബാ ദ്വീപിന്റെ പരിപൂർണ അധികാരം നെപോളിയന് ലഭിക്കും, കൂടാതെ നെപോളിയനും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും നല്ലൊരു തുക വാർഷിക വേതനവും. 1500 സൈനികരും അംഗരക്ഷകരും നെപോളിയന് ഉണ്ടാകും. {{sfn|AbbottII|1874|p=405-406}}. നെപോളിയൻ ഇത്തരുണത്തിൽ ആത്മഹത്യചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചതായി ഊഹാപോഹങ്ങളുണ്ട്. പക്ഷെ അതു ശരിയല്ലെന്നും ഉദരാർബുദം മൂർഛിക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളായിരുന്നെന്നും അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.{{sfn|AbbottII|1874|p=407}}.ഫോണ്ടേൻബ്ലൂ , പാരിസ് ഉടമ്പടികൾ പ്രകാരം നെപ്പോളിയൻ എൽബ ദ്വീപിലേക്ക് ബഹിഷ്കൃതനായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=410,415,417}}. [[പ്രമാണം:Abdication napoleon02.jpg|thumb|250px| നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗപത്രം ]] [[പ്രമാണം:Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|thumb|250px|right|നെപോളിയൻ വിട പറയുന്നു ]] [[പ്രമാണം:Napoleon's exile to Elba3.jpg|thumb|250px|left| നെപോളിയൻ എൽബയിലേക്ക് - ബ്രിട്ടീഷ് കാർട്ടൂൺ]] ഏപ്രിൽ 20-ന് നെപോളിയൻ എൽബയിലേക്കു യാത്രയായി. പോകുന്നതിനു മുമ്പ് തന്റെ സൈന്യത്തോടു വിടപറയാൻ നെപോളിയൻ മറന്നില്ല{{sfn|AbbottII|1874|p=418-9}}. പത്നി മരിയാ ലൂയിസക്കും [[നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ|പുത്രനും]] നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാനുള്ള അനുവാദം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. അവരിരുവരും വിയന്നയിലെ രാജകൊട്ടാരത്തിൽ പിന്നീടുള്ള കാലം കഴിച്ചു കൂട്ടി {{sfn|AbbottII|1874|p=413-4}}. പുത്രൻ ഇരുപത്തൊന്നാം വയസ്സിൽ ക്ഷയരോഗബാധിതനായി മരിച്ചു. ജോസ്ഫൈൻ മെ 29-ന് രോഗബാധിതയായി മരിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=422}} ഫ്രാൻസിൽ ബൂർബോൺ രാജവംശം വീണ്ടും സിംഹാസനത്തിലെത്തി; [[ലൂയി പതിനാറാമൻ |ലൂയി പതിനാറാമന്റെ]] ഇളയ സഹോദരൻ [[ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ]] രാജാവായി{{sfn|AbbottII|1874|p=427}}. [[പ്രമാണം:Abdication Napoléon 1er - 22 juin 1815.JPG|250px|thumb|left|സ്ഥാനത്യാഗം രണ്ടാം തവണ ]] ====നെപോളിയൻ എൽബയിൽ ==== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയൻ എൽബയിൽ}} ====വാട്ടർലൂ യുദ്ധം ==== {{പ്രധാനലേഖനം|വാട്ടർലൂ യുദ്ധം}} സിംഹാസനം വീണ്ടെടുക്കാൻ നെപോളിയൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. എൽബയിൽ നിന്ന് രക്ഷപെട്ട് മാർച്ച് 20-ന് ഒരു ചെറു സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഫ്രാൻസിലെത്തിയ നെപ്പോളിയൻ പാരിസിൽ പ്രവേശിച്ചു. ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ ജീവരക്ഷാർഥം ഒളിവിൽ പോയി{{sfn|AbbottII|1874|p=464}}. അങ്ങനെ നെപ്പോളിയൻ വീണ്ടും ചക്രവർത്തിയായി. നെപോളിയന്റെ യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾക്കെതിരായി വിജയം വരെ പൊരുതാൻ ബ്രിട്ടനും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും തയ്യാറായി. വടക്ക് ബെൽജിയൻ ഹോളണ്ടിൽ (അക്കാലത്ത് ബെൽജിയവും ഹോളണ്ടും ഒന്നിച്ചൊരു നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു.) വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷു സേന മുന്നോട്ടു നീങ്ങാൻ തയ്യാറായി നിന്നു. നെപോളിയൻ സൈന്യവുമായി വടക്കോട്ടു നീങ്ങി. [[വാട്ടർലൂ യുദ്ധം |വാട്ടർലൂവിൽ വെച്ച് ]] ഇരു സൈന്യങ്ങളും ഏറ്റുമുട്ടി{{sfn|AbbottII|1874|p=500-507}}. അതിഘോരമായ യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം പരാജയപ്പെട്ടു. ക്ഷീണിച്ചവശനായി നെപോളിയൻ പാരിസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയൻ പാരാജയം സമ്മതിച്ചു കൊടുത്തു. {{sfn|AbbottII|1874|p=510}}.ജനാധിപത്യവാദികളും ബൂർബോൺരാജപക്ഷക്കാരും ഇരു ചേരികളിലായി ഫ്രാൻസ് ആഭ്യന്തരകലഹത്തിന്റെ വക്കിലെത്തി നില്ക്കയായിരുന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=511}}. ജൂൺ 22-ന് പുത്രൻ [[നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ| നെപോളിയൻ രണ്ടാമനു]] വേണ്ടി [[ നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗം 1815|ചക്രവർത്തി സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു]]{{sfn|AbbottII|1874|p=519-20}}. പക്ഷെ മൂന്നു ദിവസത്തിനകം ഫ്രഞ്ചു നിയമസഭ ഇതു റദ്ദാക്കി. ജൂലൈ എട്ടിന് ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ വീണ്ടും സിംഹാസനത്തിൽ അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. 1815 മാർച്ച് 20 മുതൽ ജൂലൈ എട്ടുവരേയുള്ള നൂറുദിനങ്ങൾ [[നെപോളിയന്റെ നൂറു ദിനങ്ങൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഫ്രാൻസിൽ നിന്നു പുറത്തുകടക്കാനാകാത്ത വിധം നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും അമേരിക്കയിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള പദ്ധതി നെപോളിയനും വിശ്വസ്ത സൈനികരും കൂടി ആസൂത്രണം ചെയ്ത് നടപ്പിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=521-22, 525}}. പക്ഷെ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേന കപ്പൽ തടഞ്ഞ്, നെപോളിയനെ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ പ്ലിമൗത് തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ എത്തിച്ചു. പക്ഷെ നെപോളിയന് കരക്കിറങ്ങാനുള്ള അനുവാദം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. {{sfn|AbbottII|1874|p=542-43}}. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ കഴിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും{{sfn|AbbottII|1874|p=539}} ഇംഗ്ലണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു ചെറിയ ദ്വീപായ [[സൈന്റ് ഹെലേന |സെയിന്റ് ഹെലേനയിലേക്ക്]] നാടുകടത്തുകയാണ് ഉണ്ടായത്{{sfn|AbbottII|1874|p=544-45}}. ==സെന്റ് ഹെലേനയിൽ== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയൻ സെന്റ് ഹെലേനയിൽ}} [[പ്രമാണം:Testament de Napoléon Ier. Page 5 - Archives Nationales - AE-I-13-21a.jpg|thumb|250px|right| നെപോളിയന്റെ വിൽപത്രത്തിൽ നിന്നൊരു പേജ്]] [[പ്രമാണം:Napoleon sur son lit de mort Horace Vernet 1826.jpg|thumb|250px|left|നെപോളിയൻ-മരണക്കിടക്കയിൽ]] 1815 ഒക്റ്റോബർ 16-നാണ് നെപോളിയൻ സെന്റ് ഹെലേന ദ്വീപിൽ എത്തിയത്{{sfn|AbbottII|p=560}}. ആദ്യത്തെ കുറച്ചു നാളുകൾ ബ്രയേഴ്സ് എന്ന ഗ്രാമീണവസതിയിൽ കഴിച്ചശേഷം പിന്നീട് ലോംഗ്വുഡ് എന്ന വിജനമായ സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റി താമസിക്കപ്പെട്ടു. താമസസൗകര്യങ്ങൾ തീരെ കുറവായിരുന്നു, വിരളമായെ സന്ദർശകർക്കു പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളു.{{sfn|OMeareI |1822}},{{sfn|OMeareII|1822}}, {{sfn|AbbottII|p=563}}.ജനറൽ ബർട്രാന്ഡും കുടുംബവും, ജനറൽ മോൺടലോംഗും കുടുംബവും ലസ്കാസാ പ്രഭുവും മക്കളും,പന്നെ ജനറൽ ഗോർഗൗഡ്, ഡോക്റ്റർ ഓമീറ ഇത്രയും പേരായിരുന്നു നെപോളിയനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{sfn|AbbottII|p=577}}.സർ ഹഡ്സൺ ലോ എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കർക്കശനായ ഗവർണറുടെ നിരീക്ഷണത്തിൽ പിന്നീടുള്ള അഞ്ചര വർഷങ്ങൾ നെപോളിയൻ കഴിച്ചുകൂട്ടി. ഹഡ്സൺ ലോ പലപ്പോഴും അന്യായമായ രീതിയിൽ പെരുമാറി.{{sfn|AbbottII|p=584, 589, 594, 598-99,607}}. നെപോളിയന്റെ ആരോഗ്യനില മോശമായിത്തുടങ്ങി{{sfn|AbbottII|p=609}}. === മരണം,മരണകാരണം === 1821 ൽ സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിൽ വച്ച് ഉദരരോഗം നിമിത്തം മരിച്ചു. മരണസമയത്ത് '''ഫ്രാൻസ്, സൈന്യം, സൈന്യത്തലവൻ, ജോസഫൈൻ''' എന്നീ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചിരുന്നു{{sfn|AbbottII|p=649}}. സെന്റ് ഹെലീനയിൽ വച്ചുള്ള നെപ്പോളിയന്റെ മരണകാരണം ചരിത്രത്തിൽ പലവട്ടം വിവാദത്തിന്‌ കാരണമായിട്ടുണ്ട്. നെപ്പോളിയന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങൾ തെരഞ്ഞെടുത്തതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹപരിശോധനക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ വിദഗ്ദ്ധൻ [[ഫ്രാൻസെസ്കോ അന്റോമാർക്കി]], [[ഉദരാർബുദം]] ആണ്‌ മരണകാരണമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണസർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചത്{{sfn|Arnott|1822}}. എന്നാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ [[ആർസെനിക്]] വിഷബാധയാണ്‌ മരണകാരണം എന്ന അഭിപ്രായം ശക്തി പ്രാപിച്ചു. ==ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ പാരീസിലേക്ക് == [[പ്രമാണം:Tumba de Napoleon Bonaparte.jpg|right|thumb|250px| നെപോളിയന്റെ അസ്ഥിപേടകം]] [[പ്രമാണം:Napoleon's Grave on St Helena Island.jpg|പകരം=Napoleon's Grave on St Helena Island|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ സെയിൻ നദിക്കരയിൽ സ്ഥാപിക്കണമെന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ അന്ത്യഭിലാഷം{{sfn|AbbottII|p=649}}. പക്ഷെ അതു നടപ്പാക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷു ഭരണകൂടം സമ്മതിച്ചില്ല.{{sfn|AbbottII|p=649}}. സെയ്ന്റ് ഹെലനയിൽ, വാലി ഓഫ് ദ വില്ലോസിൽ അദ്ദേഹത്തെ സംസ്കരിക്കുവാൻ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണർ ആവശ്യപ്പെട്ടതുപ്രകാരം നടപ്പാക്കപ്പെട്ടു.<ref name="McLynn655">{{Harvnb|McLynn|1998|p=655}}</ref> നെപോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പിന്നീടുള്ള പല ഫ്രഞ്ചു ഭരണാധികാരികളും ശ്രമിച്ചു. അവസാനം 1840 മേയിൽ ബ്രിട്ടൻ സമ്മതം നല്കി{{sfn|AbbottII|p=653}}.രാജോചിതമായ രീതിയിൽ ഫ്രഞ്ചു ജനത അവയെ പാരീസിലേക്കെത്തിച്ചു, സെയിൻ നദിക്കരയിൽ സൈനിക മന്ദിരത്തിൽ(Hôtel des Invalides) അടക്കം ചെയ്തു.{{sfn|AbbottII|p=659-666}} ==വ്യക്തിഗത ജീവിതം == {{പ്രധാനലേഖനം|ബോണപാർട്ട് വംശാവലി}} തന്റേയും ഫ്രാൻസിന്റേയും പേരും പെരുമയുമായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ജീവിതലക്ഷ്യങ്ങളെന്ന് ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു{{sfn|BourrienneI|p=281-2}}. നെപോളിയൻ സ്വകാര്യ സമ്പത്ത് സമാഹരിച്ചതായി രേഖകളില്ല. തനിക്കതേപ്പറ്റി ചിന്തിക്കാൻ നേരമില്ലായിരുന്നെന്നും പക്ഷേ തന്റെ സഹോദരങ്ങൾ അങ്ങനെയല്ലെന്നുമായിരുന്നു നെപോളിയൻറെ അഭിമതം.{{sfn|Gaurgaud|p=142}}. ടുയിലെറി അരമനയിലെ നിലവറകളിൽ കോടികൾ വിലമതിക്കുന്ന രഹസ്യസ്വർണനിക്ഷേപം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന പ്രസ്താവന അടിസ്ഥാനരഹിതമായിരുന്നു{{sfn|BourrienneI|p=292}} .അഞ്ചരയടി പൊക്കം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്ന ചെറിയ ശരീരപ്രകൃതിക്കാരനായിരുന്നെങ്കിലും അസാമാന്യ ആകർഷണശക്തിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അടുത്തിടപഴകിയവർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|AbbottI|p=59, 165}},{{sfn|CaulincourtI|p=13}}. സ്വന്തം സൈനികരെ ആവേശഭരിതരാക്കാനുള്ള നെപോളിയന്റെ അനിതരസാധാരണമായ കഴിവിനെപ്പറ്റി വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭുവും ഏറെ അത്ഭുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഒരൊറ്റവ്യക്തിയുടെ നെപോളിയൻ എന്ന ഒരൊറ്റ വ്യക്തിയുടെ സാന്നിധ്യം നാല്പതിനായിരം സൈനികർക്കു തുല്യമാണ്.<ref>[http://www.napoleonguide.com/aquotes_welli.htm വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭു- ഉദ്ധരണികൾ]</ref> ===മാതാപിതാക്കൾ=== നെപോളിയന് പന്ത്രണ്ടു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഉദരരോഗം ബാധിച്ച് അച്ഛൻ കാർളോ ബോണപാർട്ട് മരിച്ചു പോയി. അമ്മ മരിയാ ലെറ്റീഷ്യ ബോണപാർട്ട് നെപോളിയന്റെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി{{sfn|AbbottI|p=19, 80}}. നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയായശേഷം ലെറ്റീഷ്യക്ക് ''രാജമാതാവ്'' (Son Altesse Impériale, Madame Mère de l'Empereu) എന്ന സ്ഥാനപ്പേരും 300,000 ഫ്രാങ്ക് വാർഷികവേതനവും ലഭിച്ചു<ref name=Leitizia> [http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/mere_sothebys_0106.asp. നെപോളിയന്റെ മാതാവ് -ശേഖരിച്ചത് സെപ്റ്റമ്പർ 18, 2015]</ref>. നെപോളിയന്റെ ഉയർച്ചകളെപ്പറ്റി അവർക്ക് ആശങ്കകളുണ്ടായിരുന്നത്രെ. ഇതൊക്കെ എത്ര കാലത്തേക്ക് (Pourvu que ça dure!) എന്നവർ പറഞ്ഞത്രെ<ref name=Leitizia/>. നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിൽ അവർ കുറച്ചു കാലം വസിച്ചു. നെപോളിയനോടൊപ്പം സെന്റ് ഹെലേനയിൽ പാർക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും അതു സാധ്യമായില്ല. 1815-മുതൽ റോമിലേക്കു താമസം മാറ്റി. നെപോളിയന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ആഴ്ചകളോളം അവർ കിടപ്പിലായിരുന്നു. 1836-ൽ അന്തരിച്ചു<ref name=Leitizia/>. ===സഹോദരങ്ങൾ=== നെപോളിയിന് മൂത്തതായി ജോസെഫും , ലൂസിയെൻ, എലിസാ, പോളിൻ, കാരോളിൻ, ജെറോം സഹോദരന്മാരേയും സഹോദരീ ഭർത്താക്കന്മാരേയും നെപോളിയൻ ഉന്നതപദവികളിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു . സ്വയം ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തിപദത്തിലേറിയശേഷം മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനെ ആദ്യം സിസിലി-നേപ്പിൾസ് രാജ്യങ്ങളുടെ നാടുവാഴിയായും(1806-1808 ) പിന്നീട് സ്പെയിനിന്റെ രാജാവായും(1808-1813) വാഴിച്ചു.ജോസെഫ് അലസനാണെന്നും യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്നുമറിയില്ലെന്നുമാണ് നെപോളിയന്റെ അഭിപ്രായം{{sfn|Gaurgaud|p=145}}. നെപോളിയന്റെ പതനശേഷം ജോസെഫ് കുടുംബസമേതം അമേരിക്കയിൽ താമസമാക്കി. നെപോളിയൻ-ജോസെഫ് കത്തിടപാടുകൾ പല ഉൾക്കാഴ്ചകളും നല്കുന്നു <ref>[https://archive.org/details/confidentialcorr01naporich നെപോളിയൻ ജോസെഫിനെഴുതിയ കത്തുകൾ Vol.I]</ref>,<ref>[https://books.google.co.in/books?id=F1MRAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false നെപോളിയൻ- ജോസെഫ് കത്തിടപാടുകൾ Vol.II]</ref> ലൂസിയെൻ ബോണപാർട്ട് കൗൺസിൽ ഭരണകാലത്ത് ആഭ്യന്തരവകുപ്പു മന്ത്രിയായിരുന്നു<ref name=Lucien>[https://books.google.co.in/books?id=H1FeAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. ലൂസിയെൻ ബോണപാർട്ട് സ്മരണകൾ-Volume I, p=95 ]</ref> അതിനുശേഷം സ്പെയിനിലെ അംബാസഡറായി നിയമിതനായി. പക്ഷേ ലൂസിയന്റെ വിവാഹത്തെച്ചൊല്ലി നെപോളിയനും ലൂസിയനും തെറ്റിപ്പിരിഞ്ഞു<ref >[http://www.britannica.com/biography/Lucien-Bonaparte ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ട് എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 18, 2015 ]</ref>. ലൂസിയന്റെ സ്മരണകൾ വിശദവിവരങ്ങൾ നല്കുന്നു.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=bLMvAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിന്റെ സ്മരണകൾ I ]</ref> <ref>[https://books.google.co.in/books?id=yNU8AAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിന്റെ സ്മരണകൾ II]</ref> മൂന്നാമത്തെ സഹോദരൻ ലൂയിസ് ബോണപാർട്ടിന് 1806-ൽ ഹോളൻഡിലെ രാജസ്ഥാനം ലഭിച്ചു. പക്ഷെ ലൂയിസിന് ഭരണനൈപുണ്യം തീരെ കുറവായിരുന്നെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ലൂയിസ് വിവാഹം ചെയ്തത് ജോസ്ഫൈന്റെ ആദ്യവിവാഹത്തിലെ പുത്രി ഓർട്ടൻസിനെയായിരുന്നു. പക്ഷെ ദാമ്പത്യജീവിതവും സുഖകരമായിരുന്നില്ല. പലേകാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും 1810-ൽ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്ത് ലൂയിസ് ഓസ്ട്രിയയിൽ അഭയം തേടി. അവിടെ എഴുത്തും വായനയുമായി കഴിച്ചു കൂട്ടി<ref>[http://www.britannica.com/biography/Louis-Bonaparte-king-of-Holland. ലൂയിസ് ബോണപാർട്ട് -എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ലൂയിസിന്റെ മൂന്നാമത്തെ മകൻ ചാൾസ് ലൂയിസ്-നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ട് (ജനനം 1808) '''നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ''' എന്നപേരിൽ രണ്ടാം ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി <ref>[http://www.britannica.com/biography/Napoleon-III-emperor-of-France. നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ- എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കാ-ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഏറ്റവും ഇളയ സഹോദരൻ ജെറോം ബോണപാർട്ടിനെ വെസ്റ്റ്ഫാലിയ എന്ന ജർമൻ നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ ഭരണാധികാരിയാക്കി. വാട്ടർലൂ യുദ്ധത്തിൽ നെപോളിയനോടൊത്ത് പൊരുതി. നെപോളിയന്റെ പതനശേഷം ഇറ്റലിയിൽ താമസമാക്കി. നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ ഫ്രഞ്ചു രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തേക്കു വന്നപ്പോൾ ജെറോം ബോണപാർട്ടിന് ഔദ്യോഗികസ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. <ref>[http://www.britannica.com/biography/Jerome-Bonaparte ജെറോം ബോണപാർട്ട് -എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക -ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015]</ref>,{{sfn|Gourgaud|p=147}} എലീസക്ക് ടസ്കാനിയിലേയും പോളിന് ഗുസ്ഖാലിയയിലെ പ്രഭ്വി സ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. കരോളിന്റെ ഭർത്താവ് ജോഷിം മുറാട്ടിന് ബെർഗിലെ പ്രഭുസ്ഥാനവും (1806-1808 ) പിന്നീട് ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനു ശേഷം സിസിലി -നേപിൾസിലെ രാജസിംഹാസനം(1808-1815) ലഭിച്ചതോടെ കരോളിന് രാജ്ഞി പദവിയും കിട്ടി. ബന്ധത്തിൽപെട്ട അമ്മാവൻ ജോസെഫ് ഫെഷിനെ കർദ്ദിനാൾ പദവിയിലേക്കുയർത്തിയതും നെപോളിയനായിരുന്നു.<ref>[http://www.britannica.com/biography/Joseph-Fesch കർദ്ദിനാൾ ഫെഷ് -എൻസൈക്ലോപീഡിയാ ബ്രിട്ടാനിക്ക, ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 25, 2015]</ref> ===വിവാഹങ്ങൾ, പുത്രൻ === [[ജോസ്ഫൈൻ ദു ബുവാർണ്യെ]] ആയിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ആദ്യഭാര്യ. 1796 മാർച്ച് 9-നാണ് ഈ പ്രേമവിവാഹം നടന്നത്. ജോസ്ഫൈൻറെ ഭർത്താവ് അലക്സാൻഡർ ബുവാർണ്യെ പ്രഭു ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവസമയത്ത് ഗില്ലോട്ടിന് ഇരയായി. ജോസ്ഫൈനും കുറച്ചു കാലം തടങ്കലിൽ കഴിയേണ്ടിവന്നു. പോൾ ബറാസ്സിന്റെ സുഹൃദ്വലയത്തിലെ അംഗമായിരുന്ന ജോസ്ഫൈൻ രണ്ടു കുട്ടികളുടെ മാതാവായിരുന്നു. ജോസ്ഫൈനിൽ സന്താനങ്ങൾ പിറക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ജോസ്ഫൈനുമായി വിവാഹമോചനം നടത്തിയശേഷം നെപോളിയൻ രണ്ടാമതും വിവാഹം ചെയ്തത്{{sfn|AbbottI|p=550}}. ഇക്കാര്യം ജോസ്ഫൈനും അറിയാമായിരുന്നു{{sfn|AbbottI|p=374}}. അവർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹബന്ധം ജോസ്ഫൈന്റെ മരണം വരെ നിലനിന്നു.<ref>{{cite book|title =Confidential correspondence of the emperor Napoleon and the empress Josephine: including letters from the time of their marriage..|url =https://archive.org/details/confidentialcorr00napoiala|publisher= Mason broth.|year= 1856}}[https://books.google.co.in/books?id=GrlBAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Confidential correspondence of the emperor Napoleon and the empress Josephine: including letters from the time of their marriage...]</ref>. 1810 ജനുവരി 10-നാണ് നിയമപ്രകാരം വിവാഹമോചനം നടന്നത്. സെന്റ് ഹെലേനയിൽ വെച്ച് നെപോളിയൻ ജോസ്ഫൈനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ''രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ജെസ്ഫൈനിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനം നേടിയത്. പാവം എന്റെയീ ദുരിതാവസ്ഥ കാണേണ്ടി വരുംമുമ്പ് ഭാഗ്യവശാൽ അവൾ മരിച്ചു പോയി''.{{sfn|AbbottI|p=76}} ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവകാരികൾ ഗില്ലോട്ടിന് ഇരയാക്കിയ [[മേരി ആന്റൊനൈറ്റ്|മേരി അന്റോണൈറ്റിന്റെ]]സഹോദരപുത്രൻ ഓസ്ട്രിയൻ രാജാവ് ഫ്രാൻസിസ് രണ്ടാമന്റെ പുത്രി മരിയാ ലൂയിസയായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യ. രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ് ഈ വിവാഹം നടന്നത്. സൈനികശക്തികളായിരുന്ന റഷ്യയേയും ഓസ്ട്രിയയേയും അനുനയിച്ച് നിർത്തേണ്ടത് നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയുടെ ആവശ്യമായിരുന്നു. റഷ്യൻ ചക്രവർത്തി സാർ അലക്സാണ്ടറുടെ സഹോദരിയുമായുള്ള വിവാഹാലോചന അസഫലമായപ്പോഴാണ് മരിയാ ലൂയിസയുമായുള്ള ആലോചന തുടങ്ങിയത്. ഇതും നിഷ്ഫലമാകുമോ എന്ന് നെപോളിയന് ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഏപ്രിൽ ഒന്ന്-രണ്ട് തിയ്യതികളിൽ പാരിസിൽ വെച്ച് വിവാഹാഘോഷം നടന്നു. 1811 മാർച്ച് 20-ന് നെപോളിയന് പുത്രൻ, '''നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ''' ജനിച്ചു. നെപോളിയന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം പുത്രനോടൊപ്പം വിയന്നയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകാൻ മേരി ലൂയിസ് നിർബന്ധിതയായി.<ref>[http://www.britannica.com/biography/Marie-Louise-Austrian-archduchess മരിയാ ലൂയിസ്- എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 18, 2015 ]</ref> നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയുടെ നിയമാനുസൃതമായ പുത്രനും അനന്തരാവകാശിയും ആയിരുന്നു'''നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ''' . മുഴുവൻ പേര് നെപോളിയൻ ഫ്രാസ്വാ ചാൾസ് ജോസെഫ് ബോണപാർട്ട്. ക്ഷയരോഗബാധിതനായി ഇരുപത്തിയൊന്നാം വയസ്സിൽ വിയന്നയിൽ വെച്ചു നിര്യാതനായി. മരണാനന്തരം ''ലീഗ്ലോൺ''(കുഞ്ഞിപ്പരുന്ത്) എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടു. ===ജോസ്ഫൈന്റെ മക്കൾ=== ജോസ്ഫൈന് ആദ്യവിവാഹത്തിൽ രണ്ടു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയനുമായുള്ള വിവാഹം നടക്കുമ്പോൾ പുത്രൻ ഓജീന് (യൂജീൻ എന്നും പറയും)പതിനഞ്ചും പുത്രി ഓർട്ടെൻസിന് പതിമൂന്നുമായിരുന്നു പ്രായം. രണ്ടു കുട്ടികളേയും നെപോളിയൻ സ്വീകരിച്ചെങ്കിലും ബോണപാർട്ട് കുടുംബാംഗങ്ങളെന്ന നിലക്കുള്ള അവകാശങ്ങളൊന്നും നല്കിയില്ല. ജോസ്ഫൈൻ മക്കൾക്കുവേണ്ടി പ്രത്യേകാനുകൂല്യങ്ങൾ ഒരിക്കലും ആവശ്യപ്പെട്ടില്ല. പക്ഷെ ഇരുവരുടേയും കാര്യത്തിൽ നെപോളിയൻ അതീവ ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|p=75, 132}} ഓജീൻ പട്ടാളത്തിൽ ചേർന്നു, നെപോളിയനോടൊപ്പം ഈജിപ്തിലും{{sfn|AbbottI|p=179, 197, 254}} റഷ്യൻ ആക്രമണത്തിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1805-1814 വരെ ഇറ്റലിയിലെ രാജപ്രതിനിധിയായിരുന്നു. നെപോളിയന്റെ പതനത്തോടെ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. അതിനുശേഷം നെപോളിയനുമായി ബന്ധം പുലർത്താൻ ഭാര്യവീട്ടുകാർ (ബവേറിയൻ രാജവംശം) സമ്മതിച്ചില്ല. ഓർട്ടെൻസിനെ വിവാഹം കഴിച്ചത് നെപോളിയന്റെ ഇളയസഹോദരൻ ലൂയിസ് ആയിരുന്നു. ഇരുവർക്കും ഈ വിവാഹത്തിൽ താത്പര്യമില്ലായിരുന്നു. ഈ വിവാഹത്തിന് മുൻകൈ എടുത്തത് ജോസ്ഫൈൻ ആണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|AbbottI|p=376}}. പക്ഷെ ദാമ്പത്യം സുഖകരമായിരുന്നില്ല{{sfn|Hortense|p=80}}. ഇവർക്ക് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. 1802-ൽ ജനിച്ച ആദ്യപുത്രൻ ''നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ചാൾസ് ബോണപാർട്ട്'' അഞ്ചു വയസ്സിൽ മരിച്ചു പോയി. രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ബോണപാർട്ട് (ജ.1804) മൂന്നാമത്തെ പുത്രൻ ചാൾസ് ലൂയിസ്-നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ട് (ജനനം 1808). ഇവരിരുവരും ചേർന്ന് നെപോളിയൻ കാലഘട്ടം പുനസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശ്രമം ഉടനടി സഫലമായില്ല{{sfn|Hortense|p=373, 375-6}}. നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ഇരുപത്തിയേഴാമത്തെ വയസ്സിൽ രോഗബാധിതനായി മരിച്ചു{{sfn|Hortense|p=380-1}}. ലൂയിസ് നെപോളിയൻ പിന്നീട് രണ്ടാം ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ പ്രസിഡൻഡും അതിനുശേഷം അധികാരം തട്ടിയെടുത്ത് '''നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ''' എന്നപേരിൽ രണ്ടാം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയുമായി<ref>[http://www.britannica.com/biography/Napoleon-III-emperor-of-France. നെപോളിയൻ III എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 23, 2015 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===പ്രണയബന്ധങ്ങൾ, മറ്റു സന്താനങ്ങൾ=== നെപോളിയന് ഒരു പാടു പ്രണയബന്ധങ്ങളും അവരിൽ സന്താനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നതായി കിംവദന്തികളുണ്ട്{{sfn|Gourgaud|p=245}},{{sfn|CaulincourtI|p=135}}. പോളിഷ് പ്രഭുകുടുംബത്തിലെ മേരി വാലെവ്സ്കയുമായുള്ള ബന്ധത്തെപ്പറ്റിയും അതിൽ ഒരാൺകുഞ്ഞ് പിറന്നതിനെപ്പറ്റിയും പല ചരിത്രകാരന്മാരും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.അവർക്ക് പ്രതിമാസം പതിനായിരം ഫ്രാങ്ക് നല്കിയിരുന്നതായി നെപോളിയനും അംഗീകരിക്കുന്നു{{sfn|Gourgaud|p=245}}. മേരി വാലെവ്സ്കാ നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായിരുന്നു {{sfn|Gourgaud|p=245}}.മേരിയുടെ രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ അലക്സാൻഡർ ജോസെഫ് വാലെവ്സ്കിയുടെ പിതാവ് നെപോളിയനാണെന്നാണ് പരക്കേയുള്ള ധാരണ. === സുഹൃത്തുക്കൾ === നെപോളിയന് ആത്മാർഥ സുഹൃത്തുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്നോ അഥവാ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അവരാരൊക്കെ എന്നും മറ്റുമുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല. നെപോളിയനോട് കൂറു പുലർത്തിയവരും വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകിയവരും ഉണ്ട്. അവരൊക്കെ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങൾ പുസ്തകരൂപത്തിൽ പുറം ലോകവുമായി പങ്കു വെച്ചിട്ടുമുണ്ട്. പക്ഷേ ഇവയൊക്കെ തീർത്തും നിഷ്പക്ഷമല്ലെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. <ref>[http://www.napoleon-series.org/research/eyewitness/c_truth.html നെപോളിയനെപ്പറ്റിയുള്ള സ്മരണകൾ-അവയുടെ സത്യാവസ്ഥ]</ref> മിലിട്ടറി അകാഡമിയിൽ നെപോളിയന്റെ സഹപാഠിയും ഉറ്റസുഹൃത്തുമായിരുന്നു [[ലൂയി ആന്റ്വാ ഫാവുലെ ദു ബുറിയേൻ |ബുറിയേൻ]]{{sfn|AbbottI|p=44}}. നെപോളിയൻ ഒന്നാം കൗൺസിലർ ആയി സ്ഥാനമേറ്റപ്പോൾ ബുറിയേൻ നെപോളിയന്റെ പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി. പലേ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ മൂലം 1802-ൽ ബുറിയേൻ ഈ പദവിയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1805-ൽ വിദേശനയതന്ത്രപ്രതിനിധിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. തങ്ങളുടെ സൗഹൃദത്തെപ്പറ്റി ബുറിയേൻ തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ സവിസ്തരം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്{{sfn|BourrienneI}},{{sfn|BourrienneII}}. നെപോളിയന് സുഹൃദ്ബന്ധങ്ങളിൽ വിശ്വാസമില്ലായിരുന്നെവന്ന് ബുറിയേൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=283}} ബുറിയേനുശേഷം പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ട [[മെനേവൽ |മെനേവലും ]] നെപോളിയനോട് വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകി. നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിലേക്കും സെന്റ് ഹെലേനയിലേക്കും നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാൻ മെനേവൽ സന്നദ്ധനായിരുന്നെങ്കിലും അധികാരസ്ഥർ അനുവദിച്ചില്ല. തന്റെ അനുഭവങ്ങളെപ്പറ്റി മെനവേലും പുസ്തകമെഴുതീട്ടുണ്ട്.{{sfn|Meneval}}.നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാൻ അനുവാദം ലഭിച്ച ജനറൽ മോൺതലേൻ നെപോളിയന്റെ മരണം വരെ സെന്റ് ഹെലേനയിൽ താമസിച്ചു. എഴുത്തുകാരനും, ഭൂപടനിർമതാവുമായിരുന്ന ലാസ്കസാസും മകനോടൊപ്പം നെപോളിയനെ അനുഗമിച്ചു. പക്ഷെ 1816-ൽ അന്നത്തെ ഗവർണർ ഹഡ്സൺ ലോ ലാസ്കസാസിനേയും മകനേയും സെന്റ് ഹെലേനയിൽ നിന്നു ബഹിഷ്കരിച്ചു. ലാസ്കസാസും സ്വന്തം അനുഭവക്കുറിപ്പുകളെഴുതീട്ടുണ്ട്<ref>{{cite book|title= Memoirs of St. Helena |author=Las Cases|year=1823|}}[https://archive.org/details/memorialdesainte00lasc സെന്റ് ഹെലേന സ്മൃതികൾ]</ref>. നെപോളിയനോടൊപ്പം സെന്റ് ഹേലനയിലെത്തിയ സൈനികനായിരുന്നു ഗൂർഗോയും സ്വന്തം ഡയറിക്കുറിപ്പുകളെഴുതീട്ടുണ്ട് {{sfn|Gourgaud|}}. ജനറൽ കൂലാങ്കോർ നെപോളിയന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത സൈനികോദ്യാഗസ്ഥനായിന്നു{{sfn|CaulincourtI}}. സെന്റ് ഹെലേനയിൽ നെപോളിയന്റെ ഡോക്റ്ററായിരുന്ന ഐറിഷുകാരൻ എഡ്വേഡ് മീറയും നെപോളിയനോട് ഏറെ അനുഭാവമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു{{sfn|O'Meara}}. ===ചില സ്വഭാവവിശേഷതകൾ=== നെപോളിയൻ വിധിയിൽ ദൃഢമായി വിശ്വസിച്ചു. വലിയ കർമങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ജനിച്ചവനാണ് താനെന്ന് ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു,മരണഭയം തീരെ തീരെഇല്ലായിരുന്നു .{{sfn|AbbottI|p=132, 134}} നെപോളിയന്റെ ഭാവഹാവങ്ങൾ മിന്നൽ വേഗത്തിൽ മാറിമറിയുമായിരുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=277}}. പക്ഷെ വിദ്വേഷമോ തീരാപ്പകയോ വെച്ചു പുലർത്തിയില്ല.{{sfn|AbbottI|p=242}} {{sfn|BourrienneI|p=289}}. അസാധാരണമായ സഹനശക്തി ഉണ്ടായിരുന്ന നെപോളിയന് മണിക്കൂറുകളോളം, വിശ്രമമില്ലാതെ കാൽനടയായോ കുതിരപ്പുറത്തോ സഞ്ചരിക്കാൻ നെപോളിയനു കഴിയുമായിരുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=277}}{{sfn|CaulincourtI|p=145-6}},. അറിവും പ്രതിഭയുമുള്ള സ്ത്രികളെ അംഗീകരിക്കാനുള്ള മനസ്ഥിതി നെപോളിയന് ഇല്ലായിരുന്നു.{{sfn|CaulincourtI|p=135}} == വംശപരമ്പര == {{translated page|en|Napoleon|version=758275255|insertversion=2460281|section=വംശപരമ്പര}} {{collapse top|Napoleon's ancestry}} <center> {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110% |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. ''' നെപ്പോളിയൻ ഒന്നാമൻ, ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തിയും ഇറ്റാലിയൻ രാജാവും ''' <br /> (1769–1821) |2= 2. [[Carlo Buonaparte|Carlo Maria Buonaparte]] <br /> (1746–1785) |3= 3. [[Letizia Ramolino|Maria Letizia Ramolino]] <br /> (1750–1836) |4= 4. [[Giuseppe Maria Buonaparte]] <br /> (1713–1763) |5= 5. Maria Saveria Paravicini <br /> (1715–bef. 1750) |6= 6. Giovanni Geronimo Ramolino (1723–1755) |7= 7. Angela Maria Pietrasanta (1725–1790) |8= 8. Sebastiano Nicola Buonaparte <br /> (1683–1720/60) |9= 9. Maria Anna Tusoli <br /> (1690–1760) |10= 10. Giuseppe Maria Paravicini |11= 11. Maria Angela Salineri |12= 12. Giovanni Agostino Ramolino |13= 13. Angela Maria Peri |14= 14. Giuseppe Maria Pietrasanta |15= 15. Maria Giuseppa Malerba |16= 16. Giuseppe Maria Buonaparte <br /> (1663–1703) |17= 17. Maria Colonna Bozzi <br /> (1668–1704) |18= 18. Carlo Tusoli |19= 19. Isabella |20= |21= |22= 22. Angelo Agostino Salineri |23= 23. Francetta Merezano |24= 24. Giovanni Girolamo Ramolino <br /> (1645–?) |25= 25. Maria Laetitia Boggiano |26= 26. Andrea Peri <br /> (1669–?) |27= 27. Maria Maddalena Colonna d'Istria |28= 28. Giovanni Antonio Pietrasanta |29= 29. Paola Brigida Sorba |30= |31= }}</center> {{Collapse bottom}} == കുറിപ്പുകൾ == {{കുറിപ്പ്|൧|}} ഫ്രഞ്ചുകാരുടെ ആക്രമണസൈന്യത്തിന് മുൻപിൽ പിന്മാറി ഓടുമ്പോഴും "ഞാൻ അവരെ കുതിരയിറച്ചി തീറ്റിക്കും" എന്ന് വീമ്പടിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന കുട്ടുസോവിനെ ഒരു കോമാളിയായാണ് അന്ന് പലരും കണക്കാക്കിയത്. റഷ്യയുടെ കാലാവസ്ഥ തന്നെ ആക്രമണസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ മതി എന്ന വിശ്വാസമായിരുന്നു കുട്ടുസോവിന്റെ തന്ത്രത്തിന് അടിസ്ഥാനം<ref>ലിയോ ടൊൾസ്റ്റോയിയുടെ യുദ്ധവും സമാധാനവും എന്ന നോവൽ</ref> == അവലംബം == {{Reflist|16em}} {{refbegin}} *{{cite book |last= Abbott|first= John SC |title=The History of Napolean Vol.I |date=1883|ref=AbbottI|}},[https://books.google.co.in/books?id=g4ZJAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The History of Napolean Vol.I] *{{cite book |last= Abbott|first= John SC |title= The History of Napoleon Vo.II|date=1874|ref=AbbottII}}[https://books.google.co.in/books?id=oHEPAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The History of Napoleon Vo.II] *{{cite book|last=Arnott|first=Archibald|title=An account of the last illness,disease and postmortem appearances of Napolean Bonaparte]|publisher=John Murray|year=1822|ref=Arnott}},[https://books.google.co.in/books?id=tNVbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Arnott,+A+Post+mortem+of+Napoleon&hl=en&sa=X#v=onepage&q&f=false An account of the last illness,disease and postmortem appearances of Napolean Bonaparte] *{{cite book|last= Barnett|first= Correlli|title=Bonaparte|url= https://archive.org/details/bonaparte0000barn|publisher= Hill & Wang, New York ||year=1978|ISBN=9781853266782|ref= Barnett}} *{{cite book|last= Barras|first=Paul|publisher=Harper & Brothers Franlkin Square, NewYork|year=1896|title= Memoirs of Barras: Member of the Directorate Volume III |ref=BarrasIII}}[https://archive.org/stream/memoirsbarrasme07durugoog#page/n12/mode/2up Memoirs of Barras: Member of the Directorate Volume III] *{{cite book|last=Barras|first=Paul|year=1896|title=Memoirs of Barras Vol IV|ref=BarrasIV}}[https://archive.org/stream/memoirsbarrasme06durugoog#page/n11/mode/1up Memoirs of Barras Vol IV] *{{cite book|last= Bonaparte|first= Napoleon|title=The Confidential Correspondence of Napoleon Bonaparte with His Brother Joseph Volume 1 |publisher= J. Murray|year= 1855|ref=CorJoseph|}}[https://books.google.co.in/books?id=a7LSAAAAMAAJ&pg=PR1&dq=napoleon+bonaparte+Correspondance&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q=napoleon%20bonaparte%20Correspondance&f=false The Confidential Correspondence of Napoleon Bonaparte with His Brother Joseph Volume 1] *{{cite book|last=Bourrienne|first=Louis A.F |title=Private Memoirs of Napolean Vol I|year= 1831|ref=Bourrienne I}}[https://books.google.co.in/books?id=gG4PAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Private Memoirs of Napolean Vol I] *{{cite book|last=Bourrienne|first= Louis A.F.|title=Private Memoirs of Napoleon Vol. II|year=1831|ref=Bourrienne II}}[https://books.google.co.in/books?id=2m0PAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Private Memoirs of Napoleon Vol. II] *{{cite book|last= de Caulincourt|first=Armand|title=Memoirs of Caulincourt|url= https://archive.org/details/recollectionsca00sorgoog|publisher=Henry Colburn |year=1838|ref=CaulincourtI}}[https://archive.org/details/recollectionsca02sorgoog കൂലാങ്കോറിന്റെ സ്മരണകൾ] *{{cite book|last= de Caulincourt| first=Armand|title=With Napoleon in Russia|publisher =Courier Corporation|year=2012|isbn=9780486148243|ref=Caulincourt}} *{{cite book|last=Gourgaud|first=Baron|title=Talks of Napoleon at Saint Helena|url=https://archive.org/details/talksnapoleonat00latigoog|year=1903|ref=Gourgaud}}[https://archive.org/stream/talkofnapoleonat007678mbp#page/n11/mode/2up Talks of Napoleon at Saint Helena] *{{cite book|last=Heweston|first=William|title=History of Napoleon Bonaparte and Wars of Europe Vol.2 |year=1815||ref=HewestonII}}[https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=C9NBAAAAcAAJ&pg=GBS.PP5 History of Napoleon Bonaparte and Wars of Europe Vol.2] *{{cite book|last= Lockhart|first= John G|title= The History of Napoleon Bonaparte, Volume I|year=1835|ref=LockhartI}}[https://books.google.co.in/books?id=LEc2AAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=the+history+of+napoleon+buonaparte+lockhart&hl=en&sa=X&ei=B9mLVZzPEobnuQSCvJmwDQ&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false The History of Napoleon Bonaparte, Volume I] *{{cite book|last= O'Meara|first=Barry E|title=Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.I|year=1822|ref=OMeareI}}[https://archive.org/stream/napoleoninexile00frengoog#page/n8/mode/2up Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.I] *{{cite book|last=O'Meara|first=Barry E|title=Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.II|year=1822|ref=OMeareII}}[https://books.google.co.in/books?id=VHcRAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.II] *{{cite book|title= Memoirs of Napoleon|year= 1910|url= https://archive.org/details/bwb_T2-DNH-086|author= Meneval|publisher=PF Collier&Son|ref=Meneval}}[https://archive.org/stream/memoirsofnapoleo01mn#page/n7/mode/1up നെപോളിയനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണകൾ- മെനേവൽ ] *{{cite book|last=Scott|first=Walter|title= The Life of Napoleon|year=1839|ref=Scott}}[https://books.google.co.in/books?id=wXFAAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Life of Napolean] *{{cite book| last= Sloane|first= William M|title=The Life of Napoleon Bonaparte (Complete)|publisher= Library of Alexandria|year=1909| ISBN= 9781465589675|ref=Sloane}} *{{cite book|last=Thiers|first=MA|title=The history of the French revolution Volume V|publisher=Richard Bentley, London |year=1838|ref=ThiersFH V}} *{{cite book|last= Viusseux|first=Andre|title=Napoleon Bonaparte: His Sayings and his deeds|publisher= Charles Knight & Co|year=1846|ref=vieusseuxI}}[https://books.google.co.in/books/reader?id=37OKlelVqjsC&printsec=frontcover&output=reader&pg=GBS.PP9 Napoleon Bonaparte: His Sayings and his deeds] *{{cite book|last= Watson | first=William E. |title=Tricolor and Crescent: France and the Islamic World Perspectives on the twentieth century|url= https://archive.org/details/tricolorcrescent0000wats ||publisher=Greenwood Publishing Group|year= 2003|ISBN=9780275974701|ref=Watson}} *{{cite book|last =Wraxall|first=Lascelles|title=Memoirs of Queen Hortense-Mother of Napoleon III|publisher= Hurst& Backett|year=1864}}[https://archive.org/details/memoirsqueenhor01wehrgoog Memoirs of Queen Hortense-Mother of Napoleon III] {{refend}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== {{refbegin|30em}} * {{Cite book|title=Life of Napoleon Bonaparte|last=Abbott|first=John|isbn=1-4179-7063-4|publisher=Kessinger Publishing|year=2005}} * {{Cite book|first=Ken|last=Alder|title=The Measure of All Things—The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World|url=https://archive.org/details/measureofallthin0000alde_f1w3|publisher=[[Free Press (publisher)|Free Press]]|year=2002|isbn=0-7432-1675-X}} * {{Cite book|last=Alter|first=Peter|title=Unity and Diversity in European Culture c. 1800|url=https://archive.org/details/unitydiversityin0000unse_f1p7|editor=[[T. C. W. Blanning]] and [[Hagen Schulze]]|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-726382-8}} * {{Cite book|title=Napoleon and Persia|first=Iradj|last=Amini|url=http://books.google.com/books?id=n5IOAAAAQAAJ&pg=PA12|year=2000|isbn=0-934211-58-2|publisher=Taylor & Francis}} * {{Cite book|title=World History of Warfare|url=https://archive.org/details/worldhistoryofwa00arch|first=Christon I.|last=Archer|coauthors=John R. Ferris, Holger H. Herwig|publisher=University of Nebraska Press|year=2002|isbn=0-8032-4423-1}} * {{Cite book|title=Between Salt Water And Holy Water: A History Of Southern Italy|url=https://archive.org/details/betweensaltwater00tomm|last=Astarita|first=Tommaso|year=2005|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-05864-6}} * {{Cite book|year=1845|title=Recollections of the Emperor Napoleon|url=https://archive.org/details/recollectionsem00abelgoog|first=Lucia Elizabeth|last=Balcombe Abell|publisher=J. Murray|oclc=9123757}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=Pw5jup_LyHAC&lpg=PA212&dq=%22total%20war%22%20napoleon&pg=PA13#v=onepage&q&f=false|title=The First Total War|last=Bell|first=David|isbn=0-618-34965-0|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2007}} * {{cite web|url=http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view&annid=10375|title=Execution of the Defenders of Madrid, 3&nbsp;May 1808|publisher=New York University|accessdate=18 November 2008|year=2002|last=Bertman|first=Sandra|archive-date=2021-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210323212419/http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view|url-status=dead}} * {{Cite book|first=Rafe|last=Blaufarb|title=Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents|url=https://archive.org/details/napoleonsymbolfo0000blau|year=2007|publisher=Bedford|isbn=0-312-43110-4}} * {{Cite book|last=Bordes|first=Philippe|title=Jacques-Louis David|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-12346-9|year=2007}} * {{Cite book|last=Boycott-Brown|first=Martin|title=The Road to Rivoli: Napoleon's First Campaign|url=https://archive.org/details/roadtorivolinapo0000boyc|publisher=Cassell & Co|year=2001|isbn=0-304-35305-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|authorlink=David G. Chandler|title=The Campaigns of Napoleon, Volume 1|publisher=9780025236608|year=1973|isbn=0-02-523660-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|title=The Campaigns of Napoleon|publisher=Simon & Schuster|year=1995|isbn=0-02-523660-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|title=Napoleon|publisher=Leo Cooper|year=2002|isbn=0-85052-750-3}} * {{Cite book|last=Chesney|first=Charles|title=Waterloo Lectures:A Study Of The Campaign Of 1815|url=https://archive.org/details/waterloolectures0000char|publisher=Kessinger Publishing|year=2006|isbn=1-4286-4988-3}} * {{Cite book|year=2006|title=Blundering to Glory: Napoleon's Military Campaigns|url=https://archive.org/details/blunderingtoglor00conn_0|first=Owen|last=Connelly|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=0-7425-5318-3}} * {{Cite book|title=The Billy Ruffian: The Bellerophon and the Downfall of Napoleon|url=https://archive.org/details/billyruffianbell0000cord_z6w0|first=David|last=Cordingly|year=2004|publisher=Bloomsbury|isbn=1-58234-468-X}} * {{Cite book|first=Vincent|last=Cronin|authorlink=Vincent Cronin|title=Napoleon|url=https://archive.org/details/napoleon0000cron_y3x1|publisher=HarperCollins|year=1994|isbn=0-00-637521-9}} * {{Cite book|title=Is Arsenic an Aphrodisiac?|url=https://archive.org/details/isarsenicaphrodi0000cull|last=Cullen|first=William|year=2008|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=0-85404-363-2}} * {{Cite book|title=As Befits a Legend|url=https://archive.org/details/asbefitslegendbu0000dris|publisher=Kent State University Press|isbn=0-87338-484-9|last=Driskel|first=Paul|year=1993}} * {{cite web|last=Dunan|first=Marcel|url=http://www.napoleon.org/fr/salle_lecture/articles/files/Taillenapo_RIN_89_oct1963_2006.asp|title=Napoleon's height|language=fr|accessdate=11 January 2009|publisher=La Fondation Napoléon|year=1963}} * {{Cite book|title=Napoleon:The Path to Power 1769–1799|url=https://archive.org/details/napoleonpathtopo0000dwye_u9d1|publisher=Bloomsbury|year=2008|last=Dwyer|first=Philip|isbn=978-0-7475-6677-9}} * {{Cite book|title=Roman Presences|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-59197-X|year=1999|last=Edwards|first=Catharine}} * {{Cite book|isbn=0-313-31912-X|title=Conscription and democracy: The Draft in France, Great Britain, and the United States|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|first=George Q.|last=Flynn}} * {{Cite book|last=Fremont-Barnes|first=Gregory|coauthors=Todd Fisher|title=The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire|url=https://archive.org/details/napoleonicwarsri0000frem|publisher=Osprey|year=2004|isbn=1-84176-831-6}} * {{cite web|url=http://www.lib.unc.edu/ncc/gallery/napo.html|title=Death Mask of Napoleon|accessdate=4 August 2008|publisher=University of North Carolina|last=Fulghum|first=Neil|year=2007|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6HZlE2nZJ?url=http://www.lib.unc.edu/ncc/gallery/napo.html|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Gates|first=David|title=The Spanish Ulcer: A History of the Peninsular War|url=https://archive.org/details/spanishulcerhist0000gate_o1o7|publisher=Da Capo Press|year=2001|isbn=0-306-81083-2}} * {{Cite book|last=Gates|first=David|title=The Napoleonic Wars, 1803–1815|publisher=Pimlico|isbn=0-7126-0719-6|year=2003}} * {{Cite book|first=Pieter|last=Geyl|authorlink=Pieter Geyl|title=Napoleon For and Against|origyear=1947|year=1982|publisher=Penguin Books|isbn=0-452-00057-2}} * {{Cite book|title=1805: Austerlitz: Napoleon and the Destruction of the Third Coalition|url=https://archive.org/details/1805austerlitzna0000goet|publisher=Greenhill Books|first=Robert|last=Goetz|year=2005|isbn=1-85367-644-6}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=FUaIGHxCIEwC&pg=PA181&dq=napoleon+height#PPA181,M1|title=Size Matters|year=2006|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|last=Hall|first=Stephen|isbn=0-618-47040-9}} * {{cite web|title=The Claremont Institute: The Little Tyrant, A review of ''Napoleon: A Penguin Life''|url=http://www.claremont.org/publications/crb/id.1038/article_detail.asp|accessdate=30 May 2008|publisher=The Claremont Institute|author=Hanson, Victor Davis|year=2003|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6HZlFG9oP?url=http://www.claremont.org/publications/crb/id.1038/article_detail.asp|url-status=dead}} * {{Cite book|first=Robert|last=Harvey|year=2006|title=The War of Wars|url=https://archive.org/details/warofwarsepicstr0000harv|publisher=Robinson|isbn=978-1-84529-635-3}} *{{Cite journal|journal=Clinical Chemistry|url=http://www.clinchem.org/cgi/reprint/54/12/2092|title=The Death of Napoleon, Cancer or Arsenic?|last=Hindmarsh|first=J. Thomas|coauthors=John Savory|volume=54|page=2092|doi=10.1373/clinchem.2008.117358|publisher=American Association for Clinical Chemistry|year=2008|accessdate=10 October 2010|issue=12}} * {{Cite book|title=Race, Racism, and Science|url=https://archive.org/details/isbn_9791851094485|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-85109-448-2|last=Jackson|first=John|year=2004}} * {{Cite book|last=Johnson|first=P.|title=Napoleon: A life|publisher=Penguin Books|year=2002|isbn=0-670-03078-3|url=http://www.amazon.com/Napoleon-Penguin-Lives-Paul-Johnson/dp/0670030783/}} * {{Cite book|first=Inari|last=Karsh|title=Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789–1923|publisher=Harvard University Press|year=2001|isbn=0-674-00541-4|url=http://books.google.com/books?id=UBilaKRKkC&pg=PA11}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|first=Don|coauthors=Petie Kladstrup|last=Kladstrup|title=Champagne: How the World's Most Glamorous Wine Triumphed Over War and Hard Times|url=https://archive.org/details/champagnehowworl0000klad|publisher=William Morrow|isbn=0-06-073792-1|year=2005}} * {{Cite book|first=Marie Adelaide Belloc|last=Lowndes|authorlink=Marie Adelaide Belloc Lowndes|title=Where Love And Friendship Dwelt|publisher=Macmillan|year=1943|oclc=67554055}} * {{Cite book|title=Dom Pedro: The Struggle for Liberty in Brazil and Portugal, 1798–1834|url=https://archive.org/details/dompedrostruggle0000maca|last=Macaulay|first=Neill|publisher=Duke University Press|year=1986|isbn=0-8223-0681-6}} * {{Cite book|last=Markham|first=Felix|title=Napoleon|publisher=Mass Market Paperback|year=1988|isbn=0-451-62798-9|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=10369968}} * {{Cite book|first=Frank|last=McLynn|title=Napoleon|publisher=Pimlico|year=1998|isbn=0-7126-6247-2|url=http://www.amazon.co.uk/Napoleon-Frank-McLynn/dp/0712662472}} * {{cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Measurement.html|title=The history of measurement|publisher=St Andrew's University|accessdate=18 July 2008|year=2003|last=O'Connor|first=J|coauthors=E F Robertson}} * {{Cite book|year=2003|last=Outhwaite|first=William|isbn=0-631-22164-6|publisher=Blackwell|title=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought}} * {{Cite journal|publisher=HeinOnline|title=1954 Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict|edition=vol 28|last=Poulos|first=Anthi|journal=International Journal of Legal Information|year=2000|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/ijli28&div=12&id=&page=}} * {{Cite book|year=2007|title=[[The Crime of Napoleon|Napoleon's Crimes: A Blueprint for Hitler]]|publisher=Oneworld Publications|first=Claude|last=Ribbe|authorlink=Claude Ribbe|isbn=1-85168-533-2}} * {{Cite book|last=Roberts|first=Andrew|title=Napoleon and Wellington|url=https://archive.org/details/napoleonwellingt0000robe_d5v0|publisher=Weidenfeld and Nicholson|isbn=0-297-64607-9|year=2001}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=MdMZqhMzfpYC&pg=PR9&dq=bogeyman+napoleon+nursery+%22bonaparte+will+pass%22#PPA93,M1|title=Heavy Words Lightly Thrown|publisher=Granta|isbn=1-86207-765-7|year=2004|last=Roberts|first=Chris}} *{{Cite book|isbn=1-84520-817-X|first=Raffael|last=Scheck|publisher=Berg|title=Germany, 1871–1945: A Concise History|url=https://archive.org/details/germany18711945c0000sche|year=2008}} *{{Cite book|last=Schom|first=Alan|authorlink=Alan Schom|title=Napoleon Bonaparte|url=https://archive.org/details/napoleonbonapart00scho|year=1997|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-017214-5}} *{{Cite book|last=Schwarzfuchs|first=Simon|publisher=Routledge|year=1979|isbn=0-19-710023-6|title=Napoleon, the Jews and the Sanhedrin|url=https://archive.org/details/napoleonjewssanh0000schw}} *{{cite web|url=http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A030078b.htm|title=Balcombe, Alexander Beatson (1811–77)|publisher=Australian Dictionary of Biography Online|last=Thomson|first=Kathleen|accessdate=27 May 2008|year=1969|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515154458/http://adb.anu.edu.au/biography/balcombe-alexander-beatson-2922|url-status=dead}} * {{Cite book|title=The Way the World Works|url=https://archive.org/details/wayworldworks0000wann|last=Wanniski|first=Jude|publisher=Regnery Gateway|isbn=0-89526-344-0|year=1998}} * {{Cite book|title=Tricolor and crescent|first=William|last=Watson|url=http://books.google.com/books?id=o4vrUbMK5eEC&pg=PA13|isbn=0-275-97470-7|publisher=Greenwood Publishing Group|accessdate=12 June 2009|year=2003}} * {{Cite book|last=Wells|first=David|title=The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Geometry|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=0-14-011813-6|year=1992}} * {{Cite book|title=Napoleon's Submarine|year=1972|last=Wilkins|first=William|isbn=0-450-01028-7|publisher=New English Library|origyear=1944}} * {{Cite journal|last=Wilson|first=J|date=2 August 1975|title=Dr. Archibald Arnott: Surgeon to the 20th Foot and Physician to Napoleon|journal=[[British Medical Journal]]|issue=vol.3|accessdate=7 June 2008|pmc=1674241|pmid=1097047|volume=3|pages=293–5|doi=10.1136/bmj.3.5978.293}} * {{Cite book|last=Wood|first=Philip|title=The Law and Practice of International Finance Series|publisher=Sweet & Maxwell|year=2007|isbn=1-84703-210-9}} {{refend}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Portal|Corsica}} {{Sister project links|Napoleon Bonaparte|b=European History/Napoleon Bonaparte and the Rise of Nationalism|s=Author:Napoleon Bonaparte}} * [http://www.napoleonguide.com/index.htm The Napoleonic Guide] * [http://www.napoleon-series.org/ Napoleon Series] * [http://www.napoleonicsociety.com/ International Napoleonic Society] * {{IMDb character|27456|Napoléon Bonaparte (Character)}} * [http://www.pbs.org/empires/napoleon/home.html Biography] by the US [[Public Broadcasting Service]] * [http://www.inside-longwood.com/index.html Inside Longwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160207064822/http://www.inside-longwood.com/index.html |date=2016-02-07 }} descriptions of Longwood House & other places on St. Helena, articles on Napoleon's captivity * [[Alan Schom]] [http://www.booknotes.org/Watch/91435-1/Alan+Schom.aspx Interview on his book ''Napoleon Bonaparte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423071123/http://www.booknotes.org/Watch/91435-1/Alan+Schom.aspx |date=2012-04-23 }} on ''[[Booknotes]]'', 26 October 1997 * {{Gutenberg author | id=Napoleon+I,+Emperor+of+the+French}} * {{Internet Archive author}} * {{Gutenberg|no=3567|name=Memoirs of Napoleon}} * {{Gutenberg|no=14300|name=The Life of Napoleon I|author=John Holland Rose|authorlink=John Holland Rose}} * {{Gutenberg|no=17579|name=The History of Napoleon Buonaparte|author=John Gibson Lockhart|authorlink=John Gibson Lockhart}} * {{Gutenberg|no=24360|name=The Life of Napoleon I.|author=William Milligan Sloane|authorlink=William Milligan Sloane}} Vol. 1/4 * [http://www.shapell.org/Collection/Historical-Figures/Bonaparte-Napoleon Napoleon Personal Manuscripts & Letters] {{Gutenberg|no=27289|name=The Life of Napoleon I.|author=William Milligan Sloane|authorlink=William Milligan Sloane}} Vol. 3/4 *[https://dr.library.brocku.ca/handle/10464/6173 Letter written by Napoleon Buonaparte (Bonaparte) to Guillaume Thomas Francois Raynal RG 523] Brock University Library Digital Repository {{S-start}} {{S-hou|[[House of Bonaparte]]|name=Emperor Napoleon I of France}} {{s-break}} {{S-off|}} {{s-break}} {{S-bef|before=[[French Directory]]}} {{s-ttl|title=Provisional Consul of France|years=11 November&nbsp;– 12 December 1799|alongside=<br />[[Roger Ducos]] and [[Emmanuel Joseph Sieyès]]}} {{s-non|reason=Became [[French Consulate|Consul]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=[[French Consulate|Consulate created]]}} {{s-ttl|title=First Consul of France|years=12 December 1799&nbsp;– 18 May 1804|alongside=<br />[[Jean Jacques Régis de Cambacérès]] (Second Consul)<br />[[Charles-François Lebrun, duc de Plaisance|Charles-François Lebrun]] (Third Consul)}} {{s-non|reason=Became [[First French Empire|Emperor]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=[[Italian Republic (Napoleonic)|Italian Republic created]]}} {{s-ttl|title=President of the Italian Republic|years=26 January 1802&nbsp;– 17 March 1805}} {{S-non|reason=Became [[Kingdom of Italy|King of Italy]]}} {{s-break}} {{S-reg|}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Louis XVI of France]]|reason=French Revolution|as=King of the French}} {{s-ttl|title=[[Emperor of the French]]|years=18 May 1804&nbsp;– 11 April 1814}} {{S-aft|after=[[Louis XVIII of France]]|as=King of France and Navarre}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Charles V, Holy Roman Emperor]]|as=last crowned monarch, 1530}} {{s-ttl|title=[[King of Italy]]|years=17 March 1805&nbsp;– 11 April 1814}} {{s-vac|next=[[Victor Emmanuel II of Italy|Victor Emmanuel II of Savoy]]}} {{s-break}} {{S-bef|before=Louis XVIII of France|as=King of France and Navarre}} {{s-ttl|title=Emperor of the French|years=20 March&nbsp;– 22 June 1815}} {{S-aft|after=Louis XVIII of France|as=King of France and Navarre <br />([[Napoleon II]] '''according to his will only''')}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Louis XVI of France]]}} {{s-ttl|title=[[Co-Prince of Andorra]]|years=1806&nbsp;– 11 April 1814}} {{S-aft|after=[[Louis XVIII of France]]}} {{s-break}} {{s-break}} {{s-bef|before=none}} {{s-ttl|title=Sovereign of the Island of Elba|years=11 April 1814&nbsp;– 20 March 1815}} {{S-aft|after=none}} {{s-break}} {{s-new|reason=State created}} {{s-ttl|title=Protector of the [[Confederation of the Rhine]]|years=12 July 1806&nbsp;– 19 October 1813}} {{s-non|reason=Rhine Confederation dissolved|reason2=successive ruler:<br />[[Francis II, Holy Roman Emperor]]<br />as President of the [[German Confederation]]}} {{s-break}} {{S-pre|}} {{s-break}} {{s-new}} {{s-tul|title=Emperor of the French|years=11 April 1814&nbsp;– 20 March 1815}} {{s-vac|next=Napoleon II}} {{S-end}} {{Napoleonic Wars}} {{French Revolution navbox}} {{Imperial House of France (First French Empire)}} {{Bonaparte family}} {{Kings of france}} {{German Confederations 1806–1871}} {{French Pretenders}} {{Heads of state of France}} {{French Consulate}} {{Authority control}} tehid6n0jm30u66h3f704eus664et47 4643861 4643848 2026-07-05T19:05:04Z Malikaveedu 16584 /* ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ പാരീസിലേക്ക് */ 4643861 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Napoleone Buonaparte}} {{Infobox Emperor|name=നെപ്പോളിയൻ ഒന്നാമൻ |title=ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തി |image=Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg |caption=''Napoleon in His Study'' by [[Jacques-Louis David]] (1812) |reign=[[20 March]] [[1804]] – [[6 April]] [[1814]]<br />[[1 March]] [[1815]] – [[22 June]] [[1815]] |coronation=[[2 December]] [[1804]] |othertitles=[[King of Italy]]<br />Mediator of the [[Swiss Confederation]]<br />Protector of the [[Confederation of the Rhine]] |full name=Napoléon Bonaparte |predecessor=[[Louis XVI of France|Louis XVI]] |successor=[[Louis XVIII of France|Louis XVIII]] |consort=[[Joséphine de Beauharnais]]<br />[[Marie Louise, Duchess of Parma|Marie Louise of Austria]] |issue=[[Napoleon II of France|Napoleon II]] |royal house=[[Bonaparte]] |royal anthem = |father=കാർലോ ബോണോപ്പാർട്ട് |mother=ലെറ്റിഷ്യ റുമോലിനോ |date of birth={{Birth date|1769|8|15|df=yes}} |place of birth=[[Ajaccio]], [[Corsica]] {{flagicon|France|royal}} |date of death={{Death date and age|1821|5|5|1769|8|15|df=yes}} |place of death=[[Saint Helena]] {{flagicon|UK}} |place of burial=[[Les Invalides]], [[Paris]] {{flagicon|France}} |signature=[[ചിത്രം:Firma Napoleón Bonaparte.svg|left|150px]] |}} '''നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്''' ({{lang-fr|link=no|Napoléon Bonaparte}}; 15 ഓഗസ്റ്റ് 1769&nbsp;– 5 മെയ് 1821) ഒരു പതിറ്റാണ്ടു കാലം (1804- 1814) [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രഞ്ച്]] ചക്രവർത്തിയും സൈനികമേധാവിയുമായിരുന്നു{{sfn|AbbottI|1883|}}. 1789-ലെ [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം|ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തെ]] തുടർന്ന് 1792 സെപ്റ്റംബറിൽ അധികാരമേറ്റ ഒന്നാം റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഭരണകൂടത്തിന്,സ്വന്തം നിലനില്പിനായി [[യൂറോപ്പ് |യൂറോപ്പിലെ]] മറ്റു രാജ്യങ്ങളുമായി നിരന്തരം പോരാടേണ്ടി വന്നു. [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവയുദ്ധങ്ങൾ]](French Revolutionary Wars)എന്ന് ചരിത്രത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ യുദ്ധങ്ങളിലാണ് നെപ്പോളിയൻ സൈനികനെന്ന നിലയിൽ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചു പറ്റിയത്. അതേ സമയത്ത് ഫ്രാൻസിന്റെ ആഭ്യന്തരസ്ഥിതിയും സങ്കീർണമായിരുന്നു.വിപ്ലവാനന്തരം നിലവിൽ നിന്ന ജനപ്രതിനിധിസഭക്ക് നിരന്തരം പേരുമാറ്റം സംഭവിച്ചു- [[നാഷണൽ അസംബ്ലി (ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം)]](ജൂൺ -ജൂലൈ 1789) [[നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി(ഫ്രാൻസ്)]](1789 ജൂലൈ- 1791സപ്റ്റമ്പർ ), ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി( 1791 ഒക്റ്റോബർ-1792 സപ്റ്റമ്പർ) എന്നിങ്ങനെ. 1792 സപ്റ്റമ്പറിൽ പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ അധികാരത്തിൽ വന്ന [[പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ]](1792 സപ്റ്റമ്പർ.-1799 നവമ്പർ) ഭരണഭാരം [[നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ(ഫ്രാൻസ്)|നാഷണൽ കൻവെൻഷനിൽ]] നിക്ഷിപ്തമായിരുന്നു . 1793-94 കാലത്തെ [[ഭീകരവാഴ്ച |ഭീകരവാഴ്ചക്കു]] ശേഷം 1795-ൽ നാഷണൽ കൺവെൻഷനു പകരമായി [[ഡയറക്റ്ററി ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)|'''ഡയറക്റ്ററി''']] എന്ന പേരിൽ നേതൃത്വകൂട്ടായ്മയും രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുള്ള ജനപ്രതിനിധി സഭയും ഭരണമേറ്റു. 1799-ൽ ഡയറക്റ്ററിയേയും രണ്ടു ജനപ്രതിനിധിസഭകളേയും അട്ടിമറിച്ച് [[കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)|'''കോൺസുലേറ്റ്'''' ]] എന്ന ഭരണസംവിധാനം നടപ്പിലാക്കാൻ നെപ്പോളിയൻ മുൻകൈയെടുത്തു.{{sfn| AbbottI|1883| page=258}} രാഷ്ട്രത്തലവനെന്ന് സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചില്ലെങ്കിലും, കോൺസുലേറ്റിന്റെ മുഖ്യ നേതാവെന്ന നിലക്ക് തുടർന്നുള്ള അഞ്ചു കൊല്ലങ്ങൾ നെപ്പോളിയൻ സ്വേഛാഭരണം നടത്തി. 1804-ൽ കോൺസുലേറ്റ് പിരിച്ചുവിട്ട് സ്വയം ചക്രവർത്തി പദമേറ്റു{{sfn|AbbottI|1883|p=272}}, <ref name= Napolianica>[http://www.napoleon.org/en/Template/chronologie.asp?idpage=460201&onglet=1. നെപോളിയാനിക വെബ്സൈറ്റ് ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ഫ്രാൻസിനെതിരെ അണിനിരന്ന യൂറോപ്യൻ സൈനിക ശക്തികളുടെ മേൽ നേടിയ വിജയം അദ്ദേഹത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പട്ടാളമേധാവികളിലൊരാൾ എന്ന പ്രശംസക്കു അർഹനാക്കി. നെപ്പോളിയൻ യൂറോപ്പിലാകമാനം തന്റെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ചു. നെപ്പോളിയന്റെ ഈ നീക്കത്തിനെതിരെ മറ്റു യൂറോപ്യൻ ശക്തികൾ പലതവണ സംഘം ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. [[ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ |ബ്രിട്ടന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന പ്രസിദ്ധമായ [[വാട്ടർലൂ യുദ്ധം|വാട്ടർലൂ യുദ്ധത്തിൽ]] നെപ്പോളിയൻ പരാജിതനായി<ref>[https://books.google.co.in/books?id=9IIBAAAAYAAJ&hl=en വാട്ടർലൂ യുദ്ധം: രേഖകൾ -ജോൺ ബൂത്ത് 1815]</ref> രാഷ്ട്രീയാഭയം തേടിയ നെപ്പോളിയനെ ബ്രിട്ടീഷു ഭരണാധികാരികൾ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലന ദ്വീപിലേക്ക് ]] നാടു കടത്തി. 1821 മേയ് 5 ന് അൻപത്തിഒന്നാം വയസ്സിൽ സെന്റ് ഹെലെനയിലെ ലോംഗ്‌വുഡിൽ വച്ച് ഇദ്ദേഹം നിര്യാതനായി{{sfn|Barnett|1978|p=213}} ഉദരത്തിലെ കാൻസറായിരുന്നു മരണകാരണമെന്ന് [[പോസ്റ്റ്മോർട്ടം]] റിപ്പോർട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|Arnott|1822|p=27}}. "അസാധ്യമായി ഒന്നുമില്ല" എന്നത് നെപ്പോളിയന്റെ പേരിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ വാക്യമായി അറിയപ്പെടുന്നു. എന്നാല് അദ്ദേഹം കൃത്യമായി ഉപയോഗിച്ച വാക്കുകൾ ഇതല്ല. "അസാധ്യം; അതൊരു ഫ്രഞ്ച് വാക്കല്ല" എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്.{{തെളിവ്}} ==ജനനം, ബാല്യം == [[കോഴ്സിക്ക]] ദ്വീപിലെ അജാക്ഷിയോ എന്ന ഉൾനാടൻ പ്രദേശത്ത് കാർലോ ബോണപ്പാർട്ടിന്റെയും ലറ്റിഷ്യായുടെയും മകനായി [[1769]] [[ഓഗസ്റ്റ് 15]] ന് നെപോളിയൻ ജനിച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=18}}. നെപോളിയന്റെ ജനനത്തിന് തൊട്ടു മുമ്പ് 1768-ലാണ് [[ഇറ്റലി |ഇറ്റാലിയൻ]] ദ്വീപായിരുന്ന [[കോഴ്സിക്കാ]] ഫ്രാൻസിനു കൈമാറപ്പെട്ടത്{{sfn|AbbottI|1883|p=17}}, {{sfn|Barnett|1978|p=15}} . [[പാസ്കൽ പൗളി|പാസ്കൽ പൗളിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ കോഴ്സിക്കക്കാർ, ഇതിനെതിരായി പ്രക്ഷോഭം നടത്തിയെങ്കിലും{{sfn|Sloane|p=19}} ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം അതൊക്കെ അടിച്ചമർത്തി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ കാർളോ ബോണപ്പാർട്ട് സജീവം പങ്കെടുത്തു. ഫ്രാൻസിന്റെ അധീനതയിലായെങ്കിലും കോഴ്സിക്കക്കാർ ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷയോ ഇറ്റാലിയൻ സമ്പ്രദായങ്ങളോ, സ്വതന്ത്രകോഴ്സിക്ക എന്ന ആശയമോ കൈവിട്ടില്ല. ചെറുപ്പത്തിൽ നെപ്പോളിയന് മാതൃഭാഷയായ ഇറ്റാലിയനേ അറിയുമായിരുന്നുള്ളു.{{sfn|AbbottI|1883|p=17}},{{sfn|Scott|1839|p=141}}{{sfn|Sloane|p=40}}. കുടുംബത്തിന് പരമ്പരാഗതമായി മുന്തിരിത്തോട്ടങ്ങളും ഒലീവു തോട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയന്റെ മൂത്തസഹോദരനായിരുന്നു ജോസെഫ്. ലൂസിയെൻ, എലീസാ, ലൂയിസ്, പോളിൻ,കരോളിൻ, ജെറോം എന്നിവർ ഇളയ സഹോദരങ്ങളായിരുന്നു. നെപ്പോളിയന്റെ ബാല്യത്തെക്കുറിച്ച് പല കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. പക്ഷെ അവയ്ക്കൊന്നും വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ല. ബാല്യകാലത്ത് താൻ കലഹക്കാരനായിരുന്നുവെന്ന് നെപ്പോളിയൻ പിന്നീട് പറയുകയുണ്ടായി. നെപ്പോളിയന് ഗണിതത്തിൽ വലിയ താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=20}}.{{sfn|Barnett|1978|p=16}}{{sfn|Bourrienne I|1831|p=20}} == വിദ്യാഭ്യാസം == പത്ത് വയസ്സ് വരെ നെപ്പോളിയൻ [[കോഴ്സിക്ക|കോഴ്സിക്കയിലെ]] സ്കൂളിലാണ് പഠിച്ചത്. കോഴ്സിക്കയുടെ സ്വാതന്ത്രത്തിനുവേണ്ടി പൊരുതിയ ധീരയോദ്ധാക്കളോട് കരുണ തോന്നിയ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ, അവർക്ക് സർക്കാർ ജോലി നൽകുക മാത്രമല്ല ചെയ്തത്, മറിച്ച് അവരുടെ കുട്ടികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് വേണ്ടി സഹായവും അനുവദിച്ചു.അജാക്ഷിയോയിലെ ഫ്രഞ്ചു ഗവർണർ മാർബഫുമായി ബോണപാർട്ട് കുടുംബം സൗഹൃദത്തിലായിരുന്നു. മാർബഫ് വഴി കാർലോ ബോണപ്പാർട്ടിന് സർക്കാർ ജോലിയും മൂത്ത മകൻ ജോസെഫിന് വൈദികസ്കൂളിലും ഇളയമകൻ നെപ്പോളിയന് സൈനിക വിദ്യാലയത്തിലും പ്രവേശനവും തരപ്പെട്ടു.{{sfn|Scott |1839|p=142}},{{sfn|Sloane|p=41,42,43}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=7}} [[1779]]- ൽ ഉത്തര ഫ്രാൻസിലെ‘ബ്രിന്ന്യേ’ സൈനിക സ്കൂളിൽ (école militaire de Brienne)പഠനം ആരംഭിച്ചു. ഈ സ്കൂൾ ഒരു തരത്തിൽ പ്രാരംഭ പടവായിരുന്നു. പട്ടാളപരിശീലനത്തേക്കാൾ ചരിത്രവും, ഭൂമിശാസ്ത്രവും,ഗണിതവും, സയൻസും ലാറ്റിൻ, ഫ്രഞ്ചു ഭാഷകളുമായിരുന്നു വിഷയങ്ങൾ. ഈ സ്കൂളിലെ അവസാനപ്പരീക്ഷാഫലമനുസരിച്ച് വിദ്യാർഥികൾക്ക് ഉയർന്ന സൈനികസ്കൂളുകളിലേക്ക് പ്രവേശനം ലഭിച്ചു. ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലും ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലും കേമനായ നെപ്പോളിയന് വായനാശീലവും ഉണ്ടായിരുന്നു{{sfn|Scott |1839|p=143}},{{sfn|Sloane|p=51-52}}. [[ജൂലിയസ് സീസർ |സീസർ]], [[അലക്സാണ്ടർ]] എന്നിവരായിരുന്നു ആ ബാലന്റെ ആരാധനാപുരുഷന്മാർ{{sfn|Barnett|1978|p=16}}. ബ്രിന്ന്യേയിലെ സഹപാഠികൾ നെപോളിയന്റെ ഇറ്റാലിയൻ രീതികളെ പരിഹസിച്ചിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=32}}. ''നാപോളിയോൺ ബൂണോപാർതെ'' എന്ന് ഇറ്റാലിയൻ രീതിയിലാണ് നെപോളിയൻ തന്റെ പേർ ഉച്ചരിച്ചത്{{sfn|Barnett|1978|p=17}},{{sfn|Sloane|p=37-38}}. Buonaparte എന്ന ഇറ്റാലിയൻ ചുവയുള്ള കുടുംബപ്പേര് ഫ്രഞ്ചു രീതിയിലുള്ള Bonaparte എന്നായി മാറിയത് വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ്{{sfn|Gaurgaud |1903|p=35}},{{sfn|Barnett|1978|p=43}}. 1784-ൽ ബ്രിന്ന്യേ പഠനം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം നെപ്പോളിയന് വിഖ്യാതമായ പാരിസ് മിലിട്ടറി സ്കൂളിൽ ( Paris Ecole Militaire) പ്രവേശനം ലഭിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=143}}. നാവികവിഭാഗമായിരുന്നു നെപോളിയൻ ഇച്ഛിച്ചതെങ്കിലും പീരങ്കിപ്പട്ടാളത്തിലാണ് (artillery division) പ്രവേശനം ലഭിച്ചത്. {{sfn|Barnett|1978|p=19}}. == സൈനികജീവിതം -പ്രാരംഭം 1785-1791== === 1785 സപ്റ്റമ്പർ -1796 സപ്റ്റമ്പർ -''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ്(വാലെൻസ്)'' === 1785 സപ്റ്റമ്പറിൽ നെപ്പോളിയന്റെ സൈനിക പരിശീലനം പൂർത്തിയായി. പതിനാറുകാരനായ നെപോളിയൻ ഒന്നാം പീരങ്കിപ്പടയിൽ(La Fere-Artillerie) [[വാലൻസ്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് സബ് ലെഫ്റ്റനൻറായിട്ടായിരുന്നു ആദ്യ നിയമനം{{sfn|Scott |1839|p=145}} {{sfn|Barnett|1978|p=21}}. ഒഴിവ് സമയത്ത് പുരാതന [[ഗ്രീക്ക്]] തത്ത്വചിന്തയും ചരിത്രപ്രസിദ്ധരായ പോരാളികളുടെ യുദ്ധനയതന്ത്രങ്ങളും വായിച്ച് മനസ്സിലാക്കുകയും വായിക്കുന്ന പ്രധാന ആശയങ്ങൾ കുറിച്ചെടുത്ത് സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്വഭാവവും അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഭൂപടം വരയ്ക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാനവിനോദങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു.{{sfn|LockhartI |1835|p=16}} ===1786 സപ്റ്റമ്പർ- 1788 ജൂൺ -''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)'' === 1786-സപ്റ്റമ്പറിൽ നെപോളിയൻ അവധിയെടുത്ത് കോഴ്സിക്കയിലേക്കു തിരിച്ചു. പത്തുവയസ്സിൽ പഠിക്കാൻ പോയതില്പിന്നെ ഏഴു വർഷക്കാലത്തിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യത്തെ വരവായിരുന്നു ഇത്. 1785-ഫെബ്രുവരിയിൽ നെപോളിയന്റെ പിതാവ് കാർളോ ബോണപാർട്ട് ഉദരരോഗം ബാധിച്ച് നിര്യാതനായശേഷം{{sfn|Gaurgaud |1903|p=36}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=10}} വീട്ടിലെ സാമ്പത്തിക നില തകരാറിലായിരുന്നു. മൾബറി കൃഷിക്കായി ലൂയി പതിനാറാമന്റെ സർക്കാർ നല്കാമെന്ന് ഏറ്റിരുന്ന ധനസഹായം കിട്ടാതെ വന്നതായിരുന്നു പ്രധാന കാരണം{{sfn|Barnett|1978|p=22}}{{sfn|Sloane|p=70-71}}. അതൊക്കെ ശരിയാക്കിയെടുക്കാൻ രണ്ടു വർഷത്തോളമെടുത്തു. പിന്നീട് 1788 ജൂണിലാണ് നെപോളിയൻ തന്റെ റെജിമെന്റിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്. അപ്പോഴേക്കും റെജിമെന്റ് വാലൻസിൽ നിന്ന് ഓക്സോണിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു ===1788 ജൂൺ- 1789 സപ്റ്റമ്പർ ''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ് (ഓക്സോൺ)''=== പതിനഞ്ചു മാസങ്ങൾ നെപോളിയൻ റെജിമ്ന്റിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഒഴിവു സമയം മുഴുവനും എഴുത്തും വായനയുമായി കഴിച്ചു കൂട്ടി. 1789-ജൂലൈ പതിനാലിന് നടന്ന [[ബസ്റ്റീൽ ഭേദനം |ബസ്റ്റീൽ ഭേദനത്തിന്റെ]] അലകൾ അഞ്ചു ദിവസത്തിനകും ജൂലൈ 19-ന് ഓക്സോണിലുമെത്തി. പടയാളികളിൽ രാജഭക്തരും വിപ്ലവാനുകൂലികളും ഉണ്ടായിരുന്നു. വിപ്ലവാനുഭാവികൾ പ്രത്യക്ഷമായി ആഘോഷങ്ങൾ നടത്തി. ഫ്രാൻസിലെ മാറി വരുന്ന രാഷ്ട്രീയാന്തരീക്ഷം കോഴ്സിക്കയിൽ അധികാരസ്ഥാനം നേടാൻ തനിക്കു പ്രയോജനകരമായേക്കാമെന്ന കണക്കുകൂട്ടലുകളോടെ നെപോളിയൻ വീണ്ടും അവധിക്ക് അപേക്ഷിച്ചു. {{sfn|Barnett|1978|p=25}},{{sfn|Sloane|p=77}}. ===1789 സപ്റ്റമ്പർ -1791 ഫെബ്രുവരി- ''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)'' === കോഴ്സിക്കയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യമായിരുന്നില്ല നെപോളിയന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നും, മറിച്ച് കോഴ്സിക്കൻ നേതാവെന്ന നിലക്ക് , ഫ്രഞ്ചുവിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരസ്ഥാനം നേടുകയായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നും ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു.{{sfn|Barnett|1978|p=25,26}}. കോഴ്സിക്കയിലെ പിന്തിരിപ്പൻ കൂട്ടായ്മകൾ വിപ്ലവത്തിനെതിരാണെന്ന സന്ദേശം നെപോളിയൻ പാരീസിലേക്കെത്തിച്ചു{{sfn|Sloane|p=102}}. കോഴ്സിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരനേതാവ് പൗളിയുമായുള്ള വിരോധത്തിന് ഇതു തുടക്കം കുറിച്ചു. കോഴ്സിക്ക ഫ്രാൻസിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമാണെന്ന വിപ്ലവസർക്കാർ (നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി) പ്രഖ്യാപിച്ചു. നെപോളിയൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ശ്രദ്ധേയനായി. അജാക്ഷിയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സഹോദരൻ ജോസെഫിനെ വിജയിപ്പിക്കാൻ നെപോളിയൻ കിണഞ്ഞു പരിശ്രമിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Sloane|p=115}}. ===1791 ഫെബ്രുവരി-1791 ജൂൺ ''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ് (ഓക്സോൺ)'' === മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനെതിരെ യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഫ്രഞ്ചു സൈനികർക്ക് സ്വന്തം റെജിമെന്റുകളിൽ ഡ്യൂട്ടുിക്കു ഹാജരാവാനുള്ള ഉത്തരവു ലഭിച്ചു. 1791 ഫെബ്രുവരിയിൽ നെപോളിയൻ ഡ്യൂട്ടിക്കു ഹാജരായി. റെജിമെന്റിൽ നല്ലൊരു പങ്ക് രാജഭക്തരും (റോയലിസ്റ്റ്സ്) ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയനെ അവർ സൗഹാർദ്ദത്തോടെയല്ല സ്വീകരിച്ചത്. നെപോളിയൻ പഴയപടി വായനയും എഴുത്തുമായി ഒഴിവു സമയം ചെലവഴിച്ചു. ===1791 ജൂൺ- 1791 ഒക്റ്റോബർ ''നാലാം ആർട്ടില്ലറി റെജിമെന്റ് (വാലെൻസ്)'' === ജൂൺ ഒന്നിന് വാലെൻസിൽ തമ്പടിച്ചിരുന്ന 4th ആർട്ടില്ലറി റെജിമെന്റിലേക്ക് നെപോളിയൻ മാറ്റപ്പെട്ടു. അതേ ആഴ്ചയാണ് വാറേനിൽ വെച്ച് ലൂയി പതിനാറാമനേയും മേരി അന്റോണൈറ്റിനേയും ഓടിരക്ഷപ്പെടുന്നതിനിടയിൽ വിപ്ലവകാരികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടിയത്. ഈ സംഭവത്തെത്തുടർന്ന് പട്ടാളക്കാർക്ക് പുതിയ പെരുമാറ്റച്ചട്ടങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. തങ്ങളുടെ കൂറ് ഭരണഘടനയോടു മാത്രമാണെന്നും, '''നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി'''യുടെ ( വിപ്ലവ സർക്കാർ) ഉത്തരവുകൾ മാത്രമേ തങ്ങൾ അനുസരിക്കൂ എന്നും എല്ലാ സൈനികരും പ്രതിജ്ഞയെടുക്കേണ്ടി വന്നു{{sfn|Barnett|1978|p=26}}. രാജാവിനോടും രാജഭരണത്തോടും കൂറുണ്ടായിരുന്ന അസംഖ്യം സൈനികർ പട്ടാളത്തിൽ നിന്നു പിരിഞ്ഞു പോയതോടെ ശേഷിച്ചവർക്ക് ഉദ്യോഗക്കയറ്റം എളുപ്പമായി.നെപോളിയന് ലഫ്റ്റനന്റ് പദവി ലഭിച്ചു{{sfn|Barnett|1978|p=26}}. ഇവിടേയും ഒഴിവു സമയങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ ഒട്ടനേകം പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Sloane|p=127-128}}. ===1791 ഒക്റ്റോബർ 1792 മെയ് ''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)''=== നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലിക്കു പകരം പതിയൊരു ഭരണസംവിധാനം '''ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി''' പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു{{sfn|Scott |1839|p=54}} . വീണ്ടുമൊരു ഭാഗ്യപരീക്ഷണത്തിനായി നെപോളിയൻ അവധിയെടുത്ത് കോഴ്സിക്കയിൽ എത്തി{{sfn|Scott |1839|p=146}} . ബോണപാർട്ട് കുടുംബത്തലവനെന്ന നിലയിൽ നെപോളിയൻ തറവാട്ടു കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. കോഴ്സിക്കൻ സന്നദ്ധസേന രൂപീകരിച്ച് അതിന്റെ ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ പദവിയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാനുള്ള യോഗ്യത തനിക്കുണ്ടെന്ന് നെപോളിയൻ വിശ്വസിച്ചു{{sfn|Sloane|p=135-136}}. ആ സ്ഥാനത്തിന് സൈനികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നിയമസാധുത ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യും.കോഴ്സിക്കയിൽ അധികാരമുറപ്പിക്കാൻ നെപ്പോളിയൻ പലതവണ ശ്രമിച്ചു പക്ഷെ ആ പദ്ധതികൾ നടന്നില്ല{{sfn|Sloane|p=118-119}}. പൗളിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്വതന്ത്ര കോഴ്സിക്കക്ക് പിന്തുണ നല്കാഞ്ഞതിനാൽ നെപോളിയനെതിരായി പ്രത്യേകിച്ചും ബോണപാർട്ട് കുടുംബത്തിനെതിരായി പൊതുവേയും ജനരോഷം തിരിഞ്ഞു . നെപോളിയൻ ഫ്രാൻസിലേക്ക് രക്ഷപ്പെട്ടു.{{sfn|Barnett|1978|p=43}} == സൈനിക ജീവിതം -ഒന്നാം ഘട്ടം 1792- 1795 == [[പ്രമാണം:Henri Félix Emmanuel Philippoteaux - Portrait of Napoleon Bonaparte (cropped).jpg|thumb|right|200px|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്- 1792-ൽ]] ===പശ്ചാത്തലം === ====പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപ്പബ്ലിക് : നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ 1792- 1795==== {{പ്രധാനലേഖനം|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപ്പബ്ലിക് }} 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22-ന് ഫ്രാൻസിലെ ആദ്യത്തെ റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഗവണ്മെൻറ് അധികാരത്തിൽ വന്നു. അന്നു തന്നെ calendrier républicain français എന്ന പുതിയ [[റിപബ്ലിക്കൻ കലണ്ടർ (ഫ്രാൻസ്)|റിപബ്ലിക്കൻ കലൻഡറും]] തുടക്കം കുറിച്ചു.(ഈ കലൻഡർ ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവ കലൻഡർ(calendrier révolutionnaire français) എന്നും അറിയപ്പെട്ടു). '''നാഷണൽ കൺവെൻഷൻ''' എന്ന ജനപ്രതിനിധിസഭയിലായിരുന്നു അധികാരം കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നത്. ഭരണനിർവഹണത്തിനായി വിവിധ കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇവയിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു പൊതു സുരക്ഷാ സമിതി (Committee for Public Safety).മാക്സിമില്യൻ റോബേസ്പിയറായിരുന്നു ഈ സമിതിയുടെ മുഖ്യൻ. രാജാവിന്റേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളുടേയും കുറ്റവിചാരണകളും പരസ്യമായ വധശിക്ഷയും [[ഭീകരവാഴ്ച |ഭീകര വാഴ്ചക്ക് ]] വഴിതെളിച്ചു. മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജശക്തികളുടെ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ (First Coalition) ഫ്രാൻസിനെതിരെ സംഘടിതമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. ഇതേ സമയം തന്നെയാണ് ഫ്രഞ്ചുകോളണിയായിരുന്ന [[ഹെയ്റ്റി |സാഡൊമിനിക്കിൽ ]] അടിമക്കച്ചവടത്തിനെതിരായുള്ള പ്രക്ഷോഭം മൂർച്ഛിച്ചത്. <ref>{{Cite web |url=http://chnm.gmu.edu/revolution/chap8a.html |title=Slavery & Haitian Revolution accessed 4 August 2015 |access-date=2015-08-04 |archive-date=2011-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105214459/http://chnm.gmu.edu/revolution/chap8a.html |url-status=dead }}</ref>,<ref>{{Cite web |url=http://www.kreyol.com/the-haitian-revolution-toussaint |title=Haitian Revolution accessed 4 August 2015 |access-date=2015-08-04 |archive-date=2015-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424033111/http://www.kreyol.com/the-haitian-revolution-toussaint |url-status=dead }}</ref> 1792 മെയ് മാസം അവസാനത്തോടെ പാരിസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയൻ കാപ്റ്റൻ പദവിയിലേക്കുയർത്തപ്പെട്ടു{{sfn|Sloane|p=153-154}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=12}}. പക്ഷെ അതേ വർഷം ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയൻ വീണ്ടും കോഴ്സിക്കയിലെത്തി. ഇതിനകം കോഴ്സിക്കയുടെ ജനപ്രതിനിധിയായി നാഷണൽ കൻവെൻഷനിലേക്ക് സാലിസെറ്റി എന്ന പുതിയൊരു നേതാവ് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്നു{{sfn|Sloane|p=157-158}}. നെപോളിയൻ സാലിസെറ്റിയുമായി സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. സ്വതന്ത്രകോഴ്സിക്ക എന്ന അവകാശവാദവുമായി പൗളിയും അനുയായികളും സജീവമായി രംഗത്തുണ്ടായിരുന്നു. കോഴ്സിക്കയോടു തൊട്ടു കിടക്കുന്ന സാർഡീനിയൻ ദ്വീപസമൂഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു.അവിടെ താവളമടിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷു സൈന്യം പൗളിയുടെ സഹായത്തിനു തയ്യാറായി{{sfn|Scott |1839|p=147}}. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ അതിർത്തി താത്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഈ ദ്വീപുസമൂഹത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപുകളിലൊന്നായ മഡലേന ദ്വീപ് ആക്രമിക്കാനുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ നെപോളിയൻ ആദ്യമായി യുദ്ധരംഗത്തിറങ്ങി. ഈ ഉദ്യമം പരാജയത്തിലാണ് കലാശിച്ചത്. പൗളിയുമായുള്ള സംഘർഷം മൂത്തതിനാൽ ബോണപാർട്ട് കുടുംബം ഒന്നടങ്കം കടൽ കടന്ന് ആദ്യം നൈസിലും പിന്നീട് മാഴ്സെയിലിലും വാസമുറപ്പിച്ചു. {{sfn|Scott |1839|p=148}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=14}} === വിജയങ്ങൾ, ഉദ്യോഗക്കയറ്റങ്ങൾ=== നൈസിൽ വെച്ച് യാദൃച്ഛികമായിട്ടാണ് നെപോളിയൻ, കോഴ്സിക്കൻ നേതാവ് സാലിസെറ്റിയേയും ഫ്രഞ്ചു ജനറൽ ഡെഗീറിനേയും കണ്ടുമുട്ടിയത്. സാലിസെറ്റി സ്വാധീനമുള്ള രാഷ്ടീയനേതാവായിത്തീർന്നിരുന്നു. സാലിസെറ്റിയുടെ ശുപാർശയോടെ ഇറ്റലിയൻ റെജിമെന്റിൽ നെപോളിയന് ഇടം ലഭിച്ചു{{sfn|Sloane|p=191-192}}. ഈ റെജിമെന്റിന്റെ പ്രഥമദൗത്യം [[ടൂലോൺ|ടൂലോണിലേക്കായിരുന്നു]]. അതിപ്രധാനമായ ടൂലോൺ തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ രാജഭക്തർ (റോയലിസ്റ്റ്സ്) വിപ്ലവത്തിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു.അവർക്ക് സായുധപിൻബലവുമായി [[ബ്രിട്ടൻ |ബ്രിട്ടീഷ്]]-[[സ്പെയിൻ|സ്പാനിഷ്]] യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ തുറമുഖത്തോടടുത്തു{{sfn|abbottI|183|p=50,51}}. ടൂലോൺ തിരിച്ചു പിടിക്കേണ്ടത് ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ അഭിമാനത്തിന്റെ മാത്രമല്ല നിലനില്പിന്റേയും പ്രശ്നമായിത്തീർന്നു. ഇതായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ ദൗത്യം. ====ടൂലോൺ യുദ്ധം 1793 നവമ്പർ-ഡിസമ്പർ ==== [[പ്രമാണം:Napoleon à Toulon par Edouard Detaille.jpg|400Px|right|thumb|നെപോളിുയൻ ടുലോൺ യുദ്ധക്കളത്തിൽ -വർണചിത്രം]] ഫ്രാൻസിലെ പ്രധാന തുറമുഖമായ ടൂലോൺ തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ സപ്റ്റമ്പറിൽ ജനറൽ ഫ്രാന്സ്വാ കാർതൂയുടെ കീഴിൽ പീരങ്കിപ്പടയുടെ ചുമതലയുമായി നെപോളിയൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. നവമ്പറിൽ കാർതൂക്കു പകരം ജനറൽ ഡ്യൂഗോമിയർ പദവിയേറ്റു .നെപോളിയൻ പടയാളികൾക്കൊപ്പം നിന്നു പൊരുതി.{{sfn|abbottI|183|p=53,55}} നെപോളിയൻ പ്രയോഗിച്ച യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ജനറൽ ഡുഗോമിയറുടേയും ജനനേതാവ് പോൾ ബറാസ്സിന്റേയും വിശേഷ പ്രശംസ നേടിയെടുത്തു.യുദ്ധാനന്തരം ഇരുപത്തിനാലുകാരനായ നെപോളിയന് ചീഫ് ഓഫ് ബറ്റാലിയൻ(ബ്രിഗേഡിയർ) ആയി പദോന്നതി ലഭിച്ചു{{sfn|Scott |1839|p=151}}, {{sfn|Barnett |1978|p=35}},{{sfn|LockhartI |1835|p=21-27}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=28}} ==== തിരിച്ചടികൾ 1794 ജൂൺ- 1795 ഓഗസ്റ്റ്==== ഫ്രഞ്ചു മധ്യധരണ്യാഴിയുടെ പ്രതിരോധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി മാഴ്സെയിലുള്ള പഴയ സെന്റ് നികോളസ് കോട്ടയുടെ കേടുപാടുകൾ തീർക്കേണ്ട കാര്യം നെപോളിയൻ അധികാരികളുടെ പരിഗണനയിൽ പെടുത്തി. ആയുധങ്ങളും വെടിക്കോപ്പും സംഭരിച്ചു വെയ്ക്കാൻ ഇതു പ്രയോജനപ്പെടും എന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ. പക്ഷെ ഇതു പിന്നീട് പലേ തെറ്റിദ്ധാരണകൾക്കു വഴിവെച്ചു. റെജിമെന്റിലെ മേലധികാരികൾ നെപോളിയന്റെ പ്രവൃത്തികളെ ശക്തിയുക്തം ന്യായീകരിച്ചതിനാൽ നെപോളിയൻ വിവാദമുക്തനായി. ഭീകരവാഴ്ചയുടെ മുഖ്യനേതാവായിരുന്ന [[മാക്സിമിലിയൻ റോബേസ്പിയർ |മാക്സിമിലിയൻ റോബേസ്പിയറുടെ]] സഹോദരൻ അഗസ്റ്റിൻ റോബേസ്പിയറുമായുള്ള സൗഹൃദവും പിന്നീട് നെപോളിയന് വിനയായി ഭവിച്ചു. മാക്സിമിലിയനും അഗസ്റ്റിനും വധശിക്ഷക്കിരയായശേഷം അവരോട് അനുഭാവമുണ്ടായിരുന്നവരുടെ നേർക്കും സംശയദൃഷ്ടികൾ നീണ്ടു. നെപോളിയൻ ആ സമയത്ത് [[ജെനോവ|ജെനോവയിലെ]] പ്രതിരോധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന തിരക്കിലായിരുന്നു. ആഗസ്റ്റ് ആദ്യത്തിൽ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും രണ്ടാഴ്ചക്കുശേഷം വിട്ടയക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Scott |1839|p=152}}. നെപോളിയൻ വീണ്ടും മിലിറ്ററിയിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു. ==സൈനിക ജീവിതം രണ്ടാം ഘട്ടം 1795-1799 == ===പശ്ചാത്തലം : ഡയറക്റ്ററി ഭരണം 1795-1799 === {{പ്രധാന ലേഖനം| ഡയറക്റ്ററി ഭരണം}} [[ഭീകരവാഴ്ച]] ഫ്രാൻസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹ്യ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വലിയ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി. 1792-ൽ ഏറെ പ്രതീക്ഷകോളോടെ നിലവിൽ വന്ന ഒന്നാം ഭരണഘടന അഴിച്ചു പണിയപ്പെട്ടു. [[നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ(ഫ്രാൻസ്) |നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ]] റദ്ദാക്കി, പകരം രണ്ടു ജനപ്രതിനിധി സഭകൾ (Council of five hundred and Council of ancients)നിലവിൽ വന്നു ഭരണനിർവഹണത്തിനായി [[ഡയറക്റ്ററി]] എന്ന അഞ്ചംഗ സമിതിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ തീരുമാനമായി. പക്ഷെ ഇതിനെതിരായി 1795 ഒക്റ്റോബർ ആദ്യത്തിൽ പാരിസിൽ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ പ്രക്ഷോഭം കൂട്ടി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ [[പോൾ ബറാസ്]] നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ടിനെയാണ് ചുമതല ഏല്പിച്ചത്. നെപോളിയൻ തന്റെ ചുമതല കാര്യക്ഷമതയോടെ നിർവഹിച്ചു{{sfn|LockhartI |1835|p=33-35}}. നവമ്പർ 1795-ൽ ഡയറക്റ്ററി ഭരണം നിലവിൽ വന്നു. ഇതനുസരിച്ച് അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയും (executive) നിയമനിർമ്മാണത്തിനായി (legislative) അഞ്ഞൂറംഗങ്ങളടങ്ങിയ കൗൺസെ ദുസൈക്സോയും (lower house) ഇരുനൂറ്റി അമ്പത് അംഗങ്ങളുള്ള കൗൺസെ ദുഓൻഷ്യയും (upper house) രൂപം കൊണ്ടു. അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയിൽ പോൾ ബറാസ് മുഖ്യ അംഗമായതോടെ നെപോളിയന്റെ പ്രാധാന്യവും വർദ്ധിച്ചു{{sfn|abbottI|183|p=65}}.പാരിസ് പ്രാന്തത്തിന്റെ പ്രത്യേക ചുമതലയോടൊപ്പം ഫ്രഞ്ച് ആഭ്യന്തരസേനയുടെ ''കമാൻഡർ ഇൻ ചീഫ്'' എന്ന പദവിയും നെപോളിയനു ലഭിച്ചു.{{sfn|Barnett |1978|p=37-39}}. === ഒന്നാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ :ഇറ്റാലിയൻ ദൗത്യം=== [[പ്രമാണം:Europe, 1700 - 1714.png|thumb|250px|left| യൂറോപ്- പതിനെട്ടാം ശതകത്തിൽ]] രാജവാഴ്ച നിലവിലിരുന്ന യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരായി 1792 മുതൽ സംഘടിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. [[ഓസ്ട്രിയ|ഓസ്ട്രിയയും]] [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടും]] [[പ്രഷ്യ |പ്രഷ്യയുമടങ്ങുന്ന]] ഒന്നാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ (First Coalition) ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തികളിൽ അണിനിരന്നു. ഫ്രാൻസ് ഇതിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു. സൈനികശക്തിയുള്ള രാജ്യമായിരുന്ന ഓസ്ട്രിയ, [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] പല നാട്ടുരാജ്യങ്ങളേയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഓസ്ട്രിയൻ-പ്രഷ്യൻ സേനകളെ തോല്പിച്ച് [[വിയന്ന|വിയന്നയിലെത്തി]] ഓസ്ട്രിയയെ മുട്ടുകുത്തിക്കുകയായിരുന്നു ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനായി നാലു ഫ്രഞ്ചു സൈന്യ വിഭാഗങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ജനറൽ ജോർഡാനും മോറോയും കെല്ലർമാനും റൈൻ തിരത്തുകൂടെ വടക്കുകിഴക്കും നെപോളിയൻ തെക്കു കിഴക്കോട്ടും ആക്രമണം നയിക്കണം. പിന്നീട് മൂന്നു മുന്നണികളും [[ടൈറോൾ |ടൈറോളിൽ]] വെച്ച് ഒത്തുചേർന്ന് വിയന്നയുടെ നേരെ മുന്നേറണം. ഇതായിരുന്നു യുദ്ധതന്ത്രം. {{sfn|Barnett |1978|p=43}}. [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1796.jpg|thumb|250px|right| ഇറ്റാലിയൻ സൈനികദൗത്യം ]] [[ജോസ്ഫൈൻ ദു ബുവാർണെ |ജോസ്ഫൈനുമായുള്ള]] വിവാഹം നടന്ന് രണ്ടു ദിവസത്തിനകം 1796 മാർച്ച് 10-ന്, ഇറ്റാലിയൻ സൈനികദൗത്യത്തിന്റെ തലവനായി നെപോളിയൻ നൈസിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു{{sfn|veusseuxI|1846|p=29}}. ഫ്രാൻസിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് ഇറ്റലിയുടെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തിയിലെ പീഡ്മോൺ നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു ആദ്യ ലക്ഷ്യം. ഈ സന്ദർഭത്തിലാണ് Buonaparte എന്നത് Bonaparte ആയതെന്നും {{sfn|Barnett |1978|p=43}} അതല്ല ഫ്രഞ്ചു പൗരന്മാരായപ്പോൾത്തന്നെ അങ്ങനെ എഴുതിത്തുടങ്ങിയെന്നും{{sfn|Gaurgaud |1903|p=35}} വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്. ====പീഡ്മോൺ 1796 മാർച്ച്-ഏപ്രിൽ==== [[ആൽപ്സ്|ആൽപ്സ് മലനിരകൾക്കിടയിലെ]] പീഡ്മോൺ നാട്ടുരാജ്യത്തെ സഹായിക്കാൻ ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം എത്തിയിരുന്നു. മോൺടോനോട്ടിലും മോൺഡോവിയിലും ഡീഗോവിലും വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തി. മെയ് മാസത്തിൽ നടത്തിയ ഉടമ്പടിയനുസരിച്ച് പീഡ്മോൺ രാജാവ് നിരുപാധികം കീഴടങ്ങി. ====ലോഡി യുദ്ധം 1796 മെയ് ==== ലോഡി പ്രവിശ്യയിലെ ഓസ്ട്രിയൻ സേനയെ നെപോളിയൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഈ യുദ്ധത്തിൽ നെപോളിയൻ സൈനികരോടൊപ്പം നിന്നു പൊരുതിയതായും അങ്ങനെ സൈനികരുടെ സ്നേഹാദരങ്ങൾ നേടിയെടുത്തതായും പറയപ്പെടുന്നു<ref>[http://www.britannica.com/event/Battle-of-Lodi. ലോഡി യുദ്ധം]]</ref>,{{sfn|LockhartI |1835|p=47,81}} ====മാൺടുവാ കീഴടക്കൽ 1796 ജൂലൈ 1797 ഫെബ്രുവരി- ==== തടാകങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു മാൺടുവാ. നാടുവാഴിയുടെ രക്ഷക്കായി ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം അണി നിരന്നു. ലോണാറ്റോ, കാസ്റ്റിഗ്ലിയൻ,റോവെർട്ടേ, ബസ്സാനോ, കല്യാനോ, കാൾഡീറോ, അർകോൾ, റിവോളി എന്നിങ്ങനെ പലയിടത്തും വെച്ചു എട്ടു മാസങ്ങളോളം നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിലൂടെ നെപോളിയൻ സൈനികരോടൊപ്പം നിന്ന് മാൺടുവ കീഴ്പെടുത്തി.{{sfn|AbbottI|1883|p=129-130}}. [[വെനീസ്]] നിഷ്പക്ഷത പാലിക്കാൻ സമ്മതിച്ചു{{sfn|LockhartI |1835|p=86}}. തെക്കോട്ടു നീങ്ങിയ നെപോളിയന്റെ സൈന്യവും [[റോം|റോമുമായി]] മൂന്നു ദിവസത്തെ യാത്രയുടെ ദൂരമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. [[മാർപാപ്പ]] സമാധാന ഉടമ്പടിക്കു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=144}}. ഓസ്ട്രിയൻ സൈനികമേധാവി ആർച് ഡ്യൂക് ചാൾസും സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾക്കു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=145}},{{sfn|LockhartI |1835|p=84}} ====കാംപോഫെർമിയോ ഉടമ്പടി 1797 നവമ്പർ==== വടക്കുകിഴക്കൻ ഇറ്റലിയിലെ ഒരു കൊച്ചു ഗ്രാമമായിരുന്ന കാംപോഫെർമിയോയിൽ വെച്ച് നെപോളിയൻ പരാജിത രാഷ്ട്രങ്ങളുമായി ഉടമ്പടി ചെയ്തു. തന്റെ ഇറ്റാലിയൻ ദൗത്യത്തിന് നെപോളിയൻ വിജയകരമായ അന്ത്യം കുറിച്ചത് ഈ ഉടമ്പടിയിലൂടേയാണ്. 1792 മുതൽ 1797 വരെ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെ പൊരുതിയ ഒന്നാം യുറോപ്യൻ സൈനിക കൂട്ടായ്മയുടെ (First Coalition) ചരമക്കുറിപ്പു കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. ഓസ്ട്രിയയുടേയും ഇറ്റലിയുടേയും പല പ്രദേശങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റേതായി.{{sfn|AbbottI|1883|p=160,164}},{{sfn|LockhartI |1835|p=98-99}}. ====പാരിസിൽ 1797-ഡിസമ്പർ-1798 മെയ്==== വിജയികളായി തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയനും സൈന്യവും ഏറെ പ്രശംസകൾക്കു പാത്രമായി{{sfn|Bourrienne I|p=111}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=183}} .നെപോളിയന്റെ വസതി നിന്നിരുന്ന പാതക്കുതന്നെ വിജയപഥം ( rue de la victoire) എന്നു പേരുമാറ്റം സംഭവിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|p=126}}. നെപോളിയന് സമൂഹത്തിലെ വരേണ്യരുടെ സഭയായ ഫ്രഞ്ചു അകാദമിയിൽ( Institut de Francais) അംഗത്വം ലഭിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=126}},{{sfn|HewestonII|p=35}}. പക്ഷെ നെപോളിയന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന ജനസ്വാധീനം ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങളെ അസ്വസ്ഥരാക്കി{{sfn|AbbottI|1883|p=166,172}}{{sfn|LockhartI |1835|p=101-102}}. മാത്രമല്ല, ഡയറക്റ്ററിയിലെ അംഗത്വത്തിനും നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=127}}, {{sfn|Barras|p=215,317}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=190}} . ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് നെപോളിയന്റെ മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ട് റോമിലേക്കുള്ള അംബാസഡറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടത്.{{sfn|CorJoseph|p=30, Letter43}} . കാംപോഫെർമിയോ ഉടമ്പടിയിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ഭാഗഭാക്കായിരുന്നില്ല{{sfn|AbbottI|1883|p=170}}. ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തി രേഖകൾ അംഗീകരിക്കാനും പിടിച്ചെടുത്ത കോളനികൾ കൈമാറാനും ഇംഗ്ലണ്ട് തയ്യാറായെങ്കിലും ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്ക് ഒത്തുതീർപ്പിന് തയ്യാറായില്ല. സാമ്പത്തികമായി ഏറെ ഞെരുക്കത്തിലായിരുന്ന ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് നോട്ടമിട്ടത് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സമ്പന്നവും വിപുലവുമായ പൗരസ്ത്യ കോളനികളേയായിരുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു [[ഇന്ത്യ]]. [[മധ്യധരണ്യാഴി |മധ്യധരണ്യാഴിയിൽ]] ഫ്രഞ്ചു നാവികസേനക്കാണ് മേൽക്കോയ്മ എന്നിരിക്കേ [[ഈജിപ്ത്]] കീഴടക്കി, അതു വഴി ഇന്ത്യയിലെത്താനായിരുന്നു ഡയറക്റ്ററിയുടേയും നെപോളിയന്റേയും പദ്ധതി{{sfn|AbbottI|1883|p=170,174}},{{sfn|LockhartI |1835|p=108}}. ഈ പദ്ധതിയുടെ ആസൂത്രണം മുഴുവനായത് 1798 മാർച്ചിലാണ്. പൗരസ്ത്യസേനാവിഭാഗത്തിന്റെ (Army of the Orient) തലവനായി നെപോളിയൻ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. {{sfn|Barnett |1978|p=55-56}} ===ഈജിപ്തിലേക്ക് 1798 മെയ് -1799 ഓഗസ്റ്റ് === [[പ്രമാണം:Napoleons Campaign in Egypt 1798.jpg|250px|thumb|right| നെപോളിയൻറെ ഈജിപ്ത് യുദ്ധങ്ങൾ]] 1798 മെയ് 19-ന് നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു{{sfn|LockhartI |1835|p=112}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=225}}. ഈജിപ്ത് വാണിരുന്നത് [[മംലൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|മാമൂലെക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന നാടുവാഴികളായിരുന്നു. ജൂലൈ രണ്ടിന് ഈജിപ്ഷ്യൻ തുറമുഖ പട്ടണം [[അലക്സാണ്ട്രിയ |അലക്സാൻഡ്രിയ]] അതിക്രമിച്ചു കൈവശപ്പെടുത്തി. മൂവായിരത്തോളം സൈനികരേയും യുദ്ധക്കപ്പലുകളേയും കീഴുദ്യോഗസ്ഥൻ ക്ലീബറുടെ ചുമതലയിൽ അലക്സാൻഡ്രിയയിൽത്തന്നെ നിർത്തിയശേഷം നെപോളിയനും ബാക്കി സൈന്യവും [[കെയ്റോ|കെയ്റോക്കു]] നേരെ നീങ്ങി. യുദ്ധക്കോപ്പുകളും മറ്റു ചരക്കുകളും ചങ്ങാടത്തിൽ കയറ്റി [[നൈൽ നദി|നൈൽ നദിയിലൂടെ]] അയക്കാനും അവക്ക് അകമ്പടിയെന്നോണം സൈന്യം കരയിലൂടെ പോകാനുമായിരുന്നു പ്ലാൻ. നെപോളിയനും സൈനികരോടൊപ്പം തന്നെ നീങ്ങി.{{sfn|AbbottI|1883|p=189}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=147}}, {{sfn|LockhartI |1835|p=116}} [[File:Napoleon-Gérome.jpg|thumb|left|നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിൽ ]] കെയ്റോക്കു നാലഞ്ചു മൈലകലെ വെച്ച് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം മുറാദ് ബേയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മാമുലെക്കു് സൈന്യവുമായി ഏറ്റുമുട്ടി{{sfn|AbbottI|1883|p=193}}. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലിനെ [[ പിരമിഡ് പിരമിഡ് യുദ്ധം|പിരമിഡ് യുദ്ധമെന്നു]](Battle of Pyramids) വിശേഷിപ്പിച്ചത് നെപോളിയൻ തന്നെയായിരുന്നു. കാരണം യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പത്തു പതിനഞ്ചു മൈലകളേയുള്ള കൂറ്റൻ [[പിരമിഡുകൾ]] കാണാമായിരുന്നത്രെ.{{sfn|LockhartI |1835|p=117-118}} പിരമിഡ് യുദ്ധം നെപോളിയൻ നിഷ്പ്രയാസം ജയിച്ചു. കാരണം മാമുലുക്കു സൈന്യത്തേക്കാളും മികച്ച ആയുധങ്ങളും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിനുണ്ടായിരുന്നു{{sfn|Barnett |1978|p=58}}. സൈന്യത്തെ ചതുരാകൃതിയിലാണ് നെപോളിയൻ വിന്യസിച്ചത്, ഈ വിന്യാസം മികച്ച യുദ്ധതന്ത്രമായി അറിയപ്പെട്ടു.{{sfn|AbbottI|1883|p=192-194}}. ഈ യുദ്ധത്തോടെ നെപോളിയൻ ഈജിപ്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു. പക്ഷെ ഇതിനിടയക്ക് നെപോളിയന് അവശ്യം വേണ്ടിയിരുന്ന യുദ്ധസാമഗ്രികളുമായെത്തിയവയും അബൂക്കർ ഉൾക്കടലിൽ നങ്കുരമിട്ടിരുന്നവയുമായ എല്ലാ ഫ്രഞ്ചു കപ്പലുകളും 1798 ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യവാരത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികമേധാവി അഡ്നമിറൽ [[ഹൊറേഷ്യോ നെൽസൺ]] നശിപ്പിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=200-201}},{{sfn|LockhartI |1835|p=120}}. നൈൽ യുദ്ധം (Battle of Nile) എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ പ്രതിക്രിയയോടെ നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയി{{sfn|AbbottI|1883|p=202}}. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഈജിപ്ത് ഒരു ഫ്രഞ്ചു കോളനിയെന്ന നിലയിൽ പ്രയോജനപ്പെടുത്താനും നെപോളിയന് കഴിയാതായി{{sfn|Barnett |1978|p=61}}. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=154-155}} 1798 സപ്റ്റമ്പറിൽ [[തുർക്കി |തുർക്കി സുൽത്താൻ]] ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[സിറിയ |സിറിയയിലെ]] ഗവർണർ ജെസ്സാർ പാഷയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പടയൊരുക്കം തുടങ്ങി. ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് [[സീനായ്‌ ഉപദ്വീപ് |സിനായ് മരുഭൂമി]] താണ്ടി സിറിയയിലേക്കു കടന്ന് തന്ത്രപ്രാധാന്യമുള്ള അക്ര് കോട്ട (ഇന്ന് [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലെ]] അക്കോ) കൈവശപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയൻ തീരുമാനിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=204}}. 1799 ഫെബ്രുവരിയോടെ തയ്യാറടുപ്പുകൾ പൂർത്തിയായി. സൈന്യത്തിന്റെ നീക്കം തുടങ്ങി. മൂന്നു മാസത്തോളം കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടന്നെങ്കിലും പൂർണമായി വിഫലമായി. നെപോളിയനും സൈന്യവും കെയ്റോയിലേക്കു തിരിച്ചു വരാൻ തീർച്ചയാക്കി {{sfn|LockhartI |1835|p=130}}. ഇതിനകം സൈനികരിൽ വലിയൊരു ഭാഗം [[പ്ലേഗ്|പ്ലേഗു]] ബാധിതരായി. ആസന്ന മരണരായ സൈനികരെ അമിതമായ തോതിൽ [[കറുപ്പ് (സസ്യം) |ഓപിയം ]] നല്കി കൊല്ലാൻ നെപോളിയൻ സൈനിക ഡോക്റ്റർക്ക് ആദേശം നല്കിയെന്ന് പ്രസ്താവങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ അത് വെറും തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ ഫലമാണെന്ന് നെപോളിയൻ പിന്നീട് സെന്റ് ഹെലേനയിൽ വെച്ചു പറഞ്ഞുവത്രെ. {{sfn|LockhartI |1835|p=126,131-132}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=183,196}} ഇന്ത്യയിലെ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി |ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] പട്ടാളത്തിനെതിരെ യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടിരുന്ന [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപു സുൽത്താനുമായി]] നെപോളിയൻ സമ്പർക്കം പുലർത്താൻ ശ്രമിച്ചതായി കാണുന്നു.{{sfn|Watson|2003|p=12-13|}}.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=A28IAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&hl=en#v=onepage&q&f=false ടിപു സുൽത്താൻ-ഫ്രാൻസ് സൗഹൃദം- ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ 1799]</ref> <ref>[https://books.google.co.in/books?id=dLURAAAAYAAJ&pg=PA341&hl=en#v=onepage&q&f=false Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor: From the Origin of the Hindoo Government of that State, to the Extinction of the Mohammedan Dynasty in 1799 by Mark Wilks 1817. page 380]</ref>,{{sfn|Bourrienne I|1831|p=171}} എന്നാൽ നാലാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപു സുൽത്താൻ മരിച്ചതോടെ(1799 മെയ് 4) ഈ പദ്ധതികളൊക്കെ അലസിപ്പോയി. 1799 ജൂണിൽ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെയുള്ള യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ രണ്ടാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മയിൽ ബ്രിട്ടനും ഒപ്പു വെച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=206}}. ബ്രിട്ടന്റെ പിൻബലത്തോടെ അബുകീറിലിറങ്ങിയ [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം |ഓട്ടോമാൻ സൈന്യം]] നെപോളിയന്റെ സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചു. ജൂലൈ 22-നു നടന്ന ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം നിർണായകവിജയം നേടിയെടുത്തെങ്കിലും ഒരു മാസത്തിനകം, സൈന്യത്തിന്റെ ചുമതല കീഴുദ്യോഗസ്ഥൻ ക്ലീബറിനെ ഏല്പിച്ച് നെപോളിയൻ പാരിസിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി{{sfn|Barnett |1978|p=65}}, {{sfn|AbbottI|1883|p=238-240}}. കാരണം ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങൾക്കിടയിലെ അധികാര വടംവലികളുടേയും ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തിപ്രവിശ്യകളിൽ രണ്ടാം യുറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ തുടങ്ങിവെച്ച ആക്രമണങ്ങളുടേയും വിവരങ്ങൾ നെപോളിയനു ലഭിച്ചിരുന്നു.{{sfn|LockhartI |1835|p=135-136}}. മാത്രമല്ല ഈജിപ്തിൽനിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള പാതകളൊക്കെയും അടഞ്ഞു പോയിരുന്നു{{sfn|Gaurgaud |1903|p=70}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=211}}. ഡയറക്റ്ററിയിൽ നിന്ന് യാതൊരു വിധ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കും കാത്തു നില്ക്കാതെ നെപോളിയൻ സ്വേച്ഛയാ എടുത്ത തീരുമാനമായിരുന്നു ഇത്. ഇതേക്കുറിച്ച് ക്ലീബർ പിന്നീട് ഡയറക്റ്റിയോടു പരാതിപ്പെടുകയുണ്ടായി.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=262-265}}.നെപോളിയനും അഞ്ചു കീഴുദ്യോഗസ്ഥന്മാരും ഓഗസ്റ്റ് 22-ന് അലെക്സാൻഡ്രിയയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട് ഒക്റ്റോബർ 9-ന് ഫ്രാൻസിലെ തെക്കുകിഴക്കേ തിരത്തുള്ള ഫ്രെജസ് എന്ന കൊച്ചു തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. പിന്നീട് അവിടെനിന്ന് പാരിസിലേക്കു യാത്രയായി. നെപോളിയന്റെ ആകസ്മികമായ വരവ് ഡയറക്റ്ററിയും ജനങ്ങളും സ്വാഗതം ചെയ്യുകയാണുണ്ടായത്{{sfn|Bourrienne I|1831|p=219,223}},{{sfn|HewestonII|p=43}}{{sfn|LockhartI |1835|p=142}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=32-33}}. ==അധികാരത്തിലേക്ക് 1799-1804 == ===പശ്ചാത്തലം=== {{പ്രധാനലേഖനം|ഡയറക്റ്ററി ഭരണം (ഫ്രാൻസ്)}} 1797 -1799 കാലത്ത് നെപോളിയൻ യുദ്ധരംഗത്തായിരുന്നപ്പോൾ ഡയറക്റ്ററിയുടെ ഔദ്ധത്യം ഫ്രഞ്ചുരാഷ്ട്രീയസാമൂഹ്യമേഖലകളിൽ വലിയ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി{{sfn|BarrasIII|1831|p=xvii}}. *'''18 ഫ്രക്റ്റിഡോർ വർഷം V''' (4 സപ്റ്റമ്പർ.1797)-രാജഭക്തരെന്നു സംശയിക്കപ്പെട്ട 197 അംഗങ്ങളെ ഡയറക്റ്ററി നിയമസഭയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി{{sfn|ThiersFH V|1838|p=149-151}},{{sfn|BarrasIII|1831|p=23-28}} *'''22 ഫ്ലോറിൽ വർഷം VI''' (11 മെയ് 1798)-അരാജകത്വവാദികളെന്നു സംശയിക്കപ്പെട്ട 60 പേർക്ക് നിയമസഭാംഗത്വം നഷ്ടമായി{{sfn|BarrasIII|1831|p=257-63}}. *'''30 പ്രയറിയാ VII''' (18 ജൂൺ 1799)-ഭരണകൂടത്തിനുനേരെ (executive)നിയമസഭാംഗങ്ങളുടെ(legislative) വക തിരിച്ചടി- രണ്ടു ഡയറക്റ്റർമാർ രാജിവെച്ചൊഴിയാൻ നിർബന്ധിതരായി{{sfn|ThiersFH V|1838|p= 347-353}} . നിയമസഭകളും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള സ്പർദ്ധ കാരണം ഭരണം അസാധ്യമായിത്തീർന്നിരുന്നു. അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയുടെ നേതൃത്വം പോൾ ബറാസിനും ഇമ്മാന്വേൽ ഷിയെസിനുമായിരുന്നു മറ്റു മൂന്നു പേർ മൂലാ, ഗോബിയർ,ഡൂക്കോസ് വെറും നാമമാത്ര അംഗങ്ങളും{{sfn|BarrasIII|1831|p=xv}},{{sfn|CorJoseph|p=2}}. ച്വാ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന രാജഭക്തർ പശ്ചിമ പ്രവിശ്യകളിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ചു വരികയായിരുന്നു. രണ്ടു നിയമസഭകളിലും സദാ ഉൾപ്പോരുകൾ നടന്നു{{sfn|BarrasIII|1831|p=xv}}. ദേശഭക്തരെന്ന് സ്വയം വിശേഷിപ്പിച്ച വിപ്ലവവാദികൾ(Jacobines) എല്ലാ മിതവാദികളേയും രാജഭക്തരായി (റോയലിസ്റ്റ്) മുദ്രകുത്തി; മിതവാദികൾ വിപ്ലവവാദികളെ അരാജകത്വവാദികളായി പഴിച്ചു{{sfn|BarrasIII|p=xv}},{{sfn|Barnett |1978|p=67}},. മിതവാദികളായിരുന്ന ബറാസും , ഷിയെസും നെപോളിയനുമായി പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ചർച്ചകൾ നടത്തി{{sfn|Gaurgaud |1903|p=73}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=225}}. പാർലമെന്റിന്റെ രണ്ടു സഭകളും ഡയറക്റ്ററിയുടെ അധികാരപരിധിയെ വെട്ടിച്ചുരുക്കുന്നതിനാൽ കാര്യക്ഷമമായ ഭരണനിർവഹണം നടക്കാനാവുന്നില്ല എന്നതായിരുന്നു ഇരുവരുടേയും പരാതികൾ.നിലവിലുള്ള ഭരണഘടന റദ്ദാക്കി രണ്ടു നിയമസഭകളും(legislative) പിരിച്ചു വിട്ട്, അധികാരം ഭരണാധികാരികളിൽ (executive) മാത്രം ഒതുങ്ങിനില്ക്കുന്ന പുതിയൊരു ഭരണസംവിധാനം നടപ്പാക്കാനായിരുന്നു ഷിയെസിന്റെ പദ്ധതി, ബറാസ്സിന് തന്റേതായ ചില ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|LockhartI |1835|p=142-143}},{{sfn|HewestonII|p=44-45}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=xvii,xxi=xxiv}} . അധികാരകേന്ദ്രീകരണത്തിനായുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ, ജനപ്രിയനായ സൈനികനേതാവ് നെപോളിയന്റെ പിൻബലം ഇരുവർക്കും വേണ്ടിയിരുന്നു. ഡയറക്റ്ററി അംഗത്വം വേണമെന്ന നെപോളിയന്റെ ആവശ്യം, വയസ്സ് 40 ആയിട്ടില്ലെന്ന കാരണത്താൽ വീണ്ടും നിരാകരിക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=232}}. എന്നാൽ സൈന്യത്തലവനായി നെപോളിയനെ നിയമിക്കാൻ ഷിയേസ് ഒരുക്കമായിരുന്നു. അതിരഹസ്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത രാഷ്ട്രീയ ഗൂഢാലോചന നടപ്പാക്കുന്നതിൽ നെപോളിയൻ ഷിയെസിനെ പിന്താങ്ങി{{sfn|Gaurgaud |1903|p=76}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=233}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=77-80}}. ===ഡയറക്റ്ററിയുടെ പതനം -19 ബ്രുമേർ(10, നവമ്പർ 1799) === രാജ്യത്തിനകത്ത് ഭീകരവാദികൾ ആക്രമണത്തിനു മുതിരുന്നെന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, നവമ്പർ ഒമ്പതിന് രാവിലെ എട്ടുമണിക്ക് പാർലമെന്റിന്റെ അസാധാരണയോഗം വിളിച്ചു കൂട്ടാൻ ഡയറക്റ്ററി തീരുമാനിച്ചു. നെപോളിയന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടായിരുന്നു അഞ്ഞൂറംഗ സമിതിയുടെ (lower house) അധ്യക്ഷൻ എന്നതും ഏറെ സഹായകരമായി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=231}}. മൂന്നു മണിക്കൂർ മുമ്പു മാത്രമേ ഈ വിവരം അംഗങ്ങളെ, (അതും തങ്ങളുടെ അനുകൂലികളെ മാത്രം) അറിയിച്ചിരുന്നുള്ളു. ഈ യോഗത്തിൽ, രാജ്യത്തിനകത്തെ ഭീഷണി മുൻനിർത്തി നെപോളിയൻ പാരീസിനകത്തുള്ള സകല സൈനികഘടകങ്ങളുടേയും സർവാധികാരിയായി(കമാൻഡർ ഇൻ ചീഫ്) നിയമിക്കപ്പെട്ടു; അടുത്ത പാർലമെന്റ് യോഗം പാരിസിനു പുറത്ത്, സാക്ലൂവിൽവെച്ച് പിറ്റേന്ന് കൂടുമെന്നും തീരുമാനമായി{{sfn|HewestonII|p=49}}. ഈ തീരുമാനം പുറംലോകത്തെ അറിയിച്ചത് നെപോളിയൻ തന്നെയായിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=234,237}}. 10 നവമ്പറിന് (വിപ്ലവ കലണ്ടർ 19 ബ്രൂമേർ) ഇരു സഭകളും സാക്ലൂവിൽ സമ്മേളിച്ചു.നെപോളിയൻ സൈന്യബലത്തോടെ രംഗത്തെത്തി. പ്രതിപക്ഷം അതിശക്തമായി പ്രതികരിച്ചെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ അട്ടിമറി നടന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=240}},{{sfn|LockhartI |1835|p=147-149}},{{sfn|HewestonII|p=54-55}}. ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ പിരിച്ചു വിടപ്പെട്ടു. ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങൾ അനിഷ്ടത്തോടെയെങ്കിലും രാജിവെച്ചൊഴിഞ്ഞു. ഭരണം താത്കാലികമായി നെപോളിയൻ,ഷിയെസ് , ഡൂക്കോസ് എന്ന മൂന്നംഗ കൗൺസിലിൽ നിക്ഷിപ്തമായി{{sfn|Barnett |1978|p=69}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=248}}. ===കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം=== {{പ്രധാനലേഖനം|കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)}} അന്നു രാത്രി പതിനൊന്നു മണിക്ക് നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു ജനതക്ക് ഒരു തുറന്ന കത്തെഴുതിയതായി ബൂറിയേൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=246}}. ഈ കത്തിൽ താൻ അധികാരമേൽക്കാൻ ഇടയായ സാഹചര്യങ്ങൾ നെപോളിയൻ വ്യക്തമാക്കി. രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ഭീഷണികളും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ കെടുകാര്യസ്ഥതയും ഫ്രാൻസിന്റെ അഖണ്ഡതക്കും വിപ്ലവാദർശങ്ങൾക്കും ഭീഷണിയായി ഭവിച്ചതു കണ്ട് ധാർമികരോഷം കൊണ്ട താൻ, രാഷ്ട്രത്തോടും ഭരണഘടനയോടും പ്രതിബന്ധതയുള്ള പട്ടാളക്കാരനെന്ന നിലയിൽ, ചുമതലാബോധമുള്ള പൗരനെന്ന നിലയിൽ ജനാധിപത്യവും സ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കണമെന്ന സദുദ്ദേശത്തോടെ എടുത്ത തീരുമാനമാണിതെന്ന് നെപോളിയൻ ജനങ്ങളെ അറിയിച്ചു.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=246}},{{sfn|AbbottI|1883|p=271}},{{sfn|HewestonII|p=58}} പിറ്റേന്ന് നെപോളിയനും കുടുംബവും വിജയപഥത്തിലെ (rue de la victoire) വീട്ടിൽ നിന്ന് ലക്സംബുർഗ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി{{sfn|Barnett |1978|p=70}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=253,257}},{{sfn|AbbottI|1883|p=271}}. ഒന്നാം കൗൺസിൽ എന്ന നിലക്ക് നെപോളിയൻ പുറപ്പെടുവിച്ച അതിപ്രധാനമായ പല ഉത്തരവുകളിൽ ചിലത് ഇപ്രകാരമായിരുന്നു . ==== അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു ==== രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ശത്രുക്കൾ ഫ്രാൻസിനെ തകർക്കാൻ തക്കം പാർത്തിരിക്കയാണെന്ന മുഖവുരയോടേയാണ് 16 ജനവരി 1800-ന് ഈ ഉത്തരവ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്. നിലവിലിരുന്ന എഴുപത്തിമൂന്നു പത്രങ്ങളിൽ പതിമൂന്നു പത്രങ്ങൾക്കേ പ്രസിദ്ധീകരണാനുമതി നല്കിയുള്ളു. വർഷാന്ത്യത്തോടെ ഇത് ഇത് ഒമ്പതായി ചുരുങ്ങി. വാർത്തകളും പുസ്തകങ്ങളഉം ലഘുലേഖകളും കർശനമായ സെൻസർഷിപ്പിന് വിധേയമാക്കപ്പെട്ടു. തന്നെ ഇകഴ്ത്തിക്കാണിക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷുപത്രങ്ങൾക്ക് ഫ്രാൻസിനകത്ത് വിലക്കു കല്പിച്ചു. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=285-286}},{{sfn|Barnett |1978|p=84}}. ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസ് എന്ന വരേണ്യസഭയിലെ രാഷ്ട്രീയവിശകലനം ഉൾപ്പെടെ പല വിഭാഗങ്ങളും റദ്ദാക്കി. ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും, ബുദ്ധിജീവികളും സാധാരണജനതയും ചാരപ്പോലീസുകാരുടെ നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=299-304}},{{sfn|Barnett |1978|p=85}}. ചാരപ്പോലീസ് അധികാരിയും സ്വകാര്യ സെക്രട്ടറിയുമായി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=325}} നിയമിതനായ ബൂരിയേൻ പിന്നീട് ''നെപോളിയനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണകൾ'' എന്ന പുസ്തകമെഴുതി{{sfn|Bourrienne I|1831}}. ====ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ്==== നെപോളിയൻ ഫ്രാൻസിലെ വ്യാപാരികളും സ്വകാര്യ ബാങ്കുടമകളുമായി യി ചർച്ചകൾ നടത്തി{{sfn|HewestonII|p=70}}. ഫ്രാൻസിന്റെ സാമ്പത്തിക-വികസന പദ്ധതികൾക്കായി ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ് (Bank of France)18 ജനവരി 1800-ന് സ്താപിതമായി. <ref>[https://www.banque-france.fr/en/banque-de-france/history/the-milestones/1800-creation-of-the-banque-de-france.html ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ്]</ref>. ==== പുതിയ ഭരണഘടന, ജനഹിതപരിശോധന, ഭരണകൂടം==== [[പ്രമാണം:Constitution an VIII et le Empire Francais.png|thumb|250px|right|ഭരണസംവിധാനം നെപോളിയന്റെ വാഴ്ചക്കാലത്ത് ]] [[File:3consuls.jpg|250px|thumb|left| മൂന്നു കൗൺസിലുകൾ-കാംബസേഴ്സ്, നെപോളിയൻ, ലൂബ്രാൺ ]] പുതിയ ഭരണഘടനക്ക് രൂപം നല്കപ്പെട്ടു. മൂന്നംഗ കൗൺസിൽ ഭരണം നടത്തും. കൗൺസിലർമാരുടെ കാലാവധി പത്തുകൊല്ലം. കൗൺസിലിൽ തന്റെ സ്ഥാനം അദ്വിതീയമായിരിക്കണമെന്നും സഹകൗണസിലർമാരെ തെരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അധികാരം തനിക്കുണ്ടായിരിക്കണമെന്നും നെപോളിയൻ ശഠിച്ചു. അങ്ങനെ അധികാരം നെപോളിയനിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായി{{sfn|Barnett |1978|p=69}}.സഹകൗൺസിലർമാരായി കാംബസേഴ്സ്, ലൂബ്രാൺ എന്നിവരെ നെപോളിയൻ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തു. ട്രിബൂണാറ്റ്(lower house) ,സെനറ്റ് (upper house) പുതിയ ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ നിലവിൽ വന്നു. ട്രിബൂണാറ്റിന് ബില്ലുകൾ അംഗീകരിക്കുകയോ നിരാകരിക്കാനോ ഉള്ള അധികാരമേ ഉണ്ടാവൂ. ഭേദഗതി ചെയ്യാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല. സെനറ്റിലെ പകുതി അംഗങ്ങളെ ഒന്നാം കൗൺസിൽ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യും. അവർ മറ്റേ പകുതിയേയും.{{sfn|Barnett |1978|p=69}},{{sfn|LockhartI |1835|p=157-58}}. വിപ്ലവവർഷം എട്ടിലെ ഭരണഘടന (Constitution of the year VIII) എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ പുതിയ ഭരണഘടന, 1799 ഡിസമ്പർ 13-ന് (22ഫ്രിമേർ, year VIII)ജനങ്ങൾക്കു മുമ്പാകെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു{{sfn|HewestonII|p=71}}.1800 ഫിബ്രവരി 7-ന് (18 Pluviose, year VIII) വമ്പിച്ച ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ഫ്രഞ്ചു ജനത ഇതംഗീകരിച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=280}},. കോൺസുലേറ്റ് ഭരണവ്യവസ്ഥക്ക് ജനകീയ അംഗീകാരം കൈവന്നു. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=253- 254}}. ഫെബ്രുവരി 18-ന് (പ്ലൂവിയോസ്- 30)നെപോളിയൻ ട്യുല്ലെറി കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി{{sfn|Bourrienne I|1831|p= 305-307, 309-310}},{{sfn|AbbottI|1883|p=282}}. ഭരണഘടനയിൽ 7 അധ്യായങ്ങളിലായി 95 ഖണ്ഡികകളുണ്ടായിരുന്നു. പുതിയ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ പ്രതിരോധം, ധനകാര്യം, നാവികവിഭാഗം,നീതിന്യായം, ആഭ്യന്തരം, പോലീസ്, വിദേശകാര്യം എന്നീ വകുപ്പുകളാണുണ്ടായിരുന്നത്. താമസിയാതെ ആഭ്യന്തരവകുപ്പു മന്ത്രിയായി നെപോളിയന്റെ ഇളയസഹോദരൻ ലൂസിയെൻ ചുമതലയേറ്റു{{sfn|Bourrienne I|1831|p= 254}}.൧ ====ഭരണം: നയങ്ങൾ, പരിഷ്കാരങ്ങൾ ==== *ഡയറക്റ്ററി വാഴ്ചക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയക്കുറ്റം ചുമത്തി ഒരു പാടു പേർ തടവിലാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മാത്രമല്ല ഒളിവിൽ പോയവരുടെ ബന്ധുമിത്രാദികളെ തടവിലാക്കാനുള്ള നിയമവും (Loi des otages) ഡയറക്റ്ററി നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നു. ഒന്നാം കൗൺസിലെന്ന നിലക്ക് നെപോളിയൻ ആദ്യമായി ചെയ്ത പ്രവർത്തികളിലൊന്ന് അകാരണമായി അറസ്റ്റുചെയ്യപ്പെട്ടവരെ മോചിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങളാൽ ദേശബഹിഷ്കൃതരായ ഫ്രഞ്ചുപൗരന്മാർക്ക് തിരിച്ചു വരാനുള്ള സുഗമമായ വഴികളും ഒരുക്കിക്കൊടുത്തു. ഈ നടപടികളിലൂടെ നെപോളിയൻ തന്റെ ജനപിന്തുണ ഒന്നുകൂടി അരക്കിട്ടുറപ്പിച്ചു.{{sfn|Barnett |1978|p=70}},{{sfn|AbbottI|1883|p=277}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=289}}. *കേന്ദ്ര-പ്രാദേശിക ഭരണവ്യവസ്ഥകളും സ്ഥാപനങ്ങളും നെപോളിയൻ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. വകുപ്പുകളും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ആഴ്ചതോറും നെപോളിയന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന് വിധേയമായി. ഓരോമന്ത്രിയും പ്രതിദിന റിപോർട്ട് നല്കേണ്ടിയിരുന്നു.{{sfn|Barnett |1978|p=70-71}}. *സൈന്യത്തിന്റെ താത്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ നെപോളിയൻ മറന്നില്ല. വിശിഷ്ട സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചവർ പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾക്ക് അർഹരായി{{sfn|AbbottI|1883|p=285-286}}. *സാമ്പത്തികനില മെച്ചപ്പെടുത്താനായി നെപോളിയൻ പല പദ്ധതികളും ആസൂത്രണം ചെയ്തു.ഫ്രഞ്ചു അധീനപ്രദേശങ്ങളായിരുന്ന സ്വിറ്റ്സർലാൻഡ്, ഹോളണ്ട്, ജനോവ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അധികകരം ഈടാക്കി{{sfn|Barnett |1978|p=70-71}}. ഭീഷണികളും അഴിമതിയും ഇല്ലാത്ത, നിയമാനുസൃതമായ ഭരണം നടത്തുമെന്ന ഉറപ്പു നല്കിയതിൽ ആശ്വാസം കൊണ്ട വ്യാപാരികളും ബാങ്കുടമകളും സർക്കാരിന് വായ്പ നല്കാൻ തയ്യാറായി{{sfn|Abbott|1883|p=285}}. *ലൂയി പതിനാറാമനെ കഴുവിലേറ്റിയ ദിനം (ജനവരി 21) വലിയ ആഘോഷങ്ങളോടെ വർഷന്തോറും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന പതിവ് നെപോളിയൻ നിർത്തലാക്കി. ഇത് സഭ്യരായ മനഷ്യർക്ക് ചേർന്നതല്ലെന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ വാദം{{sfn|AbbottI|1883|p=284-85}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=280}}. *വിപ്ലവസർക്കാർ നിർബന്ധപൂർവം അടച്ചു പൂട്ടിയ എല്ലാ മതസ്ഥാപനങ്ങൾക്കും തുറന്നു പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള സ്വതന്ത്ര്യം നെപോളിയൻ അനുവദിച്ചു കൊടുത്തു. ഈ നടപടി കുറെ പേരെ ,വിശേഷിച്ച് വിപ്ലവവാദികളേയും ബുദ്ധിജീവികളേയും പ്രക്ഷുബ്ധരാക്കി{{sfn|HewestonII|p=87-88}}. കാരണം ''മതരഹിതരാഷ്ട്രം'' വിപ്ലവമൂല്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. പക്ഷെ നെപോളിയൻ തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു, സാധാരണജനത നെപോളിയന്റെ കൂടെയായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=277,367-369,372}}.നെപോളിയനും [[മാർപ്പാപ്പ|മാർപാപ്പയുമായുള്ള ]] [[കോൺകോർദാ|ഉടമ്പടിക്കു]] ശേഷം കതോലികാ സഭ വലിയ ആർഭാടത്തോടെ 11 ഏപ്രിൽ 1802-ന് [[നോത്ര ദാം ദേവാലയം|നോത്ര് ദാം കത്തീഡ്രലിൽ]] പുനരുദ്ഘാടനം നടത്തി. ഈ ചടങ്ങിൽ നെപോളിയൻ പങ്കെടുത്തെങ്കിലും [[തിരുവോസ്തി]] സ്വീകരിച്ചില്ല..{{sfn|AbbottI|1883|p=370-371}},{{sfn|Barnett |1978|p=86-87}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=392-394}},{{sfn|Scott|1839|p=267-268}},{{sfn|LockhartI |1835|p=207-208}}. *ഫ്രാൻസിനുവേണ്ടി വേണ്ടി ആത്മാർപണബോധത്തോടെ സേവനമർപ്പിക്കുന്നവർക്കായി വിശിഷ്ടസേവാമെഡലുകൾ([[ലെജൺ ഓഫ് ഓണർ(ഫ്രാൻസ്) |Ordre national de la Légion d'honneur]]) നല്കാൻ നെപോളിയൻ തീരുമാനിച്ചത് വളരെയേറെ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി. എല്ലാ വിധത്തിലുമുള്ള സ്ഥാനമാനങ്ങൾ റദ്ദാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ''സമത്വം'' എന്ന വിപ്ലവാദർശത്തിനു ഇതു തികച്ചു വിരുദ്ധമാണെന്നും, വരേണ്യവർഗത്തിന്റേയും പഴയപാരമ്പര്യങ്ങളുടേയും (ancient regime) തിരിച്ചു വരവാണിതെന്നും പരക്കെ വാദമുയർന്നു. എന്നാൽ പഴയപാരമ്പര്യങ്ങൾ ജന്മാവകാശങ്ങളായിരുന്നെന്നും , താൻ നടപ്പാക്കുന്നത് യോഗ്യത(merit)മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്നുമുള്ള നെപോളിയൻറെ നിലപാട് ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചു..1802 മെയ് 19-ന് ഇതു നടപ്പിലായി.{{sfn|AbbottI|1883|p=382-384}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=414,}},{{sfn|LockhartI |1835|p=210-212}}. *പടിഞ്ഞാറൻ തീരപ്രവിശ്യയായ ലാവെൻഡി രാജഭക്തരുടെ ഒളിത്താവളവും ശക്തികേന്ദ്രവുമായിരുന്നു{{sfn|HewestonII|p=27}}. അവർ നിരന്തരം ആഭ്യന്തരസമരങ്ങൾ നടത്തി ഫ്രാൻസിന്റെ ക്രമസമാധാനം അവർ അലങ്കോേലപ്പെടുത്തി. ഇവരെ സഹായിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേനയും ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയൻ അവരുടെ നേതാവിനേയും അനുയായികളേയും ചർച്ചകൾക്കായി പാരീസിലേക്കു ക്ഷണിച്ചു. ദേശഭക്തിയുടെ പേരിൽ അവരിൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷം പേരേയും മനസാന്തരപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയനു കഴിഞ്ഞു. {{sfn|AbbottI|1883|p=290-291}}. *നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിക്കാനുള്ള ഉദ്യമം ആരംഭിച്ചു. ഫ്രാൻസിലെ ബഹുമാന്യരായ ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ സമിതി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.1801-ൽ നിയമാവലി പൂർത്തിയായെങ്കിലും 1804-ലാണ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്{{sfn|Barnett |1978|p=83-84}},{{sfn|LockhartI |1835|p=213}}. ===രണ്ടാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ 1799-1802=== [[പ്രമാണം:Battle of Hohenlinden, by Schirmer.jpg|thumb|200px|left|ഹോൺലിൻഡൻ യുദ്ധം 3ഡിസമ്പർ 1800. ചുവപ്പ് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം . നീല ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം]] അയൽശക്തികളായ ഓസ്ട്രിയയും ഇംഗ്ലണ്ടുമായി ഡയറക്റ്ററി വാഴ്ച ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന വിപ്ലവയുദ്ധങ്ങളിൽ ഒത്തുതീർപ്പിലെത്താൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=260-261}}. എന്നാൽ നെപോളിയന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന ജനസമ്മതി ഓസ്ട്രിയയും ഇംഗ്ലണ്ടും ആശങ്കയോടേയാണ് വീക്ഷിച്ചത്{{sfn|LockhartI |1835|p=164,166}},{{sfn|HewestonII|p=93-97}}. ====മാരെംഗോ, ഹോൺലിൻഡൻ യുദ്ധങ്ങൾ, ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടി==== [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1801.jpg|250px|thumb|right|യൂറോപ് ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടിക്കു ശേഷം ]] വടക്ക് [[ഇംഗ്ലീഷ് ചാനൽ |ഇംഗ്ലീഷ് ചാനലിൽ]] ഇംഗ്ലീഷു നാവികസൈന്യവും കരയിൽ തെക്കു വടക്കായി ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യവും നിരന്നു. സമാധാന ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഫ്രാൻസും യുദ്ധത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=291-298}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=337}}. തങ്ങളോളം സാമ്പത്തിക ശേഷിയും സൈന്യബലവും ഇല്ലാത്ത ഫ്രാൻസിനെ തോല്പിക്കുക എളുപ്പമാവുമെന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടും ഓസ്ട്രിയയും കരുതി{{sfn|AbbottI|1883|p=299}}. നെപോളിയന്റേയും കമാൻഡർ മോറോയുടേയും കീഴിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം പൊരുതി.14 ജൂൺ 1800-നു നടന്ന മാരെംഗോ യുദ്ധത്തിൽ ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യത്തെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയശേഷം നെപോളിയൻ ഓസ്ട്രിയയുമായി സമാധാന ഉടമ്പടിക്ക് തയ്യാറായി{{sfn|Abbott|1883|p=321-330}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=345-8}},{{sfn|Scott|1839|p=255-56}}. പക്ഷെ ഫ്രാൻസുമായി ഒറ്റക്ക് ഒത്തു തീർപ്പിലെത്താനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഓസ്ട്രിയക്ക് ഇല്ലായിരുന്നു. കാരണം , ബ്രിട്ടന്റെ അറിവോ സമ്മതമോ ഇല്ലാതെ ഓസ്ട്രിയ ഫ്രാൻസുമായി യാതൊരു ഇടപാടും നടത്തില്ലെന്നതായിരുന്നു ഓസ്ട്രിയക്കു ബ്രിട്ടൻ നല്കിയ സാമ്പത്തിക വായ്പയിലെ മുഖ്യ നിബന്ധന{{sfn|AbbottI|1883|p=332}}{{sfn|Scott|1839|p=258}}. ഈ വസ്തുത മറച്ചു വെച്ച് ഓസ്ട്രിയ സംഗതികൾ നീട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി{{sfn|AbbottI|1883|p=333-34}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=381}},{{sfn|LockhartI |1835|p=190}}. ശൈത്യമാസങ്ങളിൽ ആൽപ്സ് പർവതത്തിൽ മഞ്ഞുവീഴ്ച തുടങ്ങി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുപടനീക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ലെന്ന ഓസ്ട്രിയൻ കണക്കുകൂട്ടലുകളെ പാടേ അട്ടിമറിച്ച്, ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം ഓസ്ട്രിയയെ തെക്കും വടക്കും ആക്രമിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=335}}.ഹോൺലിൻഡൻ എന്ന സ്ഥലത്തു വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ഓസ്ട്രിയ പരാജയപ്പെട്ടു.വിയന്നക്കു മുപ്പതു മൈലകലെ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം നിലകൊണ്ടു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=383}},{{sfn|LockhartI |1835|p=195}}. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ഓസ്ട്രിയ ഒത്തു തീർപ്പിനു വഴങ്ങി. 1801 ഫെബ്രുവരി 9-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്ന ലൂൺവിൽ ഉടമ്പടി പ്രകാരം റൈൻ നദി ഫ്രാൻസിന്റെ സ്വാഭാവികവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ വടക്കു കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായി ഓസ്ട്രിയ അംഗീകരിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=336-339}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=384}},{{sfn|LockhartI |1835|p=195}}. ====ബ്രിട്ടന്റെ നാവിക ഉപരോധങ്ങൾ, അമിയേ ഉടമ്പടി ==== ഫ്രാൻസിന് [[ഇംഗ്ലീഷ് ചാനൽ|ഇംഗ്ലീഷുചാനലിലൂടേയുള്ള]] സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം ബ്രിട്ടീഷു കപ്പലുകൾ തടഞ്ഞു. ഇതോടെ ഫ്രാൻസിന്റെ സമുദ്രവാണിജ്യം മുടങ്ങി. അതുമാത്രമല്ല മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തിന്റേയും കപ്പലുകൾ പരിശോധിച്ച് ഫ്രാൻസിലേക്കെന്നു സംശയിക്കപ്പെടാവുന്ന ചരക്കുകൾ കണ്ടുകെട്ടാനുള്ള അവകാശവും അധികാരവും തങ്ങൾക്കുണ്ടെന്ന് ഇംഗ്ലണ്ട് പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=353}}. ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടിയിലൂടെ ഫ്രാൻസുമായി ഇതിനകം മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ സഖ്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു, റഷ്യയും ഈ സഖ്യത്തിൽ കൂട്ടുചേർന്നു{{sfn|LockhartI |1835|p=1196,198}}. അവരൊന്നിച്ച് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഔദ്ധത്യത്തിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു. പക്ഷെ ബ്രിട്ടീഷു നാവികസേന ചെറുത്തു നില്പ് തുടർന്നു. {{sfn|AbbottI|1883|p=354}}. ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസൈന്യത്തിന്റെ തലവൻ [[ഹൊറേഷ്യോ നെൽസൺ |നെൽസൺ]] ആയിരുന്നു{{sfn|AbbottI|1883|p=358}},{{sfn|Scott|1839|p=272}}. ചാനൽ കടന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെന്നല്ല, ലണ്ടനിൽത്തന്നെ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം എത്തുമെന്ന് നെപോളിയൻ പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=357}}. ചാനലിന് ഇരു വശവത്തും [[ ബാൾട്ടിക് കടൽ |ബാൾട്ടിക് തീരത്തും]] ഇരു ചേരിയിലുള്ള സൈന്യങ്ങളും അണിനിരന്നു.[[കോപ്പൻഹേഗൻ |കോപൻഹേഗൻ]] തുറമുഖത്ത് നങ്കുരമിട്ടിരുന്ന [[റഷ്യ|റഷ്യൻ]]-[[ഡെന്മാർക്ക്|ഡാനിഷ്]]-[[സ്വീഡൻ|സ്വീഡിഷ്]] യുദ്ധക്കപ്പലുകളെ നെൽസൺ പാടെ തകർത്തു{{sfn|LockhartI |1835|p=199}}. തുടർന്ന് ഇംഗ്ലീഷു ചാനലിലെ ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധക്കപ്പലുകളായി നെൽസണന്റെ ലക്ഷ്യം. ഓഗസ്റ്റ് പതിനാറിന് അർദ്ധരാത്രി നടന്ന അതിഘോരമായ യുദ്ധം ഇരു ചേരികൾക്കും കനത്ത നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കി. വാണിജ്യഉപരോധങ്ങൾ യൂറോപ്പിൽനിന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കുള്ള ചരക്കുനീക്കങ്ങളേയും സാരമായി ബാധിച്ചു. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ യുദ്ധത്തിനെതിരായി ജനാഭിപ്രായം ശക്തിപ്പെട്ടു.{{sfn|Abbott|1883|p=356,358-359}},{{sfn|Scott|1839|p=272}}. ഇംഗ്ലണ്ട് സന്ധിസംഭാഷണത്തിനു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=360}},{{sfn|LockhartI |1835|p=202}} 1802 മാർച്ച് 25-ന് അമിയേ എന്ന ഫ്രഞ്ചു ഉൾനാടൻ പട്ടണത്തിൽവെച്ച് ഇംഗ്ലണ്ടും ഫ്രാൻസും ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തി. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കനെ അംഗീകരിക്കാൻ ഇംഗ്ലണ്ട് തയ്യാറായി. ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ എല്ലാ ആംഗ്ലോ-ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധങ്ങളിലും ഇടപാടുകളിലും നീക്കുപോക്കുകളുണ്ടായി. ഇതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നത് [[മാൾട്ട| മാൾട്ടയുടേയും]] ഈജിപ്തിന്റേയും അധീശത്വമായിരുന്നു. ഇവ രണ്ടും നിഷ്പക്ഷമായി നിലനിർത്തൺമെന്ന നെപോളിയന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വൈമനസ്യത്തോടേയെങ്കിലും ബ്രിട്ടൻ തത്കാലത്തേക്കു വഴങ്ങി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=399, 407}}. ഫ്രാൻസിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫും ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പ്രതിനിധിയായി [[കോൺവാലിസ് പ്രഭു|കോൺവാലിസ് പ്രഭുവും]] ഇതിൽ ഒപ്പു വെച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=361}}.{{sfn|Barnett|1978|p=78}},{{sfn|Scott|1839|p=273}} ===ആജീവനാന്തം ഒന്നാം കൗൺസിൽ === ഓസ്ട്രിയയുമായി ഒപ്പു വെച്ച [[ലൂണേവിൽ ഉടമ്പടി |ലൂണേവിൽ]] (1801 ഫെബ്രുവരി 9), ഇംഗ്ലണ്ടുമായി നടന്ന [[അമിയേ ഉടമ്പടി|അമിയേ]] (1802 മാർച്ച് 25)ഉടമ്പടികൾ ഫ്രാൻസിനെതിരായി അണിനിരന്ന യൂറേപ്യൻ ശക്തികളുടെ രണ്ടാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മയുടെ അന്ത്യം കുറിച്ചു. ഏതാണ്ട് ഇതേ സമയത്തുതന്നെ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ |അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുമായും]] നെപോളിയൻ സഖ്യം പുതുക്കി{{sfn|AbbottI|1883|p=349}}. താത്കാലികമായെങ്കിലും ഫ്രാൻസിനകത്ത് ശാന്തിയും സമാധാനവും വിളയാടാൻ കാരണമായി. ഇതോടെ നെപോളിയന്റെ ജനസ്വാധീനവും വർദ്ധിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=274}}. ലണ്ടനിൽ രാഷ്ട്രീയാഭയം തേടിയിരുന്ന രാജവംശജർ അവകാശം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കാൻ നേരിയ ശ്രമം നടത്തിയെങ്കിലും നെപോളിയൻ അതിനെ തീരെ അലക്ഷ്യപ്പെടുത്തി{{sfn|AbbottI|1883|p=299}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=330-33, 458-61}}. നെപോളിയന്റെ ജനസ്വാധീനം കണ്ടറിഞ്ഞ് ഒന്നാം കൗൺസലിന്റെ ഉദ്യോഗകാലാവധി ആജീവനാന്തമായിരിക്കണമെന്ന പരാമർശം ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ ചർച്ച ചെയ്തു.കാംബേഴ്സാണ് ഇതിനു മുൻകൈ എടുത്തത്. ''നെപോളിയൻ ആജീവനാന്തം ഫ്രാൻസിന്റെ ഒന്നാം കൗൺസിലായിരിക്കും, പിൻഗാമിയെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യും'' എന്ന ഇരട്ട പ്രമേയം നെപോളിയനു മുമ്പാകെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=444-447}},. പ്രമേയത്തിന്റെ രണ്ടാംഭാഗം നെപോളിയനു സമ്മതമായിരുന്നില്ല. ഒന്നാം ഭാഗം മാത്രം ജനഹിതപരിശോധനക്കു വിധേയമാക്കാൻ നെപോളിയൻ ശഠിച്ചതായി പറയുന്നു{{sfn|Abbott|1883|p=385-388}}. 1802 ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യവാരത്തിൽ ജനഹിതപരിശോധന നടന്നു. മൂന്നരലക്ഷത്തോളം പേർ അനുകൂലമായും എണ്ണായിരം പേർ പ്രതികൂലമായും വോട്ടു ചെയ്തു. ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥകളിലൂടെത്തന്നെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും നെപോളിയനിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായി,{{sfn|Barnett |1978|p=88}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=451,454}},{{sfn|LockhartI |1835|p=213}}. [[പ്രമാണം:France 1803-04-A 20 Francs.jpg|250px|thumb|right| നെപോളിയന്റെ പേരിലിറങ്ങിയ സ്വർണ നാണയം: റിപബ്ലികൻ വർഷം 12 (1803-04)]] ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഈയവസരത്തിൽ പിൻഗാമിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള നിർബന്ധത്തിനു നെപോളിയൻ വഴങ്ങിക്കൊടുത്തു. ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് നെപോളിയന്റെ ജന്മദിനം ഫ്രാൻസ് ആഘോഷപൂർവം കൊണ്ടാടി. ഗവണ്മെന്റിലെ ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും മതസ്ഥാപനങ്ങളിലെ അധികാരികളും, വിദേശരാജ്യപ്രതിനിധികളും നെപോളിയനെ അഭിനന്ദിക്കാനെത്തി. ക്രൈസ്തവപള്ളികളിൽ നെപോളിയന്റെ പേരിൽ പ്രാർഥനകൾ നടന്നു. ശബ്ബാത്തു ദിവസങ്ങളിൽ നെപോളിയനും ജോസ്ഫൈനും പള്ളിയിലെത്തി പ്രാർഥനകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി, ജനങ്ങളിൽ പലരും അത് അനുകരിച്ചു.{{sfn|Abbott|1883|p=390}}. നെപോളിയന്റെ ശിരസ്സു മുദ്രിതമായ സ്വർണനാണയങ്ങൾ ഇറങ്ങി. ആഗസ്റ്റ് പതിനഞ്ച്, നെപോളിയന്റെ ജന്മദിനം ദേശീയ അവധിയായി{{sfn|Barnett |1978|p=88}}. [[പ്രമാണം:Pont des Arts vue depuis le quai rive droite.jpg|thumb|250px|right| സെയിൻ നദിക്കു കുറുകെ കാൽനടക്കാർക്കായുള്ള പാലം. ലൂവ്രിനേയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസിനേയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് (Pont des Arts) ]] കതോലിക്കാ മതത്തോടും അയൽരാജാക്കന്മാരോടുമുള്ള നെപോളിയൻറെ സൗഹാർദ്ദപരമായ സമീപനം കാരണം മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനോടുള്ള ശത്രത കൈവെടിഞ്ഞു. നെപോളിയൻ വിപ്ലവശക്തികളെ അടക്കി നിറുത്തുമെന്ന് അയൽരാജ്യങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു ബുർബോൺ രാജവംശത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവ് നെപോളിയൻ അസാധ്യമാക്കിത്തീർക്കുമെന്ന് ഫ്രഞ്ചു ജനതയും ആശ്വാസം കൊണ്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=394}}. ഫ്രാൻസിൽ പൊതുവേ ശാന്തിയും സമാധാനവും വിളയാടി. ഫ്രാൻസിന്റെ വാണിജ്യ-വ്യാവസായിക മേഖലകൾ അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയൻ പരിശ്രമിച്ചു. പാരിസിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ഫ്രാൻസിൽ പൊതുവേയും പല നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളും തുടങ്ങി. വേലിയേറ്റം തടയാനായും സെയിൻ നദിയുടെ ഇരുകരകളിലും കരിങ്കല്ലു പാകി ചിറകെട്ടി. ഇരു കരകളിലുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ലൂവ്രിനേയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസിനേയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന കാൽനടക്കാർക്കായുള്ള പാലം ( പോൺദീസാ- Pont des Arts) ഇക്കാലത്താണ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. പാരീസ് നഗരത്തിലേക്ക് കുടിവെള്ളം കൊണ്ടു വരാനായി ഉർക്ക് നദിയിൽനിന്ന് പുതിയൊരു കനാൽ നിർമിച്ചു. പാരിസ് നഗരപരിധിക്ക് പുറത്ത് മൂന്നു സെമിത്തെരികൾ പണികഴിപ്പിച്ചു മോമാർത്ര്(വടക്ക്) , മൂൺപാർനസ്സ്(തെക്ക്) പേർലാഷസ്(കിഴക്ക്). ====അമീയേ ഉടമ്പടി ലംഘനം==== 1802- മാർച്ചിൽ അമീയേ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. നെപോളിയൻ തന്റെ കരാറുകൾ പാലിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്തിലേക്കുള്ള ചവിട്ടു പടിയെന്ന നിലക്ക് മാൾട്ട തന്ത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ദ്വീപായിരുന്നു 1803-മെയ് ആയിട്ടും ബ്രിട്ടൻ മാൾട്ടയിൽ നിന്നോ ഈജിപ്തിൽ നിന്നോ സൈന്യത്തെ പിൻവലിക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. മാത്രമല്ല ബ്രിട്ടീഷ് ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് ഫ്രാൻസിൽ സ്വതന്ത്ര വിപണി നല്കാൻ നെപോളിയൻ വിസമ്മതിച്ചതും ബ്രിട്ടനു രസിച്ചില്ല{{sfn|AbbottI|1883|p=395}}. ബ്രിട്ടനിൽ നെപോളിയനെതിരായ കടുത്ത പ്രചരണം ശക്തിപ്പെട്ടു. {{sfn|AbbottI|1883|p=396-97}}.. 1803 മെയ് 18-ന് ബ്രിട്ടൻ ഫ്രാൻസിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=283}},{{sfn|LockhartI|1835|p=227}}.കടലിലേക്കിറങ്ങിയ ഫ്രഞ്ചു മുക്കുവരെ ബ്രിട്ടീഷു നാവികപ്പട തടവിലെടുത്തു. ഇതിനു പകരമെന്നോണം ഫ്രാൻസിലെ ബ്രിട്ടീഷു സന്ദർശകരെ നെപോളിയനും അറസ്റ്റു ചെയ്തു{{sfn|Scott|1839|p=287}}. ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ മാത്രമല്ല യാത്രാകപ്പലുകളും ചരക്കുകപ്പലുകളും ബ്രിട്ടീഷ് ആക്രമണത്തിന് ഇരയായി. യുദ്ധം വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നതിന് കാരണം ബ്രിട്ടീഷു നിലപാടാണെന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു {{sfn|AbbottI|1883|p=390-403}}.എന്നാൽ യുറോപ്പിലെ നിഷ്പക്ഷ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ സ്വന്തം അധീനതയിൽ കൊണ്ടു വരാൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചതിനെതിരായി ബ്രിട്ടൻ പ്രതികരിച്ചതാണെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. {{sfn|Scott|1839|p=275}}, {{sfn|Barnett|1978|p=92-94}}. യുദ്ധം അനിവാര്യമായിത്തീർന്നെന്ന വിവരം മെയ് 20-ന് നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ അറിയിച്ചു.{{sfn|AbbottI1883|p=405-6}}. തുറമുഖപട്ടണമായ ബുളോൺ സർ മേറിൽ(Boulogne-sur-Mer)-ൽ വലിയ തോതിൽ കര-നാവിക സൈന്യങ്ങൾ താവളമടിച്ചു. കടൽതാണ്ടി ഇംഗ്ലണ്ടിനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ നെപോളിയൻ ഗൗരവമായി പരിഗണിച്ചുതുടങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=416}}. ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾ കണ്ട് അമ്പരന്ന ബ്രിട്ടൻ അത്തരമൊരു സാധ്യത ഒഴിവാക്കാനായി,തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുക മാത്രമല്ല, {{sfn|AbbottI|1883|p=418}},{{sfn|Scott|1839|p=289}}, ഫ്രാൻസിൽ ആഭ്യന്തര കലഹങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാനും നെപോളിയനെ വധിക്കാനുമുള്ള ഗൂഢാലോചനകൾക്ക് പിന്തുണ നല്കുകയും ചെയ്തു{{sfn|AbbottI|1883|p=419-420}},{{sfn|Scott|1839|p=292}}. സ്പർദ്ധ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഇരു രാജ്യങ്ങളിലേയും പത്രങ്ങളും കൂട്ടു നിന്നു. {{sfn|LockhartI|1835|p=220-25}}. ====നെപോളിയനെതിരെ ഗൂഢാലോചനകൾ, വധശ്രമങ്ങൾ==== വിപ്ലവം അതിജീവിക്കാനായ ഫ്രാൻസിലെ ബൂർബോൺ രാജകുടുംബാംഗങ്ങൾ, രാജവാഴ്ച നിലനിന്നിരുന്ന ബ്രിട്ടനിലും മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും അഭയം തേടിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാറിന്റെ ധനസഹായത്തോടെ രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിക്കാനായി ഇവർ നിരന്തരം ഗൂഢാലോചനകൾ നടത്തി. ജാഗരൂകരായ ഫ്രഞ്ചു പോലീസുകാർ ഇതൊക്കെ തക്ക സമയത്ത് കണ്ടെത്തി,അലസിപ്പിച്ചു. {{sfn|AbbottI|1883|p=419}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=56-58}}. അമീയേ ഉടമ്പടി ലംഘിക്കപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ ലണ്ടനിൽ വാസമുറപ്പിച്ച അർത്വാ പ്രഭു, ബെറി പ്രഭു, വാഴ്സയിൽ താമസമാക്കിയ [[ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ|പ്രോവൻസ് പ്രഭു]](ലൂയി പതിനാറാമന്റെ സഹോദരൻ, പിന്നീട് ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ) , ബാദനിൽ അഭയം തേടിയ ഓങ്കിയങ് പ്രഭു ഇവരൊക്കെ ചേർന്ന് 1804 ജനവരിയിൽ അതിബൃഹത്തായ മറ്റൊരു ഗൂഢാലോചന ആസൂത്രണം ചെയ്തു. ഈ ഗൂഢാലോചനയിൽ ബ്രിട്ടീഷു ഗവർമെന്റ് അധികാരികളും പങ്കാളികളായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=419-420}}.രാജഭക്തനും പഴങ്കാല രാജസൈന്യത്തിലെ അംഗവുമായിരുന്ന [[ജോർജ് കദൗദൽ|കദൗദലിന്റേയും]] ഒരു കാലത്ത് വിപ്ലവവാദിയായിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് രാജഭക്തരുടെ പക്ഷം ചേർന്ന [[ഷാങ്-ഷാൾസ് പിച്ചെഗ്രു |പിച്ചെഗ്രുവിന്റേയും]] നേതൃത്വത്തിൽ <ref>{{cite book|title =The Story of the War in La Vendée and the Little Chouannerie |author= George James HILL (M.A.)|year=1856}}[https://books.google.co.in/books?id=3UNfAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Story of the War in La Vendée and the Little Chouannerie p234-237 ]</ref>. നൂറോളം തടിമിടുക്കുള്ള യോദ്ധാക്കൾ ഏതെങ്കിലും തരത്തിൽ ഫ്രാൻസിനകത്ത് നുഴഞ്ഞുകയറണം; പാരിസിൽ നിന്ന് നഗരാതിർത്തിയിൽ മാൽമിസോണിലുള്ള വസതിയിലേക്കു പോകുന്ന നെപോളിയനെ വഴിക്കുവെച്ചു ആക്രമിച്ച് തത്ക്ഷണം വധിക്കണം എന്നതായിരുന്നു പരിപാടി{{sfn|AbbottI|1883|p=420, 421}},{{sfn|Barnett|1978|p=98}} സംഭവം നടന്നയുടൻ അർത്വാ പ്രഭുവും ഓങ്കിയങ് പ്രഭുവും പാരിസിലെത്തി അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കണം. പക്ഷെ ഇതു നടപ്പാക്കാനും അതിനുശേഷമുള്ള ഭവിഷ്യത്തുക്കൾ നിയന്ത്രണത്തിൽ കൊണ്ടുവരാനും ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന്റെ പിന്തുണ അത്യന്താപേക്ഷിതമായിരുന്നു, ഇതിനായി ഗൂഢാലോചനക്കാർ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന്റെ മേധാവി മോറോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. {{sfn|Abbott|1883|p=420,422}}. നെപോളിയൻറെ ചാരവലയം ഗൂഢാലോചനയുടെ സർവവിവരങ്ങളും വെളിച്ചത്തു കൊണ്ടു വന്നു, നെപോളിയൻ അതൊക്കെ സെനറ്റിനു മുമ്പാകെ വെച്ച.{{sfn|AbbottI|1883|p=423}}. മോറോയടക്കം കുറ്റവാളികൾ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടു {{sfn|Abbott|1883|p=424}}, ചിലർ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു, ചിലർ കൊല്ലപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=426}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=67-68}} . കദൗദൽ രാജ്യദ്രോഹത്തിന് വധശിക്ഷക്കു വിധേയനാക്കപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=429,432}}. മോറോ അമേരിക്കയിലേക്ക് നാടുകടത്തപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=431}},{{sfn|Scott|1839|p=297}}.പിച്ചെഗ്രു ജയിലറയിൽ തൂങ്ങിമരിച്ച നിലയിൽ കാണപ്പെട്ടു ആത്മഹത്യയാണെന്നും അതല്ല ശ്വസം മുട്ടിച്ചു കൊന്നതാണെന്നും ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്.{{sfn|AbbottI|1883|p=431}},{{sfn|Scott|1839|p=296}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=39-42}} .അതിരഹസ്യമായ ഗൂഢാലോചനയിലൂടെ ബലപൂർവ്വം പാരീസിലേക്കു കടത്തിക്കൊണ്ടു വരപ്പെട്ട ഓങ്കിയങ് പ്രഭുവും വധശിക്ഷക്ക് ഇരയായി{{sfn|Scott|1839|p=299}},{{sfn|AbbottI|1883|p=437}},{{sfn|Barnett|1978|p=90-91}}.ഓങ്കിയോങ് പ്രഭു നിർദ്ദോഷിയായിരുന്നെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. {{sfn|Bourrienne II|1831|p=18-19}} == ചക്രവർത്തി പദം 1804-1814== നെപോളിയളിയനെ വധിക്കാനുള്ള ബൂർബോൺ ഗൂഢാലോചന ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ ഇളക്കി മറിച്ചു. നെപോളിയനെ ഉടൻ നിയമപരമായിത്തന്നെ ഫ്രാൻസിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി വാഴിക്കേണ്ടതാണെന്ന അഭിപ്രായം പരക്കെ ഉയർന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=439}}. ''നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി ഭരണഭാരം ഏല്ക്കണം, നെപോളിയനു ശേഷം പുത്രനോ ദത്തുപുത്രനോ ഈ പദം ലഭിക്കും. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന് രാജപദവി'' ഈ പ്രമേയത്തെ ഫ്രഞ്ചു നിയമസഭ ഏകകണ്ഠമായി പിന്താങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=440}},{{sfn|LockhartI|1835|p=250}}, {{sfn|Bourrienne II|1831|p=52}}. ജനഹിതപരിശോധന നടന്നു,മുപ്പതു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തിയതിൽ മൂവായിരം പേർ മാത്രമേ എതിർപു പ്രകടിപ്പിച്ചുള്ളു. {{sfn|Scott|1839|p=302}} 1804 മെയ് 18-ന് നെപോളിയൻ ഈ പദവി സ്വീകരിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=441}}.{{sfn|Scott|1839|p=301}}. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന് രാജത്വം കൈവന്നതോടെ നെപോളിയന്റെ സഹോദരന്മാർക്കും രാജത്വം ലഭിച്ചു{{sfn|LockhartI|1835|p=250}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=54}} . ഇത് 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22-ന് നിലവിൽ വന്ന ഒന്നാം ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലികിന്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചു, രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നെപോളിയൻ ഭരണകൂടം അഴിച്ചു പണിതു. കാംബേഴ്സിനെ മുഖ്യ ചാൻസലറായും ലെബ്രൂണിനെ ട്രഷററായും നിയമിച്ചു.ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനും ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിനും അധികാര സ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു.{{sfn|LockhartI|1835|p=251}},{{sfn|HewestonII|p=321}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=53}}. ജൂലൈ പതിനഞ്ച് ഞായറാഴ്ച നെപോളിയനും ജോസ്ഫൈനും രാജോചിതമായ അലങ്കാരങ്ങളോടെ പൊതു ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. ''ചക്രവർത്തി നീണാൾ വാഴട്ടെ'' എന്ന ഘോഷത്തോടെ ചടങ്ങുകൾ അവസാനിച്ചു. {{sfn|Bourrienne II|1831|p=82-83}}. ===കിരീടധാരണം=== ====ഫ്രാൻസിന്റെ ചക്രവർത്തി==== [[പ്രമാണം:Crown of Napoleon I.png|thumb|200px|left| നെപോളിയന്റെ കിരീടം]] [[പ്രമാണം:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|200px|right|നെപോളിയൻ സിംഹാസനത്തിൽ ]] രാജവാഴ്ച അവസാനിപ്പിച്ച ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിനു ശേഷം 1792-ൽ നിലവിൽ വന്ന പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിൽ മതമോ മതപരമായ ചടങ്ങുകളോ അനുവദനീയമായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ 1797-ൽ നടന്ന നെപോളിയന്റേയും ജോസ്ഫൈന്റേയും വിവാഹം സിവിൽ വിവാഹമായിരുന്നു.1799-ൽ നെപോളിയൻ ഒന്നാം കൗൺസിൽ ആയി അധികാരമേറ്റ ശേഷം മതസ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചു കൊടുത്തു. കിരീടധാരണത്തിന്റെ തലേന്നു രാത്രി ടുയിലെറി കൊട്ടാരവളപ്പിനകത്തെ കൊച്ചു പള്ളിയിൽ വെച്ചു നടന്ന സ്വകാര്യച്ചടങ്ങിൽ മാർപാപ്പ ജോസ്ഫൈൻ-നെപോളിയൻ വിവാഹത്തിന് ക്രൈസ്തവ സഭയുടെ അംഗീകാരം നല്കുകയും ദമ്പതികളെ ക്രൈസ്തവവിധികളനുസരിച്ച് ആശീർവദിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|AbbottI|1883|p=446}}. 1804 ഡിസമ്പർ 2-ന് മാർപാപ്പ പയസ് ഏഴാമന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ , നോത്ര് ദാം പള്ളിയിൽ വെച്ച് നെപോളിയന്റേയും പത്നി ജോസ്ഫൈന്റേയും കിരീടധാരണച്ചടങ്ങ് ആർഭാടപൂർവം നടന്നു. അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വിശിഷ്ടാതിഥികൾ ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാനെത്തി{{sfn|Bourrienne II|1831|p=97-99}}. [[ഴാക് ലൂയി ദാവീദ് |ഷാക് ലൂയി ഡേവിഡ്]] എന്ന ചിത്രകാരനേയാണ് ഈ ചടങ്ങിന്റെ വർണചിത്രം രചിക്കാൻ നെപോളിയൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. ഡേവിഡ് ചടങ്ങിൽ സന്നിഹിതനായിരുന്നു. ഡേവിഡിന്റെ ചില കരടു സ്കെച്ചുകളിൽ നെപോളിയൻ സ്വയം കിരീടമെടുത്തണിയുന്നതായി കാണുന്നുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/napoleon-crowning-himself-emperor-pope |title=ലൂവ്ര് മ്യൂസിയം-ശേഖരങ്ങൾ |access-date=2015-07-16 |archive-date=2016-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525232035/http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/napoleon-crowning-himself-emperor-pope |url-status=dead }}</ref>. അങ്ങനെത്തന്നെയാണ് നടന്നതെന്ന് ചില പുസ്തകങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|LockhartI|1835|p=252}},{{sfn|Scott|1839|p=302}},{{sfn|AbbottI|1883|p=446}}. [[പ്രമാണം:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon.jpg|centre|thumb|600px |നെപോളിയന്റെ കിരീടധാരണം: പാരിസിലെ നോത്ര് ദാം കത്തീഡ്രലിൽ വെച്ച് ]] ====ഇറ്റലിയുടെ രാജാവ് ==== [[പ്രമാണം:Iron Crown.JPG|thumb|250px|right |ലോംബാർഡി കിരീടം]]ഫ്രഞ്ച് അധീനതയിലെ ഇറ്റാലിയൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നെപോളിയൻ തങ്ങളുടെ രാജാവാകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇറ്റലിയുടെ രാജാവെന്ന നിലക്കുള്ള ഈ കിരീടധാരണം 1805 മേ 26-ന് [[മിലാൻ|മിലാനിലെ]] കത്തീഡ്രലിൽ വെച്ചു നടന്നു. ഇറ്റലിയിലെ ലോംബാർഡി രാജവംശത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതവും അതിപുരാതനവുമായ [[കാറൽമാൻ |ഷാർളിമെയ്ൻ]] കിരീടം അണിയവേ നെപോളിയൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്രെ ''ഈ കിരീടം എനിക്കു ദൈവദത്തമായി ലഭിച്ചതാണ്. ഇതിൽ തൊടാൻ ഒരുമ്പെടുന്നവനെ ഞാൻ വെറുതെ വിടില്ല'' {{sfn|AbbottI|1883|p=450-452}}. ==പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യം == {{പ്രധാനലേഖനം|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യം}} ===ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ=== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ}} ====മതസമീപനം- കോൺകോർദാ (Concordat)==== {{പ്രധാനലേഖനം|കോൺകോർദാ (ഫ്രാൻസ് 1801)}} പരമോന്നതമായ അദൃശ്യശക്തിയിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും{{sfn|AbbottI|p=366-7}} പൊതുജനങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപാധി എന്നതിൽക്കവിഞ്ഞ് നെപോളിയന് മതത്തോട് വലിയ പ്രതിപത്തിയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈജിപ്ത് ആക്രമണകാലത്ത് ഇസ്ലാം മതത്തോടു കൂറു പ്രഖ്യാപിച്ചത് രാജ്യതന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ്{{sfn|AbbottI|p=187,199}}. 1801-ൽ മാർപാപ്പ പയസ് ഏഴാമനുമായി അനുരഞ്ജനക്കരാർ ( കോൺകോർദാ -Concordat) ഉണ്ടാക്കിയതും ഇതേ ലക്ഷ്യത്തോടേയാണ്.ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനം രാജ്യത്തെ ക്രൈസ്തവസ്ഥാപനങ്ങളേയും മതാധികാരികളേയും ശത്രുക്കളായാണ് കണ്ടത്. ഫ്രാൻസിലെ നവഭരണഘടനയോട് കൂറുപ്രഖ്യാപിക്കാൻ കൂട്ടാക്കാഞ്ഞ മതാധികാരികൾ ഭീകരവാഴ്ചക്കാലത്ത് ഒട്ടേറെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ക്രിസ്തുമതത്തിൽ അടിയുറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്ന അയൽരാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു. ഫ്രാൻസിനകത്തും പുറത്തും സമാധാനം സ്ഥാപിക്കാനായുള്ള ഉപാധിയായാണ് നെപോളിയൻ കോൺകോർദാ ഉപയോഗിച്ചത്{{sfn|AbbottI|p=188,369-70}}. പ്രതീക്ഷിച്ചപോലെ ഓസ്ട്രിയയും റഷ്യയും ഈ ഉടമ്പടിയെ വാഴ്ത്തി{{sfn|AbbottI|p=370}}. ഫ്രാൻസിലെ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ വരുതിയിൽ കൊണ്ടുവന്നതിലൂടെ വിപ്ലവവാദികളേയും കുറച്ചൊന്ന് ശാന്തരാക്കി. ====നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി (Code Napoléon) ==== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി}} [[പ്രമാണം:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 051.jpg|thumb|250px|right| ഫ്രഞ്ചു (സിവിൽ) നിയമാവലി]] [[പ്രമാണം:Code Civil 1804.png|250px|right|thumb|നിയമാവലി ഒന്നാം പേജ്]] ഫ്രാൻസിലെ വിവിധപ്രാന്തങ്ങളിൽ വിവിധതരം നിയമങ്ങളാണ് പ്രയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്നത്. ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും പഴക്കവഴക്കങ്ങളനുസരിച്ചുള്ളതും അലിഖിതങ്ങളുമായിരുന്നു. രാജശാസനങ്ങളും ക്രൈസ്തവസഭയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളും ജനജീവിതം സങ്കീർണമാക്കി. ഇതിനൊരു പ്രതിവിധിയായി നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിച്ച് ഫ്രാൻസിനകത്ത് ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത നിയമാവലി നടപ്പിലാക്കിയത് നെപോളിയനാണ്<ref>[https://archive.org/details/codenapoleonorf00spengoog. നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി]</ref> ഈ നിയമാവലി യൂറോപ്പിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള മറ്റനേകം രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി. കാലത്തിനനുസരിച്ച് അനേകം ഭേദഗതികൾ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇത് ഇന്നും പ്രാബല്യത്തിലുണ്ട്<ref>[http://digitalcommons.law.lsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4008&context=lalrev. ഫ്രഞ്ചു സിവിൽ കോഡ് ഇന്ന്. ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 17, 2015]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1789-ൽ ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവസമിതി ഉദ്ഘോഷിച്ച [[മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനം (ഫ്രാൻസ് 1789)|മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] മിക്ക പ്രസ്താവങ്ങൾക്കും നിയമസാധുത ലഭിച്ചു. ഇതിനൊക്കെ പുറമേ പരമ്പരാവകാശങ്ങളും പ്രത്യകാനുകൂല്യങ്ങളും നിർത്തലാക്കി പൊതു സ്ഥാപനങ്ങളിൽ യോഗ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം ഉദ്യോഗം നല്തുന്ന പുതിയ രീതി നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടു<ref>[http://www.britannica.com/topic/Napoleonic-Code നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി-എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക- ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 17, 2015 ]</ref>. ====ഫ്രഞ്ചു വിദ്യാഭ്യാസ ഘടന ==== ആൺകുട്ടികൾക്കായുള്ള ഫ്രഞ്ച് സ്തൂളുകളെ ക്രൈസ്തവസഭകളിൽ നിന്ന് അകറ്റി ദേശീയതലത്തിൽ ഏകീകൃത പാഠ്യപദ്ധതിയും പരീക്ഷാസമ്പ്രദായങ്ങളും നടപ്പിലാക്കിയത് നെപോളിയനാണ്. ക്രൈസ്തവസ്കൂളുകളിലെ വൈദികഅധ്യാപകർ പഴമയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും പുരോഗമനാശയക്കാരുമല്ലെന്നതിനാൽ അവർക്ക് യുവമനസ്സുകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കാൻ ആകില്ലെന്ന് നെപോളിയൻ വാദിച്ചു. {{sfn|AbbottI|p=491}}. പക്ഷെ പെൺകുട്ടികളെ ഈശ്വരവിശ്വാസവും അനുസരണയുമുള്ളവരാക്കി വളർത്തിയെടുക്കേണമെന്ന അല്പം വ്യത്യസ്തമായ നിലപാടാണ് നെപോളിയൻ സ്വീകരിച്ചത്{{sfn|AbbottI|p=543}}. ===നെപോളിയന്റെ യുദ്ധങ്ങൾ === {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ യുദ്ധങ്ങൾ}} ആദ്യം ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിനെതിരായും പിന്നീട് ഫ്രാൻസിന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന സൈനികശക്തിക്കെതിരായും ബ്രിട്ടനും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും പലതവണ സംഘടിച്ചു. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് തുടങ്ങിവെച്ച യുദ്ധങ്ങൾ അങ്ങനെ പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യത്തിന്റേയും നെപോളിയന്റേയും യുദ്ധങ്ങളായി മാറി.നെപോളിയൻ വലിയ തോതിൽ സൈനികസന്നാഹങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഇംഗ്ലണ്ടിനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള ഭാഗമായി അതി വിപുലമായ മഹാസേന (grand army) തയ്യാറായി. ====മൂന്നാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1804-1805)==== ഓങ്കിയോങ്ങ് പ്രഭുവിനെ തട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി വധശിക്ഷ വിധിച്ചത് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ പരക്കെ വിദ്വേഷമുയർത്തി.വലിയൊരു തുക വായ്പയായി നല്കി ബ്രിട്ടൻ സ്വീഡനെ സ്വാധീനിച്ചു ഇവരോടൊപ്പം [[വിശുദ്ധ_റോമാസാമ്രാജ്യം]] ,[[ റഷ്യ]], [[നേപ്പ്ൾസ്]], [[സിസിലി]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും കൂട്ടു ചേർന്നു{{sfn|Barnett|1978|p=105-106}}.[[ട്രഫാൾഗർ യുദ്ധം |ട്രഫൽഗർ യുദ്ധത്തിൽ]] അഡ്മിറൽ നെൽസൺന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസൈന്യം ഫ്രഞ്ചു നാവികപ്പടയെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും ഉൽമ്, ഓസ്റ്റർലിറ്റ്സ് യുദ്ധങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ നിർണായക വിജയം നേടി. പ്രസ്ബർഗിൽ വെച്ചു നടന്ന സമാധാന ഉടമ്പടിയിലൂടെ യൂറോപ്പിനറെ ഭൂപടം തിരുത്തപ്പെട്ടു. വിശുദ്ധ റോമൻ സാമ്രാജ്യം പലഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപതി ഫ്രാൻസിസ് രണ്ടാമൻ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. ഫ്രാൻസിനും പ്രഷ്യക്കുമിടയിലായി, മുമ്പ് വിശുദ്ധ റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന മുന്നൂറോളം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ '''റൈൻ സംയുക്തപ്രവിശ്യകൾ'''(Confederation of Rhine States) രൂപം കൊണ്ടു.{{sfn|Barnett|1978|p=121}}. ഫ്രാൻസിന്റെ അധികാരശക്തി പ്രഷ്യയുടെ അതിർത്തിയിലെത്തി. പ്രസ്ബർഗ് ഉടമ്പടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1806 മാർച്ചിൽ നേപ്പ്ൾസ് നാട്ടു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവായി മൂത്ത സഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനേയും ജൂൺ മാസത്തിൽ ഹോളണ്ട് നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ (ബറ്റാവിയ) രാജാവായി, ഇളയ സഹോദരൻ ലൂയി ബോണപാർട്ടിനേയും, അവരോധിച്ചു. അതേ സമയം തന്നെ നെപോളിയന്റെ സഹോദരീഭർത്താവ് മാർഷൽ ഷോകിം മുറാടിന് ബർഗ് പ്രവിശ്യയുടെ പ്രഭുവായി സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ചു. {{sfn|Barnett|1978|p=119,120}}. ജോസ്ഫൈന്റെ ആദ്യ വിവാഹത്തിലെ പുത്രൻ ഓജേൻ (en.യൂജീൻ) ഇറ്റലിയിലെ വൈസ്റോയ് ആയി നിയമിതനായി. ====നാലാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1806-1807)==== [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1809.jpg|thumb|250px|right|യൂറോപ് 1809-ഫെബ്രുവരിയിലെ സ്ഥിതി.]] ഫ്രാൻസിനും ഫ്രാൻസിന്റെ സാമന്തരാജ്യങ്ങൾക്കുമെതിരായി പ്രഷ്യൻ- റഷ്യൻ നേതൃത്വത്തിൽ , സ്വീഡൻ, ഇംഗ്ലണ്ട്,സാക്സണി , സിസിലി എന്നിവർ സംഘടിച്ചു. ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം പ്രഷ്യൻ -റഷ്യൻ സൈന്യങ്ങളെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും ഇരുഭാഗത്തും വളരെയേറെ രക്തച്ചൊരിച്ചിലുണ്ടാക്കി. ഐയലു, ഓസ്റ്റർസ്റ്റാറ്റ്, ഫ്രീഡ്ലാൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധങ്ങളായിരുന്നു അതിഘോരം{{sfn|Barnett|1978|p=128}}.1807ജൂലൈ മാസം ടിൽസിറ്റിൽ വെച്ചു് പ്രഷ്യയും റഷ്യയും ഫ്രാൻസുമായി പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം സമാധാന ഉടമ്പടികളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പ്രഷ്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യകളൊക്കെയും പോളണ്ടിന്റെ സിംഹഭാഗവും നെപോളിയന്റെ അധീനതയിലായി. മധ്യധരണ്യാഴിയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ നെപോളിയനു കൈമാറാമെന്നും ബ്രിട്ടീഷ് സമുദ്രവാണിജ്യത്തിനെതിരായി നെപോളിയനുമായി സഹകരിക്കാമെന്നും റഷ്യ സമ്മതിച്ചു. അങ്ങനെ യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി ഫ്രാൻസായി{{sfn|Barnett|1978|p=134}}. [[പ്രമാണം:Arc de triomphe Paris.jpg|thumb|right|250px|ആർക് ദു ട്രിയോംഫ്]] ഫ്രാൻസിന്റെ സൈനികവിജയങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി വിജയകമാനത്തിന്റെ ([[ആർക് ദു ട്രിയോംഫ്]]) നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയത് ഈ സമയത്താണ്. 1806 ഓഗസ്റ്റ് 15-നു നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ച ഈ സ്മാരകം 1836 ജൂലൈ 29-നാണ് പണി പൂർത്തിയായി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. ====അഞ്ചാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ( 1809 ഏപ്രിൽ- ഒക്റ്റോബർ)==== ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായി ഫ്രാൻസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ '''യൂറോപ്പു വൻകര സഖ്യം''' സംഘടിപ്പിക്കാൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു. 1807 ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയന്റെ സൈന്യം ആശ്രിതരാജ്യമായ [[സ്പെയിൻ |സ്പെയിനിലൂടെ]] [[പോർത്തുഗൽ |പോർത്തുഗലിലേക്കു]] നീങ്ങി. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സമുദ്രവ്യാപാരത്തിനു സഹായം ചെയ്യുന്ന പോർത്തുഗലിന്റെ കര-നാവിക സേനകളെ ഇല്ലായ്മ ചെയ്യുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.പോർത്തുഗലും സ്പെയിനും അടങ്ങുന്ന [[ഐബീരിയൻ ഉപദ്വീപ്‌]] അങ്ങനെ യുദ്ധത്തിലേക്ക് (Peninsular Wars)വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ടു. നെപോളിയൻ പോർത്തുഗൽ കീഴടക്കി. പോർത്തുഗീസ് രാജകുടുംബം ബ്രസീലിൽ വാസമുറപ്പിച്ചു. ഈയവസരത്തിൽത്തന്നെ സ്പാനിഷ് രാജകുടുംബത്തിലെ ഉൾപ്പോരുകൾ ഒതുക്കിത്തീർക്കാനെന്ന ഭാവേന സ്പാനിഷ് രാജാവ് ചാൾസിനേയും കിരീടാവകാശിയും പുത്രനുമായ ഫെർഡിനൻഡിനേയും ബയോൺ എന്ന സ്ഥലത്തേക്കു ക്ഷണിച്ചു വരുത്തി സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി{{sfn|AbbottII|1874|p=29-30}}. സ്പാനിഷ് സിംഹാസനത്തിൽ സ്വന്തം സഹോദരൻ ജോസെഫിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1883|p=33-34}} . പക്ഷെ സ്പാനിഷ് ജനത ഇതിനെതിരെ ശക്തമായി പ്രതികരിച്ചു.സ്പെയിനിൽ ഉടനീളം കലാപങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. {{sfn|Barnett|1978|p=145}}.കലാപകാരികളുമായി 1808-ജൂലൈ മാസത്തിൽ [[ബെയ്ലിൻ യുദ്ധം |ബെയ്ലിൻ യുദ്ധത്തിൽ]] ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന് ആയുധം വെച്ച് കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്നു. സ്പെയിൻ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സഹായം തേടി.1808 ഓഗസ്റ്റ് ഒന്നിന് ലഫ്റ്റനന്റ് ജനറൽ [[ആർതർ വെല്ലസ്ലി ]] സൈന്യസന്നാഹങ്ങളോടെ പോർത്തുഗൽ തീരത്തിറങ്ങി.{{sfn|Barnett|1978|p=147-8}},{{sfn|AbbottII|1874|p=46}}. ഫ്രാൻസിനു പടിഞ്ഞാറ് ഓസ്ട്രിയും യുദ്ധത്തിനു തയ്യാറെടുത്തു. മഹാസേനയെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് കിഴക്കു് സ്പെയിനിലും പടിഞ്ഞാറ് ഓസ്ട്രിയൻ അതിർത്തിയിലും യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യം{{sfn|AbbottII|1874|p=47}} ഉളവാകുന്നതു കണ്ട് 1808 ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയൻ റഷ്യൻ സാർ അലക്സാണ്ടറുമായി എർഫുടിൽ വെച്ച് സൗഹൃദസമ്മേളനം നടത്തി. ഫ്രാൻസിന് റഷ്യൻ സൈനിക പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാനായിരുന്നു ഈ കൂടിക്കാഴ്ച. {{sfn|Barnett|1978|p=148}},{{sfn|AbbottII|1874|p=51-64}}.ഫ്രഞ്ചു പദ്ധതികളോട് സഹകരിക്കാൻ തയ്യാറാവാഞ്ഞതിനാൽ റോം പിടിച്ചെടുത്ത് മാർപാപ്പയെ ബലപൂർവം കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി സവോണയിലെ രാജധാനിയിൽ മൂന്നു വർഷത്തോളം തടവിൽ പാർപ്പിക്കുകയും ഉണ്ടായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=156-157}} ഓസ്ട്രിയക്കു കൂട്ടായി ബ്രിട്ടനും സ്പെയിനും മറ്റു ചില ചെറിയ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും യുദ്ധം ഓസ്ട്രിയയും ഫ്രാൻസും തമ്മിലാണ് നടന്നത്. 1809 ഏപ്രിൽ 9-ന് ഓസ്ട്രിയ ഫ്രാൻസിന്റെ ആശ്രിതരാജ്യമായിരുന്ന ബവേറിയയെ ആകസ്മികമായി ആക്രമിച്ചു. തിരിച്ചടികൾ ഉണ്ടായെങ്കിലും വളരെ ചുരുങ്ങിയ സമയം കൊണ്ട് ഓസ്ട്രിയയെ തോല്പിക്കാൻ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിനു കഴിഞ്ഞു. ഒക്റ്റോബർ 14-ന് [[ഷോൺബ്രൂൺ ഉടമ്പടി |ഷോൺബ്രുണിൽ]] വെച്ചു നടന്ന സന്ധിസംഭാഷണത്തിലൂടെ(വിയന്ന ഉടമ്പടിയെന്നും പറയാറുണ്ട്) പല ഓസ്ട്രിയൻ പ്രവിശ്യകളും നെപോളിയനു കൈമാറപ്പെട്ടു{{sfn|Barnett|1978|p=155}}. ജോസ്ഫൈനിൽ സന്താനങ്ങളുണ്ടാകുമെന്ന സാധ്യത ഇല്ലാതായതിനാൽ ജോസ്ഫൈനുമായി നിയമപരമായ വിവാഹവിച്ഛേദം 1809 ഡിസമ്പർ 15-നു നടന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=163}}. പക്ഷെ ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദബന്ധം ജോസ്ഫൈന്റെ മരണം വരെ നിലനിന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=421-22}}. വംശം അന്യം നിന്നു പോകാതിരിക്കാനായി പുനർവിവാഹം ആവശ്യമായിത്തീർന്നു.പുതിയൊരു വിവാഹബന്ധത്തിലൂടെ റഷ്യൻ അഥവാ ഓസ്ട്രിയൻ രാജവംശങ്ങളുമായി സുദൃഢബന്ധം സ്ഥാപിച്ച് യൂറോപ്പിൽ സ്വന്തം അധികാരം ഉറപ്പു വരുത്താൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=170}} പക്ഷെ റഷ്യൻ ചക്രവർത്തി അലക്സാണ്ടറുടെ സഹോദരിയുമായുള്ള വിവാഹാലോചന മുടങ്ങിപ്പോയി{{sfn|AbbottII|1874|p=171-172}},{{sfn|Caulaincourt|p=10}}. പിന്നീട് ഓസ്ട്രിയൻ രാജകുമാരി മാരീയാ ലൂയിസുമായുള്ള നെപോളിയന്റെ വിവാഹത്തിന് ഓസ്ട്രിയ സമ്മതം മൂളി. പതിനെട്ടു വയസ്സുള്ള മാരിയ ലൂയിസയുമായുള്ള ആർഭാടപൂർവം 1810 മാർച്ച് 11-ന് വിയന്നയിൽ വെച്ചു നടന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=172-174}}. [[പ്രമാണം:Europe 1812 map en.png|250px|thumb|right|യൂറോപ് 1812-ൽ ]] ==പതനം == ===സൈനിക പരാജയങ്ങൾ=== ====റഷ്യയിലേക്കുള്ള പടയെടുപ്പ് ==== [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] നടത്തിയ പടയോട്ടമാണ് നെപ്പോളിയന്റെ ശക്തിക്ഷയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിന് കാരണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഫ്രാൻസിനുനേരെ റഷ്യയുടെ നിലപാട് സൗഹാർദ്ദപരമായിരുന്നില്ല. റഷ്യ ഇംഗ്ലണ്ടുമായി വാണിജ്യബന്ധം പുലർത്തുന്നതും റഷ്യൻ തുറമുഖങ്ങളിലൂടെ ഇംഗ്ലീഷു ചരക്കുകൾ യൂറോപ്പിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിലേക്ക് സുഗമമായി പ്രവേശിക്കുന്നതും നെപോളിയനും സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല.സ്വീഡനെയും പോളണ്ടിനേയും ചൊല്ലി തുടങ്ങിയ തർക്കം മൂർധന്യത്തിലെത്തി{{sfn|Caulaincourt|p=12,37}}. നെപോളിയൻ സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾക്ക് ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഫലമുണ്ടായില്ല. {{sfn|AbbottII|1874|p=196-201}}.1812 ജൂൺ 21-ന് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം റഷ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=217}}. ഫ്രഞ്ച് സൈന്യവുമായി നേരിട്ടു യുദ്ധം ചെയ്യാതെ, പട്ടണങ്ങളും മറ്റും ഉപേക്ഷിച്ച് പിന്മാറുന്ന തന്ത്രമാണ് ഈ ആക്രമണത്തെ നേരിടാൻ റഷ്യൻ സൈന്യാധിപനായിരുന്ന [[കുട്ടുസോവ്]] സ്വീകരിച്ചത്. റഷ്യയുടെ വിശാലതയിൽ, ആക്രമണ സൈന്യത്തിന് ഈ തന്ത്രത്തെ നേരിടുകയെന്നത് അസാധ്യമായിരുന്നു.{{സൂചിക|൧|}} ഒടുവിൽ, സപ്റ്റമ്പർ 14-ന് ക്ഷീണിച്ചവശരായി മോസ്കോയിലെത്തിയ ഫ്രഞ്ച് സൈന്യം കണ്ടത് തീരെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട, കത്തിയെരിയുന്ന തലസ്ഥാനമാണ്. പിൻ‌വാങ്ങിയ റഷ്യൻ സൈന്യമാണ് തീ വെച്ചതെന്നും അതല്ല ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പട്ടണത്തിൽ സ്വാഭാവിക കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടുണ്ടായ അഗ്നിബാധയാണ് എന്നുമൊക്കെ അഭിപ്രായമുണ്ട്{{sfn|AbbottII|1874|p=242-243}},{{sfn|Caulaincourt|p=109-}}. അതിനിശിതമായ റഷ്യൻ ശൈത്യകാലം അടുത്തെത്തിയതോടെ ഒക്റ്റോബറിൽ ഫ്രഞ്ച് സൈന്യത്തിന് പിൻവാങ്ങുകയല്ലാതെ വഴിയില്ലെന്നായി{{sfn|AbbottII|1874|p=239-241}}. അഞ്ചര ലക്ഷം യോദ്ധാക്കളുണ്ടായിരുന്ന സൈന്യം, ഡിസമ്പറിൽ പാരീസിൽ മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ ഏതാനും ആയിരമായി ചുരുങ്ങിയിരുന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=267}}. റഷ്യൻ ഒളിപ്പോരാളികളുടെ ആക്രമണത്തിനും റഷ്യയുടെ കടുത്ത കാലാവസ്ഥക്കും വിശപ്പിനും ഒക്കെ അനേകർ ഇരകളായി .ഫ്രഞ്ചു സൈന്യക്കിനു നേരിടേണ്ടിവന്ന യാതനകളുടെ വിശദമായ വിവരണം നെപോളിയന്റെ വിഖ്യാതമായ ഇരുപത്തൊമ്പതാം ബുള്ളറ്റിനിൽ ഉണ്ട്{{sfn|AbbottII|1874|p=254}}. നെപോളിയന്റെ സൈനികത്തളർച്ച മുതലെടുക്കാൻ ശത്രുസൈന്യങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=272-273}} ====ആറാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1812-1814)==== ഇംഗ്ലണ്ട് ആറാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മക്ക് കളമൊരുക്കി. 1813 മാർച്ചിൽ റഷ്യയും പ്രഷ്യയും ഫ്രാൻസിനെ ആക്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=273}} ഓസ്ട്രിയ നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചു. . ഓഗസ്റ്റിൽ , നെപോളിയന്റെ കണക്കുകൂട്ടലുകൾക്ക് വിപരീതമായി ഓസ്ട്രിയ ശത്രുപക്ഷത്ത് ചേർന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=306}}.1813 ഒക്റ്റോബർ 16മുതൽ 19 വരെ ലൈപ്സിഗിൽ വെച്ചു നടന്ന [[ലൈപ്സിഗ് യുദ്ധം|യുദ്ധത്തിൽ]] യുറോപ്യൻ സംയുക്തസേന ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തെ നിരുപാധികം പരാജയപ്പെടുത്തി.{{sfn|AbbottII|1874|p=321-345}} യൂറോപ്യൻ സേന മുന്നോട്ടുവെച്ച നിബന്ധനകൾ നെപോളിയന് സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല.{{sfn|AbbottII|1874|p=288-289}}. നെപോളിയനെതിരെ ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ പ്രകോപിപ്പിക്കാനും സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കുതന്ത്രങ്ങളും നടന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=351}}. സ്പെയിൻ കീഴടക്കിയ ശേഷം ആർതർ വെല്ലസ്ലിയുടെ സൈന്യവും യൂറോപ്യൻ കൂട്ടായ്മയോടൊപ്പം , ഫ്രാൻസിനെ, പാരിസിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരുന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=354-360}}. 1814 ജനവരി 25-ന് പത്നി മരിയാ ലൂയിസയോടും മൂന്നു വയസ്സുള്ള പുത്രനോടും യാത്ര പറഞ്ഞ് നെപോളിയൻ ടുയിലെറി കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് യുദ്ധരംഗത്തേക്കു തിരിച്ചു. പത്നിയേയും പുത്രനേയും പിന്നീടൊരിക്കലും കാണാൻ നെപോളിയന് അവസരം കിട്ടിയില്ല.{{sfn|AbbottII|1874|p=358}}.ശത്രുസൈന്യം പാരീസിലെത്തുമെന്ന നില വന്നപ്പോൾ നെപോളിയൻ സന്ധിക്കു തയ്യാറായി.പക്ഷെ നെപോളിയന്റെ സൈനികനില മോശമായതോടെ ശത്രുസഖ്യത്തിന്റെ നിബന്ധനകളും കൂടിക്കൂടി വന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=361-362}}. നെപോളിയൻ വിസമ്മതിച്ചു. അവസരം മുതലെടുത്ത് ശത്രു സൈന്യം പാരിസിലേക്കു കുതിച്ചു,ഫ്രഞ്ചു തലസ്ഥാനം ശത്രുക്കളുടെ അധീനതയിലായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=374-376}} യൂറോപ്പിന്റെ സമാധാനത്തിനും ശാന്തിക്കും വിലങ്ങുതടിയായി നില്ക്കുന്നത് നെപോളിയനാണെന്ന് ആരോപിച്ച് ശത്രുസൈന്യം നെപോളിയനോട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.ഗത്യന്തമില്ലാതെ നെപോളിയൻ [[നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗം|സ്ഥാനത്യഗം]] ചെയ്യാൻ സമ്മതിച്ചു{{sfn|AbbottII|1874|p=390}}. ഏപ്രിൽ പതിനൊന്നിന് കരാറു തയ്യാറായി. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന്റെ രാജകീയ പദവി നിലനിർത്തും. എൽബാ ദ്വീപിന്റെ പരിപൂർണ അധികാരം നെപോളിയന് ലഭിക്കും, കൂടാതെ നെപോളിയനും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും നല്ലൊരു തുക വാർഷിക വേതനവും. 1500 സൈനികരും അംഗരക്ഷകരും നെപോളിയന് ഉണ്ടാകും. {{sfn|AbbottII|1874|p=405-406}}. നെപോളിയൻ ഇത്തരുണത്തിൽ ആത്മഹത്യചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചതായി ഊഹാപോഹങ്ങളുണ്ട്. പക്ഷെ അതു ശരിയല്ലെന്നും ഉദരാർബുദം മൂർഛിക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളായിരുന്നെന്നും അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.{{sfn|AbbottII|1874|p=407}}.ഫോണ്ടേൻബ്ലൂ , പാരിസ് ഉടമ്പടികൾ പ്രകാരം നെപ്പോളിയൻ എൽബ ദ്വീപിലേക്ക് ബഹിഷ്കൃതനായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=410,415,417}}. [[പ്രമാണം:Abdication napoleon02.jpg|thumb|250px| നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗപത്രം ]] [[പ്രമാണം:Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|thumb|250px|right|നെപോളിയൻ വിട പറയുന്നു ]] [[പ്രമാണം:Napoleon's exile to Elba3.jpg|thumb|250px|left| നെപോളിയൻ എൽബയിലേക്ക് - ബ്രിട്ടീഷ് കാർട്ടൂൺ]] ഏപ്രിൽ 20-ന് നെപോളിയൻ എൽബയിലേക്കു യാത്രയായി. പോകുന്നതിനു മുമ്പ് തന്റെ സൈന്യത്തോടു വിടപറയാൻ നെപോളിയൻ മറന്നില്ല{{sfn|AbbottII|1874|p=418-9}}. പത്നി മരിയാ ലൂയിസക്കും [[നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ|പുത്രനും]] നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാനുള്ള അനുവാദം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. അവരിരുവരും വിയന്നയിലെ രാജകൊട്ടാരത്തിൽ പിന്നീടുള്ള കാലം കഴിച്ചു കൂട്ടി {{sfn|AbbottII|1874|p=413-4}}. പുത്രൻ ഇരുപത്തൊന്നാം വയസ്സിൽ ക്ഷയരോഗബാധിതനായി മരിച്ചു. ജോസ്ഫൈൻ മെ 29-ന് രോഗബാധിതയായി മരിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=422}} ഫ്രാൻസിൽ ബൂർബോൺ രാജവംശം വീണ്ടും സിംഹാസനത്തിലെത്തി; [[ലൂയി പതിനാറാമൻ |ലൂയി പതിനാറാമന്റെ]] ഇളയ സഹോദരൻ [[ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ]] രാജാവായി{{sfn|AbbottII|1874|p=427}}. [[പ്രമാണം:Abdication Napoléon 1er - 22 juin 1815.JPG|250px|thumb|left|സ്ഥാനത്യാഗം രണ്ടാം തവണ ]] ====നെപോളിയൻ എൽബയിൽ ==== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയൻ എൽബയിൽ}} ====വാട്ടർലൂ യുദ്ധം ==== {{പ്രധാനലേഖനം|വാട്ടർലൂ യുദ്ധം}} സിംഹാസനം വീണ്ടെടുക്കാൻ നെപോളിയൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. എൽബയിൽ നിന്ന് രക്ഷപെട്ട് മാർച്ച് 20-ന് ഒരു ചെറു സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഫ്രാൻസിലെത്തിയ നെപ്പോളിയൻ പാരിസിൽ പ്രവേശിച്ചു. ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ ജീവരക്ഷാർഥം ഒളിവിൽ പോയി{{sfn|AbbottII|1874|p=464}}. അങ്ങനെ നെപ്പോളിയൻ വീണ്ടും ചക്രവർത്തിയായി. നെപോളിയന്റെ യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾക്കെതിരായി വിജയം വരെ പൊരുതാൻ ബ്രിട്ടനും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും തയ്യാറായി. വടക്ക് ബെൽജിയൻ ഹോളണ്ടിൽ (അക്കാലത്ത് ബെൽജിയവും ഹോളണ്ടും ഒന്നിച്ചൊരു നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു.) വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷു സേന മുന്നോട്ടു നീങ്ങാൻ തയ്യാറായി നിന്നു. നെപോളിയൻ സൈന്യവുമായി വടക്കോട്ടു നീങ്ങി. [[വാട്ടർലൂ യുദ്ധം |വാട്ടർലൂവിൽ വെച്ച് ]] ഇരു സൈന്യങ്ങളും ഏറ്റുമുട്ടി{{sfn|AbbottII|1874|p=500-507}}. അതിഘോരമായ യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം പരാജയപ്പെട്ടു. ക്ഷീണിച്ചവശനായി നെപോളിയൻ പാരിസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയൻ പാരാജയം സമ്മതിച്ചു കൊടുത്തു. {{sfn|AbbottII|1874|p=510}}.ജനാധിപത്യവാദികളും ബൂർബോൺരാജപക്ഷക്കാരും ഇരു ചേരികളിലായി ഫ്രാൻസ് ആഭ്യന്തരകലഹത്തിന്റെ വക്കിലെത്തി നില്ക്കയായിരുന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=511}}. ജൂൺ 22-ന് പുത്രൻ [[നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ| നെപോളിയൻ രണ്ടാമനു]] വേണ്ടി [[ നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗം 1815|ചക്രവർത്തി സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു]]{{sfn|AbbottII|1874|p=519-20}}. പക്ഷെ മൂന്നു ദിവസത്തിനകം ഫ്രഞ്ചു നിയമസഭ ഇതു റദ്ദാക്കി. ജൂലൈ എട്ടിന് ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ വീണ്ടും സിംഹാസനത്തിൽ അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. 1815 മാർച്ച് 20 മുതൽ ജൂലൈ എട്ടുവരേയുള്ള നൂറുദിനങ്ങൾ [[നെപോളിയന്റെ നൂറു ദിനങ്ങൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഫ്രാൻസിൽ നിന്നു പുറത്തുകടക്കാനാകാത്ത വിധം നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും അമേരിക്കയിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള പദ്ധതി നെപോളിയനും വിശ്വസ്ത സൈനികരും കൂടി ആസൂത്രണം ചെയ്ത് നടപ്പിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=521-22, 525}}. പക്ഷെ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേന കപ്പൽ തടഞ്ഞ്, നെപോളിയനെ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ പ്ലിമൗത് തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ എത്തിച്ചു. പക്ഷെ നെപോളിയന് കരക്കിറങ്ങാനുള്ള അനുവാദം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. {{sfn|AbbottII|1874|p=542-43}}. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ കഴിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും{{sfn|AbbottII|1874|p=539}} ഇംഗ്ലണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു ചെറിയ ദ്വീപായ [[സൈന്റ് ഹെലേന |സെയിന്റ് ഹെലേനയിലേക്ക്]] നാടുകടത്തുകയാണ് ഉണ്ടായത്{{sfn|AbbottII|1874|p=544-45}}. ==സെന്റ് ഹെലേനയിൽ== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയൻ സെന്റ് ഹെലേനയിൽ}} [[പ്രമാണം:Testament de Napoléon Ier. Page 5 - Archives Nationales - AE-I-13-21a.jpg|thumb|250px|right| നെപോളിയന്റെ വിൽപത്രത്തിൽ നിന്നൊരു പേജ്]] [[പ്രമാണം:Napoleon sur son lit de mort Horace Vernet 1826.jpg|thumb|250px|left|നെപോളിയൻ-മരണക്കിടക്കയിൽ]] 1815 ഒക്റ്റോബർ 16-നാണ് നെപോളിയൻ സെന്റ് ഹെലേന ദ്വീപിൽ എത്തിയത്{{sfn|AbbottII|p=560}}. ആദ്യത്തെ കുറച്ചു നാളുകൾ ബ്രയേഴ്സ് എന്ന ഗ്രാമീണവസതിയിൽ കഴിച്ചശേഷം പിന്നീട് ലോംഗ്വുഡ് എന്ന വിജനമായ സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റി താമസിക്കപ്പെട്ടു. താമസസൗകര്യങ്ങൾ തീരെ കുറവായിരുന്നു, വിരളമായെ സന്ദർശകർക്കു പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളു.{{sfn|OMeareI |1822}},{{sfn|OMeareII|1822}}, {{sfn|AbbottII|p=563}}.ജനറൽ ബർട്രാന്ഡും കുടുംബവും, ജനറൽ മോൺടലോംഗും കുടുംബവും ലസ്കാസാ പ്രഭുവും മക്കളും,പന്നെ ജനറൽ ഗോർഗൗഡ്, ഡോക്റ്റർ ഓമീറ ഇത്രയും പേരായിരുന്നു നെപോളിയനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{sfn|AbbottII|p=577}}.സർ ഹഡ്സൺ ലോ എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കർക്കശനായ ഗവർണറുടെ നിരീക്ഷണത്തിൽ പിന്നീടുള്ള അഞ്ചര വർഷങ്ങൾ നെപോളിയൻ കഴിച്ചുകൂട്ടി. ഹഡ്സൺ ലോ പലപ്പോഴും അന്യായമായ രീതിയിൽ പെരുമാറി.{{sfn|AbbottII|p=584, 589, 594, 598-99,607}}. നെപോളിയന്റെ ആരോഗ്യനില മോശമായിത്തുടങ്ങി{{sfn|AbbottII|p=609}}. === മരണം,മരണകാരണം === 1821 ൽ സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിൽ വച്ച് ഉദരരോഗം നിമിത്തം മരിച്ചു. മരണസമയത്ത് '''ഫ്രാൻസ്, സൈന്യം, സൈന്യത്തലവൻ, ജോസഫൈൻ''' എന്നീ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചിരുന്നു{{sfn|AbbottII|p=649}}. സെന്റ് ഹെലീനയിൽ വച്ചുള്ള നെപ്പോളിയന്റെ മരണകാരണം ചരിത്രത്തിൽ പലവട്ടം വിവാദത്തിന്‌ കാരണമായിട്ടുണ്ട്. നെപ്പോളിയന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങൾ തെരഞ്ഞെടുത്തതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹപരിശോധനക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ വിദഗ്ദ്ധൻ [[ഫ്രാൻസെസ്കോ അന്റോമാർക്കി]], [[ഉദരാർബുദം]] ആണ്‌ മരണകാരണമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണസർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചത്{{sfn|Arnott|1822}}. എന്നാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ [[ആർസെനിക്]] വിഷബാധയാണ്‌ മരണകാരണം എന്ന അഭിപ്രായം ശക്തി പ്രാപിച്ചു. ==ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ പാരീസിലേക്ക് == [[പ്രമാണം:Tumba de Napoleon Bonaparte.jpg|right|thumb|250px| നെപോളിയന്റെ അസ്ഥിപേടകം]] [[പ്രമാണം:Napoleon's Grave on St Helena Island.jpg|പകരം=Napoleon's Grave on St Helena Island|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ സെയിൻ നദിക്കരയിൽ സ്ഥാപിക്കണമെന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ അന്ത്യഭിലാഷം{{sfn|AbbottII|p=649}}. പക്ഷെ അതു നടപ്പാക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷു ഭരണകൂടം സമ്മതിച്ചില്ല.{{sfn|AbbottII|p=649}}. സെയ്ന്റ് ഹെലനയിൽ, [[വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്|വാലി ഓഫ് ദ വില്ലോസിൽ]] അദ്ദേഹത്തെ സംസ്കരിക്കുവാൻ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണർ ആവശ്യപ്പെട്ടതുപ്രകാരം നടപ്പാക്കപ്പെട്ടു.<ref name="McLynn655">{{Harvnb|McLynn|1998|p=655}}</ref> നെപോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പിന്നീടുള്ള പല ഫ്രഞ്ചു ഭരണാധികാരികളും ശ്രമിച്ചു. അവസാനം 1840 മേയിൽ ബ്രിട്ടൻ സമ്മതം നല്കി{{sfn|AbbottII|p=653}}.രാജോചിതമായ രീതിയിൽ ഫ്രഞ്ചു ജനത അവയെ പാരീസിലേക്കെത്തിച്ചു, സെയിൻ നദിക്കരയിൽ സൈനിക മന്ദിരത്തിൽ(Hôtel des Invalides) അടക്കം ചെയ്തു.{{sfn|AbbottII|p=659-666}} ==വ്യക്തിഗത ജീവിതം == {{പ്രധാനലേഖനം|ബോണപാർട്ട് വംശാവലി}} തന്റേയും ഫ്രാൻസിന്റേയും പേരും പെരുമയുമായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ജീവിതലക്ഷ്യങ്ങളെന്ന് ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു{{sfn|BourrienneI|p=281-2}}. നെപോളിയൻ സ്വകാര്യ സമ്പത്ത് സമാഹരിച്ചതായി രേഖകളില്ല. തനിക്കതേപ്പറ്റി ചിന്തിക്കാൻ നേരമില്ലായിരുന്നെന്നും പക്ഷേ തന്റെ സഹോദരങ്ങൾ അങ്ങനെയല്ലെന്നുമായിരുന്നു നെപോളിയൻറെ അഭിമതം.{{sfn|Gaurgaud|p=142}}. ടുയിലെറി അരമനയിലെ നിലവറകളിൽ കോടികൾ വിലമതിക്കുന്ന രഹസ്യസ്വർണനിക്ഷേപം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന പ്രസ്താവന അടിസ്ഥാനരഹിതമായിരുന്നു{{sfn|BourrienneI|p=292}} .അഞ്ചരയടി പൊക്കം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്ന ചെറിയ ശരീരപ്രകൃതിക്കാരനായിരുന്നെങ്കിലും അസാമാന്യ ആകർഷണശക്തിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അടുത്തിടപഴകിയവർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|AbbottI|p=59, 165}},{{sfn|CaulincourtI|p=13}}. സ്വന്തം സൈനികരെ ആവേശഭരിതരാക്കാനുള്ള നെപോളിയന്റെ അനിതരസാധാരണമായ കഴിവിനെപ്പറ്റി വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭുവും ഏറെ അത്ഭുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഒരൊറ്റവ്യക്തിയുടെ നെപോളിയൻ എന്ന ഒരൊറ്റ വ്യക്തിയുടെ സാന്നിധ്യം നാല്പതിനായിരം സൈനികർക്കു തുല്യമാണ്.<ref>[http://www.napoleonguide.com/aquotes_welli.htm വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭു- ഉദ്ധരണികൾ]</ref> ===മാതാപിതാക്കൾ=== നെപോളിയന് പന്ത്രണ്ടു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഉദരരോഗം ബാധിച്ച് അച്ഛൻ കാർളോ ബോണപാർട്ട് മരിച്ചു പോയി. അമ്മ മരിയാ ലെറ്റീഷ്യ ബോണപാർട്ട് നെപോളിയന്റെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി{{sfn|AbbottI|p=19, 80}}. നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയായശേഷം ലെറ്റീഷ്യക്ക് ''രാജമാതാവ്'' (Son Altesse Impériale, Madame Mère de l'Empereu) എന്ന സ്ഥാനപ്പേരും 300,000 ഫ്രാങ്ക് വാർഷികവേതനവും ലഭിച്ചു<ref name=Leitizia> [http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/mere_sothebys_0106.asp. നെപോളിയന്റെ മാതാവ് -ശേഖരിച്ചത് സെപ്റ്റമ്പർ 18, 2015]</ref>. നെപോളിയന്റെ ഉയർച്ചകളെപ്പറ്റി അവർക്ക് ആശങ്കകളുണ്ടായിരുന്നത്രെ. ഇതൊക്കെ എത്ര കാലത്തേക്ക് (Pourvu que ça dure!) എന്നവർ പറഞ്ഞത്രെ<ref name=Leitizia/>. നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിൽ അവർ കുറച്ചു കാലം വസിച്ചു. നെപോളിയനോടൊപ്പം സെന്റ് ഹെലേനയിൽ പാർക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും അതു സാധ്യമായില്ല. 1815-മുതൽ റോമിലേക്കു താമസം മാറ്റി. നെപോളിയന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ആഴ്ചകളോളം അവർ കിടപ്പിലായിരുന്നു. 1836-ൽ അന്തരിച്ചു<ref name=Leitizia/>. ===സഹോദരങ്ങൾ=== നെപോളിയിന് മൂത്തതായി ജോസെഫും , ലൂസിയെൻ, എലിസാ, പോളിൻ, കാരോളിൻ, ജെറോം സഹോദരന്മാരേയും സഹോദരീ ഭർത്താക്കന്മാരേയും നെപോളിയൻ ഉന്നതപദവികളിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു . സ്വയം ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തിപദത്തിലേറിയശേഷം മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനെ ആദ്യം സിസിലി-നേപ്പിൾസ് രാജ്യങ്ങളുടെ നാടുവാഴിയായും(1806-1808 ) പിന്നീട് സ്പെയിനിന്റെ രാജാവായും(1808-1813) വാഴിച്ചു.ജോസെഫ് അലസനാണെന്നും യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്നുമറിയില്ലെന്നുമാണ് നെപോളിയന്റെ അഭിപ്രായം{{sfn|Gaurgaud|p=145}}. നെപോളിയന്റെ പതനശേഷം ജോസെഫ് കുടുംബസമേതം അമേരിക്കയിൽ താമസമാക്കി. നെപോളിയൻ-ജോസെഫ് കത്തിടപാടുകൾ പല ഉൾക്കാഴ്ചകളും നല്കുന്നു <ref>[https://archive.org/details/confidentialcorr01naporich നെപോളിയൻ ജോസെഫിനെഴുതിയ കത്തുകൾ Vol.I]</ref>,<ref>[https://books.google.co.in/books?id=F1MRAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false നെപോളിയൻ- ജോസെഫ് കത്തിടപാടുകൾ Vol.II]</ref> ലൂസിയെൻ ബോണപാർട്ട് കൗൺസിൽ ഭരണകാലത്ത് ആഭ്യന്തരവകുപ്പു മന്ത്രിയായിരുന്നു<ref name=Lucien>[https://books.google.co.in/books?id=H1FeAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. ലൂസിയെൻ ബോണപാർട്ട് സ്മരണകൾ-Volume I, p=95 ]</ref> അതിനുശേഷം സ്പെയിനിലെ അംബാസഡറായി നിയമിതനായി. പക്ഷേ ലൂസിയന്റെ വിവാഹത്തെച്ചൊല്ലി നെപോളിയനും ലൂസിയനും തെറ്റിപ്പിരിഞ്ഞു<ref >[http://www.britannica.com/biography/Lucien-Bonaparte ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ട് എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 18, 2015 ]</ref>. ലൂസിയന്റെ സ്മരണകൾ വിശദവിവരങ്ങൾ നല്കുന്നു.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=bLMvAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിന്റെ സ്മരണകൾ I ]</ref> <ref>[https://books.google.co.in/books?id=yNU8AAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിന്റെ സ്മരണകൾ II]</ref> മൂന്നാമത്തെ സഹോദരൻ ലൂയിസ് ബോണപാർട്ടിന് 1806-ൽ ഹോളൻഡിലെ രാജസ്ഥാനം ലഭിച്ചു. പക്ഷെ ലൂയിസിന് ഭരണനൈപുണ്യം തീരെ കുറവായിരുന്നെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ലൂയിസ് വിവാഹം ചെയ്തത് ജോസ്ഫൈന്റെ ആദ്യവിവാഹത്തിലെ പുത്രി ഓർട്ടൻസിനെയായിരുന്നു. പക്ഷെ ദാമ്പത്യജീവിതവും സുഖകരമായിരുന്നില്ല. പലേകാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും 1810-ൽ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്ത് ലൂയിസ് ഓസ്ട്രിയയിൽ അഭയം തേടി. അവിടെ എഴുത്തും വായനയുമായി കഴിച്ചു കൂട്ടി<ref>[http://www.britannica.com/biography/Louis-Bonaparte-king-of-Holland. ലൂയിസ് ബോണപാർട്ട് -എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ലൂയിസിന്റെ മൂന്നാമത്തെ മകൻ ചാൾസ് ലൂയിസ്-നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ട് (ജനനം 1808) '''നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ''' എന്നപേരിൽ രണ്ടാം ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി <ref>[http://www.britannica.com/biography/Napoleon-III-emperor-of-France. നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ- എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കാ-ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഏറ്റവും ഇളയ സഹോദരൻ ജെറോം ബോണപാർട്ടിനെ വെസ്റ്റ്ഫാലിയ എന്ന ജർമൻ നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ ഭരണാധികാരിയാക്കി. വാട്ടർലൂ യുദ്ധത്തിൽ നെപോളിയനോടൊത്ത് പൊരുതി. നെപോളിയന്റെ പതനശേഷം ഇറ്റലിയിൽ താമസമാക്കി. നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ ഫ്രഞ്ചു രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തേക്കു വന്നപ്പോൾ ജെറോം ബോണപാർട്ടിന് ഔദ്യോഗികസ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. <ref>[http://www.britannica.com/biography/Jerome-Bonaparte ജെറോം ബോണപാർട്ട് -എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക -ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015]</ref>,{{sfn|Gourgaud|p=147}} എലീസക്ക് ടസ്കാനിയിലേയും പോളിന് ഗുസ്ഖാലിയയിലെ പ്രഭ്വി സ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. കരോളിന്റെ ഭർത്താവ് ജോഷിം മുറാട്ടിന് ബെർഗിലെ പ്രഭുസ്ഥാനവും (1806-1808 ) പിന്നീട് ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനു ശേഷം സിസിലി -നേപിൾസിലെ രാജസിംഹാസനം(1808-1815) ലഭിച്ചതോടെ കരോളിന് രാജ്ഞി പദവിയും കിട്ടി. ബന്ധത്തിൽപെട്ട അമ്മാവൻ ജോസെഫ് ഫെഷിനെ കർദ്ദിനാൾ പദവിയിലേക്കുയർത്തിയതും നെപോളിയനായിരുന്നു.<ref>[http://www.britannica.com/biography/Joseph-Fesch കർദ്ദിനാൾ ഫെഷ് -എൻസൈക്ലോപീഡിയാ ബ്രിട്ടാനിക്ക, ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 25, 2015]</ref> ===വിവാഹങ്ങൾ, പുത്രൻ === [[ജോസ്ഫൈൻ ദു ബുവാർണ്യെ]] ആയിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ആദ്യഭാര്യ. 1796 മാർച്ച് 9-നാണ് ഈ പ്രേമവിവാഹം നടന്നത്. ജോസ്ഫൈൻറെ ഭർത്താവ് അലക്സാൻഡർ ബുവാർണ്യെ പ്രഭു ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവസമയത്ത് ഗില്ലോട്ടിന് ഇരയായി. ജോസ്ഫൈനും കുറച്ചു കാലം തടങ്കലിൽ കഴിയേണ്ടിവന്നു. പോൾ ബറാസ്സിന്റെ സുഹൃദ്വലയത്തിലെ അംഗമായിരുന്ന ജോസ്ഫൈൻ രണ്ടു കുട്ടികളുടെ മാതാവായിരുന്നു. ജോസ്ഫൈനിൽ സന്താനങ്ങൾ പിറക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ജോസ്ഫൈനുമായി വിവാഹമോചനം നടത്തിയശേഷം നെപോളിയൻ രണ്ടാമതും വിവാഹം ചെയ്തത്{{sfn|AbbottI|p=550}}. ഇക്കാര്യം ജോസ്ഫൈനും അറിയാമായിരുന്നു{{sfn|AbbottI|p=374}}. അവർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹബന്ധം ജോസ്ഫൈന്റെ മരണം വരെ നിലനിന്നു.<ref>{{cite book|title =Confidential correspondence of the emperor Napoleon and the empress Josephine: including letters from the time of their marriage..|url =https://archive.org/details/confidentialcorr00napoiala|publisher= Mason broth.|year= 1856}}[https://books.google.co.in/books?id=GrlBAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Confidential correspondence of the emperor Napoleon and the empress Josephine: including letters from the time of their marriage...]</ref>. 1810 ജനുവരി 10-നാണ് നിയമപ്രകാരം വിവാഹമോചനം നടന്നത്. സെന്റ് ഹെലേനയിൽ വെച്ച് നെപോളിയൻ ജോസ്ഫൈനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ''രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ജെസ്ഫൈനിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനം നേടിയത്. പാവം എന്റെയീ ദുരിതാവസ്ഥ കാണേണ്ടി വരുംമുമ്പ് ഭാഗ്യവശാൽ അവൾ മരിച്ചു പോയി''.{{sfn|AbbottI|p=76}} ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവകാരികൾ ഗില്ലോട്ടിന് ഇരയാക്കിയ [[മേരി ആന്റൊനൈറ്റ്|മേരി അന്റോണൈറ്റിന്റെ]]സഹോദരപുത്രൻ ഓസ്ട്രിയൻ രാജാവ് ഫ്രാൻസിസ് രണ്ടാമന്റെ പുത്രി മരിയാ ലൂയിസയായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യ. രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ് ഈ വിവാഹം നടന്നത്. സൈനികശക്തികളായിരുന്ന റഷ്യയേയും ഓസ്ട്രിയയേയും അനുനയിച്ച് നിർത്തേണ്ടത് നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയുടെ ആവശ്യമായിരുന്നു. റഷ്യൻ ചക്രവർത്തി സാർ അലക്സാണ്ടറുടെ സഹോദരിയുമായുള്ള വിവാഹാലോചന അസഫലമായപ്പോഴാണ് മരിയാ ലൂയിസയുമായുള്ള ആലോചന തുടങ്ങിയത്. ഇതും നിഷ്ഫലമാകുമോ എന്ന് നെപോളിയന് ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഏപ്രിൽ ഒന്ന്-രണ്ട് തിയ്യതികളിൽ പാരിസിൽ വെച്ച് വിവാഹാഘോഷം നടന്നു. 1811 മാർച്ച് 20-ന് നെപോളിയന് പുത്രൻ, '''നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ''' ജനിച്ചു. നെപോളിയന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം പുത്രനോടൊപ്പം വിയന്നയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകാൻ മേരി ലൂയിസ് നിർബന്ധിതയായി.<ref>[http://www.britannica.com/biography/Marie-Louise-Austrian-archduchess മരിയാ ലൂയിസ്- എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 18, 2015 ]</ref> നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയുടെ നിയമാനുസൃതമായ പുത്രനും അനന്തരാവകാശിയും ആയിരുന്നു'''നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ''' . മുഴുവൻ പേര് നെപോളിയൻ ഫ്രാസ്വാ ചാൾസ് ജോസെഫ് ബോണപാർട്ട്. ക്ഷയരോഗബാധിതനായി ഇരുപത്തിയൊന്നാം വയസ്സിൽ വിയന്നയിൽ വെച്ചു നിര്യാതനായി. മരണാനന്തരം ''ലീഗ്ലോൺ''(കുഞ്ഞിപ്പരുന്ത്) എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടു. ===ജോസ്ഫൈന്റെ മക്കൾ=== ജോസ്ഫൈന് ആദ്യവിവാഹത്തിൽ രണ്ടു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയനുമായുള്ള വിവാഹം നടക്കുമ്പോൾ പുത്രൻ ഓജീന് (യൂജീൻ എന്നും പറയും)പതിനഞ്ചും പുത്രി ഓർട്ടെൻസിന് പതിമൂന്നുമായിരുന്നു പ്രായം. രണ്ടു കുട്ടികളേയും നെപോളിയൻ സ്വീകരിച്ചെങ്കിലും ബോണപാർട്ട് കുടുംബാംഗങ്ങളെന്ന നിലക്കുള്ള അവകാശങ്ങളൊന്നും നല്കിയില്ല. ജോസ്ഫൈൻ മക്കൾക്കുവേണ്ടി പ്രത്യേകാനുകൂല്യങ്ങൾ ഒരിക്കലും ആവശ്യപ്പെട്ടില്ല. പക്ഷെ ഇരുവരുടേയും കാര്യത്തിൽ നെപോളിയൻ അതീവ ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|p=75, 132}} ഓജീൻ പട്ടാളത്തിൽ ചേർന്നു, നെപോളിയനോടൊപ്പം ഈജിപ്തിലും{{sfn|AbbottI|p=179, 197, 254}} റഷ്യൻ ആക്രമണത്തിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1805-1814 വരെ ഇറ്റലിയിലെ രാജപ്രതിനിധിയായിരുന്നു. നെപോളിയന്റെ പതനത്തോടെ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. അതിനുശേഷം നെപോളിയനുമായി ബന്ധം പുലർത്താൻ ഭാര്യവീട്ടുകാർ (ബവേറിയൻ രാജവംശം) സമ്മതിച്ചില്ല. ഓർട്ടെൻസിനെ വിവാഹം കഴിച്ചത് നെപോളിയന്റെ ഇളയസഹോദരൻ ലൂയിസ് ആയിരുന്നു. ഇരുവർക്കും ഈ വിവാഹത്തിൽ താത്പര്യമില്ലായിരുന്നു. ഈ വിവാഹത്തിന് മുൻകൈ എടുത്തത് ജോസ്ഫൈൻ ആണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|AbbottI|p=376}}. പക്ഷെ ദാമ്പത്യം സുഖകരമായിരുന്നില്ല{{sfn|Hortense|p=80}}. ഇവർക്ക് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. 1802-ൽ ജനിച്ച ആദ്യപുത്രൻ ''നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ചാൾസ് ബോണപാർട്ട്'' അഞ്ചു വയസ്സിൽ മരിച്ചു പോയി. രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ബോണപാർട്ട് (ജ.1804) മൂന്നാമത്തെ പുത്രൻ ചാൾസ് ലൂയിസ്-നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ട് (ജനനം 1808). ഇവരിരുവരും ചേർന്ന് നെപോളിയൻ കാലഘട്ടം പുനസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശ്രമം ഉടനടി സഫലമായില്ല{{sfn|Hortense|p=373, 375-6}}. നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ഇരുപത്തിയേഴാമത്തെ വയസ്സിൽ രോഗബാധിതനായി മരിച്ചു{{sfn|Hortense|p=380-1}}. ലൂയിസ് നെപോളിയൻ പിന്നീട് രണ്ടാം ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ പ്രസിഡൻഡും അതിനുശേഷം അധികാരം തട്ടിയെടുത്ത് '''നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ''' എന്നപേരിൽ രണ്ടാം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയുമായി<ref>[http://www.britannica.com/biography/Napoleon-III-emperor-of-France. നെപോളിയൻ III എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 23, 2015 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===പ്രണയബന്ധങ്ങൾ, മറ്റു സന്താനങ്ങൾ=== നെപോളിയന് ഒരു പാടു പ്രണയബന്ധങ്ങളും അവരിൽ സന്താനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നതായി കിംവദന്തികളുണ്ട്{{sfn|Gourgaud|p=245}},{{sfn|CaulincourtI|p=135}}. പോളിഷ് പ്രഭുകുടുംബത്തിലെ മേരി വാലെവ്സ്കയുമായുള്ള ബന്ധത്തെപ്പറ്റിയും അതിൽ ഒരാൺകുഞ്ഞ് പിറന്നതിനെപ്പറ്റിയും പല ചരിത്രകാരന്മാരും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.അവർക്ക് പ്രതിമാസം പതിനായിരം ഫ്രാങ്ക് നല്കിയിരുന്നതായി നെപോളിയനും അംഗീകരിക്കുന്നു{{sfn|Gourgaud|p=245}}. മേരി വാലെവ്സ്കാ നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായിരുന്നു {{sfn|Gourgaud|p=245}}.മേരിയുടെ രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ അലക്സാൻഡർ ജോസെഫ് വാലെവ്സ്കിയുടെ പിതാവ് നെപോളിയനാണെന്നാണ് പരക്കേയുള്ള ധാരണ. === സുഹൃത്തുക്കൾ === നെപോളിയന് ആത്മാർഥ സുഹൃത്തുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്നോ അഥവാ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അവരാരൊക്കെ എന്നും മറ്റുമുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല. നെപോളിയനോട് കൂറു പുലർത്തിയവരും വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകിയവരും ഉണ്ട്. അവരൊക്കെ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങൾ പുസ്തകരൂപത്തിൽ പുറം ലോകവുമായി പങ്കു വെച്ചിട്ടുമുണ്ട്. പക്ഷേ ഇവയൊക്കെ തീർത്തും നിഷ്പക്ഷമല്ലെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. <ref>[http://www.napoleon-series.org/research/eyewitness/c_truth.html നെപോളിയനെപ്പറ്റിയുള്ള സ്മരണകൾ-അവയുടെ സത്യാവസ്ഥ]</ref> മിലിട്ടറി അകാഡമിയിൽ നെപോളിയന്റെ സഹപാഠിയും ഉറ്റസുഹൃത്തുമായിരുന്നു [[ലൂയി ആന്റ്വാ ഫാവുലെ ദു ബുറിയേൻ |ബുറിയേൻ]]{{sfn|AbbottI|p=44}}. നെപോളിയൻ ഒന്നാം കൗൺസിലർ ആയി സ്ഥാനമേറ്റപ്പോൾ ബുറിയേൻ നെപോളിയന്റെ പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി. പലേ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ മൂലം 1802-ൽ ബുറിയേൻ ഈ പദവിയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1805-ൽ വിദേശനയതന്ത്രപ്രതിനിധിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. തങ്ങളുടെ സൗഹൃദത്തെപ്പറ്റി ബുറിയേൻ തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ സവിസ്തരം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്{{sfn|BourrienneI}},{{sfn|BourrienneII}}. നെപോളിയന് സുഹൃദ്ബന്ധങ്ങളിൽ വിശ്വാസമില്ലായിരുന്നെവന്ന് ബുറിയേൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=283}} ബുറിയേനുശേഷം പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ട [[മെനേവൽ |മെനേവലും ]] നെപോളിയനോട് വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകി. നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിലേക്കും സെന്റ് ഹെലേനയിലേക്കും നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാൻ മെനേവൽ സന്നദ്ധനായിരുന്നെങ്കിലും അധികാരസ്ഥർ അനുവദിച്ചില്ല. തന്റെ അനുഭവങ്ങളെപ്പറ്റി മെനവേലും പുസ്തകമെഴുതീട്ടുണ്ട്.{{sfn|Meneval}}.നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാൻ അനുവാദം ലഭിച്ച ജനറൽ മോൺതലേൻ നെപോളിയന്റെ മരണം വരെ സെന്റ് ഹെലേനയിൽ താമസിച്ചു. എഴുത്തുകാരനും, ഭൂപടനിർമതാവുമായിരുന്ന ലാസ്കസാസും മകനോടൊപ്പം നെപോളിയനെ അനുഗമിച്ചു. പക്ഷെ 1816-ൽ അന്നത്തെ ഗവർണർ ഹഡ്സൺ ലോ ലാസ്കസാസിനേയും മകനേയും സെന്റ് ഹെലേനയിൽ നിന്നു ബഹിഷ്കരിച്ചു. ലാസ്കസാസും സ്വന്തം അനുഭവക്കുറിപ്പുകളെഴുതീട്ടുണ്ട്<ref>{{cite book|title= Memoirs of St. Helena |author=Las Cases|year=1823|}}[https://archive.org/details/memorialdesainte00lasc സെന്റ് ഹെലേന സ്മൃതികൾ]</ref>. നെപോളിയനോടൊപ്പം സെന്റ് ഹേലനയിലെത്തിയ സൈനികനായിരുന്നു ഗൂർഗോയും സ്വന്തം ഡയറിക്കുറിപ്പുകളെഴുതീട്ടുണ്ട് {{sfn|Gourgaud|}}. ജനറൽ കൂലാങ്കോർ നെപോളിയന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത സൈനികോദ്യാഗസ്ഥനായിന്നു{{sfn|CaulincourtI}}. സെന്റ് ഹെലേനയിൽ നെപോളിയന്റെ ഡോക്റ്ററായിരുന്ന ഐറിഷുകാരൻ എഡ്വേഡ് മീറയും നെപോളിയനോട് ഏറെ അനുഭാവമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു{{sfn|O'Meara}}. ===ചില സ്വഭാവവിശേഷതകൾ=== നെപോളിയൻ വിധിയിൽ ദൃഢമായി വിശ്വസിച്ചു. വലിയ കർമങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ജനിച്ചവനാണ് താനെന്ന് ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു,മരണഭയം തീരെ തീരെഇല്ലായിരുന്നു .{{sfn|AbbottI|p=132, 134}} നെപോളിയന്റെ ഭാവഹാവങ്ങൾ മിന്നൽ വേഗത്തിൽ മാറിമറിയുമായിരുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=277}}. പക്ഷെ വിദ്വേഷമോ തീരാപ്പകയോ വെച്ചു പുലർത്തിയില്ല.{{sfn|AbbottI|p=242}} {{sfn|BourrienneI|p=289}}. അസാധാരണമായ സഹനശക്തി ഉണ്ടായിരുന്ന നെപോളിയന് മണിക്കൂറുകളോളം, വിശ്രമമില്ലാതെ കാൽനടയായോ കുതിരപ്പുറത്തോ സഞ്ചരിക്കാൻ നെപോളിയനു കഴിയുമായിരുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=277}}{{sfn|CaulincourtI|p=145-6}},. അറിവും പ്രതിഭയുമുള്ള സ്ത്രികളെ അംഗീകരിക്കാനുള്ള മനസ്ഥിതി നെപോളിയന് ഇല്ലായിരുന്നു.{{sfn|CaulincourtI|p=135}} == വംശപരമ്പര == {{translated page|en|Napoleon|version=758275255|insertversion=2460281|section=വംശപരമ്പര}} {{collapse top|Napoleon's ancestry}} <center> {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110% |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. ''' നെപ്പോളിയൻ ഒന്നാമൻ, ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തിയും ഇറ്റാലിയൻ രാജാവും ''' <br /> (1769–1821) |2= 2. [[Carlo Buonaparte|Carlo Maria Buonaparte]] <br /> (1746–1785) |3= 3. [[Letizia Ramolino|Maria Letizia Ramolino]] <br /> (1750–1836) |4= 4. [[Giuseppe Maria Buonaparte]] <br /> (1713–1763) |5= 5. Maria Saveria Paravicini <br /> (1715–bef. 1750) |6= 6. Giovanni Geronimo Ramolino (1723–1755) |7= 7. Angela Maria Pietrasanta (1725–1790) |8= 8. Sebastiano Nicola Buonaparte <br /> (1683–1720/60) |9= 9. Maria Anna Tusoli <br /> (1690–1760) |10= 10. Giuseppe Maria Paravicini |11= 11. Maria Angela Salineri |12= 12. Giovanni Agostino Ramolino |13= 13. Angela Maria Peri |14= 14. Giuseppe Maria Pietrasanta |15= 15. Maria Giuseppa Malerba |16= 16. Giuseppe Maria Buonaparte <br /> (1663–1703) |17= 17. Maria Colonna Bozzi <br /> (1668–1704) |18= 18. Carlo Tusoli |19= 19. Isabella |20= |21= |22= 22. Angelo Agostino Salineri |23= 23. Francetta Merezano |24= 24. Giovanni Girolamo Ramolino <br /> (1645–?) |25= 25. Maria Laetitia Boggiano |26= 26. Andrea Peri <br /> (1669–?) |27= 27. Maria Maddalena Colonna d'Istria |28= 28. Giovanni Antonio Pietrasanta |29= 29. Paola Brigida Sorba |30= |31= }}</center> {{Collapse bottom}} == കുറിപ്പുകൾ == {{കുറിപ്പ്|൧|}} ഫ്രഞ്ചുകാരുടെ ആക്രമണസൈന്യത്തിന് മുൻപിൽ പിന്മാറി ഓടുമ്പോഴും "ഞാൻ അവരെ കുതിരയിറച്ചി തീറ്റിക്കും" എന്ന് വീമ്പടിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന കുട്ടുസോവിനെ ഒരു കോമാളിയായാണ് അന്ന് പലരും കണക്കാക്കിയത്. റഷ്യയുടെ കാലാവസ്ഥ തന്നെ ആക്രമണസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ മതി എന്ന വിശ്വാസമായിരുന്നു കുട്ടുസോവിന്റെ തന്ത്രത്തിന് അടിസ്ഥാനം<ref>ലിയോ ടൊൾസ്റ്റോയിയുടെ യുദ്ധവും സമാധാനവും എന്ന നോവൽ</ref> == അവലംബം == {{Reflist|16em}} {{refbegin}} *{{cite book |last= Abbott|first= John SC |title=The History of Napolean Vol.I |date=1883|ref=AbbottI|}},[https://books.google.co.in/books?id=g4ZJAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The History of Napolean Vol.I] *{{cite book |last= Abbott|first= John SC |title= The History of Napoleon Vo.II|date=1874|ref=AbbottII}}[https://books.google.co.in/books?id=oHEPAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The History of Napoleon Vo.II] *{{cite book|last=Arnott|first=Archibald|title=An account of the last illness,disease and postmortem appearances of Napolean Bonaparte]|publisher=John Murray|year=1822|ref=Arnott}},[https://books.google.co.in/books?id=tNVbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Arnott,+A+Post+mortem+of+Napoleon&hl=en&sa=X#v=onepage&q&f=false An account of the last illness,disease and postmortem appearances of Napolean Bonaparte] *{{cite book|last= Barnett|first= Correlli|title=Bonaparte|url= https://archive.org/details/bonaparte0000barn|publisher= Hill & Wang, New York ||year=1978|ISBN=9781853266782|ref= Barnett}} *{{cite book|last= Barras|first=Paul|publisher=Harper & Brothers Franlkin Square, NewYork|year=1896|title= Memoirs of Barras: Member of the Directorate Volume III |ref=BarrasIII}}[https://archive.org/stream/memoirsbarrasme07durugoog#page/n12/mode/2up Memoirs of Barras: Member of the Directorate Volume III] *{{cite book|last=Barras|first=Paul|year=1896|title=Memoirs of Barras Vol IV|ref=BarrasIV}}[https://archive.org/stream/memoirsbarrasme06durugoog#page/n11/mode/1up Memoirs of Barras Vol IV] *{{cite book|last= Bonaparte|first= Napoleon|title=The Confidential Correspondence of Napoleon Bonaparte with His Brother Joseph Volume 1 |publisher= J. Murray|year= 1855|ref=CorJoseph|}}[https://books.google.co.in/books?id=a7LSAAAAMAAJ&pg=PR1&dq=napoleon+bonaparte+Correspondance&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q=napoleon%20bonaparte%20Correspondance&f=false The Confidential Correspondence of Napoleon Bonaparte with His Brother Joseph Volume 1] *{{cite book|last=Bourrienne|first=Louis A.F |title=Private Memoirs of Napolean Vol I|year= 1831|ref=Bourrienne I}}[https://books.google.co.in/books?id=gG4PAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Private Memoirs of Napolean Vol I] *{{cite book|last=Bourrienne|first= Louis A.F.|title=Private Memoirs of Napoleon Vol. II|year=1831|ref=Bourrienne II}}[https://books.google.co.in/books?id=2m0PAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Private Memoirs of Napoleon Vol. II] *{{cite book|last= de Caulincourt|first=Armand|title=Memoirs of Caulincourt|url= https://archive.org/details/recollectionsca00sorgoog|publisher=Henry Colburn |year=1838|ref=CaulincourtI}}[https://archive.org/details/recollectionsca02sorgoog കൂലാങ്കോറിന്റെ സ്മരണകൾ] *{{cite book|last= de Caulincourt| first=Armand|title=With Napoleon in Russia|publisher =Courier Corporation|year=2012|isbn=9780486148243|ref=Caulincourt}} *{{cite book|last=Gourgaud|first=Baron|title=Talks of Napoleon at Saint Helena|url=https://archive.org/details/talksnapoleonat00latigoog|year=1903|ref=Gourgaud}}[https://archive.org/stream/talkofnapoleonat007678mbp#page/n11/mode/2up Talks of Napoleon at Saint Helena] *{{cite book|last=Heweston|first=William|title=History of Napoleon Bonaparte and Wars of Europe Vol.2 |year=1815||ref=HewestonII}}[https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=C9NBAAAAcAAJ&pg=GBS.PP5 History of Napoleon Bonaparte and Wars of Europe Vol.2] *{{cite book|last= Lockhart|first= John G|title= The History of Napoleon Bonaparte, Volume I|year=1835|ref=LockhartI}}[https://books.google.co.in/books?id=LEc2AAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=the+history+of+napoleon+buonaparte+lockhart&hl=en&sa=X&ei=B9mLVZzPEobnuQSCvJmwDQ&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false The History of Napoleon Bonaparte, Volume I] *{{cite book|last= O'Meara|first=Barry E|title=Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.I|year=1822|ref=OMeareI}}[https://archive.org/stream/napoleoninexile00frengoog#page/n8/mode/2up Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.I] *{{cite book|last=O'Meara|first=Barry E|title=Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.II|year=1822|ref=OMeareII}}[https://books.google.co.in/books?id=VHcRAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.II] *{{cite book|title= Memoirs of Napoleon|year= 1910|url= https://archive.org/details/bwb_T2-DNH-086|author= Meneval|publisher=PF Collier&Son|ref=Meneval}}[https://archive.org/stream/memoirsofnapoleo01mn#page/n7/mode/1up നെപോളിയനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണകൾ- മെനേവൽ ] *{{cite book|last=Scott|first=Walter|title= The Life of Napoleon|year=1839|ref=Scott}}[https://books.google.co.in/books?id=wXFAAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Life of Napolean] *{{cite book| last= Sloane|first= William M|title=The Life of Napoleon Bonaparte (Complete)|publisher= Library of Alexandria|year=1909| ISBN= 9781465589675|ref=Sloane}} *{{cite book|last=Thiers|first=MA|title=The history of the French revolution Volume V|publisher=Richard Bentley, London |year=1838|ref=ThiersFH V}} *{{cite book|last= Viusseux|first=Andre|title=Napoleon Bonaparte: His Sayings and his deeds|publisher= Charles Knight & Co|year=1846|ref=vieusseuxI}}[https://books.google.co.in/books/reader?id=37OKlelVqjsC&printsec=frontcover&output=reader&pg=GBS.PP9 Napoleon Bonaparte: His Sayings and his deeds] *{{cite book|last= Watson | first=William E. |title=Tricolor and Crescent: France and the Islamic World Perspectives on the twentieth century|url= https://archive.org/details/tricolorcrescent0000wats ||publisher=Greenwood Publishing Group|year= 2003|ISBN=9780275974701|ref=Watson}} *{{cite book|last =Wraxall|first=Lascelles|title=Memoirs of Queen Hortense-Mother of Napoleon III|publisher= Hurst& Backett|year=1864}}[https://archive.org/details/memoirsqueenhor01wehrgoog Memoirs of Queen Hortense-Mother of Napoleon III] {{refend}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== {{refbegin|30em}} * {{Cite book|title=Life of Napoleon Bonaparte|last=Abbott|first=John|isbn=1-4179-7063-4|publisher=Kessinger Publishing|year=2005}} * {{Cite book|first=Ken|last=Alder|title=The Measure of All Things—The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World|url=https://archive.org/details/measureofallthin0000alde_f1w3|publisher=[[Free Press (publisher)|Free Press]]|year=2002|isbn=0-7432-1675-X}} * {{Cite book|last=Alter|first=Peter|title=Unity and Diversity in European Culture c. 1800|url=https://archive.org/details/unitydiversityin0000unse_f1p7|editor=[[T. C. W. Blanning]] and [[Hagen Schulze]]|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-726382-8}} * {{Cite book|title=Napoleon and Persia|first=Iradj|last=Amini|url=http://books.google.com/books?id=n5IOAAAAQAAJ&pg=PA12|year=2000|isbn=0-934211-58-2|publisher=Taylor & Francis}} * {{Cite book|title=World History of Warfare|url=https://archive.org/details/worldhistoryofwa00arch|first=Christon I.|last=Archer|coauthors=John R. Ferris, Holger H. Herwig|publisher=University of Nebraska Press|year=2002|isbn=0-8032-4423-1}} * {{Cite book|title=Between Salt Water And Holy Water: A History Of Southern Italy|url=https://archive.org/details/betweensaltwater00tomm|last=Astarita|first=Tommaso|year=2005|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-05864-6}} * {{Cite book|year=1845|title=Recollections of the Emperor Napoleon|url=https://archive.org/details/recollectionsem00abelgoog|first=Lucia Elizabeth|last=Balcombe Abell|publisher=J. Murray|oclc=9123757}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=Pw5jup_LyHAC&lpg=PA212&dq=%22total%20war%22%20napoleon&pg=PA13#v=onepage&q&f=false|title=The First Total War|last=Bell|first=David|isbn=0-618-34965-0|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2007}} * {{cite web|url=http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view&annid=10375|title=Execution of the Defenders of Madrid, 3&nbsp;May 1808|publisher=New York University|accessdate=18 November 2008|year=2002|last=Bertman|first=Sandra|archive-date=2021-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210323212419/http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view|url-status=dead}} * {{Cite book|first=Rafe|last=Blaufarb|title=Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents|url=https://archive.org/details/napoleonsymbolfo0000blau|year=2007|publisher=Bedford|isbn=0-312-43110-4}} * {{Cite book|last=Bordes|first=Philippe|title=Jacques-Louis David|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-12346-9|year=2007}} * {{Cite book|last=Boycott-Brown|first=Martin|title=The Road to Rivoli: Napoleon's First Campaign|url=https://archive.org/details/roadtorivolinapo0000boyc|publisher=Cassell & Co|year=2001|isbn=0-304-35305-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|authorlink=David G. Chandler|title=The Campaigns of Napoleon, Volume 1|publisher=9780025236608|year=1973|isbn=0-02-523660-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|title=The Campaigns of Napoleon|publisher=Simon & Schuster|year=1995|isbn=0-02-523660-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|title=Napoleon|publisher=Leo Cooper|year=2002|isbn=0-85052-750-3}} * {{Cite book|last=Chesney|first=Charles|title=Waterloo Lectures:A Study Of The Campaign Of 1815|url=https://archive.org/details/waterloolectures0000char|publisher=Kessinger Publishing|year=2006|isbn=1-4286-4988-3}} * {{Cite book|year=2006|title=Blundering to Glory: Napoleon's Military Campaigns|url=https://archive.org/details/blunderingtoglor00conn_0|first=Owen|last=Connelly|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=0-7425-5318-3}} * {{Cite book|title=The Billy Ruffian: The Bellerophon and the Downfall of Napoleon|url=https://archive.org/details/billyruffianbell0000cord_z6w0|first=David|last=Cordingly|year=2004|publisher=Bloomsbury|isbn=1-58234-468-X}} * {{Cite book|first=Vincent|last=Cronin|authorlink=Vincent Cronin|title=Napoleon|url=https://archive.org/details/napoleon0000cron_y3x1|publisher=HarperCollins|year=1994|isbn=0-00-637521-9}} * {{Cite book|title=Is Arsenic an Aphrodisiac?|url=https://archive.org/details/isarsenicaphrodi0000cull|last=Cullen|first=William|year=2008|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=0-85404-363-2}} * {{Cite book|title=As Befits a Legend|url=https://archive.org/details/asbefitslegendbu0000dris|publisher=Kent State University Press|isbn=0-87338-484-9|last=Driskel|first=Paul|year=1993}} * {{cite web|last=Dunan|first=Marcel|url=http://www.napoleon.org/fr/salle_lecture/articles/files/Taillenapo_RIN_89_oct1963_2006.asp|title=Napoleon's height|language=fr|accessdate=11 January 2009|publisher=La Fondation Napoléon|year=1963}} * {{Cite book|title=Napoleon:The Path to Power 1769–1799|url=https://archive.org/details/napoleonpathtopo0000dwye_u9d1|publisher=Bloomsbury|year=2008|last=Dwyer|first=Philip|isbn=978-0-7475-6677-9}} * {{Cite book|title=Roman Presences|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-59197-X|year=1999|last=Edwards|first=Catharine}} * {{Cite book|isbn=0-313-31912-X|title=Conscription and democracy: The Draft in France, Great Britain, and the United States|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|first=George Q.|last=Flynn}} * {{Cite book|last=Fremont-Barnes|first=Gregory|coauthors=Todd Fisher|title=The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire|url=https://archive.org/details/napoleonicwarsri0000frem|publisher=Osprey|year=2004|isbn=1-84176-831-6}} * {{cite web|url=http://www.lib.unc.edu/ncc/gallery/napo.html|title=Death Mask of Napoleon|accessdate=4 August 2008|publisher=University of North Carolina|last=Fulghum|first=Neil|year=2007|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6HZlE2nZJ?url=http://www.lib.unc.edu/ncc/gallery/napo.html|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Gates|first=David|title=The Spanish Ulcer: A History of the Peninsular War|url=https://archive.org/details/spanishulcerhist0000gate_o1o7|publisher=Da Capo Press|year=2001|isbn=0-306-81083-2}} * {{Cite book|last=Gates|first=David|title=The Napoleonic Wars, 1803–1815|publisher=Pimlico|isbn=0-7126-0719-6|year=2003}} * {{Cite book|first=Pieter|last=Geyl|authorlink=Pieter Geyl|title=Napoleon For and Against|origyear=1947|year=1982|publisher=Penguin Books|isbn=0-452-00057-2}} * {{Cite book|title=1805: Austerlitz: Napoleon and the Destruction of the Third Coalition|url=https://archive.org/details/1805austerlitzna0000goet|publisher=Greenhill Books|first=Robert|last=Goetz|year=2005|isbn=1-85367-644-6}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=FUaIGHxCIEwC&pg=PA181&dq=napoleon+height#PPA181,M1|title=Size Matters|year=2006|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|last=Hall|first=Stephen|isbn=0-618-47040-9}} * {{cite web|title=The Claremont Institute: The Little Tyrant, A review of ''Napoleon: A Penguin Life''|url=http://www.claremont.org/publications/crb/id.1038/article_detail.asp|accessdate=30 May 2008|publisher=The Claremont Institute|author=Hanson, Victor Davis|year=2003|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6HZlFG9oP?url=http://www.claremont.org/publications/crb/id.1038/article_detail.asp|url-status=dead}} * {{Cite book|first=Robert|last=Harvey|year=2006|title=The War of Wars|url=https://archive.org/details/warofwarsepicstr0000harv|publisher=Robinson|isbn=978-1-84529-635-3}} *{{Cite journal|journal=Clinical Chemistry|url=http://www.clinchem.org/cgi/reprint/54/12/2092|title=The Death of Napoleon, Cancer or Arsenic?|last=Hindmarsh|first=J. Thomas|coauthors=John Savory|volume=54|page=2092|doi=10.1373/clinchem.2008.117358|publisher=American Association for Clinical Chemistry|year=2008|accessdate=10 October 2010|issue=12}} * {{Cite book|title=Race, Racism, and Science|url=https://archive.org/details/isbn_9791851094485|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-85109-448-2|last=Jackson|first=John|year=2004}} * {{Cite book|last=Johnson|first=P.|title=Napoleon: A life|publisher=Penguin Books|year=2002|isbn=0-670-03078-3|url=http://www.amazon.com/Napoleon-Penguin-Lives-Paul-Johnson/dp/0670030783/}} * {{Cite book|first=Inari|last=Karsh|title=Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789–1923|publisher=Harvard University Press|year=2001|isbn=0-674-00541-4|url=http://books.google.com/books?id=UBilaKRKkC&pg=PA11}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|first=Don|coauthors=Petie Kladstrup|last=Kladstrup|title=Champagne: How the World's Most Glamorous Wine Triumphed Over War and Hard Times|url=https://archive.org/details/champagnehowworl0000klad|publisher=William Morrow|isbn=0-06-073792-1|year=2005}} * {{Cite book|first=Marie Adelaide Belloc|last=Lowndes|authorlink=Marie Adelaide Belloc Lowndes|title=Where Love And Friendship Dwelt|publisher=Macmillan|year=1943|oclc=67554055}} * {{Cite book|title=Dom Pedro: The Struggle for Liberty in Brazil and Portugal, 1798–1834|url=https://archive.org/details/dompedrostruggle0000maca|last=Macaulay|first=Neill|publisher=Duke University Press|year=1986|isbn=0-8223-0681-6}} * {{Cite book|last=Markham|first=Felix|title=Napoleon|publisher=Mass Market Paperback|year=1988|isbn=0-451-62798-9|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=10369968}} * {{Cite book|first=Frank|last=McLynn|title=Napoleon|publisher=Pimlico|year=1998|isbn=0-7126-6247-2|url=http://www.amazon.co.uk/Napoleon-Frank-McLynn/dp/0712662472}} * {{cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Measurement.html|title=The history of measurement|publisher=St Andrew's University|accessdate=18 July 2008|year=2003|last=O'Connor|first=J|coauthors=E F Robertson}} * {{Cite book|year=2003|last=Outhwaite|first=William|isbn=0-631-22164-6|publisher=Blackwell|title=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought}} * {{Cite journal|publisher=HeinOnline|title=1954 Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict|edition=vol 28|last=Poulos|first=Anthi|journal=International Journal of Legal Information|year=2000|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/ijli28&div=12&id=&page=}} * {{Cite book|year=2007|title=[[The Crime of Napoleon|Napoleon's Crimes: A Blueprint for Hitler]]|publisher=Oneworld Publications|first=Claude|last=Ribbe|authorlink=Claude Ribbe|isbn=1-85168-533-2}} * {{Cite book|last=Roberts|first=Andrew|title=Napoleon and Wellington|url=https://archive.org/details/napoleonwellingt0000robe_d5v0|publisher=Weidenfeld and Nicholson|isbn=0-297-64607-9|year=2001}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=MdMZqhMzfpYC&pg=PR9&dq=bogeyman+napoleon+nursery+%22bonaparte+will+pass%22#PPA93,M1|title=Heavy Words Lightly Thrown|publisher=Granta|isbn=1-86207-765-7|year=2004|last=Roberts|first=Chris}} *{{Cite book|isbn=1-84520-817-X|first=Raffael|last=Scheck|publisher=Berg|title=Germany, 1871–1945: A Concise History|url=https://archive.org/details/germany18711945c0000sche|year=2008}} *{{Cite book|last=Schom|first=Alan|authorlink=Alan Schom|title=Napoleon Bonaparte|url=https://archive.org/details/napoleonbonapart00scho|year=1997|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-017214-5}} *{{Cite book|last=Schwarzfuchs|first=Simon|publisher=Routledge|year=1979|isbn=0-19-710023-6|title=Napoleon, the Jews and the Sanhedrin|url=https://archive.org/details/napoleonjewssanh0000schw}} *{{cite web|url=http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A030078b.htm|title=Balcombe, Alexander Beatson (1811–77)|publisher=Australian Dictionary of Biography Online|last=Thomson|first=Kathleen|accessdate=27 May 2008|year=1969|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515154458/http://adb.anu.edu.au/biography/balcombe-alexander-beatson-2922|url-status=dead}} * {{Cite book|title=The Way the World Works|url=https://archive.org/details/wayworldworks0000wann|last=Wanniski|first=Jude|publisher=Regnery Gateway|isbn=0-89526-344-0|year=1998}} * {{Cite book|title=Tricolor and crescent|first=William|last=Watson|url=http://books.google.com/books?id=o4vrUbMK5eEC&pg=PA13|isbn=0-275-97470-7|publisher=Greenwood Publishing Group|accessdate=12 June 2009|year=2003}} * {{Cite book|last=Wells|first=David|title=The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Geometry|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=0-14-011813-6|year=1992}} * {{Cite book|title=Napoleon's Submarine|year=1972|last=Wilkins|first=William|isbn=0-450-01028-7|publisher=New English Library|origyear=1944}} * {{Cite journal|last=Wilson|first=J|date=2 August 1975|title=Dr. Archibald Arnott: Surgeon to the 20th Foot and Physician to Napoleon|journal=[[British Medical Journal]]|issue=vol.3|accessdate=7 June 2008|pmc=1674241|pmid=1097047|volume=3|pages=293–5|doi=10.1136/bmj.3.5978.293}} * {{Cite book|last=Wood|first=Philip|title=The Law and Practice of International Finance Series|publisher=Sweet & Maxwell|year=2007|isbn=1-84703-210-9}} {{refend}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Portal|Corsica}} {{Sister project links|Napoleon Bonaparte|b=European History/Napoleon Bonaparte and the Rise of Nationalism|s=Author:Napoleon Bonaparte}} * [http://www.napoleonguide.com/index.htm The Napoleonic Guide] * [http://www.napoleon-series.org/ Napoleon Series] * [http://www.napoleonicsociety.com/ International Napoleonic Society] * {{IMDb character|27456|Napoléon Bonaparte (Character)}} * [http://www.pbs.org/empires/napoleon/home.html Biography] by the US [[Public Broadcasting Service]] * [http://www.inside-longwood.com/index.html Inside Longwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160207064822/http://www.inside-longwood.com/index.html |date=2016-02-07 }} descriptions of Longwood House & other places on St. Helena, articles on Napoleon's captivity * [[Alan Schom]] [http://www.booknotes.org/Watch/91435-1/Alan+Schom.aspx Interview on his book ''Napoleon Bonaparte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423071123/http://www.booknotes.org/Watch/91435-1/Alan+Schom.aspx |date=2012-04-23 }} on ''[[Booknotes]]'', 26 October 1997 * {{Gutenberg author | id=Napoleon+I,+Emperor+of+the+French}} * {{Internet Archive author}} * {{Gutenberg|no=3567|name=Memoirs of Napoleon}} * {{Gutenberg|no=14300|name=The Life of Napoleon I|author=John Holland Rose|authorlink=John Holland Rose}} * {{Gutenberg|no=17579|name=The History of Napoleon Buonaparte|author=John Gibson Lockhart|authorlink=John Gibson Lockhart}} * {{Gutenberg|no=24360|name=The Life of Napoleon I.|author=William Milligan Sloane|authorlink=William Milligan Sloane}} Vol. 1/4 * [http://www.shapell.org/Collection/Historical-Figures/Bonaparte-Napoleon Napoleon Personal Manuscripts & Letters] {{Gutenberg|no=27289|name=The Life of Napoleon I.|author=William Milligan Sloane|authorlink=William Milligan Sloane}} Vol. 3/4 *[https://dr.library.brocku.ca/handle/10464/6173 Letter written by Napoleon Buonaparte (Bonaparte) to Guillaume Thomas Francois Raynal RG 523] Brock University Library Digital Repository {{S-start}} {{S-hou|[[House of Bonaparte]]|name=Emperor Napoleon I of France}} {{s-break}} {{S-off|}} {{s-break}} {{S-bef|before=[[French Directory]]}} {{s-ttl|title=Provisional Consul of France|years=11 November&nbsp;– 12 December 1799|alongside=<br />[[Roger Ducos]] and [[Emmanuel Joseph Sieyès]]}} {{s-non|reason=Became [[French Consulate|Consul]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=[[French Consulate|Consulate created]]}} {{s-ttl|title=First Consul of France|years=12 December 1799&nbsp;– 18 May 1804|alongside=<br />[[Jean Jacques Régis de Cambacérès]] (Second Consul)<br />[[Charles-François Lebrun, duc de Plaisance|Charles-François Lebrun]] (Third Consul)}} {{s-non|reason=Became [[First French Empire|Emperor]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=[[Italian Republic (Napoleonic)|Italian Republic created]]}} {{s-ttl|title=President of the Italian Republic|years=26 January 1802&nbsp;– 17 March 1805}} {{S-non|reason=Became [[Kingdom of Italy|King of Italy]]}} {{s-break}} {{S-reg|}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Louis XVI of France]]|reason=French Revolution|as=King of the French}} {{s-ttl|title=[[Emperor of the French]]|years=18 May 1804&nbsp;– 11 April 1814}} {{S-aft|after=[[Louis XVIII of France]]|as=King of France and Navarre}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Charles V, Holy Roman Emperor]]|as=last crowned monarch, 1530}} {{s-ttl|title=[[King of Italy]]|years=17 March 1805&nbsp;– 11 April 1814}} {{s-vac|next=[[Victor Emmanuel II of Italy|Victor Emmanuel II of Savoy]]}} {{s-break}} {{S-bef|before=Louis XVIII of France|as=King of France and Navarre}} {{s-ttl|title=Emperor of the French|years=20 March&nbsp;– 22 June 1815}} {{S-aft|after=Louis XVIII of France|as=King of France and Navarre <br />([[Napoleon II]] '''according to his will only''')}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Louis XVI of France]]}} {{s-ttl|title=[[Co-Prince of Andorra]]|years=1806&nbsp;– 11 April 1814}} {{S-aft|after=[[Louis XVIII of France]]}} {{s-break}} {{s-break}} {{s-bef|before=none}} {{s-ttl|title=Sovereign of the Island of Elba|years=11 April 1814&nbsp;– 20 March 1815}} {{S-aft|after=none}} {{s-break}} {{s-new|reason=State created}} {{s-ttl|title=Protector of the [[Confederation of the Rhine]]|years=12 July 1806&nbsp;– 19 October 1813}} {{s-non|reason=Rhine Confederation dissolved|reason2=successive ruler:<br />[[Francis II, Holy Roman Emperor]]<br />as President of the [[German Confederation]]}} {{s-break}} {{S-pre|}} {{s-break}} {{s-new}} {{s-tul|title=Emperor of the French|years=11 April 1814&nbsp;– 20 March 1815}} {{s-vac|next=Napoleon II}} {{S-end}} {{Napoleonic Wars}} {{French Revolution navbox}} {{Imperial House of France (First French Empire)}} {{Bonaparte family}} {{Kings of france}} {{German Confederations 1806–1871}} {{French Pretenders}} {{Heads of state of France}} {{French Consulate}} {{Authority control}} f75e7hk34oqhgeiada103dlqnvllupf 0 35355 4643786 2371336 2026-07-05T12:31:05Z ~2026-38035-97 219939 /* */ 4643786 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Amarkantak}} {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = അമർ‌കാണ്ടക്| type = city | latd = 22.67 | longd = 81.75| locator_position = right | state_name = Madhya Pradesh | district = [[Anuppur District|Anuppur]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 1048| population_as_of = 2001 | population_total = 7074| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയില്പ്പെട്ട മലനിരയാണ് '''അമർകാണ്ടക്'''([[Devanagari]]: अमरकंटक). അമർകാണ്ടക് എന്നതിന് 'അനശ്വരൻമാരുടെ കൊടുമുടി' എന്നാണ് അർത്ഥം. [[നർമദ|നർമദാനദിയുടെ]] പ്രഭവസ്ഥാനമായ ജലവിഭാജകപ്രദേശം. ഇവിടെനിന്നും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മറ്റുരണ്ടു നദികൾ ''ജോഹിലയും, അർപയുമാണ്''. ഇവയിൽ ജോഹില [[ഗംഗ|ഗംഗയുടെ]] പോഷകനദിയായ [[സോൻ|സോൺനദിയിൽ]] പദിക്കുന്നു. അർപ ക്രിഷി പ്രധാനമായ [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഢിലൂടെ]] കുറേദൂരം ഒഴുകി മഹാനദിയിൽ ചേരുന്നു. ബിലാസ്പൂർ-കട്നി റെയിൽവേ അമർകാണ്ടക് മലകളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോവുന്നത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽ വച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വത്തെ പറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഈ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം. </ref> == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == 2001 ലെ [[സെൻസ്സസ്സ്]] പ്രകാരം ഇവിടുത്തെ ജനസംഖ്യ <ref>{{GR|India}}</ref> 7074 ആണ്. ഇതിൽ പുരുഷ ശതമാനം 54% ഉം സ്ത്രീ ശതമാനം 46% ഉം ആണ്. ശരാശരി സാക്ഷരത ശതമാനം 68% ആണ്. == അവലംബം == <references/> {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|അമ{{ർ}}കാണ്ടക്|അമർകാണ്ടക്}} {{MadhyaPradesh-geo-stub|Amarkantak}} [[വർഗ്ഗം:മധ്യപ്രദേശിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ]] 159lrvoroeu20n7mrf6quxgw4xzj0d7 0 42281 4643820 4615476 2026-07-05T14:41:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643820 wikitext text/x-wiki [[File:Metropolit Mor Severius Moses.jpg|thumb|right|200px| സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ് വേഷഭൂഷാദികളിൽ ]][[File:Seine Eminenz, Metropolit und Erzbischof Moses.jpg|thumb|200px|ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ് ആചാരവേഷങ്ങളിൽ]] [[തുർക്കി]], [[ഇറാഖ്‌]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലെ]] കുടിയേറിയ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് വിശ്വാസികളുടെ ഇടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ പൗരസ്ത്യ ക്രൈസ്തവ സഭയാണ് '''യൂറോപ്പിന്റെയും ജർമ്മനിയുടെയും ട്രൂ ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാസനം'''. ഈ സഭ മുമ്പ് സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് യൂറോപ്യൻ മെത്രാപ്പോലീത്താസനം എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയാണ് ഈ സഭയുടെ തലവൻ. [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]<nowiki/>യിൽ നിന്നും വിട്ടുപോയ ഏതാനം വൈദികർ ചേർന്നാണ് ഈ സഭയ്ക്ക് രൂപം കൊടുത്തത്. സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്നും ഭിന്നിച്ച ഇന്ത്യയിലെ [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]]<nowiki/>യുടെ സഹായവും അംഗീകാരവും ഈ സഭയ്ക്ക് ആദ്യം ലഭിച്ചു. സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്നും മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയിലേക്ക് മാറി എത്തിയ [[തോമസ് മാർ അത്താനാസിയോസ് (മൂവാറ്റുപുഴ മെത്രാപ്പോലീത്ത)|തോമസ് അത്തനാസിയോസ്]], [[യൂഹാനോൻ മിലിത്തിയോസ്]] എന്നീ മെത്രാന്മാരാണ് ഗോർഗാനെ മെത്രാനായി വാഴിച്ചത്. തുടർന്ന് മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭാധ്യക്ഷൻ [[ബസേലിയോസ് മാർത്തോമ്മാ ദിദിമോസ് പ്രഥമൻ]] ഗോർഗാനെ യൂറോപ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അംഗീകരിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://genuinorthodox.com/index-Dateien/metropolit_1.html|title=Erzbischof|access-date=2022-10-12|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012070006/https://genuinorthodox.com/index-Dateien/metropolit_1.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /> എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയുമായി ഗോർഗാൻ തർക്കത്തിലായി. അങ്ങനെ ലഭിച്ച അംഗീകാരം നഷ്ടമായി. തുടർന്ന് ഗോർഗാനും സഭയും യൂറോപ്പിന്റെയും ജർമ്മനിയുടെയും ട്രൂ ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാസനം എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ച് ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ് പാരമ്പര്യം അവകാശപ്പെടാൻ ആരംഭിച്ചു. നിലവിൽ സഭ [[പൗരസ്ത്യ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]<nowiki/>യുടെയും [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ|ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകളുടെയും]] സങ്കര സ്വഭാവം പുലർത്തുന്നു. എങ്കിലും ഇരു സഭാ കുടുംബങ്ങളും ഈ സഭയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|url=https://ocpsociety.org/church-2/independent-orthodox-churches/|title=Independent Orthodox Churches|access-date=2022-10-12|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://syrorthodoxchurch.com/english-Dateien/homepage.html|title=Homepage|access-date=2022-10-31|date=2012-03-14|archive-date=2012-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314035937/http://syrorthodoxchurch.com/english-Dateien/homepage.html|url-status=bot: unknown}}</ref> == പട്ടത്വം ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് == [[ജർ‍മനി|ജർ‍മനിയിലെ]] സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ മോശ ഗോർഗുൻ റമ്പാനെ [[മാർ സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ]] എന്ന പേരി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടതോടെ 2007 നവംബർ 21-നു് യൂറോപ്പിന്റെയും ജർമ്മനിയുടെയും ട്രൂ ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാസനം നിലവിൽ‍ വന്നു. 2007 ഓഗസ്റ്റിൽ ചേർന്ന മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയുടെ എപ്പിസ്കോപ്പൽ സുന്നഹദോസാണു് യൂറോപ്പിൽ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്ന് വിഘടിച്ചു നിൽക്കുന്ന വിശ്വാസികൾ‍‍‍ക്ക് മെത്രാപ്പോലീത്തയെ വാഴിച്ച് നല്കാനുള്ള തീരുമാനമെടുത്തത്. ഇത് നടപ്പിലാക്കുന്നതിനായി മെത്രാപ്പോലീത്തമാരുടെ അഞ്ചംഗ ഉപസമിതിയെ നിശ്ചയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. കണ്ടനാട് -കിഴക്കിന്റെ തോമസ് അത്താനാസിയോസും തൃശൂരിന്റെ യൂഹാനോൻ മിലിത്തോസും ക്യാനഡ-യു.കെയുടെ തോമസ് മക്കാറിയോസും നിയുക്ത കാതോലിക്കയും സുന്നഹദോസ് സെക്രട്ടറിയും അടങ്ങിയതായിരുന്നു അഞ്ചംഗ ഉപസമിതി. നിയുക്ത കാതോലിക്കയ്ക്കും സുന്നഹദോസ് സെക്രട്ടറിയ്ക്കും മെത്രാഭിഷേകശുശ്രൂഷയിൽ പക്ഷേ പങ്കെടുത്തില്ല. [[ഡോ.തോമസ് മാർ മക്കാറിയോസ്|തോമസ് മക്കാറിയോസിന്റെ]] പിന്തുണയോടുകൂടി [[ഡോ.തോമസ് മാർ അത്താനാസിയോസ്|തോമസ് അത്താനാസിയോസിന്റെയും]] [[യൂഹാനോൻ മാർ മിലിത്തോസ്|യൂഹാനോൻ മിലിത്തോസിന്റെയും]] കാർമ്മികത്വത്തിൽ റമ്പാന്മാരുടെയും വൈദികരുടെയും സഹകരണത്തോടെ 2007 നവംബർ 21 ബുധനാഴ്ച [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശ്ശൂർ]] ‍ഭദ്രാസന ആസ്ഥാന അരമനപ്പള്ളിയിൽ വച്ച് സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുന്റെ മെത്രാഭിഷേക ശുശ്രൂഷ നടന്നു. സ്വയംഭരണാവകാശമുള്ള സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് യൂറോപ്യൻ ആർച്ച് ഡയോസിസ് അംഗീകരിച്ച് മെത്രാപ്പോലീത്തയെ വാഴിച്ചതിനെ 2007 ഡിസംബർ‍ 6-ന് ചേർന്ന എപ്പിസ്കോപ്പൽ‍ സുന്നഹദോസ് ശരിവച്ചു.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/12/07/stories/2007120756490300.htm |title=സുന്നഹദോസ് അംഗീകരിച്ചു- ദ ഹിന്ദു |access-date=2010-08-08 |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107053535/http://www.hindu.com/2007/12/07/stories/2007120756490300.htm |url-status=dead }}</ref> മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയുടെ അപ്പോസ്തലിക ദൗത്യ നിർ‍വഹണത്തിന്റെ ഭാഗമായി സഹോദരീസഭയ്ക്കുവേണ്ടി നടത്തിയ മെത്രാഭിഷേക ശുശ്രൂഷയാണിതെന്നാണ് കണ്ടനാട് (കിഴക്ക്) ഭദ്രാസന ചാൻ‍സലർ‍ അബ്രാഹം കാരാമേൽ‍‍ വിശദീകരിച്ചത്. [[മാർ സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ|സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയ്ക്ക് [[അമേരിക്കയിലെ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|അമേരിക്കയിലെ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ]] ആഭിമുഖ്യത്തിൽ 2008 മാർച്ച് ആദ്യവാരം കാലിഫോർണിയയിൽ സ്വീകരണം ലഭിച്ചു. == പുറമേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.morseverius.org/index.htm ഔദ്യോഗിക വലത്തളം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108221940/http://www.morseverius.org/index.htm |date=2010-01-08 }} *[http://kandanad.blogspot.com/2007/12/blog-post_06.html മാർ സേവേറിയോസ് മൂശ ഗോർഗുൻ യൂറോപ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത] *[http://kandanad.blogspot.com/2008/02/blog-post.html മാർ സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ അഭിഷേകം (വീഡിയോ)] *[http://malankaraorthodoxchurch.in/index.php?option=com_content&task=view&id=215&Itemid=185 Holy Episcopal Synod of the Malankara Orthodox Syrian Church Special Session, December 6, 2007] == അവലംബം == <references/> {{Christianity-stub}} [[Category:ക്രൈസ്തവസഭകൾ]] ebmv19r3uxqdsjtgrifjikh7eiqlk2t 0 42387 4643816 4643761 2026-07-05T14:24:31Z Malikaveedu 16584 4643816 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ എതിർത്തുവന്ന ഖാനും സംഘടനയും, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ പെഷവാറിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭീഷ്ടപ്രകാരം, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വസതിയിൽ അടക്കം ചെയ്തു. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ഖൈബർ ചുരം വഴി മാർച്ച് ചെയ്ത അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. ഈ സമയം 15 പേരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ രണ്ട് ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങൾ ആശങ്ക പരത്തുകയും സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധം കൊടുമ്പിരി കൊണ്ടിരുന്ന സമയമാണെങ്കിൽപ്പോലും സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ സഖ്യവും അഫ്ഗാൻ മുജാഹിദീനും ഖാന്റെ ശവസംസ്കാരം അനുവദിക്കുന്നതിനായി ഉടനടി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാൻ, [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ പഷ്തൂണുകളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും,പാക് പൗരനാണ്.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140px" heights="100px" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. File:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} 8aud1jtufpzms6bmkky796ec2x01evl 4643907 4643816 2026-07-06T07:04:39Z Irshadpp 10433 4643907 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ എതിർത്തുവന്ന ഖാനും സംഘടനയും, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ പെഷവാറിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം മരിച്ചണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാൻ, [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ പഷ്തൂണുകളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും,പാക് പൗരനാണ്.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140px" heights="100px" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. File:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} myjg20l354oa26cum4vdtcw1ipqq1qk 4643920 4643907 2026-07-06T07:57:17Z Malikaveedu 16584 4643920 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാൻ, [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ പഷ്തൂണുകളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും,പാക് പൗരനാണ്.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140px" heights="100px" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. File:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} dsmbejqx5ldvsww2suxuv7s2s1cvng4 4643922 4643920 2026-07-06T08:02:08Z Malikaveedu 16584 /* മരണം */ 4643922 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാൻ, [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ പഷ്തൂണുകളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == കുടുംബം == ബച്ചാ ഖാൻ ആദ്യം മെഹർഖണ്ഡയെ 1912 ൽ വിവാഹം കഴിച്ചു; ഉത്മാൻസായിയോട് ചേർന്നുള്ള ഗ്രാമമായ റാസറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്നു അവർ. 1913 ൽ അവർക്ക് ഒരു മകൻ ജനിച്ചു, അദ്ദേഹം ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകൻ, അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (1917 ജനുവരി 17 - 2006), മകൾ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918 ലെ ഇൻഫ്ലുവൻസ പകർച്ചവ്യാധി സമയത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. Bacha Khan married his first wife Meharqanda in 1912; she was a daughter of Yar Mohammad Khan of the Kinankhel clan of the Mohammadzai tribe of Razzar, a village adjacent to Utmanzai. They had a son in 1913, `, who would become a noted artist and poet. Subsequently, they had another son, Abdul Wali Khan (17 January 1917 – 2006), and daughter, Sardaro. Meharqanda died during the 1918 influenza epidemic. == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും,പാക് പൗരനാണ്.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140px" heights="100px" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. File:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} ebqe0stl32x8526krbj4dvddu3iywow 4643923 4643922 2026-07-06T08:07:14Z Malikaveedu 16584 /* കുടുംബം */ 4643923 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാൻ, [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ പഷ്തൂണുകളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും,പാക് പൗരനാണ്.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140px" heights="100px" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. File:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} q0lep635vqijk7zj5grj3qytuerphuo 4643926 4643923 2026-07-06T08:13:27Z Malikaveedu 16584 /* വിഭജനം */ 4643926 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാൻ, [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ പഷ്തൂണുകളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == [[File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഒരു സംയുക്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കാനും ശ്രമിച്ച ഇസ്ലാമിക പ്രസ്ഥാനമായ ഖക്‌സർ തെഹ്‌റിക്കിൻ്റെ നേതാവിനൊപ്പം ഖാനും ഗാന്ധിജിയും പെഷവാറിൽ. (6 മെയ് 1938).]] [[File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥനയിലിരിക്കുന്ന ഖാൻ (ഏകദേശം 1940-കൾ)]] ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ പ്രമേയപ്രകാരമുള്ള ആവശ്യം പാലിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="Ali Shah3">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard3">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും,പാക് പൗരനാണ്.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140px" heights="100px" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. File:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} mmdkkwsllyycujt0fww3ytgqfx38t5d 4643927 4643926 2026-07-06T08:15:59Z Malikaveedu 16584 4643927 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ [[പഷ്തൂൺ|പഷ്തൂണുകളെ]] സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == [[File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഒരു സംയുക്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കാനും ശ്രമിച്ച ഇസ്ലാമിക പ്രസ്ഥാനമായ ഖക്‌സർ തെഹ്‌റിക്കിൻ്റെ നേതാവിനൊപ്പം ഖാനും ഗാന്ധിജിയും പെഷവാറിൽ. (6 മെയ് 1938).]] [[File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥനയിലിരിക്കുന്ന ഖാൻ (ഏകദേശം 1940-കൾ)]] ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ പ്രമേയപ്രകാരമുള്ള ആവശ്യം പാലിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="Ali Shah3">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard3">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും,പാക് പൗരനാണ്.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140px" heights="100px" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. File:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} 35vvi4hzote0sdzxqzvmas7fucxczj4 4643933 4643927 2026-07-06T08:39:21Z Malikaveedu 16584 /* ചിത്രശാല */ 4643933 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ [[പഷ്തൂൺ|പഷ്തൂണുകളെ]] സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == [[File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഒരു സംയുക്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കാനും ശ്രമിച്ച ഇസ്ലാമിക പ്രസ്ഥാനമായ ഖക്‌സർ തെഹ്‌റിക്കിൻ്റെ നേതാവിനൊപ്പം ഖാനും ഗാന്ധിജിയും പെഷവാറിൽ. (6 മെയ് 1938).]] [[File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥനയിലിരിക്കുന്ന ഖാൻ (ഏകദേശം 1940-കൾ)]] ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ പ്രമേയപ്രകാരമുള്ള ആവശ്യം പാലിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="Ali Shah3">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard3">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> == പൈതൃകം == [[File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാൻ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം (ഏകദേശം 1940).]] അഹിംസാത്മക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ബച്ചാ ഖാന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം പഷ്തൂണുകൾക്കിടയിലും ഒപ്പം ആധുനിക ഇന്ത്യയിലുള്ളവർക്കിടയിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. പഷ്തൂൺ ദേശീയതയുടെ മുൻനിര വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Ashraf |first=Syed Irfan |url=https://www.google.com.pk/books/edition/The_Dark_Side_of_News_Fixing/obdMEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=bacha+khan+pashtun+nationalism&pg=PA61&printsec=frontcover |title=The Dark Side of News Fixing |date=2 November 2021 |publisher=Anthem Press |isbn=978-1-83998-138-8 |language=en}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, പാകിസ്ഥാനിൽ മുസ്ലീം ലീഗിനോടും ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തോടും ജിന്നയോടുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിർപ്പിനെക്കുറിച്ചും അതുപോലെതന്നെ അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് സംബന്ധമായും സമൂഹത്തിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷവും ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.പ്രത്യേകിച്ച്, ബച്ചാ ഖാന്റെ രാജ്യസ്നേഹം എവിടെയാണ് കുടികൊള്ളുന്നതെന്നും ആളുകൾ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ ഘാനി ഖാൻ ഒരു കവിയായിരുന്നു. ഘാനി ഖാന്റെ ഭാര്യയായിരുന്ന റോഷൻ ഒരു പാർസി കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള വനിതയും ഹൈദരാബാദ് രാജകുമാരനായിരുന്ന നവാബ് റുസ്തം ജാങ്ങിന്റെ മകളുമായിരുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Arbab |first=Safoora |year=2016 |title=Ghani Khan: A Postmodern Humanist Poet-Philosopher |url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/82647/sagarxxiv.pdf?sequence=2&isAllowed=y |journal=Sagar: A South Asia Research Journal |volume=24 |issue= |pages=24–63, 30}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകൻ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ 1986 മുതൽ 2006 വരെ അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപകനും നേതാവുമായിരുന്നു, മാത്രമല്ല 1988 മുതൽ 1990 വരെ അദ്ദേഹം പാകിസ്ഥാൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായിരുന്നു. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും, വിഭജനാനന്തരം പാക് പൗരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140" heights="100" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. പ്രമാണം:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ പ്രമാണം:Sheikh, Nehru and Badshah Khan 1945.jpg|ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ളയ്ക്കും ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിനുമൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ ശ്രീനഗറിനു സമീപമുള്ള നിഷാത് ബാഗിൽ (1945). </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} 9e0broou0jjssteoqirbgmbfsa247vg 4643934 4643933 2026-07-06T08:41:32Z Malikaveedu 16584 /* പൈതൃകം */ 4643934 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ [[പഷ്തൂൺ|പഷ്തൂണുകളെ]] സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == [[File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഒരു സംയുക്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കാനും ശ്രമിച്ച ഇസ്ലാമിക പ്രസ്ഥാനമായ ഖക്‌സർ തെഹ്‌റിക്കിൻ്റെ നേതാവിനൊപ്പം ഖാനും ഗാന്ധിജിയും പെഷവാറിൽ. (6 മെയ് 1938).]] [[File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥനയിലിരിക്കുന്ന ഖാൻ (ഏകദേശം 1940-കൾ)]] ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ പ്രമേയപ്രകാരമുള്ള ആവശ്യം പാലിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="Ali Shah3">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard3">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> == പൈതൃകം == [[File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാൻ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം (ഏകദേശം 1940).]] അഹിംസാത്മക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ബച്ചാ ഖാന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം പഷ്തൂണുകൾക്കിടയിലും ഒപ്പം ആധുനിക ഇന്ത്യയിലുള്ളവർക്കിടയിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. പഷ്തൂൺ ദേശീയതയുടെ മുൻനിര വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Ashraf |first=Syed Irfan |url=https://www.google.com.pk/books/edition/The_Dark_Side_of_News_Fixing/obdMEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=bacha+khan+pashtun+nationalism&pg=PA61&printsec=frontcover |title=The Dark Side of News Fixing |date=2 November 2021 |publisher=Anthem Press |isbn=978-1-83998-138-8 |language=en}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, പാകിസ്ഥാനിൽ മുസ്ലീം ലീഗിനോടും ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തോടും ജിന്നയോടുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിർപ്പിനെക്കുറിച്ചും അതുപോലെതന്നെ അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് സംബന്ധമായും സമൂഹത്തിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷവും ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.പ്രത്യേകിച്ച്, ബച്ചാ ഖാന്റെ രാജ്യസ്നേഹം എവിടെയാണ് കുടികൊള്ളുന്നതെന്നും ആളുകൾ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ ഘാനി ഖാൻ ഒരു കവിയായിരുന്നു. ഘാനി ഖാന്റെ ഭാര്യയായിരുന്ന റോഷൻ ഒരു പാർസി കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള വനിതയും [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം|ഹൈദരാബാദ്]] രാജകുമാരനായിരുന്ന നവാബ് റുസ്തം ജാങ്ങിന്റെ മകളുമായിരുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Arbab |first=Safoora |year=2016 |title=Ghani Khan: A Postmodern Humanist Poet-Philosopher |url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/82647/sagarxxiv.pdf?sequence=2&isAllowed=y |journal=Sagar: A South Asia Research Journal |volume=24 |issue= |pages=24–63, 30}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകൻ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ 1986 മുതൽ 2006 വരെ അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപകനും നേതാവുമായിരുന്നു, മാത്രമല്ല 1988 മുതൽ 1990 വരെ അദ്ദേഹം പാകിസ്ഥാൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായിരുന്നു. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും, വിഭജനാനന്തരം പാക് പൗരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140" heights="100" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. പ്രമാണം:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ പ്രമാണം:Sheikh, Nehru and Badshah Khan 1945.jpg|ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ളയ്ക്കും ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിനുമൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ ശ്രീനഗറിനു സമീപമുള്ള നിഷാത് ബാഗിൽ (1945). </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} dqcffjo2yzs2yb3qmv65igqbztkb0i0 4643937 4643934 2026-07-06T08:55:49Z Malikaveedu 16584 4643937 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ [[പഷ്തൂൺ|പഷ്തൂണുകളെ]] സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == [[File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഒരു സംയുക്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കാനും ശ്രമിച്ച ഇസ്ലാമിക പ്രസ്ഥാനമായ ഖക്‌സർ തെഹ്‌റിക്കിൻ്റെ നേതാവിനൊപ്പം ഖാനും ഗാന്ധിജിയും പെഷവാറിൽ. (6 മെയ് 1938).]] [[File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥനയിലിരിക്കുന്ന ഖാൻ (ഏകദേശം 1940-കൾ)]] ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ പ്രമേയപ്രകാരമുള്ള ആവശ്യം പാലിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="Ali Shah3">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard3">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> == പൈതൃകം == [[File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാൻ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം (ഏകദേശം 1940).]] അഹിംസാത്മക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ബച്ചാ ഖാന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം പഷ്തൂണുകൾക്കിടയിലും ഒപ്പം ആധുനിക ഇന്ത്യയിലുള്ളവർക്കിടയിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. പഷ്തൂൺ ദേശീയതയുടെ മുൻനിര വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Ashraf |first=Syed Irfan |url=https://www.google.com.pk/books/edition/The_Dark_Side_of_News_Fixing/obdMEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=bacha+khan+pashtun+nationalism&pg=PA61&printsec=frontcover |title=The Dark Side of News Fixing |date=2 November 2021 |publisher=Anthem Press |isbn=978-1-83998-138-8 |language=en}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, പാകിസ്ഥാനിൽ മുസ്ലീം ലീഗിനോടും ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തോടും ജിന്നയോടുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിർപ്പിനെക്കുറിച്ചും അതുപോലെതന്നെ അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് സംബന്ധമായും സമൂഹത്തിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷവും ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.പ്രത്യേകിച്ച്, ബച്ചാ ഖാന്റെ രാജ്യസ്നേഹം എവിടെയാണ് കുടികൊള്ളുന്നതെന്നും ആളുകൾ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ ഘാനി ഖാൻ ഒരു കവിയായിരുന്നു. ഘാനി ഖാന്റെ ഭാര്യയായിരുന്ന റോഷൻ ഒരു പാർസി കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള വനിതയും [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം|ഹൈദരാബാദ്]] രാജകുമാരനായിരുന്ന നവാബ് റുസ്തം ജാങ്ങിന്റെ മകളുമായിരുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Arbab |first=Safoora |year=2016 |title=Ghani Khan: A Postmodern Humanist Poet-Philosopher |url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/82647/sagarxxiv.pdf?sequence=2&isAllowed=y |journal=Sagar: A South Asia Research Journal |volume=24 |issue= |pages=24–63, 30}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകൻ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ 1986 മുതൽ 2006 വരെ അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപകനും നേതാവുമായിരുന്നു, മാത്രമല്ല 1988 മുതൽ 1990 വരെ അദ്ദേഹം പാകിസ്ഥാൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായിരുന്നു. മൂന്നാമത്തെ മകനായ അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനല്ലാത്തയാളും മികച്ച അധ്യാപകനുമായിരുന്നു. പെഷവാർ സർവകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹം ലാഹോറിലെ ഐച്ചിസൺ കോളേജിന്റെയും മർദാനിലെ ഫാസിൽ ഹഖ് കോളേജിന്റെയും തലവനായിരുന്നു ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും, വിഭജനാനന്തരം പാക് പൗരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140" heights="100" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. പ്രമാണം:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ പ്രമാണം:Sheikh, Nehru and Badshah Khan 1945.jpg|ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ളയ്ക്കും ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിനുമൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ ശ്രീനഗറിനു സമീപമുള്ള നിഷാത് ബാഗിൽ (1945). </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} hh3k5p244kfhfsxqdt58ehw7zw9awiz 4643940 4643937 2026-07-06T09:04:55Z Malikaveedu 16584 /* പൈതൃകം */ 4643940 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രോവിൻസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്താൽ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=138 |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ [[പഷ്തൂൺ|പഷ്തൂണുകളെ]] സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == [[File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഒരു സംയുക്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കാനും ശ്രമിച്ച ഇസ്ലാമിക പ്രസ്ഥാനമായ ഖക്‌സർ തെഹ്‌റിക്കിൻ്റെ നേതാവിനൊപ്പം ഖാനും ഗാന്ധിജിയും പെഷവാറിൽ. (6 മെയ് 1938).]] [[File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥനയിലിരിക്കുന്ന ഖാൻ (ഏകദേശം 1940-കൾ)]] ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ പ്രമേയപ്രകാരമുള്ള ആവശ്യം പാലിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="Ali Shah3">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard3">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> == പൈതൃകം == [[File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാൻ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം (ഏകദേശം 1940).]] [[File:Abdul_Ghaffar_Khan_1993_stamp_of_India.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Abdul_Ghaffar_Khan_1993_stamp_of_India.jpg|ലഘുചിത്രം|1993 ൽ ഇന്ത്യ തപാൽ സ്റ്റാമ്പ് പുറത്തിറക്കി.]] അഹിംസാത്മക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ബച്ചാ ഖാന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം പഷ്തൂണുകൾക്കിടയിലും ഒപ്പം ആധുനിക ഇന്ത്യയിലുള്ളവർക്കിടയിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. പഷ്തൂൺ ദേശീയതയുടെ മുൻനിര വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Ashraf |first=Syed Irfan |url=https://www.google.com.pk/books/edition/The_Dark_Side_of_News_Fixing/obdMEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=bacha+khan+pashtun+nationalism&pg=PA61&printsec=frontcover |title=The Dark Side of News Fixing |date=2 November 2021 |publisher=Anthem Press |isbn=978-1-83998-138-8 |language=en}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, പാകിസ്ഥാനിൽ മുസ്ലീം ലീഗിനോടും ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തോടും ജിന്നയോടുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിർപ്പിനെക്കുറിച്ചും അതുപോലെതന്നെ അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് സംബന്ധമായും സമൂഹത്തിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷവും ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.പ്രത്യേകിച്ച്, ബച്ചാ ഖാന്റെ രാജ്യസ്നേഹം എവിടെയാണ് കുടികൊള്ളുന്നതെന്നും ആളുകൾ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ ഘാനി ഖാൻ ഒരു കവിയായിരുന്നു. ഘാനി ഖാന്റെ ഭാര്യയായിരുന്ന റോഷൻ ഒരു പാർസി കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള വനിതയും [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം|ഹൈദരാബാദ്]] രാജകുമാരനായിരുന്ന നവാബ് റുസ്തം ജാങ്ങിന്റെ മകളുമായിരുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Arbab |first=Safoora |year=2016 |title=Ghani Khan: A Postmodern Humanist Poet-Philosopher |url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/82647/sagarxxiv.pdf?sequence=2&isAllowed=y |journal=Sagar: A South Asia Research Journal |volume=24 |issue= |pages=24–63, 30}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകൻ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ 1986 മുതൽ 2006 വരെ അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപകനും നേതാവുമായിരുന്നു, മാത്രമല്ല 1988 മുതൽ 1990 വരെ അദ്ദേഹം പാകിസ്ഥാൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായിരുന്നു. മൂന്നാമത്തെ മകനായ അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനല്ലാത്തയാളും ഒരു മികച്ച അധ്യാപകനുമായിരുന്നു. പെഷവാർ സർവകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള അദ്ദേഹം ലാഹോറിലെ ഐച്ചിസൺ കോളേജിന്റെയും മർദാനിലെ ഫാസിൽ ഹഖ് കോളേജിന്റെയും തലവനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവളായിരുന്ന മറിയം 1939 ൽ ജസ്വന്ത് സിംഗിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. ജസ്വന്ത് സിംഗ് ഒരു യുവ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനാ ഉദ്യോഗസ്ഥനും സിഖ് മതവിശ്വാസിയുമായയിരുന്നു. മറിയം പിന്നീട് ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തു.<ref>{{cite book |last=Banerjee |first=Mukulika |url=https://books.google.com/books?id=8xk-4ZS6uHEC&q=Whose+niece |title=The Pathan Unarmed: Opposition & Memory in the North West Frontier |publisher=James Currey Publishers |year=2001 |isbn=0852552734 |page=185}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും, വിഭജനാനന്തരം പാക് പൗരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140" heights="100" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. പ്രമാണം:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ പ്രമാണം:Sheikh, Nehru and Badshah Khan 1945.jpg|ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ളയ്ക്കും ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിനുമൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ ശ്രീനഗറിനു സമീപമുള്ള നിഷാത് ബാഗിൽ (1945). </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} h8y4135ealp4janqbc8ex39x4liu0er 0 61694 4643778 3969251 2026-07-05T12:01:05Z Malikaveedu 16584 4643778 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Guglielmo Marconi}} {{Infobox Scientist | name = ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി | image = Guglielmo Marconi.jpg | birth_date = {{birth date|df=yes|1874|4|25}} | birth_place = [[Palazzo Marescalchi]], [[ബൊളോണ]], [[ഇറ്റലി]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1937|7|20|1874|4|25}} | death_place = [[റോം]], [[ഇറ്റലി]] | known_for = [[റേഡിയോ]] | prizes = [[നോബൽ സമ്മാനം]] (1909) | religion = [[Anglican]] }} [[റേഡിയോ തരംഗം|റേഡിയോ തരംഗങ്ങളുപയോഗിച്ച്]] ആശയവിനിമയം സാദ്ധ്യമാക്കാമെന്നു കണ്ടെത്തിയ ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്‌ '''ഗൂഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി'''. ലോകവാർത്താവിതരണ രംഗത്തെ വഴിത്തിരിവായ ഈ കണ്ടുപിടിത്തത്തിന്‌ അദ്ദേഹത്തിന്‌ [[നോബൽ പുരസ്കാരം]] ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=NPbio>"''[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi: The Nobel Prize in Physics 1909]''"</ref><ref>{{cite web|url=http://ieeexplore.ieee.org/xpl/freeabs_all.jsp?arnumber=658778 |title=Welcome to IEEE Xplore 2.0: Sir J.C. Bose diode detector received Marconi's first transatlanticwireless signal of December 1901 (the “Italian Navy Coherer”Scandal Revisited) |publisher=Ieeexplore.ieee.org |date= |accessdate=2009-01-29}}</ref><ref>{{cite web|author=Amit Roy In Cambridge |url=http://www.telegraphindia.com/1081208/jsp/nation/story_10221833.jsp |title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) &#124; Nation &#124; Cambridge ‘pioneer’ honour for Bose |publisher=Telegraphindia.com |date=2008-12-08 |accessdate=2009-01-29}}</ref> [[റേഡിയോ|റേഡിയോയുടെയും]] [[ടെലിവിഷൻ|ടെലിവിഷന്റെയും]] ഇന്നു ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന [[മൊബൈൽ ഫോൺ|മോബൈൽ ഫോണിന്റെയും]] [[വാർത്താവിനിമയ രംഗം|വാർത്താവിനിമയ രംഗത്തുണ്ടായ]] വിപ്ലവകരമായ മാറ്റത്തിന്റെയും പിന്നിൽ മാർക്കോണിയുടെ കണ്ടുപിടിത്തമാണ്‌. [[ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ്‌വെൽ|ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ് വെലിന്റെയും]] [[ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിൻ|ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിന്റെയും]] [[വൈദ്യുത കാന്തിക തരംഗങ്ങൾ|വൈദ്യുതകാന്തതരംഗ]] സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനപ്രദമായ പ്രായോഗിക രൂപം നൽകുകയാണ്‌ മാർക്കോണി ചെയ്തത്. == കുടുംബം == [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] [[ബൊളോണ|ബൊളോണയിൽ]] 1874 ഏപ്രിൽ 25-നാണ് ഗൂഗ്ലിമോ മാർക്കോണി ജനിച്ചത്. (Guglielmo Marconi) ധനികനായ പൗരപ്രമുഖനായിരുന്നു അച്ഛൻ [[ജിയുസെ മാർക്കോണി]]. ജിസിയുടെ രണ്ടാം ഭാര്യ അയർലൻഡുകാരി [[ആനി ജെയിംസ്|ആനി ജെയിംസനാണ്]] അമ്മ. == വിദ്യാഭ്യാസം == വീട്ടിൽവെച്ചുതന്നെയായിരുന്നു മാർക്കോണിയുടെ പ്രാഥമിക [[വിദ്യാഭ്യാസം]]. ചെറുപ്പം മുതലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ തല്പരനായിരുന്ന മാർക്കോണി, മാക്സ് വെലിന്റെയും ഹെർട്സിന്റെയും സിദ്ധാന്ധത്തിൽ ആക്യഷ്ടനായി. 20- വയസുമുതലാണ് മാർക്കോണി ഗവേഷണം തുടങ്ങിയത്. == കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ == അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ കണ്ടുപിടിത്തം [[കമ്പിയില്ലാക്കമ്പി]] (Wireless telegraphy) ആണ്. 1895-ൽ അണ് ഇതു അദ്ദേഹം ആദ്യമായി പരീക്ഷിച്ചത്. [[റേഡിയോ ടെലിഗ്രാഫി]] മാർക്കോണി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. റേഡിയോയുടെ പിതാവായി പൊതുവേ മാർക്കോണിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് എങ്കിലും 1943-ലെ അമേരിക്കൻ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഒരു സുപ്രധാന വിധി അനുസരിച്ച് റേഡിയോയുടെ ഉപജ്ഞാതാവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത് നിക്കോള ടെസ്ല എന്ന സെർബിയൻ-അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രകാരൻ ആണ്<ref>http://www.howstuffworks.com/innovation/inventions/who-invented-the-radio.htm</ref>. == ബഹുമതികൾ == 1909-ൽ ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തിൽ [[നോബൽ സമ്മാനം]] ലഭിച്ചു. കൂടാതെ 1929-ൽ ഇറ്റലിയൻ സർക്കാർ പ്രഭുസ്ഥാനം ന‍ൽകി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. == പുറത്തുനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ == #[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi - Biography] #http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/btmarc.html == അവലംബം == <references/> {{ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ}} [[വർഗ്ഗം:1874-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1937-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] {{physicist-stub}} rcczjfp0xwpz187wmwx3uzucznd3zoq 4643781 4643778 2026-07-05T12:23:30Z Malikaveedu 16584 4643781 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Guglielmo Marconi}} {{Infobox Scientist | name = ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി | image = Guglielmo Marconi.jpg | birth_date = {{birth date|df=yes|1874|4|25}} | birth_place = [[Palazzo Marescalchi]], [[ബൊളോണ]], [[ഇറ്റലി]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1937|7|20|1874|4|25}} | death_place = [[റോം]], [[ഇറ്റലി]] | known_for = [[റേഡിയോ]] | prizes = [[നോബൽ സമ്മാനം]] (1909) | religion = [[Anglican]] }} [[റേഡിയോ തരംഗം|റേഡിയോ തരംഗങ്ങളുപയോഗിച്ച്]] ആശയവിനിമയം സാദ്ധ്യമാക്കാമെന്നു കണ്ടെത്തിയ ഇറ്റലിയിൽനിന്നുള്ള ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്‌ '''ഗൂഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി''' (25 ഏപ്രിൽ 1874 - 20 ജൂലൈ 1937). ലോകവാർത്താവിതരണ രംഗത്തെ വഴിത്തിരിവായ ഈ കണ്ടുപിടിത്തത്തിന്‌ അദ്ദേഹത്തിന്‌ [[നോബൽ പുരസ്കാരം]] ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=NPbio>"''[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi: The Nobel Prize in Physics 1909]''"</ref><ref>{{cite web|url=http://ieeexplore.ieee.org/xpl/freeabs_all.jsp?arnumber=658778 |title=Welcome to IEEE Xplore 2.0: Sir J.C. Bose diode detector received Marconi's first transatlanticwireless signal of December 1901 (the “Italian Navy Coherer”Scandal Revisited) |publisher=Ieeexplore.ieee.org |date= |accessdate=2009-01-29}}</ref><ref>{{cite web|author=Amit Roy In Cambridge |url=http://www.telegraphindia.com/1081208/jsp/nation/story_10221833.jsp |title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) &#124; Nation &#124; Cambridge ‘pioneer’ honour for Bose |publisher=Telegraphindia.com |date=2008-12-08 |accessdate=2009-01-29}}</ref> [[റേഡിയോ|റേഡിയോയുടെയും]] [[ടെലിവിഷൻ|ടെലിവിഷന്റെയും]] ഇന്നു ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന [[മൊബൈൽ ഫോൺ|മോബൈൽ ഫോണിന്റെയും]] [[വാർത്താവിനിമയ രംഗം|വാർത്താവിനിമയ രംഗത്തുണ്ടായ]] വിപ്ലവകരമായ മാറ്റത്തിന്റെയും പിന്നിൽ മാർക്കോണിയുടെ കണ്ടുപിടിത്തമാണ്‌. [[ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ്‌വെൽ|ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ് വെലിന്റെയും]] [[ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിൻ|ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിന്റെയും]] [[വൈദ്യുത കാന്തിക തരംഗങ്ങൾ|വൈദ്യുതകാന്തതരംഗ]] സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനപ്രദമായ പ്രായോഗിക രൂപം നൽകുകയാണ്‌ മാർക്കോണി ചെയ്തത്. ഒരു സംരംഭകനും വ്യവസായിയുമായിരുന്ന മാർക്കോണി 1897-ൽ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ ദി വയർലെസ് ടെലിഗ്രാഫ് & സിഗ്നൽ കമ്പനി (പിന്നീട് മാർക്കോണി കമ്പനി) സ്ഥാപിച്ചു. 1929-ൽ, രാജാവ് വിക്ടർ ഇമ്മാനുവൽ മൂന്നാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു മാർക്വസ് (ഇറ്റാലിയൻ: മാർച്ചേസ്) ആയി ഉയർത്തി, അങ്ങനെ ഒന്നാം മാർച്ചേസ് ഡി മാർക്കോണി ആയി. 1931-ൽ, പയസ് പതിനൊന്നാമൻ പോപ്പിനായി അദ്ദേഹം വത്തിക്കാൻ റേഡിയോ സ്ഥാപിച്ചു. == കുടുംബം == [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] [[ബൊളോണ|ബൊളോണയിലെ]] പലാസോ ഡാൾ'ആർമി മാരെസ്കാൽച്ചിയിൽ 1874 ഏപ്രിൽ 25-നാണ് ഗുഗ്ലിയൽമോ ജിയോവന്നി മരിയ മാർക്കോണി ജനിച്ചത്.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QA0oAQAAIAAJ |title=Atti della Accademia di scienze, lettere e arti di Palermo: Scienze |publisher=Presso l'accademia |year=1974 |page=11 |issn=0365-6322 |oclc=4272244}}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://antenati.cultura.gov.it/ark:/12657/an_ua35877952/Lynox99|title=Marconi Birth Certificate}}</ref> ബൊലോഗ്നീസ് അപെനൈൻസിലെ കപുഗ്നാനോയിൽ നിന്നുള്ള ധനികനായ പൗരപ്രമുഖനായിരുന്നു പിതാവ് [[ജിയുസെ മാർക്കോണി]]. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യയും ജെയിംസൺ ഐറിഷ് വിസ്കി സ്ഥാപകൻ ജോൺ ജെയിംസന്റെ ചെറുമകളുമായ അയർലൻഡുകാരി [[ആനി ജെയിംസ്|ആനി ജെയിംസനാണ്]] അമ്മ.<ref>{{cite book |last=Sexton |first=Michael |title=Marconi: the Irish connection |publisher=Four Courts Press |year=2005 |isbn=9781851828418}}</ref><ref>{{cite book |last=Raboy |first=Marc |url=https://books.google.com/books?id=RqVHDAAAQBAJ&q=marconi+Marescalchi&pg=PA19 |title=Marconi: The Man Who Networked the World |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=9780199313587 |place=New York |page=19 |via=Google Books}}</ref><ref name="FGM-DAB">{{cite web|url=https://www.fgm.it/en/archive-en/database.html|title=For a Marconian digital archival biography|access-date=27 May 2026|website=Fondazione Guglielmo Marconi}}</ref><ref name="Carisbo-Capugnano">{{cite web|url=https://digital.fondazionecarisbo.it/artwork/capugnano-porretta-terme-borghetto-le-croci-casa-natale-di-giuseppe-marconi-15517-2021-07-22t07-47-29-194z|title=Capugnano (Porretta Terme), Borghetto "Le Croci": casa natale di Giuseppe Marconi|access-date=27 May 2026|website=Digital Humanities, Fondazione Cassa di Risparmio in Bologna|language=it}}</ref> ലൂയിഗി എന്ന മകനുള്ള വിഭാര്യനായിരുന്ന ഗ്യൂസെപ്പെ, 1864 ഏപ്രിൽ 16-ന് ഫ്രാൻസിലെ ബൊലോൺ-സുർ-മെറിൽ വച്ച് ആനിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. മാർക്കോണിയുടെ മൂത്ത സഹോദരനായ അൽഫോൻസോ അടുത്ത വർഷം ജനിച്ചു. രണ്ട് വയസ്സിനും ആറ് വയസ്സിനും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള ഗുഗ്ലിയൽമോ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ബെഡ്ഫോർഡിൽ സഹോദരൻ അൽഫോൻസോയ്ക്കും അമ്മയ്ക്കുമൊപ്പം താമസിച്ചു. ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിലും അയർലൻഡിലുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാരണമായത് ഒരു ഐറിഷ് സ്വദേശിയായ അമ്മയുണ്ടായിരുന്നതാണ്. 1877 മെയ് 4 ന്, മാർക്കോണിക്ക് 3 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ബ്രിട്ടീഷ് പൗരത്വം നേടാൻ തീരുമാനിച്ചു; മാതാപിതാക്കൾ ഇരുവരും ബ്രിട്ടീഷ് പൗരന്മാരായിരുന്നതിനാൽ, മാർക്കോണിക്ക് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് പൗരത്വം തിരഞ്ഞെടുക്കാമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/inventors/guglielmo-marconi|title=Guglielmo Marconi|date=22 January 2021|website=Biography|publisher=A&E Television Networks}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == വീട്ടിൽവെച്ചുതന്നെയായിരുന്നു മാർക്കോണിയുടെ പ്രാഥമിക [[വിദ്യാഭ്യാസം]]. ചെറുപ്പം മുതലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ തല്പരനായിരുന്ന മാർക്കോണി, മാക്സ് വെലിന്റെയും ഹെർട്സിന്റെയും സിദ്ധാന്ധത്തിൽ ആക്യഷ്ടനായി. 20- വയസുമുതലാണ് മാർക്കോണി ഗവേഷണം തുടങ്ങിയത്. == കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ == അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ കണ്ടുപിടിത്തം [[കമ്പിയില്ലാക്കമ്പി]] (Wireless telegraphy) ആണ്. 1895-ൽ അണ് ഇതു അദ്ദേഹം ആദ്യമായി പരീക്ഷിച്ചത്. [[റേഡിയോ ടെലിഗ്രാഫി]] മാർക്കോണി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. റേഡിയോയുടെ പിതാവായി പൊതുവേ മാർക്കോണിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് എങ്കിലും 1943-ലെ അമേരിക്കൻ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഒരു സുപ്രധാന വിധി അനുസരിച്ച് റേഡിയോയുടെ ഉപജ്ഞാതാവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത് നിക്കോള ടെസ്ല എന്ന സെർബിയൻ-അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രകാരൻ ആണ്<ref>http://www.howstuffworks.com/innovation/inventions/who-invented-the-radio.htm</ref>. == ബഹുമതികൾ == 1909-ൽ ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തിൽ [[നോബൽ സമ്മാനം]] ലഭിച്ചു. കൂടാതെ 1929-ൽ ഇറ്റലിയൻ സർക്കാർ പ്രഭുസ്ഥാനം ന‍ൽകി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. == പുറത്തുനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ == #[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi - Biography] #http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/btmarc.html == അവലംബം == <references/> {{ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ}} [[വർഗ്ഗം:1874-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1937-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] {{physicist-stub}} dnfg6k6beifk23kn8iyuaysqp9unfk6 4643787 4643781 2026-07-05T12:31:45Z Malikaveedu 16584 4643787 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Guglielmo Marconi}} {{Infobox Scientist | name = ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി | image = Guglielmo Marconi.jpg | birth_date = {{birth date|df=yes|1874|4|25}} | birth_place = [[Palazzo Marescalchi]], [[ബൊളോണ]], [[ഇറ്റലി]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1937|7|20|1874|4|25}} | death_place = [[റോം]], [[ഇറ്റലി]] | known_for = [[റേഡിയോ]] | prizes = [[നോബൽ സമ്മാനം]] (1909) | religion = [[Anglican]] }} [[റേഡിയോ തരംഗം|റേഡിയോ തരംഗങ്ങളുപയോഗിച്ച്]] ആശയവിനിമയം സാദ്ധ്യമാക്കാമെന്നു കണ്ടെത്തിയ ഇറ്റലിയിൽനിന്നുള്ള ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്‌ '''ഗൂഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി''' (25 ഏപ്രിൽ 1874 - 20 ജൂലൈ 1937). ലോകവാർത്താവിതരണ രംഗത്തെ വഴിത്തിരിവായ ഈ കണ്ടുപിടിത്തത്തിന്‌ അദ്ദേഹത്തിന്‌ [[നോബൽ പുരസ്കാരം]] ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=NPbio>"''[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi: The Nobel Prize in Physics 1909]''"</ref><ref>{{cite web|url=http://ieeexplore.ieee.org/xpl/freeabs_all.jsp?arnumber=658778 |title=Welcome to IEEE Xplore 2.0: Sir J.C. Bose diode detector received Marconi's first transatlanticwireless signal of December 1901 (the “Italian Navy Coherer”Scandal Revisited) |publisher=Ieeexplore.ieee.org |date= |accessdate=2009-01-29}}</ref><ref>{{cite web|author=Amit Roy In Cambridge |url=http://www.telegraphindia.com/1081208/jsp/nation/story_10221833.jsp |title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) &#124; Nation &#124; Cambridge ‘pioneer’ honour for Bose |publisher=Telegraphindia.com |date=2008-12-08 |accessdate=2009-01-29}}</ref> [[റേഡിയോ|റേഡിയോയുടെയും]] [[ടെലിവിഷൻ|ടെലിവിഷന്റെയും]] ഇന്നു ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന [[മൊബൈൽ ഫോൺ|മോബൈൽ ഫോണിന്റെയും]] [[വാർത്താവിനിമയ രംഗം|വാർത്താവിനിമയ രംഗത്തുണ്ടായ]] വിപ്ലവകരമായ മാറ്റത്തിന്റെയും പിന്നിൽ മാർക്കോണിയുടെ കണ്ടുപിടിത്തമാണ്‌. [[ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ്‌വെൽ|ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ് വെലിന്റെയും]] [[ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിൻ|ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിന്റെയും]] [[വൈദ്യുത കാന്തിക തരംഗങ്ങൾ|വൈദ്യുതകാന്തതരംഗ]] സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനപ്രദമായ പ്രായോഗിക രൂപം നൽകുകയാണ്‌ മാർക്കോണി ചെയ്തത്. ഒരു സംരംഭകനും വ്യവസായിയുമായിരുന്ന മാർക്കോണി 1897-ൽ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ ദി വയർലെസ് ടെലിഗ്രാഫ് & സിഗ്നൽ കമ്പനി (പിന്നീട് മാർക്കോണി കമ്പനി) സ്ഥാപിച്ചു. 1929-ൽ, രാജാവ് വിക്ടർ ഇമ്മാനുവൽ മൂന്നാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു മാർക്വസ് (ഇറ്റാലിയൻ: മാർച്ചേസ്) ആയി ഉയർത്തി, അങ്ങനെ ഒന്നാം മാർച്ചേസ് ഡി മാർക്കോണി ആയി. 1931-ൽ, പയസ് പതിനൊന്നാമൻ പോപ്പിനായി അദ്ദേഹം വത്തിക്കാൻ റേഡിയോ സ്ഥാപിച്ചു. == കുടുംബം == [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] [[ബൊളോണ|ബൊളോണയിലെ]] പലാസോ ഡാൾ'ആർമി മാരെസ്കാൽച്ചിയിൽ 1874 ഏപ്രിൽ 25-നാണ് ഗുഗ്ലിയൽമോ ജിയോവന്നി മരിയ മാർക്കോണി ജനിച്ചത്.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QA0oAQAAIAAJ |title=Atti della Accademia di scienze, lettere e arti di Palermo: Scienze |publisher=Presso l'accademia |year=1974 |page=11 |issn=0365-6322 |oclc=4272244}}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://antenati.cultura.gov.it/ark:/12657/an_ua35877952/Lynox99|title=Marconi Birth Certificate}}</ref> ബൊലോഗ്നീസ് അപെനൈൻസിലെ കപുഗ്നാനോയിൽ നിന്നുള്ള ധനികനായ പൗരപ്രമുഖനായിരുന്നു പിതാവ് [[ജിയുസെ മാർക്കോണി]]. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യയും ജെയിംസൺ ഐറിഷ് വിസ്കി സ്ഥാപകൻ ജോൺ ജെയിംസന്റെ ചെറുമകളുമായ അയർലൻഡുകാരി [[ആനി ജെയിംസ്|ആനി ജെയിംസനാണ്]] അമ്മ.<ref>{{cite book |last=Sexton |first=Michael |title=Marconi: the Irish connection |publisher=Four Courts Press |year=2005 |isbn=9781851828418}}</ref><ref>{{cite book |last=Raboy |first=Marc |url=https://books.google.com/books?id=RqVHDAAAQBAJ&q=marconi+Marescalchi&pg=PA19 |title=Marconi: The Man Who Networked the World |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=9780199313587 |place=New York |page=19 |via=Google Books}}</ref><ref name="FGM-DAB">{{cite web|url=https://www.fgm.it/en/archive-en/database.html|title=For a Marconian digital archival biography|access-date=27 May 2026|website=Fondazione Guglielmo Marconi}}</ref><ref name="Carisbo-Capugnano">{{cite web|url=https://digital.fondazionecarisbo.it/artwork/capugnano-porretta-terme-borghetto-le-croci-casa-natale-di-giuseppe-marconi-15517-2021-07-22t07-47-29-194z|title=Capugnano (Porretta Terme), Borghetto "Le Croci": casa natale di Giuseppe Marconi|access-date=27 May 2026|website=Digital Humanities, Fondazione Cassa di Risparmio in Bologna|language=it}}</ref> ലൂയിഗി എന്ന മകനുള്ള വിഭാര്യനായിരുന്ന ഗ്യൂസെപ്പെ, 1864 ഏപ്രിൽ 16-ന് ഫ്രാൻസിലെ ബൊലോൺ-സുർ-മെറിൽ വച്ച് ആനിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. മാർക്കോണിയുടെ മൂത്ത സഹോദരനായ അൽഫോൻസോ അടുത്ത വർഷം ജനിച്ചു. രണ്ട് വയസ്സിനും ആറ് വയസ്സിനും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള ഗുഗ്ലിയൽമോ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ബെഡ്ഫോർഡിൽ സഹോദരൻ അൽഫോൻസോയ്ക്കും അമ്മയ്ക്കുമൊപ്പം താമസിച്ചു. ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിലും അയർലൻഡിലുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാരണമായത് ഒരു ഐറിഷ് സ്വദേശിയായ അമ്മയുണ്ടായിരുന്നതാണ്. 1877 മെയ് 4 ന്, മാർക്കോണിക്ക് 3 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ബ്രിട്ടീഷ് പൗരത്വം നേടാൻ തീരുമാനിച്ചു; മാതാപിതാക്കൾ ഇരുവരും ബ്രിട്ടീഷ് പൗരന്മാരായിരുന്നതിനാൽ, മാർക്കോണിക്ക് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് പൗരത്വം തിരഞ്ഞെടുക്കാമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/inventors/guglielmo-marconi|title=Guglielmo Marconi|date=22 January 2021|website=Biography|publisher=A&E Television Networks}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == ചെറുപ്പത്തിൽ മാർക്കോണിക്ക് ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസമൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. പകരം മാതാപിതാക്കൾ നിയമിച്ച സ്വകാര്യ അദ്ധ്യാപകരിൽ നിന്ന് വീട്ടിൽവെച്ചുതന്നെയായിരുന്നു മാർക്കോണിയുടെ പ്രാഥമിക [[വിദ്യാഭ്യാസം]]. അങ്ങനെ രസതന്ത്രം, ഗണിതം, ഭൗതികശാസ്ത്രം എന്നിവ പഠിച്ചു. ബൊലോഗ്ന വിട്ട് ടസ്കാനി, ഫ്ലോറൻസ് പോലെയുള്ള ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയുള്ളിടത്തേയ്ക്ക് ബൊലോഗ്ന വിടുമ്പോൾ ശൈത്യകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടുംബം അധിക അധ്യാപകരെ നിയമിച്ചു. ചെറുപ്പം മുതലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ തല്പരനായിരുന്ന മാർക്കോണി, മാക്സ് വെലിന്റെയും ഹെർട്സിന്റെയും സിദ്ധാന്ധത്തിൽ ആക്യഷ്ടനായി. 20- വയസുമുതലാണ് മാർക്കോണി ഗവേഷണം തുടങ്ങിയത്. == കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ == അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ കണ്ടുപിടിത്തം [[കമ്പിയില്ലാക്കമ്പി]] (Wireless telegraphy) ആണ്. 1895-ൽ അണ് ഇതു അദ്ദേഹം ആദ്യമായി പരീക്ഷിച്ചത്. [[റേഡിയോ ടെലിഗ്രാഫി]] മാർക്കോണി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. റേഡിയോയുടെ പിതാവായി പൊതുവേ മാർക്കോണിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് എങ്കിലും 1943-ലെ അമേരിക്കൻ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഒരു സുപ്രധാന വിധി അനുസരിച്ച് റേഡിയോയുടെ ഉപജ്ഞാതാവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത് നിക്കോള ടെസ്ല എന്ന സെർബിയൻ-അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രകാരൻ ആണ്<ref>http://www.howstuffworks.com/innovation/inventions/who-invented-the-radio.htm</ref>. == ബഹുമതികൾ == 1909-ൽ ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തിൽ [[നോബൽ സമ്മാനം]] ലഭിച്ചു. കൂടാതെ 1929-ൽ ഇറ്റലിയൻ സർക്കാർ പ്രഭുസ്ഥാനം ന‍ൽകി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. == പുറത്തുനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ == #[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi - Biography] #http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/btmarc.html == അവലംബം == <references/> {{ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ}} [[വർഗ്ഗം:1874-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1937-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] {{physicist-stub}} 74oov9cuvfejajh2420bx64lygkbrhw 4643789 4643787 2026-07-05T12:37:36Z Malikaveedu 16584 /* വിദ്യാഭ്യാസം */ 4643789 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Guglielmo Marconi}} {{Infobox Scientist | name = ഗുഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി | image = Guglielmo Marconi.jpg | birth_date = {{birth date|df=yes|1874|4|25}} | birth_place = [[Palazzo Marescalchi]], [[ബൊളോണ]], [[ഇറ്റലി]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1937|7|20|1874|4|25}} | death_place = [[റോം]], [[ഇറ്റലി]] | known_for = [[റേഡിയോ]] | prizes = [[നോബൽ സമ്മാനം]] (1909) | religion = [[Anglican]] }} [[റേഡിയോ തരംഗം|റേഡിയോ തരംഗങ്ങളുപയോഗിച്ച്]] ആശയവിനിമയം സാദ്ധ്യമാക്കാമെന്നു കണ്ടെത്തിയ ഇറ്റലിയിൽനിന്നുള്ള ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്‌ '''ഗൂഗ്ലിയെൽമോ മാർക്കോണി''' (25 ഏപ്രിൽ 1874 - 20 ജൂലൈ 1937). ലോകവാർത്താവിതരണ രംഗത്തെ വഴിത്തിരിവായ ഈ കണ്ടുപിടിത്തത്തിന്‌ അദ്ദേഹത്തിന്‌ [[നോബൽ പുരസ്കാരം]] ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=NPbio>"''[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi: The Nobel Prize in Physics 1909]''"</ref><ref>{{cite web|url=http://ieeexplore.ieee.org/xpl/freeabs_all.jsp?arnumber=658778 |title=Welcome to IEEE Xplore 2.0: Sir J.C. Bose diode detector received Marconi's first transatlanticwireless signal of December 1901 (the “Italian Navy Coherer”Scandal Revisited) |publisher=Ieeexplore.ieee.org |date= |accessdate=2009-01-29}}</ref><ref>{{cite web|author=Amit Roy In Cambridge |url=http://www.telegraphindia.com/1081208/jsp/nation/story_10221833.jsp |title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) &#124; Nation &#124; Cambridge ‘pioneer’ honour for Bose |publisher=Telegraphindia.com |date=2008-12-08 |accessdate=2009-01-29}}</ref> [[റേഡിയോ|റേഡിയോയുടെയും]] [[ടെലിവിഷൻ|ടെലിവിഷന്റെയും]] ഇന്നു ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന [[മൊബൈൽ ഫോൺ|മോബൈൽ ഫോണിന്റെയും]] [[വാർത്താവിനിമയ രംഗം|വാർത്താവിനിമയ രംഗത്തുണ്ടായ]] വിപ്ലവകരമായ മാറ്റത്തിന്റെയും പിന്നിൽ മാർക്കോണിയുടെ കണ്ടുപിടിത്തമാണ്‌. [[ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ്‌വെൽ|ജെയിംസ് ക്ലാർക്ക് മാക്സ് വെലിന്റെയും]] [[ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിൻ|ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിന്റെയും]] [[വൈദ്യുത കാന്തിക തരംഗങ്ങൾ|വൈദ്യുതകാന്തതരംഗ]] സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനപ്രദമായ പ്രായോഗിക രൂപം നൽകുകയാണ്‌ മാർക്കോണി ചെയ്തത്. ഒരു സംരംഭകനും വ്യവസായിയുമായിരുന്ന മാർക്കോണി 1897-ൽ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ ദി വയർലെസ് ടെലിഗ്രാഫ് & സിഗ്നൽ കമ്പനി (പിന്നീട് മാർക്കോണി കമ്പനി) സ്ഥാപിച്ചു. 1929-ൽ, രാജാവ് വിക്ടർ ഇമ്മാനുവൽ മൂന്നാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു മാർക്വസ് (ഇറ്റാലിയൻ: മാർച്ചേസ്) ആയി ഉയർത്തി, അങ്ങനെ ഒന്നാം മാർച്ചേസ് ഡി മാർക്കോണി ആയി. 1931-ൽ, പയസ് പതിനൊന്നാമൻ പോപ്പിനായി അദ്ദേഹം വത്തിക്കാൻ റേഡിയോ സ്ഥാപിച്ചു. == കുടുംബം == [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] [[ബൊളോണ|ബൊളോണയിലെ]] പലാസോ ഡാൾ'ആർമി മാരെസ്കാൽച്ചിയിൽ 1874 ഏപ്രിൽ 25-നാണ് ഗുഗ്ലിയൽമോ ജിയോവന്നി മരിയ മാർക്കോണി ജനിച്ചത്.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=QA0oAQAAIAAJ |title=Atti della Accademia di scienze, lettere e arti di Palermo: Scienze |publisher=Presso l'accademia |year=1974 |page=11 |issn=0365-6322 |oclc=4272244}}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://antenati.cultura.gov.it/ark:/12657/an_ua35877952/Lynox99|title=Marconi Birth Certificate}}</ref> ബൊലോഗ്നീസ് അപെനൈൻസിലെ കപുഗ്നാനോയിൽ നിന്നുള്ള ധനികനായ പൗരപ്രമുഖനായിരുന്നു പിതാവ് [[ജിയുസെ മാർക്കോണി]]. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യയും ജെയിംസൺ ഐറിഷ് വിസ്കി സ്ഥാപകൻ ജോൺ ജെയിംസന്റെ ചെറുമകളുമായ അയർലൻഡുകാരി [[ആനി ജെയിംസ്|ആനി ജെയിംസനാണ്]] അമ്മ.<ref>{{cite book |last=Sexton |first=Michael |title=Marconi: the Irish connection |publisher=Four Courts Press |year=2005 |isbn=9781851828418}}</ref><ref>{{cite book |last=Raboy |first=Marc |url=https://books.google.com/books?id=RqVHDAAAQBAJ&q=marconi+Marescalchi&pg=PA19 |title=Marconi: The Man Who Networked the World |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=9780199313587 |place=New York |page=19 |via=Google Books}}</ref><ref name="FGM-DAB">{{cite web|url=https://www.fgm.it/en/archive-en/database.html|title=For a Marconian digital archival biography|access-date=27 May 2026|website=Fondazione Guglielmo Marconi}}</ref><ref name="Carisbo-Capugnano">{{cite web|url=https://digital.fondazionecarisbo.it/artwork/capugnano-porretta-terme-borghetto-le-croci-casa-natale-di-giuseppe-marconi-15517-2021-07-22t07-47-29-194z|title=Capugnano (Porretta Terme), Borghetto "Le Croci": casa natale di Giuseppe Marconi|access-date=27 May 2026|website=Digital Humanities, Fondazione Cassa di Risparmio in Bologna|language=it}}</ref> ലൂയിഗി എന്ന മകനുള്ള വിഭാര്യനായിരുന്ന ഗ്യൂസെപ്പെ, 1864 ഏപ്രിൽ 16-ന് ഫ്രാൻസിലെ ബൊലോൺ-സുർ-മെറിൽ വച്ച് ആനിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. മാർക്കോണിയുടെ മൂത്ത സഹോദരനായ അൽഫോൻസോ അടുത്ത വർഷം ജനിച്ചു. രണ്ട് വയസ്സിനും ആറ് വയസ്സിനും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള ഗുഗ്ലിയൽമോ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ബെഡ്ഫോർഡിൽ സഹോദരൻ അൽഫോൻസോയ്ക്കും അമ്മയ്ക്കുമൊപ്പം താമസിച്ചു. ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിലും അയർലൻഡിലുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാരണമായത് ഒരു ഐറിഷ് സ്വദേശിയായ അമ്മയുണ്ടായിരുന്നതാണ്. 1877 മെയ് 4 ന്, മാർക്കോണിക്ക് 3 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ബ്രിട്ടീഷ് പൗരത്വം നേടാൻ തീരുമാനിച്ചു; മാതാപിതാക്കൾ ഇരുവരും ബ്രിട്ടീഷ് പൗരന്മാരായിരുന്നതിനാൽ, മാർക്കോണിക്ക് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് പൗരത്വം തിരഞ്ഞെടുക്കാമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/inventors/guglielmo-marconi|title=Guglielmo Marconi|date=22 January 2021|website=Biography|publisher=A&E Television Networks}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == ചെറുപ്പത്തിൽ മാർക്കോണിക്ക് ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസമൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. പകരം മാതാപിതാക്കൾ നിയമിച്ച സ്വകാര്യ അദ്ധ്യാപകരിൽ നിന്ന് വീട്ടിൽവെച്ചുതന്നെയായിരുന്നു മാർക്കോണിയുടെ പ്രാഥമിക [[വിദ്യാഭ്യാസം]]. അങ്ങനെ രസതന്ത്രം, ഗണിതം, ഭൗതികശാസ്ത്രം എന്നിവ പഠിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾ ബൊലോഗ്ന വിട്ട് ടസ്കാനി, ഫ്ലോറൻസ് പോലെയുള്ള ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയുള്ളിടത്തേയ്ക്ക് പോകുമ്പോൾ ശൈത്യകാലത്ത് കുടുംബം അധിക അധ്യാപകരെ നിയമിച്ചു.<ref name="Dunlap, Orrin Elmer 1937, page 10">{{cite book |last=Dunlap |first=Orrin E. |title=Marconi, the man and his wireless |publisher=Macmillan |year=1938 |publication-place=New York |page=10 |oclc=3375344}}</ref> ലിവോർണോയിലെ ഒരു ഹൈസ്കൂളിലെ ഭൗതികശാസ്ത്ര അധ്യാപകനായ വിൻസെൻസോ റോസ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഉപദേഷ്ടാവ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.fgm.it/en/marconi-en/profiles/vincenzo-rosa.html|title=Vincenzo Rosa|website=fgm.it}}</ref><ref name="marconisociety.org">{{Cite web|url=http://marconisociety.org/marconi-biography/|title=The Marconi Society, book synopsis – Marc Raboy, The Discovery that Continues to Change the World|access-date=13 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003014822/http://marconisociety.org/marconi-biography/|archive-date=3 October 2019|url-status=dead}}</ref> പതിനേഴു വയസ്സുള്ള മാർക്കോണിക്ക് ഭൗതിക പ്രതിഭാസങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങളും വൈദ്യുതിയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങളും റോസ പഠിപ്പിച്ചു. 18-ാം വയസ്സിൽ, മാർക്കോണി ബൊളോണയിലേക്ക് മടങ്ങി, ഹെൻറിച്ച് ഹെർട്സിന്റെ കൃതികളെക്കുറിച്ച് ഗവേഷണം നടത്തിയ ബൊളോണ സർവകലാശാലയിലെ ഭൗതികശാസ്ത്ര പ്രൊഫസറായ അഗസ്റ്റോ റിഗിയുമായി പരിചയപ്പെട്ടു. സർവകലാശാലയിലെ പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാനും സർവകലാശാലയുടെ ലബോറട്ടറിയും ലൈബ്രറിയും ഉപയോഗിക്കാനും റിഗി മാർക്കോണിയെ അനുവദിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.scienzagiovane.unibo.it/English/scientists/marconi-1.html|title=Guglielmo Marconi|access-date=10 June 2016|last1=Bònoli|first1=Fabrizio|last2=Dragoni|first2=Giorgio|website=Scienzagiovane.unibo.it}}</ref><ref name="Sakalis">{{Cite news|url=https://www.italymagazine.com/featured-story/bologna-celebrates-150-years-guglielmo-marconi-and-his-global-legacy|title=Bologna Celebrates 150 Years of Guglielmo Marconi and His Global Legacy|last=Sakalis|first=Alex|date=18 April 2024|work=Italy Magazine|access-date=25 March 2025}}</ref> ചെറുപ്പം മുതലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ തല്പരനായിരുന്ന മാർക്കോണി, മാക്സ് വെലിന്റെയും ഹെർട്സിന്റെയും സിദ്ധാന്ധത്തിൽ ആക്യഷ്ടനായി. 20- വയസുമുതലാണ് മാർക്കോണി ഗവേഷണം തുടങ്ങിയത്. == കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ == അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ കണ്ടുപിടിത്തം [[കമ്പിയില്ലാക്കമ്പി]] (Wireless telegraphy) ആണ്. 1895-ൽ അണ് ഇതു അദ്ദേഹം ആദ്യമായി പരീക്ഷിച്ചത്. [[റേഡിയോ ടെലിഗ്രാഫി]] മാർക്കോണി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. റേഡിയോയുടെ പിതാവായി പൊതുവേ മാർക്കോണിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് എങ്കിലും 1943-ലെ അമേരിക്കൻ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഒരു സുപ്രധാന വിധി അനുസരിച്ച് റേഡിയോയുടെ ഉപജ്ഞാതാവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത് നിക്കോള ടെസ്ല എന്ന സെർബിയൻ-അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രകാരൻ ആണ്<ref>http://www.howstuffworks.com/innovation/inventions/who-invented-the-radio.htm</ref>. == ബഹുമതികൾ == 1909-ൽ ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തിൽ [[നോബൽ സമ്മാനം]] ലഭിച്ചു. കൂടാതെ 1929-ൽ ഇറ്റലിയൻ സർക്കാർ പ്രഭുസ്ഥാനം ന‍ൽകി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. == പുറത്തുനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ == #[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html Guglielmo Marconi - Biography] #http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/btmarc.html == അവലംബം == <references/> {{ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ}} [[വർഗ്ഗം:1874-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1937-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] {{physicist-stub}} 7076t1uhxyp77yufsjbu2kwm9g38hzq 0 69654 4643794 995403 2026-07-05T13:01:13Z Malikaveedu 16584 4643794 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Palappam}} {{ToDisambig|വാക്ക്=അപ്പം}} {{Infobox Prepared Food | name = പാലപ്പം | image = [[File:paalappam.JPG|200px]] | caption = ചുട്ടുവച്ചിരിക്കുന്ന പാലപ്പം | alternate_name = | country = [[ഇന്ത്യ]] | region = [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]] | creator = | course = പലഹാരം | served = | main_ingredient = [[അരി]], [[തേങ്ങാപ്പാൽ]] | variations = | calories = | other = }} ഒരു നാടൻ [[കേരളം|കേരളീയ]] ഭക്ഷണപദാർത്ഥമാണ് '''പാലപ്പം'''<ref>http://www.india9.com/i9show/Palappam-51211.htm</ref>. [[ക്രൈസ്തവർ|ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] കൂടുതലായി ഉണ്ടാക്കാറുള്ള ഈ വിഭവം അരിയും, തേങ്ങാപ്പാലും ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. പാലപ്പം പാചകം ചെയ്യുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന ചട്ടിയാണ് പാലപ്പച്ചട്ടി<ref>http://www.india9.com/i9show/Palappam-51211.htm</ref>. == അവലംബം == {{reflist}} {{കേരളീയ ഭക്ഷണങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങൾ]] 2rz4gknubyiohb6b9ogq9g7k4h9g6q0 0 80321 4643806 4630954 2026-07-05T13:50:37Z Malikaveedu 16584 4643806 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Hill_palace}} {{Infobox Museum | name = ഹിൽ പാലസ്, തൃപ്പൂണിത്തുറ | native_name = | native_name_lang = ഹിൽ പാലസ് | image =Hill_palace_front_view.jpg | imagesize = 200 | caption = ഹിൽ പാലസ് | alt = | map_type = | map_caption = | map_alt = | latitude = | longitude = | coordinates_type = | established = | dissolved = | location = [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] | type = | collection = | visitors = | director = | president = | curator = | publictransit = റോഡ്, റെയിൽ | network = | website = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ പുരാവസ്തു മ്യൂസിയവും <ref name="ഹിൽ പാലസ്">[http://www.kerala-tourism.org/kerala-museums/index.html വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പ് വെബ്സൈറ്റ്] ഹിൽപാലസ് </ref> <ref name="ഹിൽ പാലസ് മ്യൂസിയം">[http://india.gov.in/knowindia/hillpalace.php ഭാരതസർക്കാർ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പുരാവസ്തു മ്യൂസിയം ഹിൽപാലസ്</ref> കൊച്ചിരാജാക്കന്മാരുടെ ഭരണസിരാകേന്ദ്രവുമായിരുന്നു 1865-ൽ [[തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തറയിൽ]] പണികഴിപ്പിച്ച '''ഹിൽ പാലസ്'''<ref>[http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm എറണാകുളം ജില്ല ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |date=2006-11-07 }} ഹിൽ പാലസ് എറണാകുളം , തൃപ്പൂണിത്തുറ</ref>. 54 ഏക്കറിൽ തദ്ദേശീയ ശൈലിയിലുള്ള 49 കെട്ടിടങ്ങളടങ്ങുന്ന ഈ കൊട്ടാരത്തിൽ ഹിൽ പാലസ് പുരാവസ്തു മ്യൂസിയം, ഹെറിട്ടേജ് മ്യൂസിയം, ഡിയർ പാർക്ക്, ചരിത്രാതീത പാർക്ക്, കുട്ടികളുടെ പാർക്ക് എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു<ref>[http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm ഹിൽപാലസ് കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015135227/http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm |date=2008-10-15 }} തൃപ്പൂണിത്തുറ ഹിൽപാലസ്</ref>. കൊട്ടാരത്തിനു ചുറ്റും നിരവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളുണ്ട്. ഇപ്പോൾ മ്യൂസിയമാക്കപ്പെട്ട ഹിൽ പാലസ്, തിങ്കൾ ഒഴികെയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പൊതുജനങ്ങൾക്കായി തുറന്നു കൊടുക്കുന്നുണ്ട്. [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്ന് 14 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഹിൽ പാലസ്. ==ചരിത്രം== [[Image:Flag of the Kingdom of Cochin.svg|thumb|കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ പതാക]] <div align="justify">കൊച്ചി രാജാവ് രാമവർമ്മ പതിനാലാമൻ 1865-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് ഹിൽ പാലസ്. 1980-ൽ കൊച്ചി രാജകുടുംബം ഈ കൊട്ടാരം [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാറിനു]] കൈമാറി. പിന്നീട് പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ കീഴിലായ ഹിൽ പാലസ് 1986 മ്യൂസിയമാക്കി പൊതുജനങ്ങൾക്കായി തുറന്നു കൊടുത്തു. പ്രശസ്തമായ മലയാള ചലച്ചിത്രം [[മണിച്ചിത്രത്താഴ്]] ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ഈ കൊട്ടാരത്തിൽ വച്ച് ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.</div> [[Image:Thripunithura hill palace.jpg|thumb|250പ്px|തൃപ്പൂണിത്തുറ ഹിൽ പാലസ്]] ==മ്യൂസിയം== 1991-ലാണ് മ്യൂസിയം തുറന്നു പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത്. നിലവിലിവിടെ 11 ഗാലറികളുണ്ട്. കൊച്ചി മഹാരാജാവും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വസ്തുക്കൾ, പുരാതനമായ ശിലാഫലകങ്ങൾ, ശിൽപ്പങ്ങൾ, നാണയങ്ങൾ, തുടങ്ങി നിരവധി വസ്തുക്കൾ മ്യൂസിയത്തിലുണ്ട്. <gallery caption="ഹിൽപാലസിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ" widths="180px" heights="120px" perrow="3"> File:Hillpalace3.JPG File:Hillpalace2.JPG File:Hillpalace1.JPG File:Pathram.JPG|ഹിൽപാലസിൽ കാണപ്പെട്ട ഒരു വലിയ പാത്രം File:Fiberglass model of dinosaur, Hill Palace, Tripunithura (July 2011).jpg|ഹിൽപാലസിലെ ദിനോസറിന്റെ ഫൈബർ മോഡൽ പ്രമാണം:Thripunithura Hill Palace Inside.JPG|പാലസിനകത്തെ ഒരു കാഴ്ച File:Thripunithura Hill Palace.jpg|പാലസിലെ ഒരു കുളം </gallery> <!-- == വിലാസം == Archaeological Museum, <br /> Hill Palace, <br /> Hill Palace.P.O, <br /> Ernakulam district <br /> Phone : 0484-2781113 <br /> Fax : 0484-2776374 --> == ഇതും കൂടി കാണുക == * [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] == അവലംബം == {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{commons category|Hill Palace, Tripunithura}} * [http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm കേരള സർക്കാർ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |date=2006-11-07 }} * [http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm കേരള സർക്കാർ ചരിത്ര പഠനകേന്ദ്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015135227/http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm |date=2008-10-15 }} * [http://www.webindia123.com/tourism/monuments/museums/hillpalace.htm ഹിൽപാലസ് വെബ് ഇൻഡ്യ123 വിവരണം ] * [http://www.webindia123.com/tourism/monuments/museums/hillpalace.htm ഹിൽപാലസ് വെബ് ഇൻഡ്യ123 വിവരണം] * [http://www.tripunithura.net/hillpalace.asp തൃപ്പൂണിത്തുറ ഹിൽപാലസ്]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312081830/http://www.tripunithura.net/hillpalace.asp |date=2009-03-12 }} * [http://www.tripunithura.net/hillpalace.asp തൃപ്പൂണിത്തുറ ഹിൽപാലസ് ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312081830/http://www.tripunithura.net/hillpalace.asp |date=2009-03-12 }} {{coord|9|57|9.5|N|76|21|51.0|E|type:landmark|display=title}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കൊട്ടാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മ്യൂസിയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ]] hamhmabijc2zomkxt8c43ipw1xad93b 0 90345 4643799 655447 2026-07-05T13:05:04Z Malikaveedu 16584 4643799 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |principal = കെ.എം. തുളസി |ptapresident = ചന്ദ്രൻ കുന്നുമ്മൽ |school code = 14007 |location = സ്ഥലം : കൊടുവളളി |address = വിലാസം : ഗവ.വൊക്കേഷണൽ.എച്ച്.എസ്.എസ്.കൊടുവളളി, [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ]]. പിൻകോഡ് : 670101 |subdistrict=തലശ്ശേരി |educationaldistrict=തലശ്ശേരി |revenuedistrict=കണ്ണൂർ |phone = 04902320037 |website = |medium=മലയാളം |type=സർക്കാർ‌ പൊതു വിദ്യാലയം |pupils=1123 |boys=624 |girls=499 |teachers=45 }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ വിദ്യാലയങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ '''ഗവണ്മെന്റ് വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ കൊടുവള്ളി'''. [[തലശ്ശേരി]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ ദൂരെയായി [[കൊടുവള്ളി, കണ്ണൂർ|കൊടുവള്ളി]] എന്ന സ്ഥലത്താണ്‌ ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1817-ലാണ്‌ ജി.വി.എച്ച്.എസ്.എസ്. കൊടുവള്ളി സ്ഥാപിതമായത്. ഹൈസ്കൂൾ, വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ എന്നിവയാണ്‌ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മൂന്ന് ഏക്കർ ഭൂമിയിലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹൈസ്കൂളിന് 3 കെട്ടിടങ്ങളിലായി 30 ക്ലാസ് മുറികളും വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറിക്ക് 2 ക്ലാസ് മുറികളുമുണ്ട്. ==ചരിത്രം== 1817 ജൂൺ 1-ന്‌ ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ എന്ന നിലയിലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ഓക്സ്, എഡ്ബേർട്ട്, തോമസ് ബാബർ എന്നീ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] ഉദ്യോഗസ്ഥരായിരുന്നു സ്ക്കൂളിന്റെ പ്രവർത്തനതിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ച പ്രമുഖർ. 1824 ചർച്ച് മിഷനറി സൊസൈറ്റി സ്ക്കൂൾ ഏറ്റെടുത്തു. യൂറോപ്യൻമാർ സ്ഥാപിച്ച ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സ്കൂളുകളിൽ ഒന്നാണ്. ==ഭൗതികസൗകര്യങ്ങൾ== മൂന്ന് ഏക്കർ ഭൂമിയിലാണ് വിദ്യാലയം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹൈസ്കൂളിന് 3 കെട്ടിടങ്ങളിലായി 30ക്ലാസ് മുറികളും വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറിക്ക് 2 ക്ലാസ് മുറികളുമുണ്ട്. ഹൈസ്കൂളിനും ഹയർസെക്കണ്ടറിക്കും വെവ്വേറെ കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബുകളുണ്ട്. രണ്ട് ലാബുകളിലുമായി ഏകദേശം 30 കമ്പ്യൂട്ടറുകളുണ്ട്. രണ്ട് ലാബുകളിലും ബ്രോഡ്ബാന്റ് ഇന്റർനെറ്റ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. ==പാഠ്യേതര പ്രവർത്തനങ്ങൾ== *സ്കൗട്ട് & ഗൈഡ്സ്. *[[എൻ.സി.സി]]. *ബാന്റ് ട്രൂപ്പ്. *ക്ലാസ് മാഗസിൻ. *വിദ്യാരംഗം കലാ സാഹിത്യ വേദി. *ക്ലബ്ബ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ. *[[നാഷണൽ സർവ്വീസ് സ്കീം]]. ==മുൻ സാരഥികൾ == സ്കൂളിന്റെ മുൻ പ്രധാനാദ്ധ്യാപകർ. {|class="wikitable" style="text-align:center; width:300px; height:500px" border="1" |- |1905 - 13 | മാധവൻ |- |1913 - 23 | (വിവരം ലഭ്യമല്ല) |- |1923 - 29 | |- |1929 - 41 | |- |1941 - 42 | |- |1942 - 51 | |- |1951 - 55 | |- |1955- 58 | |- |1958 - 61 | |- |1961 - 72 | |- |1972 - 83 | |- |1983 - 87 | |- |1999 - 2000 | |- |2001-02 |പി. രാജൻ |- |2002-03 |സി.വി. രഘു |- |2003-04 |‍എൻ. ശ്രീധരൻ |- |2004 - 06 |പി. ദാമോധരൻ |- |2006- 07 |ടി. സുശീല |- |2007- 08 |ശ്രീ. എം.വി. വത്സരാജ് |- |2008 - 09 |ശ്രീ. ടി.ഇ. രവിദാസ് |} [[Category:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] eq9mvud9uayfl06dforf75koqut7hr5 0 91141 4643845 4628241 2026-07-05T16:19:30Z Malikaveedu 16584 4643845 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nettoor}} {{Infobox Indian Jurisdiction |native_name = Nettoor |state_name = Kerala |type = village |skyline = |skyline_caption = |latd = 9.927 |longd = 76.31 |area_total = |area_magnitude = |altitude = |precip = |climate = Am |district = [[Ernakulam district|Ernakulam]] |leader_title_1 = |leader_name_1 = |population_as_of = |population_total = |population_density = |area_telephone = 91 (0)484 |postal_code = 682040 |vehicle_code_range = KL-39 |unlocode = |website = |airport = Nedumbassery }} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കൊച്ചി|കൊച്ചി നഗരത്തിലെ]] ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശം ആണ് '''നെട്ടൂർ''' (Nettoor). [[വൈറ്റില]]യിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 5 കി. മീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം [[മരട് നഗരസഭ|മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിൽ]], [[വേമ്പനാട് കായൽ|വേമ്പനാട് കായലിൽ]] കിടക്കുന്ന നെട്ടൂർ പനങ്ങാട് ദ്വീപിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കേരളത്തിൻ്റെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ വി ഡി സതീശൻ്റെ ജന്മസ്ഥലം കൂടിയാണിത്. [[ദേശീയപാത 544]], [[ദേശീയപാത 49]] എന്നിവ നെട്ടൂരു കൂടി കടന്നു പോകുന്നു. നെട്ടൂരിലെ [[വൈറ്റില നെട്ടൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]] (നെട്ടൂർ തൃക്കെ അമ്പലം-ശിവ ക്ഷേത്രം) കർക്കിടക വാവു ബലിക്ക് പ്രശസ്തമാണ്. ഇവിടത്തെ ശിവ പ്രതിഷ്ഠ [[തിരുനെട്ടൂരപ്പൻ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. [[അത്തച്ചമയം|തൃപ്പൂണിത്തുറ അത്തച്ചമയ]] ഘോഷയാത്രയിൽ നിന്നും ഈ ദേശത്തെ നെട്ടൂർ തങ്ങൾ കൊച്ചി രാജാവിന്റെ പ്രത്യേക ക്ഷണപ്രകാരം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു. കരിങ്ങാച്ചിറ കത്തനാർ, ചെമ്പിലരയൻ തുടങ്ങിയവരായിരുന്നു മറ്റു പ്രമുഖർ. എറണാകുളത്തു നിന്നും [[വൈറ്റില]] ജംഗ്ഷനിൽനിന്നും [[എൻ. എച്ച് .47]] നിൽ കൂടി തെക്കോട്ട് ഏകദേശം 4 കി. മീറ്റർ. കുണ്ടന്നൂർ ജംഗ്ഷൻ കഴിഞ്ഞ് നെട്ടൂർ- കുണ്ടന്നൂർ പാലം കടന്നാൽ നെട്ടൂരായി. ആദ്യ ജംഗ്ഷൻ [[ഐ.എൻ‍.ടി.യു.സി.]] ജംക്ഷൻ തുടർന്ന് മസ്ജിദ് ജംഗ്ഷൻ. ഇവിട് മുസ്ലിം പള്ളിയായ മസ്ജിദ് അൽ ഹിമായ. തുടർന്ന് നെട്ടൂർ പാലം കടന്നാൽ [[ലേക്‌ഷോർ ഹോസ്പിറ്റൽ]]. [[എൻ. എച്ച് .47]] കഴിഞ്ഞാൽ നെട്ടൂർ-പനങ്ങാട് പി.ഡബ്ല്യൂ റോഡാണ് പ്രധാന പാത. നെട്ടൂരിനു തെക്ക് [[മാടവന]], [[പനങ്ങാട്]], പടിഞ്ഞാറ് [[കുമ്പളം (എറണാകുളം)|കുമ്പളം]], [[തേവര]], [[കോന്തുരുത്തി]], വടക്ക് [[കടവന്ത്ര]], [[ചെലവന്നൂർ]], കിഴക്ക് [[കുണ്ടന്നൂർ]], [[മരട്]] തുടങ്ങിയവയണ്‌. നെട്ടൂരിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തെ അതിർത്തി അണ്ടിപ്പിള്ളി തോട് മറ്റിടങ്ങളിൽ കായലുകൾ ==വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ== എസ്.വി.യു.പി.സ്കൂൾ (സ്റ്റേറ്റ് സിലബസ് നെട്ടൂരിലെ ആദ്യ സ്കൂൾ ആണിത്) മാടവന എൽ.പി. സ്കൂൾ (സ്റ്റേറ്റ് സിലബസ്) ഹോളി എയ്ഞ്ജ്ൽസ് പബ്ലിക് സ്കൂൾ(സി.ബി.എസ്.സി. സിലബസ്) മരിയാ ഗൊരേത്തി പബ്ലിക് സ്കൂൾ(സി.ബി.എസ്.സി.സ്റ്റേറ്റ് സിലബസ്) ==മറ്റു സ്ഥാപനങ്ങൾ== അന്താരാഷ്ട്ര പച്ചക്കറി മാർക്കറ്റ്, വിവിധ കാർ വിൽപ്പന കേന്ദ്രങ്ങൾ, പ്രാഥമിക ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം. ക്രിസ്ത്യൻ, ഹിന്ദു, മുസ്ലീം ദേവാലയങ്ങൾ. {{ernakulam-geo-stub}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] 5gpt2vowmi4f0skiu4ujihkhaw0rr1a 0 109729 4643990 4595584 2026-07-06T10:13:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643990 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Same color illusion}} '''അഡെൽസണ്ണിന്റെ ചെക്കർ ഷാഡോ മിഥ്യ''' അല്ലെങ്കിൽ '''ചെക്കർ ഷാഡോ മിഥ്യ ''' എന്നൊക്കെയറിയപ്പെടുന്ന '''സമനിറ മിഥ്യ''' 1995-ൽ [[മസ്സാചുസെറ്റ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി|എം.ഐ.ടി]].യിലെവിഷൻ സയൻസ് അദ്ധ്യാപകനായിരുന്ന എഡ്‌വാർഡ് എച്ച്. അഡെൽസൺ അവതരിപ്പിച്ച ഒരു വീക്ഷണ മിഥ്യയാണ്‌(optical illusion)<ref name="JudgeMaterial">{{cite web|url=http://web.mit.edu/persci/people/adelson/checkershadow_illusion.html|title=Checkershadow Illusion|first=Edward H.|last=Adelson|year=2005|accessdate=2007-04-21|archive-date=2012-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130191656/http://web.mit.edu/persci/people/adelson/checkershadow_illusion.html|url-status=dead}}</ref>. ചിത്രത്തിൽ കാണുന്ന A,B എന്നീ സമചതുരങ്ങൾ കാഴ്ചയിൽ വ്യത്യസ്ത നിറങ്ങളായി തോന്നുമെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരേ നിറം തന്നെയുള്ളവയാണ്‌. ഇതു തെളിയിക്കുന്നതിനു ഈ ചിത്രം ഒരു ഫോട്ടോ എഡിറ്റ് സോഫ്റ്റ്‌വെയറിലിട്ട് ആ നിറമുള്ള ഭാഗങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാൽ മതിയാകും. അടയാളപ്പെടുത്തിയ രണ്ടു ചതുരങ്ങളൊഴിച്ച് ബാക്കി എല്ലാം നീക്കം ചെയ്താൽ മിഥ്യ അകലുന്നതു കാണാം. {| style="float: center" |- |[[Image:Checker_shadow_illusion.svg|thumb|360px|A,B എന്നീ സമചതുരങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത നിറമായി അനുഭവപ്പെടുമെങ്കിലും അവ ഒരേ നിറത്തിലുള്ളവയാണ്.]] |[[Image:Grey square optical illusion proof2.svg|thumb|right|360px|രണ്ടു സമചതുരങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് അതേ നിറത്തിലുള്ള ഒരു പാത വരച്ചിരിക്കുന്നു.]] |} </center> ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://web.mit.edu/persci/people/adelson/checkershadow_description.html Explanation of the effect] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207112431/http://web.mit.edu/persci/people/adelson/checkershadow_description.html |date=2015-02-07 }} * [http://www.archimedes-lab.org/color_optical_illusions.html Illusion of colours] * [http://www.metacafe.com/watch/925105/lightness_illusion/ Video animation - Checkershadow Illusion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731221717/http://www.metacafe.com/watch/925105/lightness_illusion |date=2017-07-31 }} * [http://www.dcs.qmul.ac.uk/~norman/papers/probability_puzzles/optical_index.html Alternative animation of the illusion]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.michaelbach.de/ot/lum_adelsonCheckShadow/index.html An interactive presentation of the effect] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211005241/https://michaelbach.de/ot/lum_adelsonCheckShadow/index.html |date=2021-02-11 }} {{optics-stub}} ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:വീക്ഷണ മിഥ്യകൾ]] [[Category:പ്രകാശശാസ്ത്രം]] 018kp1syt5l141qz2kaqikcaczazzqg 0 115232 4643832 4526176 2026-07-05T15:41:08Z Fotokannan 14472 /* ചോഴമണ്ഡലം */ 4643832 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|K. Jayapala Panicker}} {{Infobox person | name = കെ. ജയപാലപ്പണിക്കർ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->Jayapal.jpg | alt = | caption = കെ. ജയപാലപ്പണിക്കർ | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} -->1937 നവംബർ 2 | birth_place = [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം ജില്ല]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->2003 നവംബർ 5 | death_place = | nationality = {{IND}} | other_names = | known_for = | occupation = ചിത്രകാരനും ശില്പിയും }} കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ ചിത്രകാരനും ശില്പിയുമായിരുന്നു കെ. '''ജയപാലപ്പണിക്കർ''' (1937 നവംബർ 2- നവംബർ 5, 2003).കൊല്ലം, അഞ്ചാംലുമ്മൂട്, കുപ്പണ ==ജീവിതരേഖ== 1937 ൽ കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പെരിനാട് മംഗലത്ത് കുടുംബത്തിൽ കൊച്ചുകുഞ്ഞ്-കല്യാണി ദമ്പതിമാരുടെ മകനായി ജനിച്ചു.<ref name=th>{{cite news | title = Jayapala Panikkar dead | url = http://www.hindu.com/2003/11/06/stories/2003110607490400.htm | publisher = The Hindu | date = നവംബർ 6, 2003 | accessdate = മേയ് 20, 2010 | language = en | archive-date = 2010-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100430070245/http://www.hindu.com/2003/11/06/stories/2003110607490400.htm | url-status = dead }}</ref> നാട്ടിലെ കുപ്പണ മുരുന്തവെളി സർക്കാർ പ്രൈമറി സ്കൂളിലും നീരാവിൽ എസ്.എൻ.ഡി.പി.യോഗം സ്കൂളിലും<ref>മൗനത്തിന്റെ മുഴക്കം, ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ ചിത്രകലാലോകം, പെരിനാട് കെ. സുരേന്ദ്രൻ, പേജ് 20, കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി, തൃശ്ശൂർ</ref> കൊട്ടാരക്കരയിലുമായി സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കോളജ് ഓഫ് ആർട്സ് ആൻഡ് ക്രാഫ്റ്റിൽ ചേർന്നു. പ്രിൻസിപ്പലായിരുന്ന [[കെ.സി.എസ്. പണിക്കർ]] ഏറെ സ്വാധീനിച്ചു. മദ്രാസിലെ പഠനകാലത്ത് ശാങ്കരദർശനത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു. ''സൗന്ദര്യലഹരി'' പണിക്കരുടെ ചിത്രകലാപ്രതിഭയെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ചു. ജലച്ചായത്തിലും എണ്ണച്ചായത്തിലുമായിരുന്നു ആദ്യകാല രചനകൾ. ആദ്യകാല ആർക്കേക് മെമ്മറി ചിത്രങ്ങളിൽ പഴമയുടെ മണവും അന്തരീക്ഷവും അനുഭവപ്പെടുന്നു. അമൂർത്ത സ്വപ്നങ്ങളുടെ അവികലമായ ആവർത്തനമാണ് ബീജാഗ്നി-ജീവാഗ്നി പരമ്പര. താന്ത്രിക് രീതിയിൽ മിത്തുകൾ മെനഞ്ഞെടുത്ത് അവയ്ക്ക് ദൃശ്യപരമായ ശാശ്വതത്വം നല്കാനുള്ള പണിക്കരുടെ കഴിവ് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഹോളോഗ്രാഫിക് സങ്കേതത്തിൽ ഇദ്ദേഹം നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. എണ്ണച്ചായങ്ങളെക്കാൾ ടെമ്പറ, അക്രിലിക്, മഷി എന്നീ മാധ്യമങ്ങളാണ് പണിക്കർ അധികം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. ജ്യാമിതീയ രൂപങ്ങൾ, കളങ്ങൾ, വർണ സഞ്ചയങ്ങൾ, പൊതുവിലുള്ള സുതാര്യത, 'സ്പേസ് വിതിൻ ദ് സ്പേസ്'-സ്വഭാവം എന്നിവ ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ ചിത്രങ്ങളുടെ സവിശേഷതയാണ്. മദ്രാസ് ലളിതകലാ അക്കാദമി (1965), ഹൈദരാബാദ് ആർട്സ് സൊസൈറ്റി (1965), കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി (1974, 1983, 1989) കൽക്കത്ത ഫൈൻ ആർട്സ് അക്കാദമി (1967, 68) എന്നീ സമിതികളുടെ അവാർഡുകൾ ജയപാലപ്പണിക്കർക്കു ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1989-ൽ കേന്ദ്ര ലളിതകലാ അക്കാദമി അവാർഡും കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഫെലോഷിപ്പും ലഭിച്ചു.<ref>http://web-edition.sarvavijnanakosam.gov.in/index.php?title=%E0%B4%9C%E0%B4%AF%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D,_%E0%B4%95%E0%B5%86._(1937%C2%A0-_){{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചോഴമണ്ഡലം == ചോഴമണ്ഡലം കലാഗ്രമാത്തിന്റെ സ്ഥാപനത്തിൽ കെ.സി.എസ് പണിക്കർക്കൊപ്പം സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. ആർട്ട് ആന്റ് ഹാന്റിക്രാഫ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ പ്രവർത്തകരോടൊപ്പം 1960 മുതൽ 1975 വരെ ചെന്നൈയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. വിവാഹത്തിനു ശേഷം കേരളത്തിലേക്കു മടങ്ങി. എങ്കിലും അസോസിയേഷൻ മീറ്റിംഗുകളിലും പ്രദർശനങ്ങളിലും പങ്കെടുത്തു. കേരളത്തിൽ തിരിച്ചു വന്നതിനു ശേഷം ചിത്രകലയോടൊപ്പം ബാത്തിക്, ടെറക്കോട്ട, മെറ്റൽ റിലീഫ് എന്നീ മാധ്യമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു. കോവളം കേന്ദ്രീകരിച്ചു ബാത്തിക് തുണിത്തരങ്ങളുടെ നിർമ്മാണവും വിപണനവും നടത്തി. ബാത്തിക് ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിനു വേണ്ടി തമിഴർ ഉപയോഗിക്കുന്ന 'തുറുകോൽ' എന്ന ബ്രഷ് മുടി ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തിയതാണ്. ബാത്തിക് പെയിന്റിംഗ് സങ്കേതത്തിനാവശ്യമായ അനുയോജ്യമായ ഉപകരണങ്ങൾ പരമേശ്വർ എന്ന തമിഴ് കലാകാരനോടൊപ്പം ചേർന്ന് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ബാത്തിക് ശൈലി കേരളത്തിൽ പ്രചരിപ്പിച്ചവരിൽ പ്രധാനിയാണ്. <ref>മൗനത്തിന്റെ മുഴക്കം, പേജ് 27,28</ref>പന്ത്രണ്ട് ചിത്രങ്ങളുൾപ്പെടുത്തി നോക്കുകുത്തി എന്നൊരു ചിത്ര പരമ്പര ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ബ്രസീൽ, ആംസ്റ്റർഡാം, വിയന്ന, ഓസ്ലോ, മിലാൻ, ഇറ്റലി, ലണ്ടൻ, പാരീസ്, ധീക്ക, ചിലി, പ്രേഗ്, കൊലാലംപൂര് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ ശില്പങ്ങളും ചിത്രങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിച്ചു. <ref>{{cite web|title=ജയപാലപ്പണിക്കർ യാത്രയായിട്ട് പതിനൊന്നാണ്ട്|url=http://www.mathrubhumi.com/kollam/news/3232182-local_news-kollam-%E0%B4%85%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B4%BF.html|publisher=www.mathrubhumi.com/|accessdate=5 നവംബർ 2014}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2003 നവംബർ അഞ്ചിന് അന്തരിച്ചു.<ref name=th /> നിരവധി ശില്പങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു. == പ്രധാന രചനകൾ == [[പ്രമാണം:ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ മെറ്റൽ റിലീഫ്.jpg|350|right|thumb|ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ മെറ്റൽ റിലീഫ്]] [[പ്രമാണം:Kundalini.JPG|350|left|thumb|ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ കുണ്ഡലിനി ശില്പ്പം]] * മലമ്പുഴയിലെ മുതല * കൊല്ലത്ത് സോപാനത്തിലെ കുണ്ഡലനി ശില്പം * കൊല്ലം രാമവർമ്മാ ക്ലബ്ബിൽ ചെമ്പുതകിടിൽ തീർത്ത സൂര്യമുഖ റിലീഫ് * കൊല്ലം കാർത്തിക ബാറിലെ മ്യൂറൽ * കുപ്പണ കൊല്ലേരി ശിവ ക്ഷേത്രത്തിലെ മ്യൂറൽ - ഓം നമഃശിവായ * കൊല്ലം പ്രണവം തീയറ്ററിലെ മ്യൂറൽ * കൊല്ലം അർച്ചന ആരാധന തീയറ്ററിലെ മ്യൂറൽ == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *1965-ൽ മദ്രാസ് ലളിതകലാ അക്കാദമി പുരസ്കാരം *1974-ൽ കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി പുരസ്കാരം * 1989-ൽ കേന്ദ്രലളിതകലാ അക്കാദമി പുരസ്കാരം.<ref>{{cite web | url = http://www.cholamandalartistsvillage.org/Jayapal%20Panicker.html | title = K. Jayapal Panicker Profile | accessdate = മേയ് 20, 2003 | publisher = Cholamandal Artists' Village | language = en | archive-date = 2010-04-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100409083149/http://www.cholamandalartistsvillage.org/Jayapal%20Panicker.html | url-status = dead }}</ref> *2001-ൽ കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പും കരസ്ഥമാക്കി.<ref name=th /> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:1937-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 2003-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 5-ന് മരിച്ചവർ]] {{Painters from Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] {{artist-stub}} h6un1d1cymvw4rlcvapovmsh5ghdlrh 4643833 4643832 2026-07-05T15:45:32Z Fotokannan 14472 4643833 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|K. Jayapala Panicker}} {{Infobox person | name = കെ. ജയപാലപ്പണിക്കർ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->Jayapal.jpg | alt = | caption = കെ. ജയപാലപ്പണിക്കർ | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} -->1937 നവംബർ 2 | birth_place = [[കുപ്പണ]], [[അഞ്ചാലുംമ്മൂട്]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം ജില്ല]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->2003 നവംബർ 5 | death_place = | nationality = {{IND}} | other_names = | known_for = | occupation = ചിത്രകാരനും ശില്പിയും }} കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ ചിത്രകാരനും ശില്പിയുമായിരുന്നു കെ. '''ജയപാലപ്പണിക്കർ''' (1937 നവംബർ 2- നവംബർ 5, 2003). ==ജീവിതരേഖ== 1937 ൽ കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പെരിനാട് മംഗലത്ത് കുടുംബത്തിൽ കൊച്ചുകുഞ്ഞ്-കല്യാണി ദമ്പതിമാരുടെ മകനായി ജനിച്ചു.<ref name=th>{{cite news | title = Jayapala Panikkar dead | url = http://www.hindu.com/2003/11/06/stories/2003110607490400.htm | publisher = The Hindu | date = നവംബർ 6, 2003 | accessdate = മേയ് 20, 2010 | language = en | archive-date = 2010-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100430070245/http://www.hindu.com/2003/11/06/stories/2003110607490400.htm | url-status = dead }}</ref> നാട്ടിലെ കുപ്പണ മുരുന്തവെളി സർക്കാർ പ്രൈമറി സ്കൂളിലും നീരാവിൽ എസ്.എൻ.ഡി.പി.യോഗം സ്കൂളിലും<ref>മൗനത്തിന്റെ മുഴക്കം, ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ ചിത്രകലാലോകം, പെരിനാട് കെ. സുരേന്ദ്രൻ, പേജ് 20, കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി, തൃശ്ശൂർ</ref> കൊട്ടാരക്കരയിലുമായി സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കോളജ് ഓഫ് ആർട്സ് ആൻഡ് ക്രാഫ്റ്റിൽ ചേർന്നു. പ്രിൻസിപ്പലായിരുന്ന [[കെ.സി.എസ്. പണിക്കർ]] ഏറെ സ്വാധീനിച്ചു. മദ്രാസിലെ പഠനകാലത്ത് ശാങ്കരദർശനത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു. ''സൗന്ദര്യലഹരി'' പണിക്കരുടെ ചിത്രകലാപ്രതിഭയെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ചു. ജലച്ചായത്തിലും എണ്ണച്ചായത്തിലുമായിരുന്നു ആദ്യകാല രചനകൾ. ആദ്യകാല ആർക്കേക് മെമ്മറി ചിത്രങ്ങളിൽ പഴമയുടെ മണവും അന്തരീക്ഷവും അനുഭവപ്പെടുന്നു. അമൂർത്ത സ്വപ്നങ്ങളുടെ അവികലമായ ആവർത്തനമാണ് ബീജാഗ്നി-ജീവാഗ്നി പരമ്പര. താന്ത്രിക് രീതിയിൽ മിത്തുകൾ മെനഞ്ഞെടുത്ത് അവയ്ക്ക് ദൃശ്യപരമായ ശാശ്വതത്വം നല്കാനുള്ള പണിക്കരുടെ കഴിവ് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഹോളോഗ്രാഫിക് സങ്കേതത്തിൽ ഇദ്ദേഹം നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. എണ്ണച്ചായങ്ങളെക്കാൾ ടെമ്പറ, അക്രിലിക്, മഷി എന്നീ മാധ്യമങ്ങളാണ് പണിക്കർ അധികം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. ജ്യാമിതീയ രൂപങ്ങൾ, കളങ്ങൾ, വർണ സഞ്ചയങ്ങൾ, പൊതുവിലുള്ള സുതാര്യത, 'സ്പേസ് വിതിൻ ദ് സ്പേസ്'-സ്വഭാവം എന്നിവ ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ ചിത്രങ്ങളുടെ സവിശേഷതയാണ്. മദ്രാസ് ലളിതകലാ അക്കാദമി (1965), ഹൈദരാബാദ് ആർട്സ് സൊസൈറ്റി (1965), കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി (1974, 1983, 1989) കൽക്കത്ത ഫൈൻ ആർട്സ് അക്കാദമി (1967, 68) എന്നീ സമിതികളുടെ അവാർഡുകൾ ജയപാലപ്പണിക്കർക്കു ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1989-ൽ കേന്ദ്ര ലളിതകലാ അക്കാദമി അവാർഡും കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഫെലോഷിപ്പും ലഭിച്ചു.<ref>http://web-edition.sarvavijnanakosam.gov.in/index.php?title=%E0%B4%9C%E0%B4%AF%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D,_%E0%B4%95%E0%B5%86._(1937%C2%A0-_){{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചോഴമണ്ഡലം == ചോഴമണ്ഡലം കലാഗ്രമാത്തിന്റെ സ്ഥാപനത്തിൽ കെ.സി.എസ് പണിക്കർക്കൊപ്പം സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. ആർട്ട് ആന്റ് ഹാന്റിക്രാഫ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷൻ പ്രവർത്തകരോടൊപ്പം 1960 മുതൽ 1975 വരെ ചെന്നൈയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. വിവാഹത്തിനു ശേഷം കേരളത്തിലേക്കു മടങ്ങി. എങ്കിലും അസോസിയേഷൻ മീറ്റിംഗുകളിലും പ്രദർശനങ്ങളിലും പങ്കെടുത്തു. കേരളത്തിൽ തിരിച്ചു വന്നതിനു ശേഷം ചിത്രകലയോടൊപ്പം ബാത്തിക്, ടെറക്കോട്ട, മെറ്റൽ റിലീഫ് എന്നീ മാധ്യമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു. കോവളം കേന്ദ്രീകരിച്ചു ബാത്തിക് തുണിത്തരങ്ങളുടെ നിർമ്മാണവും വിപണനവും നടത്തി. ബാത്തിക് ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിനു വേണ്ടി തമിഴർ ഉപയോഗിക്കുന്ന 'തുറുകോൽ' എന്ന ബ്രഷ് മുടി ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തിയതാണ്. ബാത്തിക് പെയിന്റിംഗ് സങ്കേതത്തിനാവശ്യമായ അനുയോജ്യമായ ഉപകരണങ്ങൾ പരമേശ്വർ എന്ന തമിഴ് കലാകാരനോടൊപ്പം ചേർന്ന് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ബാത്തിക് ശൈലി കേരളത്തിൽ പ്രചരിപ്പിച്ചവരിൽ പ്രധാനിയാണ്. <ref>മൗനത്തിന്റെ മുഴക്കം, പേജ് 27,28</ref>പന്ത്രണ്ട് ചിത്രങ്ങളുൾപ്പെടുത്തി നോക്കുകുത്തി എന്നൊരു ചിത്ര പരമ്പര ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ബ്രസീൽ, ആംസ്റ്റർഡാം, വിയന്ന, ഓസ്ലോ, മിലാൻ, ഇറ്റലി, ലണ്ടൻ, പാരീസ്, ധീക്ക, ചിലി, പ്രേഗ്, കൊലാലംപൂര് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ ശില്പങ്ങളും ചിത്രങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിച്ചു. <ref>{{cite web|title=ജയപാലപ്പണിക്കർ യാത്രയായിട്ട് പതിനൊന്നാണ്ട്|url=http://www.mathrubhumi.com/kollam/news/3232182-local_news-kollam-%E0%B4%85%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B4%BF.html|publisher=www.mathrubhumi.com/|accessdate=5 നവംബർ 2014}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2003 നവംബർ അഞ്ചിന് അന്തരിച്ചു.<ref name=th /> നിരവധി ശില്പങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു. == പ്രധാന രചനകൾ == [[പ്രമാണം:ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ മെറ്റൽ റിലീഫ്.jpg|350|right|thumb|ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ മെറ്റൽ റിലീഫ്]] [[പ്രമാണം:Kundalini.JPG|350|left|thumb|ജയപാലപ്പണിക്കരുടെ കുണ്ഡലിനി ശില്പ്പം]] * മലമ്പുഴയിലെ മുതല * കൊല്ലത്ത് സോപാനത്തിലെ കുണ്ഡലനി ശില്പം * കൊല്ലം രാമവർമ്മാ ക്ലബ്ബിൽ ചെമ്പുതകിടിൽ തീർത്ത സൂര്യമുഖ റിലീഫ് * കൊല്ലം കാർത്തിക ബാറിലെ മ്യൂറൽ * കുപ്പണ കൊല്ലേരി ശിവ ക്ഷേത്രത്തിലെ മ്യൂറൽ - ഓം നമഃശിവായ * കൊല്ലം പ്രണവം തീയറ്ററിലെ മ്യൂറൽ * കൊല്ലം അർച്ചന ആരാധന തീയറ്ററിലെ മ്യൂറൽ == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *1965-ൽ മദ്രാസ് ലളിതകലാ അക്കാദമി പുരസ്കാരം *1974-ൽ കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി പുരസ്കാരം * 1989-ൽ കേന്ദ്രലളിതകലാ അക്കാദമി പുരസ്കാരം.<ref>{{cite web | url = http://www.cholamandalartistsvillage.org/Jayapal%20Panicker.html | title = K. Jayapal Panicker Profile | accessdate = മേയ് 20, 2003 | publisher = Cholamandal Artists' Village | language = en | archive-date = 2010-04-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100409083149/http://www.cholamandalartistsvillage.org/Jayapal%20Panicker.html | url-status = dead }}</ref> *2001-ൽ കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമിയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പും കരസ്ഥമാക്കി.<ref name=th /> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:1937-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 2003-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 5-ന് മരിച്ചവർ]] {{Painters from Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] {{artist-stub}} 6mt774ric7xjg2k1113w08hocpmy297 14 116420 4643865 1719109 2026-07-05T19:25:02Z Infovarius 8146 4643865 wikitext text/x-wiki [[മലയാളം|മലയാളത്തിലെ]] [[അക്ഷരം|അക്ഷരങ്ങളും]] [[ലിപി|ലിപികളുമാണ്]] ഈ വർഗ്ഗത്തിൽ. [[വർഗ്ഗം:മലയാളലിപി ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളം]] rs34g414x6ev2gkhl7bg763w099h8zd 0 119977 4643984 3651909 2026-07-06T09:16:25Z Malikaveedu 16584 4643984 wikitext text/x-wiki <div style="font-family:meera;"> {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ= എലവഞ്ചേരി |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പാലക്കാട് |നിയമസഭാമണ്ഡലം=നെന്മാറ |ലോകസഭാമണ്ഡലം=ആലത്തൂർ |അക്ഷാംശം = 10.61 |രേഖാംശം = 76.66 |ജില്ല = പാലക്കാട് |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ് |ഭരണനേതൃത്വം = സുധ രവീന്ദ്രൻ |വിസ്തീർണ്ണം = 32.18 |ജനസംഖ്യ = 17000 |ജനസാന്ദ്രത = 528 |Pincode/Zipcode =678508 |TelephoneCode =04923266410 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =നെല്ലിയാമ്പതി മലയോര പ്രദേശം |കുറിപ്പുകൾ= |വാർഡുകൾ=14|വില്ലേജ്=എലവഞ്ചേരി|താലൂക്ക്=ചിറ്റൂർ|ചിറ്റൂർ താലൂക്ക്=ചിറ്റൂർ }} [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ]] [[ചിറ്റൂർ താലൂക്ക്|ചിറ്റൂർ താലൂക്കിൽ]] [[നെന്മാറ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|നെന്മാറ ബ്ലോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. എലവഞ്ചേരി വില്ലേജ് പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് 32.18 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[കൊല്ലങ്കോട്]] പഞ്ചായത്തും, വടക്കുഭാഗത്ത് [[പല്ലശ്ശന]] പഞ്ചായത്തും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[നെല്ലിയാമ്പതി]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[നെന്മാറ]] പഞ്ചായത്തുമാണ്. 14 വാർഡുകൾ ==അവലംബം== *<big>http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }}</big> *<big>http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10 }}</big> *<big>Census data 2001</big> == ഇതും കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക|<big>കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക</big>]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/elavancherrypanchayat/ <big>എലവഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</big>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926010225/http://lsgkerala.in/elavancherrypanchayat/ |date=2020-09-26 }} {{പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{പാലക്കാട് ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{Palakkad-geo-stub}} </div> 5pgx7cwzq5v7fnkh8yfj8as38ioym7z 0 123279 4643938 3792224 2026-07-06T09:02:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643938 wikitext text/x-wiki {{ഹൈന്ദവം}} {{wikify}} ''ഹൈന്ദവ ആചാരങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനമാണിത്, പ്രത്യേകിച്ചും ഗൃഹസ്ഥാശ്രമിയായിട്ടുള്ള ഒരു വ്യക്തി ജീവിതത്തിൽ പാലിക്കേണ്ട നിഷ്ഠകളെയും ക്രമങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു കുറിപ്പ്.'' <br> മനുഷ്യജീവിതത്തിനു പൊതുവേ സാധകവും സഹായകവുമാകുന്ന ചില ചിട്ടകൾ കുടുംബ നിലവാരത്തിൽതന്നെ ഭാരതീയ ഋഷിവര്യന്മാർ ഒരുക്കി തന്നിട്ടുണ്ട്. <ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-19)</ref>.വ്യക്തി, കുടുംബം, സമുദായം, രാഷ്ട്രം, വിശ്വം എന്നിങ്ങനെ പടിപടിയായി എല്ലാ രംഗങ്ങളിലും പരിശുദ്ധിയും ക്ഷേമവും ശാന്തിയും കൈവരിക്കാവുന്ന രീതിയിലുള്ള ഒരു ഒരു കുടുംബാസൂത്രണ പദ്ധതി നമ്മുടെ പ്രാചീന ഋഷിവര്യന്മാർ തയ്യാറാക്കി സമർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. . ആർഷപ്രോക്തമായ ഈ പദ്ധതിയാണ് '''ഷോഡശസംസ്കാരപദ്ധതി''' അഥവാ '''ഷോഡശക്രിയകൾ''' <ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ, വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്, കോട്ടയം, പേജ്-19)</ref><ref>http://mayursamrat.com/shodads_upacharas.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} shodads_upacharas</ref>. ജീവൻ മനുഷ്യയോനിയിൽ പതിക്കുന്നത് മുതൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നതുവരെ ധർമമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ജന്മസാഫല്യത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കികൊണ്ട് വ്യവസ്ഥപ്പെടുത്തിയിത്തുള്ള പതിനാറു പ്രമുഖവഴിത്തിരിവുകൾ<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-19)</ref>. ഗർഭാധാനം, പുംസവനം, സീമന്തോന്മയനം, ജാതകരണം, നാമകരണം, നിഷ്ക്രാമണം, അന്നപ്രാശനം, ചൂഡാകർമം, [[ഉപനയനം]], വേദാരംഭം, സമാവർത്തനം, [[വിവാഹം]], ഗൃഹാശ്രമം, വാനപ്രസ്ഥം, സന്യാസം, അന്ത്യേഷ്ടി ഈ പതിനാറു സംസ്കാരങ്ങളിൽ ചിലത് ചടങ്ങുകളായിട്ടെങ്ങിലും ഇന്നും ആചരിക്കാറുണ്ട്<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-25)</ref>. == ആചരണം == ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സഹായകമാകുന്ന ഒരു ശുഭമുദ്ര പതിപ്പിക്കുന്ന വിധമായിരിക്കണം ഷോഡശകർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടത്.സംസ്കാരകർമം നടത്തുന്ന സ്ഥലം വൃത്തിയും വെടിപ്പും ഉള്ളതായിരിക്കണം<ref>http://whitephosphorous.wordpress.com/2007/02/19/shodasha-samskaaras/</ref>.ത്യാഗിയായ സന്യാസി,വേദംപഠിച്ച പുരോഹിതൻ,ധർമപ്രചാരകൻ,ധർമസ്ഥാപന പ്രതിനിധികൾ,വിദ്വാൻമാർ,സമുദായ പ്രതിനിധികൾ ,ബന്ധുമിത്രാധികൾ എന്നിവർ ചടങ്ങിൽ ഉണ്ടായിരിക്കണം.സമയനിഷ്ഠയും ശ്രദ്ധയും ആദ്യവസാനം തെറ്റാതിരിക്കണം.<br/><br/>ഈശ്വരസ്തുതി,പ്രാർത്ഥന,ഉപാസന,സ്വസ്തിവചനം, ശാന്തിപാഠം, സംസ്കാരകർമം, മംഗളാചരണം എന്ന ക്രമത്തിലാണ് ഓരോ സംസ്കാരകർമവും ചെയ്യേണ്ടത്.ഇത്തരം ആചാരങ്ങൾ പല വിധത്തിൽ ആചരിക്കാൻ സാധിക്കുമെങ്കിലും എല്ലാവിഭാഗം ആളുകൾക്കും ഒരുപോലെ സ്വീകാര്യമായ ആചരണരീതി സ്വാമി ദയാനന്ദസരസ്വതി ആവിഷ്കരിച്ചിടുണ്ട്.16 ഷോഡസക്രിയകളെ കൂടാതെ അനേകം ഉപസംസ്കാരങ്ങളും [[ധർമശാസ്ത്രഗ്രന്ഥ]]ങ്ങളിൽ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>ധർമശാസ്ത്രം(ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയിന്റിഫിക് ഹെറിറ്റെജ്,ഹെറിറ്റെജ് പുബ്ലികേഷൻ സീരിസ്-101,ഡോ:എൻ.ഗോപാലകൃഷ്ണൻ,Ph.D,D.Lit)</ref>. == ഷോഡശക്രിയകൾ (പതിനാറ് ക്രിയകൾ) == ===ഗർഭാധാന സംസ്കാരം=== {{പ്രലേ|ഗർഭാധാനം}} വധൂവരൻമാർ ഭാര്യാഭർതൃപദവിയിലേക്ക് പദാർപണം ചെയ്യുന്ന സംസ്കാരമാണിത്<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-29)</ref>.ഋതുകാലത്തിനു മുൻപ് വിധിച്ചിട്ടുള്ള ഔഷധങൾ സേവിച്ചും വിശുദ്ധഹാരങ്ങൾ കഴിച്ചും ശരീരത്തെയും ഈശ്വരഭക്തി,ആശ്രമധർമതത്വം മുതലായ സദ്ഭാവനകളാൽ മനസ്സിനെയും പരിപുഷ്ടമാക്കിയ ദമ്പതികൾ ഗർഭാധാന സംസ്കാരത്തോടുകൂടി പ്രസന്നരും പവിത്രചിത്തരുമായി നിശ്ചിതകാലത്ത് ഗർഭധാനം നിർവഹിക്കണമെന്നു ''ധർമശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങൽ'' വിവരിക്കുന്നു<ref>ധർമശാസ്ത്രം(ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയിന്റിഫിക് ഹെറിറ്റെജ്,ഹെറിറ്റെജ് പുബ്ലികേഷൻ സീരിസ്-101,ഡോ:എൻ.ഗോപാലകൃഷ്ണൻ,Ph.D,D.Lit)</ref>.മനുസ്മൃതി പ്രകാരം സ്ത്രി രജസ്വലയാവുന്ന നാൾ തൊട്ടു 16 ദിവസങ്ങളാണ് ഋതുകാലം<ref>sanskritdocuments.org/all_pdf/manusmriti.pdf</ref>.നിശ്ചിത ദിനത്തിൽ സംസ്കരകർമതോടുകൂടി വധൂവരന്മാർ പത്നിപതിത്വം വരിച്ചു ഗർഭധാനം ചെയ്യണം.അവർ ഗൃഹാശ്രമത്തിലായാലും ആത്മീയോത്കർഷത്തിനുള്ള ബ്രഹ്മചര്യം നശിക്കയില്ല.ഈ ക്രമത്തിനെ ''[[ഉപനിഷദഗർഭലംഭനം]]''എന്ന് [[അശ്വലായനഗൃഹ്യസൂത്ര]]ത്തിൽ വിവരിക്കുന്നു<ref>http://www.hinduwebsite.com/sacredscripts/hinduism/grihya/asva.asp</ref>. {{Cquote|ഗർഭസ്യധാനാം വീര്യസ്ഥാപനം സ്ഥിരീകരണം നസ്മിന്യേന വാ കർമണ തദ് ഗർഭദാനം}} ഗർഭപാത്രം വിശുദ്ധമാക്കി വീര്യം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു സ്ഥിരീകരിക്കുക എന്നതാണ്. === പുംസവന സംസ്കാരം === {{പ്രലേ|പുംസവനം}} ഗർഭശുശ്രുഷ രീതിയിൽ അനുഷ്ഠിക്കപെടുന്ന സംസ്കാരകർമങ്ങളിൽ [[പുംസവനം|പുംസവനവും]] [[സീമന്തം|സീമന്തോന്നയനവും]] വളരെ പ്രധാന്യമർഹിക്കുന്നു.സ്ത്രി ഗർഭംധരിച്ചെന്നു കണ്ടാൽ പിന്നെ ആ ഗർഭവതിയുടെയും ഭർത്താവിന്റെയും മനോവാക്കയങ്ങൾ വ്രതനിഷ്ഠയോടെ വർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം.ഗർഭവതിയുടെയു ആഹാരം,നിദ്ര,വിചാരം,വാക്ക്,സമ്പർക്കം തുടങ്ങി എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അടുക്കും ചിട്ടയുമുള്ളതായിരിക്കണം.ഒരു ശുഭമുഹൂർത്തം നിശ്ചയിച്ചു ബന്ധുക്കളെയും,ഗുരുജനങ്ങളെയും വിളിച്ചു വരുത്തി അവരുടെ സാനിദ്ധ്യത്തിൽ ആണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തേണ്ടത്.കർമാരംഭത്തിലെ ഈശ്വര ഉപാസനക്ക് ശേഷം ഗർഭവതിയും ഭർത്താവും ആചാര്യവിധിപ്രകാരം ഏകാന്തസ്ഥാനത്ത് പോയി അൽപനേരമിരിക്കണം<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-33)</ref>.ഇതുപോലെ യജ്ഞാഹുതിക്ക്ശേഷവും അനുഷ്ഠിക്കേണം.തുടർന്ന് ബന്ധുഗുരുജനങ്ങളെ യഥാവിധി സത്കരിച്ചു യാത്രയാക്കാം.[[വടവൃക്ഷ]]ത്തിന്റെ മുകളിൽ തൂങ്ങി കിടക്കുന്ന വേരുകൾ ,[[അമൃതവള്ളി]]യുടെ തളിരും ചേർത്ത് നന്നായി അരച്ച് [[നാസിക]]യിൽ നന്നായി മണപിക്കുക എന്നത് ഈ സംസ്കാരത്തിലെ മുഖ്യമായ ചടങ്ങാണ്.ഈ ചടങ്ങ് വട വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവട്ടിലിരുന്നു ചെയ്യണമെന്നാണ് വിധി.ഗർഭിണി മിതവ്യായാമവും സൗമ്യാചരണവും പ്രസന്നചിത്തവുമുണ്ടായിരിക്കണം.ക്ഷോഭജന്യ മായ വാദപ്രതിവാദങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-35)</ref>. ===സീമന്തോന്നയനം=== {{പ്രലേ|സീമന്തോന്മയനം|സീമന്തം}} ഗർഭിണിയുടെ മനോവികാസത്തിനും സന്തോഷത്തിനും ചിത്തശുദ്ധിക്കും ഗർഭിണിയിലുടെ ഗർഭസ്ഥശിശുവിന്റെ ആര്യോഗത്തിനും ജീവശുദ്ധിക്കും അനായാസമായ വളർച്ചയ്ക്കും വേണ്ടി ആചാരിക്കപെടുന്ന സംസ്കാരമാണ് ''[[സീമന്തോന്മയനം]]''. ഇതു ഗർഭധാരണത്തിന്റെ നാലാം മാസത്തിൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പുല്ലിംഗവാചകമായ ഒരു നക്ഷത്രത്തിൽ ആചരിക്കണം.ഹോമാഗ്നി ഉണ്ടാക്കിയതിനു ശേഷം അതിൽ ആഹുതി അർപിക്കണം.പിന്നീടു പതി-പത്നിമാർ ഏകന്തതയിൽ ഇരിന്നു മന്ത്രോച്ചാരണം ചേയ്യും.അപ്പോൾ ഗർഭിണിയുടെ തലമുടിയിൽ ഭർത്താവ് പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ സുഗന്ധഔഷധതൈലം പുരട്ടികൊടുക്കും.തുടർന്ന് യജ്ഞ ശിഷ്ടമായ നെയ്യ് ഒരു പരന്ന പാത്രത്തിലാക്കി ഗർഭിണി അതിൽ നോക്കുന്നു. ഈ അവസരത്തിൽ ഭർത്താവ് ഭാര്യയോടു എന്തുകാണുന്നു എന്ന് ചോദിക്കുകയും ഭാര്യ പശു, ധനം, ദീർഘായുസ്, യശസ്സ് മുതലായവ കാണുന്നു എന്നുപറയുകയും വേണം. {{Cquote| : '''ഭർത്താവ് :''' കിം പശ്യസി? : '''ഭാര്യ :''' പ്രജാൻ പശുൻ സൗഭാഗ്യം മഹ്യം ദീർഘായുഷ്ട്യം പത്യ പശ്യാമി|||[[ഗോഫില ഗൃഹ്യസൂത്രം]]}} അനന്തരം കുലസ്ത്രീകൾ,പുത്രവതികൾ ജ്ഞാനവൃദ്ധകൾ,വായോവൃദ്ധകൾ എന്നിവരോടോത്തിരുന്നു ഗർഭവതി നിവേദ്യന്നപാനീയങ്ങൾ കഴിക്കണം<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-37)</ref>.ഈ ചടങ്ങ്തന്നെ ആറാംമാസത്തിലും എട്ടാംമാസത്തിലും അനുഷ്ഠിക്കണം. ===ജാതകർമസംസ്കാരം=== കുഞ്ഞു ജനിച്ചു പൊക്കിൾകൊടി മുറിക്കുന്നതിനു മുൻപും പിന്പുമായി നടത്തുന്ന സംസ്കാരമാണ് ''ജാതകർമസംസ്കാരം''.മാതാവിന്റെ മാനസികവും ശാരീരികവുമായ സമതുലിതാവസ്ഥ പാലിക്കുന്നതിനും ശിശുവിന്റെ ബുദ്ധിയും യശോബലങ്ങളും സംശുദ്ധമാക്കുന്നതിനും ഈ വൈദികസംസ്കാരം വിധിച്ചിരിക്കുന്നു.ശിശുവിനെ ശുദ്ധിയും ശുശ്രുഷയും ചെയ്തിട്ടു സൂതികർമിണി പിതാവിനെ ഏല്പിക്കണമെന്നും കാറ്റും തണുപ്പും ഏൽക്കാത്ത സ്ഥലത്തിരുന്നു വേദമന്ത്രോച്ചാരണപൂർവ്വം ശുദ്ധവും തണുപ്പുമാറിയതുമായ ജലംകൊണ്ട് ശിശുവിനെ കുളിപ്പിച്ച് ശുഭ്രവസ്ത്രത്താൽ പുതച്ചു ഹോമകുണ്ഡത്തിനരികെഇരുന്ന് ഈശരോപാസന,ഹവനം എന്നിവ നടത്താനമെന്നാണ് വിധി<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-38)</ref>.നെയ്യും തേനും ശരാശരി ചേർത്ത് ചാലിച്ച് ഒരു സ്വർണം കൊണ്ടതിൽ തൊട്ടു ശിശുവിന്റെ നാവിൽ '''[[ഓം]]''' എന്നെഴുതണം തുടർന്ന് ശിശുവിന്റെ വലത്തെ ചെവിയിൽ '''[[വേദോസീതി]]''' എന്ന് പതിയെ ചൊല്ലണം.തുടർന്ന് ഇടത്തെ ചെവിയിലും ഇതുപോലെ ഉച്ചരിക്കണം.അനന്തരം ശിശുവിന്റെ ഇരുതോളിലും സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് ചില വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലുന്നു.തുടർന്ന് ശിശുവിന്റെ വീട്ടിലും മാതാവിന്റെ ശരീരത്തിലും ജപിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്ന ശുദ്ധജലം തളിക്കുന്നു.തുടർന്ന് മാതാവിന്റെ സ്തനങ്ങൾ കഴുകി തുടച്ചു ആദ്യ മുലയൂട്ടൽ കർമം നിർവഹിക്കുന്നു. ആദ്യം വലതെതും പിന്നീടു ഇടത്തെ മുലപാലും കുഞ്ഞിനു കൊടുക്കണമെന്നാണ് വിധി.തുടർന്ന് വരുന്ന പത്ത് ദിവസങ്ങളിലും കുഞ്ഞിന്റെയും മാതാവിന്റെയും രക്ഷക്കായി രണ്ടു സന്ധ്യകളിലും ഹോമകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. ===നാമകരണസംസ്കാരം=== {{പ്രലേ|നാമകരണം}} ശിശുവിന്റെ ജനനത്തിനുശേഷം പതിനൊന്നാംദിവസത്തിലോ നൂറ്റൊന്നാംദിവസത്തിലോ ഈ രണ്ടുദിനങ്ങളിലും സാധിച്ചില്ലെങ്കിൽ രണ്ടാം വർഷത്തിലൊരു ജന്മനക്ഷത്രത്തിലോ പേര് വിളിക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് നാമകരണസംസ്കാരം.മാതാവ് ശിശുവിനെ കുളിപ്പിച്ച് ശുഭ്രവസ്ത്രം ധരിപിച്ചു യജ്ഞവേദിയുടെ പടിഞ്ഞാറെ ഭാഗത്തിരിക്കുന്ന പിതാവിന്റെ പിന്നിലൂടെ ചെന്ന് കുഞ്ഞിനെ അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിച്ചിട്ട് ഇടതുഭാഗത്തിരിക്കണം.മുറജപപ്രകാരം നാമകരണവും വിശേഷയജ്ഞാഹുതികളോടെ നടത്തുന്നു.തുടർന്ന് നാമകരണ ചടങ്ങിൽ വന്നിട്ടുള്ളവർ എല്ലാം ചേർന്ന് ഉപാസന നടത്തുന്നു.തുടർന്ന് നാമകരണ ചടങ്ങിൽ എത്ത്തിചെർന്നിട്ടുള്ളവർ പിരിഞ്ഞു പോകുമ്പോൾ ശിശുവിനെ നോക്കി {{Cquote|ഹേ കുഞ്ഞേ ! നീ ആയുഷ്മനും, വിദ്യാധനനും, ധർമാത്മനും യശസ്വിയും, പ്രതാപിയും, പരോപകാരിയും, ഐശ്വര്യസമ്പന്നനുമാകട്ടെ.}} എന്ന് ആശിർവദിക്കുന്നു.<ref>ആചാരാനുഷ്ഠാനകോശം (പി സി കർത്താ,ഡി സി ബുക്സ്)</ref> ===നിഷ്ക്രമണസംസ്കാരം=== ശിശുവിന്റെ ജനനശേഷം മൂന്നാമത്തെ ശുക്ലപക്ഷതൃതീയയിലോ നാലാം മാസത്തിൽ ശിശുവിന്റെ ജന്മതിഥിയിലോ സൂര്യോദയസമയം തെളിഞ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ശിശുവിനെ വീട്ടിനകത്തുനിന്നും എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി പ്രകൃതിദർശനം നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് ''നിഷ്ക്രമണസംസ്കാരം''.ഈ ചടങ്ങ് കുഞ്ഞിന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും ഒന്നിച്ചു ചെയ്യേണ്ട കാര്യമാണ്.ആദിത്യദർശനം നടത്തി കഴിഞ്ഞാൽ അന്ന് രാത്രി (അല്ലെങ്കിൽ പറ്റുന്ന ഒരു ദിവസം) ചന്ദ്രദർശനം നടത്തണമെന്നാണ് ആചാരം<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-41)</ref>. ===അന്നപ്രാശന സംസ്കാരം === [[Image:Choroonu 02.jpg|thumb|ചോറൂണ് ഒരു ദൃശ്യം]] {{പ്രലേ|അന്നപ്രാശനം|ചോറൂണ്}} കുഞ്ഞിനു ആദ്യമായി അന്നം(ചോർ) നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്‌.അന്നം ദാഹിപ്പിക്കുവനുള്ള ശക്തി കുഞ്ഞിനു ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആറാം മാസത്തിൽ ഒരു ശുഭദിനം നോക്കി ഇതനുഷ്ഠിക്കുന്നു.പാകം ചെയ്ത ചോറിൽ അല്പം നെയ്യ്,തേൻ,തൈര് എന്നിവ ചേർക്കണം.ശിശുവിന്റെ തുലാഭാരം നടത്തി തുല്യതൂക്കത്തിലുള്ള അന്നം ദാനം ചെയ്യുന്ന പതിവുമുണ്ട്<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-44)</ref>. ===ചൂഡാകർമ സംസ്കാരം=== [[Image:MundanOfMathil.jpg|thumb|left|ചൂഡാകർമ സംസ്കാരം ഒരു ദൃശ്യം]] {{പ്രലേ|ചൗളം}} കുഞ്ഞു ജനിച്ചു മൂന്നുവർഷം കഴിയുമ്പോഴോ അതിനുമുൻപേ വേണമെങ്കിൽ ഒരു വയസു തികഞതിനു ശേഷമോ ഉത്തരായന കാലത്തെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലൊരു ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ തലമുടി കളയുന്ന കർമമാണിത്<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-46)</ref>.ആദ്യം വലതു,ഇടതു,പിന്നിൽ മുന്നിൽ എന്നി ക്രമത്തിലാണ് മുടി മുറിക്കേണ്ടത്.മുടി മുറിച്ചതിനു ശേഷം വെണ്ണയുടെയോ പാലിന്റെയോ പാട തലയിൽ പുരട്ടണം.പിന്നീടു കുട്ടിയെ കുളിപ്പച്ചതിനു ശേഷം തലയിൽ ചന്ദനം കൊണ്ട് സ്വസ്തി ചിഹ്നം വരക്കണം. ===ഉപനയനസംസ്കാരം=== {{പ്രലേ|ഉപനയനം}} [[Image:Iyer Upanayanam.jpg|thumb|ഉപനയനസംസ്കാരം]] സംസ്കാരങ്ങളിൽ വച്ച് ഉപനയന സംസ്കാരത്തിന്റെ സ്ഥാനം ഉന്നതമാണ് . പത്താമത്തെ സംസ്കാര ക്രിയ ആണിത് . ഉപനയന സംസ്കാരതോടെ ഒരു കുട്ടി രണ്ടാമതും ജനിക്കുകയാണ് .പൂണൂൽ ധരിക്കുന്ന ധരിക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് [[ഉപനയനം|ഉപനയനസംസ്കാരം]]{{Ref_label|ഗ|ഗ|none}}.കുട്ടിയുടെ മനസ്സിൽ വിഷയവാസന ഉണ്ടാകുന്നതിനു മുൻപ് ഈ കർമം അനുഷ്ഠിക്കണം.ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കുട്ടിക്ക് അഞ്ചു വയസാകുമ്പോൾ ഈ കർമം അനുഷ്ഠിക്കണം.സാധാരണ രീതിയിൽ ഉപനയം എല്ലാവിഭാഗത്തിൽ പെട്ടവരും അനുഷ്ഠിക്കാറുണ്ട്.ഉപനയനകർമം നാലു ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കും.ഉപനയനകർമത്തിനുശേഷം ബ്രഹ്മചാരിയായി മാറിയ കുട്ടി ,ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിക്കണം.[[ദണ്ഡ്ചാരുക]] എന്ന കർമത്തോടെയാണ് ഉപനയനകർമ്മം അവസാനിക്കുക<ref>ആചാരാനുഷ്ഠാനകോശം (പി സി കർത്താ,ഡി സി ബുക്സ് ,page-94)</ref>. ===വേദാരംഭം=== ഉപനയനത്തോടുകൂടി വേദാരംഭസംസ്കാരം വീട്ടിൽവച്ചും വിദ്യാരംഭസംസ്കാരം ഗുരുകുലത്തിൽവച്ചും നടത്തുന്നു. ===സമാവർത്തന സംസ്കാരം === {{പ്രലേ|സമാവർത്തനം}} വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം ഒരു വിദ്യാർഥി [[ഗുരുദക്ഷിണ]] നൽകി ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന ചടങ്ങാണ് ''സമാവർത്തനസംസ്കാരം''.പുരുഷൻമാർ 25 വയസുവരെയും സ്ത്രീകൾ 20 വയസുവരെയും ബ്രഹ്മചര്യമനുഷ്ഠിക്കണം എന്നാണ് നിയമം.ഗുരുകുല വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ വിദ്യാർത്ഥിയെ [[സ്നാതകൻ]] എന്ന് പറയുന്നു.സമാവർത്തനം പൂർത്തിയാക്കുന്ന സമയത്ത് ബ്രഹ്മചര്യചിഹ്ന്നങ്ങളായ [[വൽകലവും]] [[ദണ്ഡും]] ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.അനന്തരം ആദിത്യഭിമുഖമായി നിന്ന് ആദിത്യജപം നടത്തി നഖങ്ങളും,തലമുടികളും വെട്ടികളയുന്നു.ആചാര്യഉപദേശത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം [[തൈത്തിരീയോപനിഷത്ത്|തൈത്തിരിയഉപനിഷ]]ത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.<ref>http://www.vedantaiowa.org/Upanishads_PDF/TaittiriyaUp.pdf</ref>.<br/> {{Cquote|സത്യം പറയുക ധർമം ആചരിക്കുക.<br/> പഠിക്കുന്നതിലും പഠിപ്പിക്കുന്നതിലും പ്രമാദം ഉണ്ടാവരുത്.<br/> ആരോഗ്യപാലനത്തിലും നിപുണതയിലും പ്രമാദം ഉണ്ടാവരുത്.<br/> ഉത്തമരീതിയിൽ ഐശര്യം വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ തെറ്റുപറ്റരുത് .<br/> ദേവതകൾ,മാതാപിതാക്കൾ,ഗുരുജനങ്ങൾ എന്നിവരെ ബഹുമാനിക്കുക.<br /> പാപകരമായ പ്രവർത്തികൾ ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്. <br/> ദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ മനസറിഞുകൊണ്ട്‌ മുഖപ്രസാദത്തോടെ നൽകുക. }} ===വിവാഹം=== {{പ്രലേ|വിവാഹം}} [[Image:Hindu marriage ceremony offering.jpg|thumb|ഒരു ഹിന്ദു വിവാഹദൃശ്യം]] വിവാഹം എന്നത് പ്രായപൂർത്തിയായ പുരുഷനും സ്ത്രീക്കും സമൂഹത്തിന്റേയും സർക്കാരിന്റെയും അവരുടെ ബന്ധുജനങ്ങളുടേയും അനുവാദത്തോടെ ഒന്നിച്ചു ജീവിക്കാനുള്ള ചടങ്ങാണ്. [[ചാതുർവർണ്ണ്യം|വർണാശ്രമധർമപ്രകാരം]] ബ്രഹ്മചാരിയായ വ്യക്തി ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന പവിത്രമായ ചടങ്ങാണ് ''വിവാഹം''. ബ്രാഹ്മം, ദൈവം, ആർഷം, പ്രാജപത്യം, ആസുരം ,ഗാന്ധർവ്വം, രാക്ഷസം, പൈശാചം,{{സൂചിക|ക|ക|none}}എന്നിങ്ങനെ എട്ടുവിധം വിവാഹങ്ങൾ ഉണ്ട്. [[അശ്വലായനഗൃഹ്യസൂത്രം]] പ്രകാരം പരസ്പരം കാണുകയും സംസാരിക്കുകയും പരസ്പരാനുരാഗത്തിലാവുകയും ചെയ്യുന്ന യുവതീയുവാക്കൾ തുടർന്ന് ബന്ധു-ഗുരുജനങ്ങളുടെ അനുവാദത്തോടെ വിവാഹം നടത്തുന്നു. വിവാഹത്തിനു കന്യക രജസ്വലയായി കുറഞ്ഞത് നാലുവർഷമെങ്കിലും കഴിഞിരിക്കണം. വരനു വധുവിനെക്കാൾ പ്രായം കൂടുതലായിരിക്കണം. വിവാഹിതരായശേഷം കുറഞ്ഞത് നാലുദിവസം കഴിഞ്ഞു വേണം ''ഗർഭധാനസംസ്കാരം'' നടത്തുവാൻ{{Ref_label|ഖ|ഖ|none}}.വിവാഹസമയത്ത് വധുവരൻമാർ പ്രതിജ്ഞയെടുക്കണമെന്നു [[ധർമശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം]] വിവരിക്കുന്നു<ref>ധർമശാസ്ത്രം(ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയിന്റിഫിക് ഹെറിറ്റെജ്,ഹെറിറ്റെജ് പുബ്ലികേഷൻ സീരിസ്-101,ഡോ:എൻ.ഗോപാലകൃഷ്ണൻ,Ph.D,D.Lit)</ref>. ====വരന്റെ പ്രതിജ്ഞ==== *ഹേ ! ധർമപത്നി ഇന്നു മുതൽ നാം ഇരുവരുടെയും ജീവിതം സംയുക്തമായി. *അതിനാൽ നീ എന്റെ അർദ്ധാഗിംനിയാണെന്നു സമുദായ സമക്ഷം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. *ഞാൻ ഭവതിയെ ഗൃഹലക്ഷമിസ്വരൂപേണ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു. *ഭവതിയുമായി കൂടിയാലോചിച്ച് ശുഭകർമങ്ങൾ ചെയ്യും. *നിന്റെ സുഖം,ശാന്തി,സമൃദ്ധി,രക്ഷ എന്നിവക്കായി എന്റെ ശക്തിക്ക് തക്കവിധം വ്യവസ്ഥചെയ്യുന്നതാണ്‌. *നാം തമ്മിൽ ഉണ്ടാകുന്ന അഭിപ്രായഭേദങ്ങൾ സൗമ്യമായി പറഞ്ഞു പരിഹരിക്കും.<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-71)</ref> ====വധുവിന്റെ പ്രതിജ്ഞ==== *സ്വാമിൻ ! എന്റെ ജീവിതം അങ്ങയുടെ ജീവിതത്തോട് ചേർത്തിരിക്കുന്നു. *മറ്റു കുടുംബഗങളോട് സൗമ്യമായി പെരുമാറും. *എല്ലായിപോഴും സേവനതല്പരതയും വൃത്തിയും ശുദ്ധിയും കാത്തുരക്ഷിക്കും. *അങ്ങേക്ക് പൂജ്യരയിട്ടുള്ള മാതാ-പിതാ-ഗുരുജനങ്ങൾ എനിക്കും പൂജ്യരാണ്‌<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി (ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-71-72)</ref>. അങ്ങനെ വിവാഹസംസ്കാരത്തിലൂടെ വധുവരൻമാർക്ക് ഭാവികാര്യങ്ങളെപറ്റി വ്യക്തമായ മാർഗനിർദ്ദേശം ലഭിക്കുന്നു. ===ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം=== ഒരു വ്യക്തി പൂർണമായും കുടുംബബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപെടുന്ന പ്രക്രിയയാണ് ''ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം''. മനുസ്മൃതിയിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തെകുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു - സർവജന്തുക്കളും പ്രാണവായുവിനെ ആശ്രയിച്ചു എങ്ങനെ കഴിയുന്നുവോ അതുപോലെ ബ്രഹ്മചാരി, വാനപ്രസ്ഥൻ, സന്യാസി എന്നിവർ ഗൃഹസ്ഥനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നു <ref>http://sanskritdocuments.org/all_pdf/manusmriti.pdf</ref>. ഗൃഹസ്ഥൻ [[പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങൾ|പഞ്ജമഹായജ്ഞം]] അനുഷ്ഠിക്കണം എന്ന് [[ധർമശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങൾ]] അനുശാസിക്കുന്നു. [[ദേവയജ്ഞം]],[[ബ്രഹ്മയജ്ഞം]],[[പിതൃയജ്ഞം]],[[അതിഥിയജ്ഞം]],[[ഭൂതയജ്ഞം]] എന്നിവയാണ് ''പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങൾ''. ===വാനപ്രസ്ഥം=== സാധാരണ മനുഷ്യായുസിലെ 50 വയസുകഴിഞ്ഞാൽ വാനപ്രസ്ഥം സ്വീകരിക്കണം.വാനപ്രസ്ഥമെന്നാൽ വനത്തിൽപോയി ജിവിക്കണം എന്നർത്ഥമില്ല.വാനപ്രസ്ഥവ്രതം സ്വീകരിച്ചു ഗൃഹത്തിന് പുറത്തു ജീവിക്കണം.ഈ സമയങ്ങളിൽ സാമൂഹിക ധാർമികരംഗങ്ങളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കണം.സന്താനങ്ങൾ കാലിൽ നിൽക്കുവാനയാൽ ഗൃഹഭരണം അവരെ ഏല്പിക്കണം.സന്താനങളില്ലെങ്കിൽ മറ്റു കുടുംബാംഗങ്ങളെ എല്പിക്കാം.സന്തോഷപൂർവ്വം ഒരുക്കമാണെങ്കിൽ ഭാര്യയെയും കൂടെ കൊണ്ടുപോകാം.ഈശ്വരോപസനയും ഹോമവും ചെയ്തു ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം വാനപ്രസ്ഥം സ്വീകരിക്കണമെന്ന് യജുർവേദ മന്ത്രത്തിൽ പറയുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.sanskritweb.net/yajurveda/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-07-15 |archive-date=2013-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923125848/http://www.sanskritweb.net/yajurveda/ |url-status=dead }}</ref>.ദശവിധസ്നാനം,പഞ്ജാമൃതപാനം,അഭിഷേകം,ദണ്ഡധാരണം, കൗപീനധാരണം,ഹവനം,സങ്കല്പം,പീതവസ്ത്രധാരണം,സമാപനപൂജ,യജ്ഞം എന്നിവ വാനപ്രസ്ഥത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-105)</ref>. ===സന്യാസം=== [[Image:SwamiGovindanandTirth.jpg|thumb|ഒരു ഹിന്ദു സന്യാസി.സ്വാമി ഗോവിന്ധനാഥ് തീർത്ഥ്]] സന്യാസി ആകുവാൻ നിശ്ചയിച്ച തീയതിക്ക് മൂന്നുദിവസം മുൻപേ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു തുടങ്ങണം.സന്യാസസംസ്കാരം ആരംഭിക്കുന്ന ദിവസം പുലർച്ചതന്നെ സന്യാസം സ്വീകരിക്കുന്നയാൾ എഴുന്നേറ്റു സന്യാസകർമങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിടണം.സന്യാസം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അഞ്ചു തലമുടി ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാം വടിച്ചുകളയണമെന്ന് നിർബന്ധമുണ്ട്.വളരെ വിപുലമായ സന്യാസിപരമ്പര ഭാരതത്തിനുണ്ട്.ശൈവ,വൈഷ്ണവവാദി മഠാധിപതികളും,ആചാര്യപരമ്പകളിലൂടെ പീഠാധിപതികളയാവരും,യോഗികളും,ഭക്തന്മാരും,കർമികളും,ജ്ഞാനികളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിപുലമായ സന്യാസിപരമ്പരയണുള്ളത്<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-128)</ref>.യുഗധർമ്മമനുസരിച്ച് [[ശ്രീരാമകൃഷ്ണശ്രമം]],[[സായിബാബാ മഠം]],[[മാതാ അമൃതാനന്ദമയി മഠം]] തുടങ്ങിയ അപൂർവ്വം ചില സന്യാസിസംഘങ്ങൾ സമുദായത്തിനും നാടിനും വേണ്ടി മഹത്തായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുണ്ട്<ref>സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം,പേജ്-129)</ref>.വ്രതം,യജ്ഞം,തപസ്സു,ധനം,ഹോമം,സ്വാധ്യായം എന്നിവ അനുഷ്ഠിക്കാത്തവനും സത്യപവിത്രാദി കർമങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യതിചലിച്ചവനും [[സന്യാസം]] നൽകരുത്<ref>{{Cite web |url=http://www.celextel.org/108upanishads/sannyasa.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-07-17 |archive-date=2011-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904001757/http://www.celextel.org/108upanishads/sannyasa.html |url-status=dead }}</ref>.സന്യാസ വേഷത്തിൽ ഭിക്ഷയെടുക്കുന്നത് പാപമാണ്.ധർമബോധവും ആചാരശുദ്ധിയുമില്ലാതെ,''അഗ്നിവസ്ത്ര''(കാവിവസ്ത്ര)ത്തെയും സന്യാസത്തെയും അവഹേളിക്കുന്നവർക്കും അവരുമായി സമ്പർക്കത്തിൽ എർപെടുന്നവർക്കും പാപമാണ് ഫലം എന്ന് ''ധർമശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം'' വിവരിക്കുന്നു.കപട സന്യാസികളെ രാജാവിന്‌ ശിക്ഷിക്കാം.ക്രമസന്യാസം കഴിന്നുള്ള അവസ്ഥയാണ്‌ ''അത്യാശ്രമി''.സന്യാസിമാർ സ്വാധ്യായം,തപസ്സു എന്നിവ അനുഷ്ഠിക്കുന്നതോടപ്പം ജനോപകാരപ്രവത്തികളും ചെയ്യണമെന്നുണ്ട്. ====സന്യാസിയുടെ ജീവിതരീതികൾ==== മരച്ചുവട്ടിൽ താമസിക്കണം.<br/> ഗ്രാമങ്ങളിൽ രണ്ടു രാത്രികൾ കഴിച്ചു കൂട്ടരുത്.(ഒരു രാത്രി മാത്രം).<br/> അത്യാവശ്യത്തിനുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാവൂ.<br/> അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ജീവികളെ ചവിട്ടരുത്.<br/> വസ്ത്രംകൊണ്ട് അരിച്ച വെള്ളമേ കുടിക്കാവൂ.<br/> സത്യമേ പറയാവൂ.<br/> മനസ്സിനു നന്മ വരുന്നതെ ആച്ചരിക്കാവൂ.<br/> ജീവിതവും മരണവും തുല്യതയോടെ വീക്ഷിക്കണം.<br/> വാക്കുതർകങ്ങളിൽ ഭാഗഭാക്കരുത്.<br/> ആരെയും അപമാനിക്കരുത്.<br/> ആഗ്രഹമില്ലാതവനകണം.<ref>{{Cite web |url=http://is1.mum.edu/vedicreserve/smriti/05Vishnu_Smriti.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-07-17 |archive-date=2013-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130617013058/http://is1.mum.edu/vedicreserve/smriti/05Vishnu_Smriti.pdf |url-status=dead }}</ref> ===അന്ത്യേഷ്ടി=== {{പ്രലേ|അഗ്ന്യാധാനം}} [[Image:A Hindu Cremation in India.jpg|thumb|ഹിന്ദു ആചാരപ്രകാരമുള്ള ചിത]] ഷോഡസക്രിയയിൽ ഏറ്റവും ഒടുവിലുള്ള സംസ്കാരമാണ് ''അന്ത്യേഷ്ടി''. ഒരു വ്യക്തി മരിച്ചുകഴിഞാൽ ചെയ്യേണ്ട മരണാന്തര കർമങ്ങളെകുറിച്ചാണ് ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നത്. അന്ത്യശാസം വലിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ശരീരം ശവമായി. അതിനെ നിലത്തു ദർഭ തെക്കോട്ട്‌ മുനയാക്കിയിട്ടതിനു മീതെ മലർത്തി കിടത്തി വായയും കണ്ണുകളും അടച്ചു, കാൽപെരുവിരൽ ചേർത്ത് കെട്ടി കൈകൾ നെഞ്ചിൽവച്ച് കൈയുടെ പെരുവിരൽ ചേർത്തുകെട്ടി പാദവും മുഖവുമൊഴിച്ച് ബാക്കിയെല്ലാം ശുഭ്രവസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടണം. തലയുടെ ഭാഗത്ത് [[എളെളണ്ണ]] ഒഴിച്ച് കത്തിച്ച നിലവിളക്ക് വെക്കണം. ചുറ്റും എള്ളും അക്ഷതവും ചേർത്ത് വൃത്തം വരക്കണം. [[സാമ്പ്രാണി]], അഷ്ടഗന്ധം എന്നിവ പുകച്ചു കൊണ്ടിരിക്കണം. വളരെ ദൈർഘ്യമേറിയ ചടങ്ങാണ് മരണാന്തര കർമങ്ങൾ. == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> *{{കുറിപ്പ്|ക|ക|none}} കൂടുതൽ അറിയാൻ [[വിവാഹം|വിവാഹം]] എന്ന താൾ സന്ദർശിക്കുക.<br /> *{{കുറിപ്പ്|ഖ|ഖ|none}} കൂടുതൽ അറിയാൻ ഗർഭാധാനസംസ്കാരം കാണുക.<br /> *{{കുറിപ്പ്|ക|ക|none}} കൂടുതൽ അറിയാൻ [[ഉപനയനം|ഉപനയനം]] കാണുക. </div> ==അവലംബം == {{Reflist|2}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{commons category|Samskara}} *http://www.indiastudychannel.com/resources/142397-The-life-term-actions-or-events-brahmins-from.aspx *http://in.answers.yahoo.com/question/index?qid=20090810064440AAdczFv {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210425192549/http://in.answers.yahoo.com/question/index?qid=20090810064440AAdczFv |date=2021-04-25 }} *http://www.astrojyoti.com/shodasaupacharas.htm *http://www.hinduwebsite.com/sacredscripts/hinduism/grihya/asva.asp *http://sawaal.ibibo.com/puja-and-rituals/what-shodasa-upacharas-456531.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424083002/http://sawaal.ibibo.com/puja-and-rituals/what-shodasa-upacharas-456531.html |date=2012-04-24 }} *http://www.vedantaiowa.org/Upanishads_PDF/TaittiriyaUp.pdf ==കൂടുതൽ വായിക്കുവാൻ== * ആചാരാനുഷ്ഠാനകോശം (പി സി കർത്താ, ഡി സി ബുക്സ്) *സ്വാമി പരമേസ്വരനന്ദ സരസ്വതി(ഷോഡശക്രിയകൾ,വിശ്വഹിന്ദുബുക്സ്,കോട്ടയം) *ധർമശാസ്ത്രം(ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയിന്റിഫിക് ഹെറിറ്റെജ്,ഹെറിറ്റെജ് പുബ്ലികേഷൻ സീരിസ്-101,ഡോ:എൻ.ഗോപാലകൃഷ്ണൻ,Ph.D,D.Lit) [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]] [[es:Saṃskāra]] ouz4bzn04toe28mt4rn4q1e7xlui673 0 134774 4643869 4615492 2026-07-05T20:26:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643869 wikitext text/x-wiki {{ആധികാരികത}} {{Infobox Government agency|nativename_r=Revenue Department|type=വകുപ്പ്|headquarters=[[തിരുവനന്തപുരം]]|minister1_name=[[കെ. രാജൻ]]|minister1_pfo=റവന്യൂ മന്ത്രി|chief1_name=ശ്രീമതി ടിങ്കു ബിസ്വാൾ ഐ.എ.എസ്|chief1_position=പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി|chief2_position=ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണർ|chief2_name=ഡോ.എ.കൗശിഗൻ ഐ.എ.എസ്|child1_agency=[[ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറേറ്റ്]]|child2_agency=[[സർവേ ആൻഡ് ലാൻഡ് റെക്കോർഡ്സ് ഡയറക്ടറേറ്റ്]]|logo=Government of Kerala Logo.png|website=http://www.clr.kerala.gov.in/}} സംസ്ഥാന സർക്കാരിലെ പ്രധാന വകുപ്പുകളിലൊന്നാണ് ലാൻഡ് റവന്യൂ വകുപ്പ്. ഇപ്പോൾ ശ്രീ [[കെ. രാജൻ]] ആണ് വകുപ്പ് മന്ത്രി . [[ട്രഷറി]], [[രജിസ്ട്രേഷൻ]], [[ഇന്ത്യയിലെ പൊതുവിതരണസമ്പ്രദായം|സിവിൽ സപ്ലൈസ്]] തുടങ്ങിയ മിക്ക വകുപ്പുകളും റവന്യൂ വകുപ്പ് വിഭജിച്ച് രൂപം കൊണ്ടിട്ടുള്ളതാണ്. 14 [[ജില്ല]], 21 [[കേരളത്തിലെ റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ|റവന്യൂ ഡിവിഷൻ]], 63 [[താലൂക്ക്]] , 1577 [[വില്ലേജ്]] എന്നിങ്ങനെയാണ് സംസ്ഥാനത്ത് റവന്യൂ വകുപ്പിന്റെ ഘടന. ഭൂമി സംബന്ധമായ കാര്യങ്ങളാണ് ഈ വകുപ്പ് പ്രധാനമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതെങ്കിലും സംസ്ഥാന ഭരണ തലത്തിൽ സർവ്വ തല സ്പർശിയായ ചുമതലകളാണ് ഈ വകുപ്പിനുള്ളത്. മുൻപ് റവന്യൂ , ട്രഷറി, ,സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഫിനാൻസ് എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ തലപ്പത്ത് പൊതുവായി റവന്യൂ ബോർഡ് ഉണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് അത് നിർത്തലാക്കി അതത് വകുപ്പുകൾക്ക് കമ്മീഷണറേറ്റ് രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. സെക്രട്ടേറിയറ്റ് തലത്തിൽ വകുപ്പിൻ്റെ മേധാവി പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയും (റവന്യൂ) അദ്ദേഹത്തിന് കീഴിൽ അനുബന്ധ വകുപ്പ് (ഫീൽഡ്) തലത്തിൽ വകുപ്പ് മേധാവിമാരും നേതൃത്വം നൽകുന്നു. റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ പ്രധാന ഫീൽഡ് വകുപ്പുകൾ ആണ് ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറേറ്റും സർവേ ലാൻഡ് റെകോഡ്സ് ഡയറക്ടറേറ്റും. ലാൻഡ് റവന്യൂ കമമീഷണർ, സർവേ ഡയറക്ടർ തുടങ്ങിയവർ ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. == ഘടന == === സെക്രട്ടേറിയറ്റ് === റവന്യൂ വകുപ്പ് മന്ത്രിയാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവൻ. ഭരണത്തിൽ സഹായിക്കുന്നതിനായി [[പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി (ഇന്ത്യ)|പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി]] (റവന്യൂ) യുടെ നേതത്വത്തിൽ ഉള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥവൃന്ദവും ഉണ്ട്. റവന്യൂ സെക്രട്ടറിയെ അഡീഷണൽ സെക്രട്ടറിമാർ, ജോയിൻ്റ് സെക്രട്ടറിമാർ, ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറിമാർ, അണ്ടർ സെക്രട്ടറിമാർ എന്നിവർ സഹായിക്കുന്നു. === കമ്മീഷണറേറ്റ് === റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ ആസ്ഥാന കാര്യാലയം തിരുവനന്തപുരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണർ ആണ് വകുപ്പ് മേധാവി.<ref>{{Cite web|url=https://clr.kerala.gov.in/index.php/department/about-department|title=വകുപ്പിനെക്കുറിച്ച്|access-date=2026-04-26|last=Admin|date=2025-01-21|language=en-gb|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305144707/https://clr.kerala.gov.in/index.php/department/about-department|url-status=dead}}</ref> ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറുടെ കീഴിൽ ലാൻഡ് റവന്യൂ ജോയിന്റ് കമ്മീഷണർ, അസിസ്റ്റന്റ് കമ്മീഷണർമാർ എന്നിവർ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. === ജില്ലകൾ === 14 ജില്ലകൾ ആണ് കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. ജില്ലാ ആസ്ഥാന കാര്യാലയം [[കലക്ട്രേറ്റ്]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. [[ജില്ലാ കളക്ടർ]] ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. ജില്ലയുടെ റവന്യൂ ഭരണം, പൊതു ഭരണം എന്നിവയുടെ ചുമതല കലക്ടർക്ക് ആണ്. ജില്ലയുടെ മജിസ്ട്രേറ്റ് ([[എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ്|എക്സിക്യൂട്ടിവ്]]) കൂടിയാണ് കലക്ടർ. ജില്ലാ കളക്ടറെ സഹായിക്കാൻ അഡീഷണൽ ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റ്, ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടർമാർ തുടങ്ങിയവരും ഉണ്ട്. === റവന്യൂ ഡിവിഷൻ === സംസ്ഥാനത്ത് 27 റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ ആണുള്ളത്. റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസുകൾക്ക് നേതൃതം നൽകുന്നത് റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസർമാർ (ആർഡിഒ) ആണ്. [[ഇന്ത്യൻ അഡ്‌മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|ഐഎഎസ്]] കേഡറിൽ നിന്നുളള ഉദ്യോഗസ്ഥർ ചുമതല വഹിക്കുമ്പോൾ പൊതുവെ [[സബ് കലക്ടർ]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. സംസ്ഥാന സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ പൊതുവേ ആർഡിഒ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ ഒന്നിൽ കൂടുതൽ താലൂക്കുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കും. ആർഡിഒ അതാത് റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെ സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് കൂടിയാണ്. [[എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ്|എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്റ്റീരിയൽ]] അധികാരം കൂടി അവർ വഹിക്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മെയിന്റനൻസ് ട്രിബ്യൂണൽ കൂടിയാണ് ഈ കാര്യാലയം. === താലൂക്ക് === താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾക്ക് നേതൃതം നൽകുന്നത് [[തഹസീൽദാർ|തഹസിൽദാർ]] ആണ്. അനേകം റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ ഇതിൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ വരുന്നു. താലുക്കിൻ്റെ എക്സിക്യൂട്ടിവ് മജിസ്ട്രേറ്റ് കൂടിയാണ് തഹസിൽദാർ. തഹസിൽ എന്ന വാക്കിൻ്റെ അർത്ഥം താലൂക്ക് എന്നും ദാർ എന്നതിൻ്റെ അർത്ഥം അധികാരി എന്നുമാണ്, താലൂക്കിൻ്റെ അധികാരി എന്നാണ് ഇതിൻ്റെ അർത്ഥം. ഒട്ടനേകം വില്ലേജുകൾ ചേർന്നത് ആണ് ഒരു [[താലൂക്ക്]]. === വില്ലേജ് (റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ) === റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ പ്രാഥമിക വിഭാഗം അല്ലെങ്കിൽ താഴെ തട്ടിലുള്ള കാര്യാലയം ആണ് വില്ലേജ് ഓഫീസുകൾ. വില്ലേജ് ഓഫീസർമാർ ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. കുറെ ദേശങ്ങൾ ചേർന്നത് ആണ് ഒരു [[റവന്യൂ വില്ലേജ്]]. ഒട്ടനേകം ദേശങ്ങൾ വില്ലേജിൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ==റവന്യൂ വകുപ്പിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രധാന സേവനങ്ങൾ== # ജാതി സാക്ഷ്യപത്രം #വരുമാന സാക്ഷ്യപത്രം #നോൺ ക്രീമി ലെയർ സാക്ഷ്യപത്രം #അഗതി (ഡെസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ) സാക്ഷ്യപത്രം #ഫാമിലി മെംബർഷിപ് സാക്ഷ്യപത്രം #തിരിച്ചറിയൽ (ഐഡന്റിഫിക്കേഷൻ)സാക്ഷ്യപത്രം #ലോക്കേഷൻസാക്ഷ്യപത്രം #നേറ്റിവിറ്റി സാക്ഷ്യപത്രം #ഡൊമിസൈൽസാക്ഷ്യപത്രം(പ്രധിരോധ വകുപ്പിലേക്കു നൽകുന്ന ജന്മഗൃഹ /സ്ഥിരവാസ സാക്ഷ്യപത്രം) #വൈവാഹിക ബന്ധം തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള സാക്ഷ്യപത്രം #റിലേഷൻഷിപ്പ് സാക്ഷ്യപത്രം #റസിഡൻസ് സാക്ഷ്യപത്രം #അനന്തരാവകാശ( ലീഗൽ ഹെയർഷിപ്പ്) സാക്ഷ്യപത്രം #സോൾവൻസി സാക്ഷ്യപത്രം #കൈവശാവകാശ സാക്ഷ്യപത്രം ( പൊസ്സഷൻ & നോൻ അറ്റാച്ച്മെന്റ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ്) #വാല്യുവേഷൻ സാക്ഷ്യപത്രം #രണ്ടും ഒരാളാണെന്ന സാക്ഷ്യപത്രം #വിധവാ സാക്ഷ്യപത്രം #വിധവ പുനർവിവാഹം ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന സാക്ഷ്യപത്രം #ഡിപ്പൻഡൻസി സാക്ഷ്യപത്രം #ലൈഫ് സാക്ഷ്യപത്രം #കൺ വേർഷൻ സാക്ഷ്യപത്രം #മിശ്ര വിവാഹിതർക്കുള്ള സാക്ഷ്യപത്രം #ഇൻഡിജന്റ് സാക്ഷ്യപത്രം #പിൻ തുടർച്ചാവകാശ സാക്ഷ്യപത്രം #വ്യക്തികളെ കാണാനില്ലെന്ന(മാൻ മിസ്സിങ്ങ്) സാക്ഷ്യപത്രം #സ്വഭാവ സാക്ഷ്യപത്രം #അന്നേവരി സാക്ഷ്യപത്രം #പോക്ക് വരവ് ചെയ്യാൻ : അഞ്ചു രൂപയുടെ കോർട്ട് ഫീ സ്റ്റാമ്പ് ഒട്ടിച്ച് വെള്ള പേപ്പറിൽ അപേക്ഷ എഴുതി പ്രമാണത്തിന്റെ കോപ്പി ഉൾപ്പെടെ വില്ലേജ് ഓഫീസർക്കു സമർപ്പിക്കണം #ലേലം == ഇതും കാണുക == * [[കേരള സർക്കാർ]] * [[കേരള സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ]] i7unhcenjl80oep4xst10vfnco1o83o 0 136377 4643798 1085355 2026-07-05T13:03:08Z Malikaveedu 16584 4643798 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ഡിസംബർ 2010}}{{ആധികാരികത}} [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] കാഞ്ഞിരംചിറയിൽ സമുദ്രതീരത്തോടു ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ഇരട്ട ശ്രീകോവിൽ ഉള്ള ഏക{{തെളിവ്}} ക്ഷേത്രമാണ് '''മുന്നോടി ദേവി ക്ഷേത്രം'''. ശ്രീ ദുർഗയും ശ്രീ ഭദ്രകാളിയുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന മൂർത്തികൾ. ആലപ്പുഴ ബസ്സ് സ്റ്റാന്റിൽ നിന്നു 2 കി.മി. ദൂരെയും ആലപ്പുഴ റേയിൽവെ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും 1.5 കി.മി അകലെയുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] njqr16ljfl85la00ao6igwwackm4p3j 0 139524 4643835 3608723 2026-07-05T15:47:42Z Malikaveedu 16584 4643835 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sultan Ahmed Mosque}} {{Infobox religious building | building_name = സുൽത്താൻ അഹ്മദ് മസ്ജിദ് | infobox_width = 300px | image = Sultan Ahmed Mosque Istanbul Turkey retouched.jpg | image_size = 300px | caption = | map_type = | map_size = | map_caption = | location = [[ഇസ്താംബൂൾ]], [[തുർക്കി]] | geo = {{coord|41.005483|N|28.977385|E|region:TR_type:landmark|title=inline,title}} | latitude = | longitude = | religious_affiliation = [[ഇസ്‌ലാം]] | status = | functional_status = | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = yes | architect = [[സെദെഫ്ഹാർ മുഹമ്മദ് ആഗാ]] | architecture_type = മസ്‌ജിദ് | architecture_style = ഇസ്‌ലാമിക നിർമ്മിതി, ഓട്ടൊമൻ ഭരണ കാലഘട്ടം | capacity = 10,000 | length = 72 m | width = 64 m | dome_quantity = | dome_height_outer = 43 m | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | year_completed = 1616 | minaret_quantity = 6 | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = }} [[തുർക്കി|തുർക്കിയിലെ]] [[ഇസ്താംബൂൾ|ഇസ്താംബൂളിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു പള്ളിയാണ് '''സുൽത്താൻ അഹ്മദ് മസ്ജിദ്''' (തുർക്കിഷ്: Sultanahmet Camii). ഇതിനകത്തെ നീലനിറത്തിലുള്ള അലങ്കാരപ്പണികൾ മൂലം '''നീല മസ്ജിദ്''' എന്ന പേരിലാണ്‌ പൊതുവേ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടൊമൻ സുൽത്താൻ]] [[അഹ്മദ് ഒന്നാമൻ|അഹ്മദ് ഒന്നാമന്റെ]] ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ 1609-നും 1616-നുമിടയിലാണ് ഇതിന്റെ പണികഴിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. <!--സുൽത്താൻ അഹ്മദിന്റെ ശവകുടീരം, ഒരു മദ്രസ, , during the rule of Ahmed I. Like many other mosques, it also comprises a tomb of the founder, a madrasah and a hospice.--> ഇന്നും ഒരു മസ്ജിദ് ആയി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇത് ഒരു അറിയപ്പെടുന്ന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രമാണ്. ആറ്‌ സ്തംഭങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ മസ്ജിദ് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മസ്ജിദിന്റെ കമാനങ്ങളും ചുമരുകളൂം അറബി അക്ഷരാലങ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടൂം ജനാലകൾ, നിറം കൊടുത്ത വെനീഷ്യൻ ചില്ലുകൊണ്ടും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name=hiro>{{cite book |last=Dilip Hiro|authorlink= |coauthors= |title=Inside Central Asia - A political history of Uzbekistan, Turkmenistan, Kazakhstan, Kyrgistan, Tajikistan, Turkey and Iran|year=2009 |publisher=Overlook Duckworth|location=New York|isbn=978-1-59020-221-0|chapter=Chapter 1 Turkey : From militant secularism to Grassroots of Isam|pages=63|url=http://books.google.co.in/books?id=ZBfv-BSbwJcC&dq=Inside+Central+Asia&hl=en&ei=s90VTeuDG4OIrAfjh7TFCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA}}</ref> <gallery> പ്രമാണം:Inside Blue Mosque.JPG|വർണ്ണച്ചില്ലു ജാലകങ്ങൾ മസ്ജിദിനകത്തുനിന്നുളള കാഴ്ച പ്രമാണം:Inside Blue Mosque (4).JPG|മച്ചിലെ ചിത്രപ്പണികൾ പ്രമാണം:An example of Calligraphy.JPG|മസ്ജിദിനകത്തെ കാലിഗ്രാഫി ഫലകം, മുഹമ്മദ് നബിയെക്കുറിച്ചുളളതാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രമാണം:Blue Mosque.ogv|സുൽത്താൻ അഹ്മദ് മസ്ജിദ് </gallery> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മുസ്ലീം പള്ളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:തുർക്കിയിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ]] iihc8q80k5ew002tybbiqehzktgwddd 0 141785 4643801 905657 2026-07-05T13:19:35Z Malikaveedu 16584 4643801 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = Ruler of Kashmir | reign = 6-7th century CE |image=Alchon Huns Toramana II Circa AD 540-570.jpg |caption=Coin of Toramana of Kashmir. {{Location map+ |South Asia |float = center |width = 240 |caption = Approximate location of Toramana II's territory |nodiv = 1 |mini = 1 |relief=yes |places = {{location map~ |South Asia |lat=34|N |long=75|E |label=|position=left |label_size=40|mark=Brown circle 50%.svg|marksize=20}} }} | predecessor = | successor = }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ‍]] ആക്രമണം നടത്തിയ ഹൂണന്മാരുടെ നേതാവാണ് '''തോരമാനൻ'''. ഓക്സസ് തടം കേന്ദ്രമാക്കിയ വെളുത്ത ഹൂണന്മാരുടെ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട തോരമാനൻ ഗുപ്ത ഭരണകാലത്ത് വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയിരുന്നു. 5-ാം ശതകത്തിൽ തോരമാനന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഹൂണസേന വടക്കു പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി ഭേദിച്ച് ഇന്ത്യയിലെത്തി മാൾവ വരെ തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി. എറാനിൽവച്ച് ഗുപ്ത ചക്രവർത്തിയായ ഭാനുഗുപ്തൻ തോരമാനനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയത് ഹൂണന്മാരുടെ മുന്നേറ്റത്തിനു വിഘാതം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതോടെ ഹൂണന്മാരുടെ ആധിപത്യം ഗാന്ധാരത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയതായാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നത്. [[ഉത്തർപ്രദേശ്]],[[രാജസ്ഥാൻ]], [[പഞ്ചാബ്]], [[കാശ്മീർ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്ന് തോരമാനന്റെ ഭരണകാലഘട്ടത്തിലേതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന നാണയങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. == അൽക്കോൺ ഹൂണന്മാരുടെ പിൻഗാമികൾ == കാശ്മീരിലെ തോരമാനന്റെ കാലത്തുള്ള ചെമ്പ് നാണയങ്ങൾ കാശ്മീർ പ്രദേശത്ത് വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീ പ്രവരസേന, ശ്രീ മെഗാവ, ശ്രീ തുയിസിന തുടങ്ങിയ മറ്റ് ഭരണാധികാരികളുടെ സമാനമായ ശൈലിയിലുള്ള നാണയങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Cribb|2017|pp=86-110}} ഈ നാണയങ്ങൾ പൊതുവെ CE 6-7 നൂറ്റാണ്ടുകളിലേതും കാലഗണനയിൽ അവസാന സ്ഥാനത്തുമാണ് മാത്രമല്ല, അതിനുശേഷം നിരവധി നൂറ്റാണ്ടുകളായി പകർത്തി എഴുതപ്പെടുകയും ചെയ്തു..{{sfn|Cribb|2017|pp=86-110}}{{sfn|Chandra Ray|1969|p=45|loc="A large number of copper coins with the legend Toramana are found in the valley. Though these coins were current up to the end of the Hindu rule, their first circulation might date as far back as the middle of the sixth century"}} പ്രശസ്ത അൽക്കോൺ ഹൂണ ഭരണാധികാരികളായ തോരമാനൻ, തോരമാനൻ II എന്നിവരെപ്പോലുള്ള മറ്റ് ഭരണാധികാരികളും തോരമാനൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.{{sfn|Alram|2014|p=278}}{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം}} cdbahthyo8b56173d78x7k3iew0x7d6 4643802 4643801 2026-07-05T13:22:55Z Malikaveedu 16584 4643802 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = Ruler of Kashmir | reign = 6-7th century CE |image=Alchon Huns Toramana II Circa AD 540-570.jpg |caption=Coin of Toramana of Kashmir. {{Location map+ |South Asia |float = center |width = 240 |caption = Approximate location of Toramana II's territory |nodiv = 1 |mini = 1 |relief=yes |places = {{location map~ |South Asia |lat=34|N |long=75|E |label=|position=left |label_size=40|mark=Brown circle 50%.svg|marksize=20}} }} | predecessor = | successor = }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ‍]] ആക്രമണം നടത്തിയ ഹൂണന്മാരുടെ നേതാവാണ് '''തോരമാനൻ'''. എ.ഡി. 6-7 നൂറ്റാണ്ടിൽ കശ്മീരിലെ ഒരു ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു. ഓക്സസ് തടം കേന്ദ്രമാക്കിയ വെളുത്ത ഹൂണന്മാരുടെ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട തോരമാനൻ ഗുപ്ത ഭരണകാലത്ത് വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയിരുന്നു. 5-ാം ശതകത്തിൽ തോരമാനന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഹൂണസേന വടക്കു പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി ഭേദിച്ച് ഇന്ത്യയിലെത്തി മാൾവ വരെ തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി. എറാനിൽവച്ച് ഗുപ്ത ചക്രവർത്തിയായ ഭാനുഗുപ്തൻ തോരമാനനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയത് ഹൂണന്മാരുടെ മുന്നേറ്റത്തിനു വിഘാതം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതോടെ ഹൂണന്മാരുടെ ആധിപത്യം ഗാന്ധാരത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയതായാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നത്. [[ഉത്തർപ്രദേശ്]],[[രാജസ്ഥാൻ]], [[പഞ്ചാബ്]], [[കാശ്മീർ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്ന് തോരമാനന്റെ ഭരണകാലഘട്ടത്തിലേതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന നാണയങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. നാണയശാസ്ത്ര പഠനങ്ങളിൽ ഈ ഭരണാധികാരിയെ പലപ്പോഴും "തോരമാനൻ II" എന്ന് വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഈ പേര് കാബൂളിസ്ഥാനിലെ മുൻകാല അൽചോൺ ഹൂണ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന തോരമാനൻ II നെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. == അൽക്കോൺ ഹൂണന്മാരുടെ പിൻഗാമികൾ == കാശ്മീരിലെ തോരമാനന്റെ കാലത്തുള്ള ചെമ്പ് നാണയങ്ങൾ കാശ്മീർ പ്രദേശത്ത് വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്നു. ശ്രീ പ്രവരസേന, ശ്രീ മെഗാവ, ശ്രീ തുയിസിന തുടങ്ങിയ മറ്റ് ഭരണാധികാരികളുടെ സമാനമായ ശൈലിയിലുള്ള നാണയങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Cribb|2017|pp=86-110}} ഈ നാണയങ്ങൾ പൊതുവെ CE 6-7 നൂറ്റാണ്ടുകളിലേതും കാലഗണനയിൽ അവസാന സ്ഥാനത്തുമാണ് മാത്രമല്ല, അതിനുശേഷം നിരവധി നൂറ്റാണ്ടുകളായി പകർത്തി എഴുതപ്പെടുകയും ചെയ്തു..{{sfn|Cribb|2017|pp=86-110}}{{sfn|Chandra Ray|1969|p=45|loc="A large number of copper coins with the legend Toramana are found in the valley. Though these coins were current up to the end of the Hindu rule, their first circulation might date as far back as the middle of the sixth century"}} പ്രശസ്ത അൽക്കോൺ ഹൂണ ഭരണാധികാരികളായ തോരമാനൻ, തോരമാനൻ II എന്നിവരെപ്പോലുള്ള മറ്റ് ഭരണാധികാരികളും തോരമാനൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.{{sfn|Alram|2014|p=278}}{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം}} bvudptu9jd9fv1d8exgzum1mb3xg6hu 0 146161 4643792 944318 2026-07-05T12:57:40Z Malikaveedu 16584 4643792 wikitext text/x-wiki [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]] ഭാഷയിലെ സാഹിത്യകാരനായിരുന്നു '''ലാൽ‌സിംഗ് ഹസാരിസിംഹ് അജ്‌വാനി'''. 1899-ൽ [[സിന്ധ്|സിന്ധിലെ]] [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിലാണ്]] അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഹൈദരാബാദിലും [[മുംബൈ|മുംബൈയിലുമായി]] നിർവഹിച്ചു. [[ബാന്ദ്ര]] ([[ബോംബേ]]) നാഷനൽ കോളജിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള എൽ.എച്ച്. അജ്വാനി, കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമിയിൽ സിന്ധി ഉപദേശകസമിതി അംഗവും കൺവീനറും ആയിരുന്നു. സാഹിത്യഅക്കാദമി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന ''ഭാരതീയ സാഹിത്യചരിത്രങ്ങൾ'' എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ഗ്രന്ഥപരമ്പരയിൽ സിന്ധി സാഹിത്യചരിത്രം രചിച്ചിട്ടുള്ളത് അജ്വാനിയാണ്. [[കവി|കവിയും]] നിരൂപകനുമായ ഇദ്ദേഹം സ്വന്തം കൃതികൾകൂടി ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ''നവദൌർ'' എന്ന കാവ്യസമാഹാരം, ''വിചാർ'' എന്ന ഉപന്യാസസമാഹാരം എന്നിവയ്ക്കു പുറമേ സിന്ധിയിലും [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷിലും]] അനവധി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രസാധനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം}} [[വർഗ്ഗം:സിന്ധി എഴുത്തുകാർ]] 59h401v2ogcla2sx11qf96ocykr6i0v 0 159003 4643779 4620011 2026-07-05T12:20:27Z ~2026-38035-97 219939 /* കഥ */ 4643779 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടായി വന്നു. മഹാവിഷ്ണു അമ്പായി മാറി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനു നേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവും ആയിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരുപർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുര ദഹനത്തിൻ്റെ സ്മരണാർത്ഥം ഉണ്ടായതാണ് ശിവൻ്റെ നെറ്റിയിലെ മൂന്ന് ഭസ്മക്കുറികൾ ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] 1dzjiajcuy0tfbswzm73pb4kp6uvi5q 4643780 4643779 2026-07-05T12:21:40Z ~2026-38035-97 219939 /* കഥ */ 4643780 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടായി വന്നു. മഹാവിഷ്ണു അമ്പായി മാറി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനു നേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവും ആയിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരുപർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരദഹനത്തിൻ്റെ സ്മരണാർത്ഥം ഉണ്ടായതാണ് ശിവൻ്റെ നെറ്റിയിലെ മൂന്ന് ഭസ്മക്കുറികൾ ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] 3g5deedwnhbah1x0oag4ih4hovh9jpj 4643782 4643780 2026-07-05T12:25:29Z ~2026-38035-97 219939 /* കഥ */ 4643782 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടായി വന്നു. മഹാവിഷ്ണു അമ്പായി മാറി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനു നേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവും ആയിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരുപർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തൻ്റെതിരുനെറ്റിയിലിട്ടു മഹാദേവൻ ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] hafkc373yp4mh3wp0whnpfow18kbk23 4643783 4643782 2026-07-05T12:26:34Z ~2026-38035-97 219939 /* കഥ */ 4643783 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടായി വന്നു. മഹാവിഷ്ണു അമ്പായി മാറി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനു നേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവും ആയിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരുപർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലിട്ടു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] qtbaj0pjbv8lho8mq9gvades09ota9d 4643784 4643783 2026-07-05T12:28:03Z ~2026-38035-97 219939 /* കഥ */ 4643784 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടായി വന്നു. മഹാവിഷ്ണു അമ്പായി മാറി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനു നേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവും ആയിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരുപർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] ma8aijnxjjoh2xk68tx7gpzn8n9mtg6 0 170728 4643804 1147507 2026-07-05T13:48:02Z Malikaveedu 16584 4643804 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|K.T. Ramavarma}} {{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}} '''കെ.ടി. രാമവർമ്മ''' (ജീവിതകാലം, 1931-1993) കൊച്ചി രാജകുടുംബാംഗമായി 1931 നവംബർ 14ന് [[തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തുറയിൽ]] ജനിച്ചു. അച്ഛൻ: തിരുവില്ലക്കാട്ട് മനയ്ക്കൽ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്. അമ്മ: കനകം തമ്പുരാൻ. തൃപ്പൂണിത്തുറ ബോയ്സ് ഹൈസ്കൂളിലെ വിദ്യഭ്യാസത്തിന് ശേഷം മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ നിന്നും രസതന്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി. ലഖ്നൗ സർവ്വകലാശാലയിൽനിന്ന് ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും ഭൗതിക രസതന്ത്രത്തിൽ ഡോക്ട്രേറ്റും നേടി. 1957 ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ റെഡീങ്ങ് സർവ്വകലാശാലയിൽ ഉപരിഗവേഷണം നടത്തി. തുടർന്ന് സ്പെയിനിലെ മാഡ്രിഡിലും. മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്, സംസ്കൃതം എന്നിവയ്ക്ക് പുറമേ ഹിന്ദിയും സ്പാനിഷും വശത്താക്കി. 1960ൽ നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി അദ്ധ്യാപന ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. എർണാകുളം സെന്റ് ആൽബർട്ട് കോളേജിലും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട് കോളേജിലും ജോലി ചെയ്തു. തിരുവല്ല പാലിയക്കര കൊട്ടാരത്തിലെ മനോരമ തമ്പുരാട്ടിയെ 1963ൽ വിവാഹം ചെയ്തു. 1968 ൽ കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാലയുടെ തുടക്കം മുതൽ രസതന്ത്രവിഭാഗത്തിൽ ജോലിചെയ്തു. 1991ൽ വകുപ്പു തലവനായി വിരമിച്ചു. 1984 ൽ ചുമ്മാർ അവാർഡ്, 1986 ൽ പുത്തേഴൻ അവാർഡ്, 1993ൽ പി.കെ പരമേശ്വരൻനായർ അവാർഡ് എന്നിവയ്ക്ക് അർഹനായി. 1993 ആസസ്റ്റ് 27ആം തിയ്യതി അന്തരിച്ചു. ==കൃതികൾ== *സഞ്ചാര സാഹിത്യം - കാളപ്പോരിന്റെ നാട്ടിൽ (1970),ബ്രിട്ടനിൽ ഒരു ഇന്ത്യൻ വിദ്യാർത്ഥി(1980) *ശാസ്ത്രസാഹിത്യം - അകാർബണിക രസതന്ത്രം *നോവലുകൾ - വരൂ,വരൂ ചെറുശ്ശേരി(1975), തങ്കം തമ്പുരാട്ടി(1979) *ചെറുകഥാസമാഹാരം - ആനകളും ഒരു കിഴവിയും(1981) *ജീവചരിത്രങ്ങൾ - അമ്മന്നൂർ ചാച്ചുചാക്യാർ (1981), കൈരളീവിധേയൻ രാമവർമ്മ അപ്പൻതമ്പുരാൻ (1983), കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ തമ്പുരാൻ (1992) *ചിത്രകല - ചിത്രങ്ങളുടെ കല(1979), ചിത്രകല നൂറ്റണ്ടുകളിലൂടെ (2000), ചിത്രകല പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ (2006) *സാഹിത്യപഠനം - കാമപൂജ(1985) *അനുഭവ കഥ - സീതയുടെ കഥ(1990), അരപ്പിരി മുക്കാപ്പിരി(പുസ്തകരൂപത്തിൽ വന്നിട്ടില്ല) *തർജ്ജമ - Capital(മൂലധനം-തോപ്പിൽ ഭാസി)-ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് (1979), ടി.കെ. കൃഷ്ണമേനോന്റെ സ്മരണകൾ - ഇംഗ്ലീഷിൽ നിന്ന് (2011) [[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യകാരന്മാർ]] pll4bdiebya7biar1fbvtnnxykqg2kb 0 172320 4643904 4608753 2026-07-06T06:32:34Z Vicharam 9387 [[വർഗ്ഗം:ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4643904 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Neymar}} {{Infobox football biography | playername = നെയ്മർ | image = [[File:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg|250px]] | caption = നെയ്മർ 2018 ൽ | fullname = നെയ്മർ ഡ സിൽവ സാന്റോസ് ജൂനിയർ | dateofbirth = {{Birth date and age|1992|02|5|df=y}} | cityofbirth = [[മൊഗി ഡസ് ക്രൂസസ്]], [[സാവോ പോളോ]] | countryofbirth = [[ബ്രസീൽ]] | height = {{height|m=1.74|precision=0}} <ref>{{cite web|url=http://www.santosfc.com.br/futebol/elenco/jogador.asp?i=2|title=Player Profile: Neymar|publisher=http://www.santosfc.com.br|access-date=2011-12-18|archive-date=2012-12-04|archive-url=https://archive.today/20121204183020/http://www.santosfc.com.br/futebol/elenco/jogador.asp?i=2|url-status=dead}}</ref> | position = [[മുന്നേറ്റനിര (ഫുട്ബോൾ)|സ്ട്രൈക്കർ]] | currentclub = സാന്റോസ് എഫ്.സി | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2003–2009 | youthclubs1 = [[സാന്റോസ് എഫ്.സി.|സാന്റോസ്]] | years1 = 2009– | clubs1 = [[സാന്റോസ് എഫ്.സി.|സാന്റോസ്]] | caps1 = 158 | goals1 = 81 | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = [[ബ്രസീൽ ദേശീയ U17 ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ U17]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2011 | nationalteam2 = [[ബ്രസീൽ ദേശീയ U20 ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ U20]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 9 | nationalyears3 = 2010–2013 | nationalteam3 = [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ]] | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 8 | club-update = 14 December 2011 | nationalteam-update = 12 October 2011 }} ഒരു ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോൾ താരമാണ് '''നെയ്മർ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന '''നെയ്മർ ഡ സിൽവ സാന്റോസ് ജൂനിയർ''' (ജനനം: ഫെബ്രുവരി 5, 1992) [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീം]], [[അൽ-ഹിലാൽ FC|സാന്റോസ് FC]] ടീമുകൾക്ക് വേണ്ടിയാണ് ഇദ്ദേഹം കളിക്കുന്നത്. 19-ാം വയസിൽ സൌത്ത് അമേരിക്കൻ 2011-ലെ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ഇയർ ലഭിച്ചു. 2012-ലും നെയ്മർ ഇതേ പുരസ്കാരത്തിനു അർഹനായി. കളി മികവു കൊണ്ട് [[ലയണൽ_മെസ്സി|മെസ്സിയുമായും ]] [[പെലെ|പെലെയുമായും]] ആരാധകർ താരതമ്യപ്പെടുത്തി. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 2003-ൽ [[സാന്റോസ് എഫ്.സി.|സാന്റോസിൽ]] ചേർന്നെങ്കിലും 2009 ലാണു ആദ്യമായ് ഒന്നാം ടീമിനു വേണ്ടി കളിച്ചത്. അതേ വർഷം തന്നെ[[ കാമ്പെനടോ പൌളിസ്ട 2009]] ആയി തിരഞ്ഞടുക്കപ്പെട്ടു. ==ആദ്യ കാല ജീവിതം== നെയ്മർ ഡ സിൽവ സാന്റോസ് ജൂനിയർ നെയ്മർ ഡ സിൽവയുടെയും നദിനെ സാന്റോസ്ൻറെയും മകനായി മോഗി ദാസ്‌ ക്രുഴെസിൽ ജനിച്ചു.ഒരു മുൻകാല ഫുട്ബാൾ കളിക്കാരൻ ആയ പിതാവിന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ ആയിരുന്നു നെയ്മറിന്റെ ഫുട്ബാൾ ജീവിതം തുടങ്ങിയത്. ==ക്ലബ്‌ ജീവിതം == ==== യൂത്ത് ടീം==== നെയ്മർ കുറഞ്ഞ പ്രായത്തിൽ തന്നെ സാന്റോസിനു വേണ്ടി കളിച്ചു തുടങ്ങി, 2003 ൽ സാന്റോസ് നെയ്മറുമായ് ഉടമ്പടി ഒപ്പുവെച്ചതു മുതൽ. [[പെപ്പെ ]], [[പെലെ ]], [[റോബിഞ്ഞോ |രോബിന്ജോയെ ]] പോലെ നെയ്മറും സാന്റോസ്ൻറെ യൂത്ത് അക്കാദമിയിൽ ഫുട്ബാൾ ജീവിതം തുടങ്ങി. 14ാ‍ം വയസിൽ [[റയൽ_മാഡ്രിഡ്‌|റയൽ മാഡ്രിഡിൽ]] ചേരാനായ് സ്പൈനിലേക് പോയി. നെയ്മർ [[റയൽ_മാഡ്രിഡ്‌|റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ]] പരീക്ഷകൾ എല്ലാം പാസ്സായെങ്കിലും [[സാന്റോസ് എഫ്.സി.|സാന്റോസ്]] കൂടുതൽ പണം മുടക്കി നെയ്മറിനെ ക്ലബ്ബിൽ നിലനിർത്തി. 2009 ൽ‍ നെയ്മർ [[സാന്റോസ് എഫ്.സി.|സാന്റോസ്ൻറെ ]] ഒന്നാം കിട ടീമിൽ അംഗമായി.2013ൽ നെയ്മർ സ്പാനിഷ് ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ആയ എഫ്.സി ബാഴ്സലോണയിലേക്ക് മാറി.ഏതാണ്ട് 50 മില്ല്യൺ യൂറോ ആയിരുന്നു ട്രാൻസ്ഫർ തുക. പിന്നീട് ഏറ്റവും വലിയ ട്രാൻസ്ഫർ തുകക്ക് PSG താരത്തെ ടീമിൽ ഉൾപെടുത്തി ===സീനിയർ ടീം=== സാന്റോസിന് വേണ്ടി 6 കിരീടങ്ങൾ നേടി.2011 ൽ പുസ്കസ് അവാർഡ് നേടി. 134 ഗോൾ അടിക്കുകയും ചെയ്ത്.2013ൽ 21ആം വയസ്സിൽ സ്പാനിഷ് ക്ലബ് ബാർസലോണയിലേക് ചേക്കേറി. ===ബാഴ്സലോണ=== ===2013-14=== 2013 ൽ ബാഴ്സലോണയിൽ ചേർന്നു. ആദ്യസീസണിൽ ബാഴ്‌സിലോണക് വേണ്ടി 41 കളികൾ കളിച്ചു. Supercopa de España കിരീടം എടുക്കുകയും 15 ഗോൾ അടിക്കുകയും ചെയ്തു. ===2014-15=== ബാഴ്സയിൽ നല്ലൊരു തുടക്കം ആയിരുന്നു. [[വർഗ്ഗം:ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]] cg4utmk0a9wnvpv3q9clfkxr6a6hf3j 0 181675 4643837 4407126 2026-07-05T15:50:20Z Malikaveedu 16584 4643837 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vellore Ramabhadran}} പ്രശസ്തനായ [[മൃദംഗം|മൃദംഗ]] വിദ്വാന്മാരിലൊരാളാണ് '''വെല്ലൂർ രാമഭദ്രൻ''' (ജീവിതകാലം, 4 ആഗസ്റ്റ് 1929 - 27 ഫെബ്രുവരി 2012)<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/fr/2004/12/24/stories/2004122402680500.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-02-27 |archive-date=2012-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228020652/http://www.hindu.com/fr/2004/12/24/stories/2004122402680500.htm |url-status=dead }}</ref> ആറ് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ സംഗീതലോകത്ത് നിറഞ്ഞുനിന്ന രാമഭദ്രൻ നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== 1929 ആഗസ്ത് നാലിന് വെല്ലൂരിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം. അച്ഛൻ പ്രശസ്ത മൃദംഗ വിദ്വാൻ കൊന്നക്കോൽ ഗോപാലാചാര്യരുടെ സ്വാധീനമാണ് രാമഭദ്രനെ കർണാടക സംഗീതലോകത്ത് എത്തിച്ചത്. പ്രശസ്ത സംഗീതജ്ഞൻ [[മധുരൈ മണി അയ്യർ|മധുരൈ മണി അയ്യരോടൊപ്പം]] ചെന്നൈയിലെ ജഗന്നാഥ ഭക്തസഭയിൽ 1943ൽ മൃദംഗം വായിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സംഗീതസപര്യ ആരംഭിച്ചത്. സംഗീത പ്രതിഭകളായ [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ]] , [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] , [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]] , [[ശെമ്മാങ്കുടി ശ്രീനിവാസ അയ്യർ]] , [[മുസിരി സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയവരോടൊപ്പം രാമഭദ്രൻ വേദി പങ്കിട്ടു<ref>http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=123831{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. വയലിൻ മാന്ത്രികൻ [[ലാൽഗുഡി ജയരാമൻ]] , [[ടി എൻ കൃഷ്ണൻ]] , പ്രശസ്ത പുല്ലാങ്കുഴൽ വാദകൻ [[ടി ആർ മഹാലിംഗം]] എന്നിവരോടൊപ്പവും നിരവധി സംഗീത പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണിഅയ്യരുടെ]] പ്രശംസയ്ക്ക് പാത്രമായിട്ടുണ്ട്. നിരവധി വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ കച്ചേരികളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *സംഗീതകലാനിധി<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/01/05/stories/2005010513290500.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-02-27 |archive-date=2005-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050309032401/http://www.hindu.com/2005/01/05/stories/2005010513290500.htm |url-status=dead }}</ref> *സംഗീത ചൂഢാമണി *കലൈമാമണി *തലവിലാസ് *ചൗഡയ്യ സ്മാരക അവാർഡ് *സംഗീതനാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== [[http://www.hindu.com/fr/2004/12/24/stories/2004122402680500.htm Percussion at its gentlest best]] {{സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}} [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകസംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:മൃദംഗവാദകർ]] [[വർഗ്ഗം:സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] ssdtvvqky620pqlxlj65bbjcakfisbe 0 193987 4643908 4502647 2026-07-06T07:07:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643908 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Transit of Venus}} [[പ്രമാണം:Venustransit 2004-06-08 07-49.jpg|thumb|200px|right| Transit of Venus, 2004|'''2004 ലെ ശുക്രസംതരണം''']] [[ഭൂമി|ഭൂമിക്കും]] [[സൂര്യൻ|സൂര്യനും]] ഇടയിൽ [[ശുക്രൻ|ശുക്രഗ്രഹം]] എത്തുന്ന പ്രതിഭാസമാണ് '''ശുക്രസംതരണം'''. ഭൂമിക്കും സൂര്യനും ഇടയിൽക്കൂടി ശുക്രൻ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അത് സൂര്യബിംബത്തെ മറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കും. എന്നാൽ ശുക്രൻ ഭൂമിയിൽനിന്നു വളരെ അകലെയായതിനാൽ (ഏകദേശം അഞ്ചുകോടി കിലോമീറ്റർ) സൂര്യബിംബത്തെ പൂർണമായി മറയ്ക്കാൻ ശുക്രനാവില്ല. സൂര്യബിംബത്തിനു മുന്നിലൂടെ കറുത്തപൊട്ടുപോലെ ഗ്രഹം സഞ്ചരിക്കുന്നതായി ഭൂമിയിലുള്ള നിരീക്ഷകന് കാണാം. ഇതാണ് ശുക്രസംതരണം. ഗ്രഹണസമാനമായി സൂര്യമുഖത്തുകൂടി [[ശുക്രൻ]] കടന്നുപോകുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. ഏതെങ്കിലും ഒരു ജ്യോതിശാസ്ത്രവസ്തു മറ്റൊരു ജ്യോതിശാസ്ത്രവസ്തുവിന്റെ മുന്നിലൂടെയോ പിന്നിലൂടെയോ കടന്നു പോകുന്നതായി കാണുന്ന ജ്യോതിശാസ്ത്രപ്രതിഭാസത്തിനാണു സംതരണം (astronomical transit) എന്നു പറയുന്നത്, ഗ്രഹണത്തിന് സമാനമാണിത്. [[ബുധസംതരണം|ബുധസംതരണവും]] ഇങ്ങനെ നടക്കാറുണ്ട് == ശാസ്ത്രീയാടിസ്ഥാനം == ഒരു സ്ഥലത്തു നിന്നു നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ചെറിയ ഒരു ജ്യോതിശാസ്ത്രവസ്തു അതിനേക്കാൾ വലിയ ഒന്നിന്റെ മുന്നിലൂടെ(പൂർണ്ണമായ് മറയ്ക്കാതെ) കടന്നു പോകുന്നതിനെ സംതരണം (astronomical transit) എന്നാണ് പറയുക. ചെറിയ ഒരു ജ്യോതിശാസ്ത്രവസ്തു അതിനേക്കാൾ വലിയ ഒരു ജ്യോതിശാസ്ത്രവസ്തുവിന്റെ പിന്നിലൂടെയാണ് കടന്നു പോകുന്നതെങ്കിൽ ആ ജ്യോതിശാസ്ത്രപ്രതിഭാസത്തിന് ഭംഗനം (Occultation)എന്നാണ് പറയുന്നത്. ഗ്രഹണത്തിന് സമാനമാണെങ്കിലും ദൂര വ്യത്യാസമുള്ളതിനാൽ ശുക്രന് സൂര്യനെ പൂർണമായും മറയ്ക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ സൂര്യമുഖത്ത് ഒരു പൊട്ടുപോലെ ശുക്രനെ കാണാനാവും. സൂര്യോദയ സമയത്ത് നഗ്നനേത്രംകൊണ്ട് ദർശിക്കാമെങ്കിലും ചൂട് കനക്കുന്നതോടെ ശുക്രസംതരണം കാണാൻ സൗര കണ്ണടകളോ സൂര്യ ദർശിനിയോ ഉപയോഗിക്കണം. സൂര്യനിലേക്കുള്ള ദൂരം, സൂര്യന്റെ വലിപ്പം തുടങ്ങിയവ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനു ശുക്രസംതരണസമയത്ത് കഴിയും. 1631 തൊട്ടാണ് ശാസ്ത്രലോകം ശുക്രസംതരണം ശ്രദ്ധിച്ചുതുടങ്ങിയത്. എട്ടുവർഷം, നൂറ്റഞ്ചര വർഷം ഇങ്ങനെ ഇടവേളകളിലാണ് ശുക്രസംതരണം ദൃശ്യമാവുന്നത്. ഈ നൂറ്റാണ്ടിൽ 2004 ജൂൺ എട്ടിനും 2012 ജൂൺ 6 നും ദൃശ്യമായ ഈ ആകാശവിസ്മയം ഇനി 105 വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം 2117 ഡിസംബർ 11നാണ് വീണ്ടും കാണാനാവുക. ശുക്രസംതരണ സമയത്ത് മറ്റ് ഗ്രഹങ്ങളെ കണ്ടെത്താനും അവയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ പഠിക്കാനുമുള്ള സാദ്ധ്യതകളുമുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=155552 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-05-20 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310162422/http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=155552 |url-status=dead }}</ref> == ശുക്രസംതരണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം == [[സൗരദൂരം]] (സൂര്യനും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ദൂരം) കൃത്യമായി കണക്കാക്കിയത് 1761 ലെ ശുക്രസംതരണ നിരീക്ഷണത്തിലൂടെയാണ്. ഇതിനു വേണ്ട ഗണിതം രൂപപ്പെടുത്തിയത് [[എഡ്മണ്ട് ഹാലി|എഡ്മണ്ട് ഹാലിയാണ്]]. <ref>ശുക്രസംതരണം - സൗരയൂഥത്തിന് ഒരു അളവുകോൽ - പ്രൊഫ. കെ പാപ്പൂട്ടി- കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്‌</ref> സൂര്യനും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള അകലം പാരലാക്സ് രീതിയിലൂടെ കൃത്യമായി നിർണയിക്കുന്നതിന് സംതരണസമയത്ത് ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് കഴിയും. കൂടാതെ സൌരയൂഥത്തിന്റെ വലിപ്പം കൃത്യമായി നിർണയിക്കുന്നതിനും ഗ്രഹസംതരണം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. സൌരയൂഥത്തിനു വെളിയിലുള്ള ഗ്രഹങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്നതും ഗ്രഹസംതരണവിദ്യയിലൂടെ തന്നെയാണ്.201 ജൂൺ ആറിനു നടന്ന ശുക്രസംതരണം പസഫിക് സമുദ്ര പ്രദേശങ്ങൾ,ഏഷ്യയുടെ കിഴക്കൻപ്രദേശങ്ങൾ, ഹവായ് ദ്വീപുകൾ, ഓസ്ട്രേലിയ, അലാസ്ക എന്നിവിടങ്ങളിൽ ദൃശ്യമായി. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Venus Tablet of Ammisaduqa.jpg|thumb|right|100px|അസ്സീറിയയിലെ ഒരു മൺ ടാബ്ലറ്റ്. ജ്യോതിശാസ്ത്ര പ്രവചനങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.]] [[പ്രമാണം:1882 transit of venus.jpg|thumb|100px|left|1882-ലെ ശുക്രസംതരണം]] ശുക്രനെക്കുറിച്ച് പ്രാചീനർക്ക് അറിവുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ശുക്രസംതരണം എന്ന പ്രതിഭാസം അവരുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ചു വ്യക്തമായ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ബാബിലോണിയക്കാരുടെ രേഖകളിൽ ശുക്രനെക്കുറിച്ചും സൂര്യനെക്കുറിച്ചും പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും ശുക്രസംതരണത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ സൂചനകളൊന്നും തന്നെ അതു നൽകുന്നില്ല. കെപ്ലർ ആണ് ശുക്രസംതരണത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം പ്രവചനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. 1631 ഡിസംബർ 6 നും 1761 ലും ശുക്രസംതരണം നടക്കുമെന്ന് ടൈക്കോബ്രാഹയുടെ നിരീക്ഷണരേഖകൾ വച്ച് അദ്ദേഹം പ്രവചിച്ചു. പക്ഷേ നിർഭാഗ്യമെന്നു പറയട്ടെ 1631 നു നടന്ന ശുക്രസംതരണം യൂറോപ്പിലൊന്നും തന്നെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. 1639 ലെ ശുക്രസംതരണം പ്രവചിക്കാൻ കെപ്ലർ വിട്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ അതിനുള്ള അവസരം ലഭിച്ചത് നിരന്തരം ശുക്രനെ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന [[ജർമിയാക് ഹൊറോക്‌സ്]] എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്. 1639 ഡിസംബറിൽ ൽ നടന്ന ശുക്രസംതരണം ഹൊറോക്‌സ് പ്രവചിക്കുകയും തന്റെ ടെലിസ്‌കോപ്പുപയോഗിച്ച് കടലാസിൽ സൂര്യന്റെ പ്രതിബിംബം വീഴ്ത്തി നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീടിതുവരെ നടന്ന ശുക്രസംതരണങ്ങളെല്ലാം ശാസ്ത്രജ്ഞർ നിരീക്ഷിക്കുകയും പഠനങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. <ref>http://ksicl.org/feature/662-transit-of-venus-6-6-2012{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>വരാഹമിഹിരൻ  540 ൽ തന്നെ ഗ്രഹണങ്ങളെക്കുറിച്ചും ശുക്ര സംതരണങ്ങളെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകമായ ഹോരാശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് == ഇതു വരെ നടന്ന ശുക്രസംതരണങ്ങൾ == {| class="wikitable" |+ ഇതു വരെ നടന്ന ശുക്രസംതരണങ്ങൾ !colspan=6 bgcolor="#cccccc" |Transits of Venus |- !rowspan=2| സംതരണ <br />തീയതികൾ !colspan=3| സമയം ([[UTC]]) !rowspan=2| കുറിപ്പുകൾ !rowspan=2| സംതരണ പാത<br />(HM Nautical<br />Almanac Office) |- ! തുടക്കം !! മദ്ധ്യം !! ഒടുക്കം |- | 23 നവംബർ 1396 | 15:45 || 19:27 || 23:09 |ആസ്റ്റെക്ക് വാന നിരീക്ഷകർ ഇതു കണ്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നു. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1396/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000539/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1396/ |date=2010-12-25 }} |- | 25–26 മേയ് 1518 | 22:46<br />May 25 || 01:56<br />May 26 || 05:07<br />May 26 | | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1518/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000550/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1518/ |date=2010-12-25 }} |- | 23 മേയ് 1526 | 16:12 || 19:35 || 21:48 |[[ടെലിസ്കോപ്പ്]] കണ്ടത്തുന്നതിനു മുൻപുള്ള അവസാന സംതരണം | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1526/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000548/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1526/ |date=2010-12-25 }} |- | 7 ഡിസംബർ 1631 | 03:51 || 05:19 || 06:47 | [[ജൊഹാൻസ് കെപ്ലർ]] പ്രവചിച്ചത് | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1631/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229210411/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1631/ |date=2010-12-29 }} |- | [[1639 ലെ ശുക്ര സംതരണം|4 ഡിസംബർ 1639]] | 14:57 || 18:25 || 21:54 | [[ജറമിയ ഹോറോക്സ്]], [[വില്യം ക്രാബ് ട്രീ]] എന്നിവർ ആദ്യ സംതരണം നിരീക്ഷിച്ചു. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1639/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000551/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1639/ |date=2010-12-25 }} |- | 6 ജൂൺ 1761 | 02:02 || 05:19 || 08:37 | വിപരീത സാഹചര്യങ്ങളിൽ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച 62 സ്റ്റേഷനുകളിൽ നിന്ന് 120 ലേറെ ശാസ്ത്രഞ്ജർ പഠനങ്ങൾ നടത്തി. [[മിഖയിൽ ലൊമണസോവ്]] ശ്രദ്ധയമായ നിരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1761/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000600/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1761/ |date=2010-12-25 }} |- | 3–4 ജൂൺ 1769 | 19:15<br />ജൂൺ 3|| 22:25<br />ജൂൺ 3|| 01:35<br />ജൂൺ 4 | [[ജെയിംസ് കുക്ക്]] താഹിതി ദ്വീപിലേക്ക് ശുക്രസംതരണ നിരീക്ഷണത്തിനായി പര്യവേക്ഷണം നടത്തി. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1769/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000545/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1769/ |date=2010-12-25 }} |- | 9 ഡിസംബർ 1874 | 01:49 || 04:07 || 06:26 | പീയാത്രോ തച്ചീനിയുടെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ ബംഗാളിലെ മുദ്ദുപ്പൂരിൽ ഇറ്റാലിയൻ സംഘം ശുക്രസംതരണ നിരീക്ഷണം നടത്തി. ശുക്രന്റെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ സ്പെക്ട്രരേഖകളും അവർക്ക് ശേഖരിക്കാനായി | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1874/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000543/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1874/ |date=2010-12-25 }} |- | 6 ഡിസംബർ 1882 | 13:57 || 17:06 || 20:15 | അമേരിക്കൻ നേവൽ ഒബ്സേർവറ്ററിയും ശുക്ര സംതരണ കമ്മീഷനും ചേർന്ന് ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗത്ത് അയച്ച എട്ട് ടീമുകൾ അനേകായിരം ഫോട്ടോകൾ എടുത്തു. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1882/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000544/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_1882/ |date=2010-12-25 }} |- | 8 ജൂൺ 2004 | 05:13 || 08:20 || 11:26 | മാധ്യമങ്ങൾ ആഗോളതലത്തിൽ ശുക്രസംതരണത്തിന്റെ തത്സമയ സംപ്രേക്ഷ​ണം നടത്തി. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2004/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000546/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2004/ |date=2010-12-25 }} |- | 2012 ജൂൺ 5–6 | 22:09<br />ജൂൺ 5 || 01:29<br />ജൂൺ 6 || 04:49<br />ജൂൺ 6 | ഹവായ്, അലാസ്ക, ആസ്ത്രേലിയ, പസിഫിക്, കിഴക്കനേഷ്യ എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും ദൃശ്യമായി | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2012/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123191744/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2012/ |date=2011-01-23 }} |- |} == ഭാവി ശുക്രസംതരണങ്ങൾ == {| class="wikitable" |+ !colspan=6 bgcolor="#cccccc" |Transits of Venus |- !rowspan=2| Date(s) of<br />transit !colspan=3| Time ([[UTC]]) !rowspan=2| Notes !rowspan=2| Transit Path<br />(HM Nautical<br />Almanac Office) |- ! Start !! Mid !! End |- | 2117 December 10–11 | 23:58<br />ഡിസംബർ 10|| 02:48<br />ഡിസംബർ 11|| 05:38<br />ഡിസംബർ 11 | ചൈന, ജപ്പാൻ, തയ്​വാൻ,ഇൻഡോനേഷ്യ, ആസ്ത്രേലിയ എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും അമേരിക്കയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിലും ഇന്ത്യ,ആഫ്രിക്ക,മദ്ധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2117/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000538/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2117/ |date=2010-12-25 }} |- | 2125 ഡിസംബർ 8 | 13:15 || 16:01 || 18:48 | തെക്കേ അമേരിക്ക, അമേരിക്കയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും അമേരിക്കയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ,യൂറോപ്പ്, ആഫ്രിക്ക എന്നിവടങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2125/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000559/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2125/ |date=2010-12-25 }} |- | 2247 ജൂൺ 11 | 08:42 || 11:33 || 14:25 | യൂറോപ്പ്, ആഫ്രിക്ക,മദ്ധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും കിഴക്കനേഷ്യ, ഇൻഡോനേഷ്യ,തെക്കേ അമേരിക്ക,വടക്കേ അമേരിക്ക എന്നിവടങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2247/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000558/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2247/ |date=2010-12-25 }} |- | 2255 ജൂൺ 9 | 01:08 || 04:38 || 08:08 | റഷ്യ,ഇൻഡ്യ,ചൈന, പടിഞ്ഞാറൻ ആസ്ത്രേലിയ എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും യൂറോപ്പ്, ആഫ്രിക്ക,അമേരിക്കയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവടങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2255/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000553/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2255/ |date=2010-12-25 }} |- | 2360 ഡിസംബർ 12–13 | 22:32<br />ഡിസംബർ 12|| 01:44<br />ഡിസംബർ 13|| 04:56<br />ഡിസംബർ 13 | ആസ്ത്രേലിയ,ഇൻഡോനേഷ്യ എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക, അമേരിക്കയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവടങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2360/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000550/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2360/ |date=2010-12-25 }} |- | 2368 ഡിസംബർ 10 | 12:29 || 14:45 || 17:01 | തെക്കേ അമേരിക്ക,പടിഞ്ഞാറൻ ആഫ്രിക്ക, അമേരിക്കയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും യൂറോപ്പ്,അമേരിക്കയുടെ കിഴക്കൻ തീരങ്ങൾ, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവടങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും.. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2368/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000541/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2368/ |date=2010-12-25 }} |- | 2490 ജൂൺ 12|| 11:39 || 14:17 || 16:55 | അമേരിക്ക,പടിഞ്ഞാറൻ ആഫ്രിക്ക,യൂറോപ്പ് എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്ക,ഏഷ്യ, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവടങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും.. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2490/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000540/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2490/ |date=2010-12-25 }} |- | 2498 ജൂൺ 10 | 03:48 || 07:25 || 11:02 | യൂറോപ്പ്,ഏഷ്യ,മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് ,കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്ക എന്നിവടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും കിഴക്കനമേരിക്ക,ഇൻഡോനേഷ്യ,ആസ്ത്രേലിയ എന്നിവടങ്ങളിൽ ഭാഗികമായും ദൃശ്യമാകും.. | [http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2498/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225000549/http://www.hmnao.com/nao/transit/V_2498/ |date=2010-12-25 }} |- |} == ശുക്രസംതരണം വീക്ഷിക്കാൻ == '''ശുക്രസംതരണം കാണാൻ സൂര്യനെ നേരിട്ടു നോക്കുന്നത് ആപത്താണ്. കാഴ്ചശക്തി തന്നെ നഷ്ടമായേക്കും.''' സൂര്യന്റെ പ്രതിബിംബം ഉണ്ടാക്കി അതിൽ നോക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും നന്ന്. ഒരു ടെലിസ്‌കോപ്പ് ഉണ്ടെങ്കിൽ ഇത് എളുപ്പം നടക്കും. വ്യക്തമായ പ്രതിബിംബവും ലഭിക്കും. '''ടെലിസ്‌കോപ്പിലൂടെ ഒരു കാരണവശാലും നേരിട്ടു നോക്കരുത്.''' പകരം ടെലിസ്‌കോപ്പ് സൂര്യന്റെ നേർക്കു തിരിച്ചു വച്ച് ഐപീസിൽ നിന്നും വരുന്ന പ്രകാശത്തെ ഒരു വെളുത്ത കടലാസിൽ വീഴിക്കുക, സൂര്യന്റെ വ്യക്തമായ പ്രതിബിംബം കടലാസിൽ കാണാം. സൗരകളങ്കങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാനും ഇതേ രീതി ഉപയോഗിക്കാം. [[File:Transit of Venus 2012 Kottayam.JPG|thumb|2012 ലെ ശുക്രസംതരണം : ടെലിസ്‌കോപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് സൂര്യന്റെ പ്രതിബിംബം കറുത്ത പ്രതലത്തിൽ പ്രതിഫലിപ്പിച്ചത്. താഴെയായി ചെറിയ പൊട്ടുപോലെ കാണുന്നതാണ് ശുക്രൻ.]] സോളാർ ഫിൽറ്ററുകളിലൂടെ സൂര്യനെ നോക്കുന്ന രീതിയാണ് മറ്റൊന്ന്. സോളാർ ഫിൽറ്ററുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമിച്ച കണ്ണടകൾ വാങ്ങാൻ കിട്ടും. അല്ലെങ്കിൽ ഫിൽട്ടർ വാങ്ങി സ്വന്തമായി ഒരെണ്ണം നിർമ്മിക്കുകയും ആവാം. വെൽഡർമാർ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഗ്ലാസ് സുരക്ഷിതമാണ്. ഒരു ചെറിയ കണ്ണാടി ഉപയോഗിച്ച് സൂര്യപ്രകാശത്തെ വീടിനകത്തേക്ക് പ്രതിഫലിപ്പിച്ചും ശുക്രസംതരണം കാണാം. പക്ഷേ അത്ര വ്യക്തതയുണ്ടാവില്ല എന്നു മാത്രം. പിൻഹോൾ ക്യാമറ ഉപയോഗിച്ചും നിരീക്ഷണം നടത്താവുന്നതാണ്. == ശുക്രസംതരണ നിരീക്ഷണവും ഭാരതവും == * 1764 - ഹഴ്സ്ററിന്റെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ ചെന്നൈയിൽ നിന്നും മാഗിയുടെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ കൊൽക്കത്തയിൽ നിന്നും നിരീക്ഷിച്ചു.സ്പെക്ട്രോസ്കോപ്പിന്റെ ഉപയോഗത്തിലൂടെ ഹഴ്സ്റ്റ് കരിന്തുള്ളി പ്രശ്നത്തെ മറികടന്നു. * 1874 - റൂർക്കയിലും ലാഹോറിലും നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ തുറന്നു.ഇതിന് കേണൽ ജെ.എപ്. ടെനന്റ് നേതൃത്ത്വം നൽകി. ചിന്താമണി രഘുനാഥാചാരിയുടെയും അങ്കിതം വെങ്കട നരസിംഹറാവുവിന്റെയും പ്രവർത്തനങ്ങളും ശ്രദ്ധേയങ്ങളാണ്. == അവലംബം == <references/> == പുറം കണ്ണികൾ == <!-- include links specific to the 2004 transit (image galleries, etc) at the [[Transit of Venus, 2004]] page instead of here --> * [http://www.deshabhimani.com/periodicalContent5.php?id=593 ആകാശവിസ്മയമാകാൻ ശുക്രസംതരണം ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307134643/http://www.deshabhimani.com/periodicalcontent5.php?id=593 |date=2016-03-07 }} * [http://www.astronomylive.com AstronomyLive.com - Watch Transit of Venus 2012 LIVE - Many Live Webcasts / Broadcasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530041222/http://www.astronomylive.com/ |date=2012-05-30 }} * [http://www.skywatchersindia.com/ TRANSIT OF VENUS 2012: Live Webcast(Multipoint)- by SWAN-India] * [http://transit.savage-garden.org/en/VenusCatalog.html Transits of Venus - Fifteen millennium catalog: 5 000 BC - 10 000 AD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427032435/http://transit.savage-garden.org/en/VenusCatalog.html |date=2012-04-27 }} * [http://www.eclipse-maps.com/Eclipse-Maps/Transits.html/ Transit of Venus maps from Michael Zeiler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527185149/http://eclipse-maps.com/Eclipse-Maps/Transits.html |date=2012-05-27 }} * [http://www.transitofvenus.nl/details.html Predictions for the 2012 transit of Venus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129061457/http://www.transitofvenus.nl/details.html |date=2019-01-29 }} * [http://skytonight.com/observing/objects/daylightphenomena/3308756.html ''Reanimating the 1882 Transit of Venus'', in ''Sky and Telescope'' magazine online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314195637/http://skytonight.com/observing/objects/daylightphenomena/3308756.html |date=2007-03-14 }} * [http://www.transitofvenus.org/ Transit of Venus from transitofvenus.org: Chuck Bueter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210102133458/http://www.transitofvenus.org/ |date=2021-01-02 }} * [http://www.transitofvenus.info/ Transit of Venus from transitofvenus.info; Jay Pasachoff and the International Astronomical Union]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.transitofvenus.nl/ Transit of Venus from Steven van Roode] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619210617/http://www.transitofvenus.nl/ |date=2010-06-19 }} * [http://brightstartutors.com/blog/2012/04/26/the-transit-of-venus/ Venus Transits: Measuring the Solar System] * [http://www.transitofvenus.co.uk/ Forum and #transitofvenus RSS feed] * [http://www.transitofvenus.nl/history.html Historical observations of the transit of Venus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404021012/http://www.transitofvenus.nl/history.html |date=2013-04-04 }} * [http://venustransit.nasa.gov NASA - 2012 Transit of Venus Live Webcast and Celebration] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20130108234129/http%3A//sunearthday.nasa.gov/2013/ |date=2013-01-08 }} * [http://www.atramsey.freeserve.co.uk/transitofvenus/phys_ed_1.pdf The transit of Venus across the Sun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025095925/http://www.atramsey.freeserve.co.uk/transitofvenus/phys_ed_1.pdf |date=2007-10-25 }} (PDF) * [http://www.ase.org.uk/htm/members_area/journals/ssr/ssr_mar_pdf/ssr_pg95-100.pdf The transit of Venus: a stroke of luck for teachers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025001803/http://www.ase.org.uk/htm/members_area/journals/ssr/ssr_mar_pdf/ssr_pg95-100.pdf |date=2007-10-25 }} (PDF) * [http://geolines.ru/eng/publications/HISTORIC-GEODESY/HISTORIC-GEODESY_44.html Nan Madol and transit of the Venus In 2012] * [http://www.aastro.org ആസ്ട്രോ കേരള വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിശാസ്ത്ര പ്രതിഭാസങ്ങൾ]] aiizo8synkcqc23xk4clyd22i84m0wo 0 207769 4643805 4559428 2026-07-05T13:49:16Z Malikaveedu 16584 4643805 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] എളവൂർ [[പുത്തൻകാവ് ശ്രീഭഗവതീ ക്ഷേത്രം|പുത്തൻകാവ് ശ്രീഭഗവതീ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നടന്നിരുന്ന [[തൂക്കം|തൂക്കമാണ്]] '''എളവൂർ തൂക്കം'''. എളവൂർ പുത്തൻകാവിൽ കുറേക്കാലം മുമ്പുവരെ പതിവായി തൂക്കം നടന്നിരുന്നു. വിവിധ സംഘടനകളുടെ എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് 1987-ൽ തൂക്കം നിരോധിച്ചു<ref>http://malayalam.oneindia.in/news/2004/04/22/ker-thookkam-ban.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==തൂക്കുന്ന വിധം, അനുഷ്ഠാനം== നീണ്ട തടി കൊണ്ടു നിർമിച്ച ചാടിന്റെ അഗ്രഭാഗത്ത് കീഴിലുള്ള കൊളുത്ത് തൂക്കക്കാരനായ ആളിന്റെ മുതുകിലെ തൊലിയിൽ കോർത്ത് അയാളെ ചാടിൽ നിന്ന് തൂക്കിയിടുകയും ചാട് 30 അടിയോളം ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിയിട്ട് ക്ഷേത്രത്തിനു ചുറ്റും മൂന്ന് തവണ ചുറ്റിക്കൊണ്ടു പോവുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങായിരുന്നു ഇവിടത്തെ തൂക്കം. ദേവിയുടെ ആരാധകർ നേരുന്ന വഴിപാടായിട്ടാണ് ഇവിടെ തൂക്കം നടത്തിപ്പോന്നത്. നേർച്ചക്കാർ തൂക്കക്കാരായ ആളുകളേയും നിർദ്ദേശിച്ചുവന്നു. അങ്ങനെ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്ന ആളുകൾ മീനമാസം 1-ാം തീയതി മുതൽ മേടം 10-ാം തീയതി വരെ 41 ദിവസം വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. ആ വ്രതകാലത്തിന്റെ അവസാനത്തെ 10 ദിവസങ്ങളിൽ പ്രത്യേകതരം ഔഷധച്ചെടികളുടെ സത്ത് ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണകൊണ്ട് അവരുടെ ശരീരം തിരുമ്മുക പതിവായിരുന്നു. ഈ തിരുമ്മലിന്റെ ഫലമായി അവരുടെ ചർമം മാംസത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിയും എന്നാണ് കരുതിപ്പോന്നത്. തൂക്കം കഴിഞ്ഞ് 7 ദിവസം തൂക്കക്കാർ ക്ഷേത്രത്തിനു പുറത്ത് വരാറുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ സമയത്ത് അവരുടെ ശരീരത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ മഞ്ഞൾപ്പൊടി തേച്ച് കച്ചകൊണ്ട് ബന്ധിക്കുമായിരുന്നു. തൂക്കക്കാരന്റെ ശരീരത്തിൽ ചാടിലെ കൊളുത്ത് കുത്തിക്കയറ്റുമ്പോൾ പുറത്തുവരുന്ന രക്തത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ ദേവിക്ക് രക്തം കൊണ്ട് ബലി നടത്തുക എന്നതായിരുന്നു തൂക്കത്തിന്റെ പിന്നിലുള്ള സങ്കല്പം. ഈ രീതിയിൽ ഭക്തന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ കൊളുത്ത് കുത്തികയറ്റി രക്തം ദേവിയുടെ മുമ്പിൽ അർപ്പിച്ച് തൂക്കം നടത്തുക എന്ന പതിവ് കുറേക്കാലം മുമ്പ് കേരളത്തിനു പുറത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളോടനുബന്ധിച്ചും നടന്നിരുന്നതായി ചരിത്ര ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ ബലികർമരൂപത്തിലുള്ള ഇത്തരം തൂക്കം നടക്കുന്നതായി അറിവില്ല. എളവൂർ കാവിലെ തൂക്കത്തിലും തൂക്കക്കാരന്റെ ചർമത്തിനുള്ളിലേക്ക് കൊളുത്ത് കുത്തിക്കയറ്റി വന്നിരുന്നതുകൊണ്ട് അത് ക്രൂരമായ ഒരു പീഡനം ആണെന്ന അഭിപ്രായം കുറേക്കാലം മുമ്പ് ഉയർന്നു. ഇങ്ങനെ രക്തബലി നടത്തുന്നതിനെതിരായി സംഘടിതമായ പ്രതിഷേധം ഉയർന്നു വരികയും അതിന്റെ ഫലമായി ഇളവൂർ കാവിലെ തൂക്കം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മൂന്നുതരം തൂക്കങ്ങൾ പണ്ട് അവിടെ നിലവിലിരുന്നു എന്നും തൂക്കക്കാരൻ ശരീരത്തിന്മേൽ നടത്തുന്ന ചമയത്തെ ആസ്പദമാക്കി ഈ മൂന്നു തരം തൂക്കങ്ങളെ മനുഷ്യത്തൂക്കം, ഗരുഡത്തൂക്കം, ദാരികത്തൂക്കം എന്നീ പേരുകളിൽ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു എന്നും പഴമക്കാർ പറയുന്നു. == വീണ്ടൂം തൂക്കം നടത്തുവാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ == ക്ഷേത്രത്തിൽ 2004-ൽ തൂക്കം നടത്തുവാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നുവെങ്കിലും എറണാകുളം ജില്ലാ കളക്ടർ പുറപ്പെടുവിച്ച നിരോധന ഉത്തരവ് പ്രകാരം പോലിസ് ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും തൂക്കത്തിനായി തയ്യാറാക്കിയ ഉപകരണങ്ങൾ എടുത്ത് മാറ്റുകയും ചെയ്തു. <ref> http://www.thehindu.com/2004/04/12/stories/2004041202720500.htm </ref> <ref> http://malayalam.oneindia.com/news/2004/04/22/ker-thookkam-ban.html </ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{RL}} {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|തൂക്കം}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ]] c7bcrb7o1gfvjwwgko2ti3amfg965gn 0 223802 4643980 3926963 2026-07-06T09:13:16Z Malikaveedu 16584 4643980 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|ലുണസ്പിസ്}} {{Taxobox | name = ''ലുണസ്പിസ്'' | fossil_range = [[Emsian]] | image = Lunaspis broili.JPG | image_caption = Fossil of ''L. broili'' | image_width = 250px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | subphylum = [[Vertebrate|Vertebrata]] | infraphylum = [[Gnathostomata]] | classis = [[Placodermi]] | ordo = [[Petalichthyida]] | familia = [[Macropetalichthyidae]] | genus = '''''Lunaspis''''' | species = '''''L. heroldi''''' | type_species = '''''Lunaspis heroldi''''' | type_species_authority = Broili 1929 | subdivision_ranks = [[species]] | subdivision = * ''L. heroldi'' <small>Broili 1929</small> * ''L. broili'' <small>Gross 1937</small> * ''L. pruemiensis'' <small>(Kayser) 1880</small> | synonyms = * Acanthaspis prümiensis<small>Traquair 1894</small> }} തുടക്ക [[ഡെവോണിയൻ കാലഘട്ടം|ഡെവോണിയൻ]] കാലത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു [[മത്സ്യം|മത്സ്യമാണ്]] '''ലുണസ്പിസ്'''. ഇവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം [[ഡെവോണിയൻ കാലഘട്ടം|ഡെവോണിയൻ കാലത്തിലെ]] ആഴം കുറഞ്ഞ കടലുകൾ ആയിരുന്നു. കവചം ഉള്ള മത്സ്യമായ ഇവയ്ക്ക് പരന്ന ആകൃതിയായിരുന്നു. ഇവയുടെ [[ജീവാശ്മം|ഫോസ്സിൽ]] കിട്ടിയിടുള്ളത് [[ജർമ്മനി]], [[ചൈന]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ്. ==പേര് == തലയുടെ ഇരു ഭാഗത്തുമായി ഉണ്ടായിരുന്ന [[ചന്ദ്രൻ|ചന്ദ്രക്കലയുടെ]] ആകൃതിയിൽ ഉള്ള കവചത്തിൽ നിന്നും ആണ് ലൂണസ്പിസ് എന്ന പേര് വന്നത്. ==അവലംബം== * Michael J. Benton (2005). ''Vertebrate Palaeontology (Benton)'', Third Edition. Blackwell Publishing. {{portal|Paleontology}} {{Placodermi|Pe.}} {{Taxonbar|from=Q3267453}} [[വർഗ്ഗം:പുരാതനജീവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കടൽജീവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മത്സ്യങ്ങൾ]] ka6jepimz12i8oivyvjbusztyku3spf 0 224210 4643893 4552154 2026-07-06T05:10:58Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643893 wikitext text/x-wiki {{PU|Waitomo Caves}} {{Infobox cave | name = വൈതോമോ ഗുഹകൾ | photo =Waitomo Cave Entrance n.jpg|thumb|right| | photo_caption = വൈതോമോ ഗുഹയുടെ പ്രവേശനകവാടം | location = വടക്കൻ ദ്വീപ്, ന്യൂസിലാൻഡ് | discovery = 1887 | access = പൊതു }} [[ന്യൂസിലൻഡ്|ന്യൂസിലാൻഡിലെ]] നോർത്ത് ദ്വീപിലുള്ള ഒരു സംരക്ഷിത പ്രദേശമാണ് '''വൈതോമോ ഗുഹകൾ'''. ഇത് [[ഓക്‌ലൻഡ്]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 193 കി.മീ തെക്കുമാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു<ref name=lok>{{cite book | first=ചെങ്ങാരപ്പിള്ളി | last=നാരായണൻ പോറ്റി | coauthors=എം. ഗോപാലൻ | year=1989 | title=ലോകാത്ഭുതങ്ങൾ | edition=2 | publisher=കോണ്ടിനെന്റൽ പബ്ലിഷേഴ്സ്| location=പട്ടം, തിരുവനന്തപുരം. | id=ISBN 81-85391 -- 01 -- 7 | pages=248}}</ref>. ഈ ഗുഹകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമം കിംഗ്‌ കൺട്രിയിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രമാണ്. ഈ ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിരതാമസമുള്ളവരുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവാണെങ്കിലും താല്കാലിക തൊഴിലാളികളും മറ്റും ഇവിടെ വസിക്കുന്നു. [[മാവോറി ഭാഷ|മാവോറി ഭാഷയിൽ]] വെള്ളം എന്നർത്ഥമുള്ള ''വൈ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നും, ''അരിപ്പയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കുഴി'' എന്ന് അർത്ഥമുള്ള ''തോമോ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നുമാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന് ''ഒരു ദ്വാരത്തിലൂടെ ഗമിക്കുന്ന ജലം'' എന്ന് തർജ്ജമ ചെയ്യാവുന്ന ''വൈതോമോ'' എന്ന പേര് കിട്ടിയിട്ടുള്ളത്<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.teara.govt.nz/1966/W/WaitomoCaves/WaitomoCaves/en|title=വൈതോമോ ഗുഹകൾ|encyclopedia=[[ന്യൂസിലാണ്ടിന്റെ സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം(1966)]]|access-date=2012-12-30|archive-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821202236/http://www.teara.govt.nz/1966/W/WaitomoCaves/WaitomoCaves/en|url-status=dead}}</ref>. ==ഗുഹാ പര്യവേക്ഷണം== ===ആദ്യ ചരിത്രം=== [[വൈതോമോ ജില്ല|വൈതോമോ ജില്ലയിലുള്ള]] ചുണ്ണാമ്പുകല്ലുകൾ കൊണ്ടുള്ള പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ [[1900]] കളുടെ വളരെ ആദ്യത്തിൽ തന്നെ ഗുഹാപര്യവേഷകരുടെ ശ്രദ്ധ വൈതമോവിലേക്ക് ആകർഷിച്ചു. എന്നാൽ പ്രാദേശിക [[മാവോറി|മാവോറികളുടെ]] മാർഗദർശനത്തിൽ വളരെ അപൂർവ്വമായി നടന്ന ഈ പര്യവേക്ഷണങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തത കണക്കിലെടുത്ത് ഈ ഗുഹകളുടെ നല്ലൊരു ഭാഗവും 1904 ൽ ''[[ദി ക്രൗൺ| ദി ക്രൗണിന്റെ]]'' കീഴിൽ കൊണ്ടുവന്നു<ref name="te ara">{{cite encyclopedia|url=http://www.teara.govt.nz/TheBush/BushAndMountainRecreation/Caving/2/en|title=ഗുഹാ വിനോദസഞ്ചാരം|encyclopedia=([[ടെ ആര - എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ന്യൂസിലാണ്ട്]] - ൽ നിന്ന്)|access-date=2012-12-30|archive-date=2009-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303233900/http://www.teara.govt.nz/TheBush/BushAndMountainRecreation/Caving/2/en|url-status=dead}}</ref>. ===ആധുനിക കാലം=== ഇന്ന്, എളുപ്പത്തിൽ എത്തിപ്പെടാൻ പറ്റിയ ഗുഹാപ്രദേത്ത് വിനോദസഞ്ചാരികളെ കൊണ്ടുപോകുന്നതിൽ വൈദഗ്ദ്ധ്യം നേടിയ ചെറുതും വലുതുമായ നിരവധി കമ്പനികൾ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവർ സീസണിൽ ഓരോ മണിക്കൂറിലും നൂറുകണക്കിന് സഞ്ചാരികളെ ഗുഹക്കുള്ളിലേക്കു നയിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഗുഹാഭിത്തികളിൽ കയറുന്നതുപോലുള്ള സാഹസിക വിനോദങ്ങൾ തല്പരരായ കുറച്ചു പേർക്കു സാധ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വൈതോമോ ഗുഹകളിലേക്കുള്ള സന്ദർശനം ന്യൂസിലാണ്ട് ആട്ടോമൊബൈൽ അസ്സോസിയേഷൻ ''കിവിയിൽ തീർച്ചയായും ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ' എന്ന വിഷയത്തിൽ 2007ൽ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയ ഒരു അഭിപ്രായ വോട്ടെടുപ്പിൽ 20,000 ൽ അധികം വാഹനസഞ്ചാരികളുടെ പിൻബലത്തിൽ 14-ആം സ്ഥാനം കരസ്ഥമാക്കി<ref name="NZ_Herald_10423289">{{cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10423289 |title=''പീക്സ്, സൗണ്ട്സ്, പാർക്സ് ആൻഡ് ഐലന്റ്സ് ടോപ്സ് ഇൻ കിവി ഐസ്''(Peaks, sounds, parks and islands tops in Kiwi eyes) |author=ഡൈ, സ്റ്റുവർട്ട് |date=10 ഫെബ്രുവരി 2007 |work=[[ദി ന്യൂസിലാണ്ട് ഹെരാൾഡ്]] |accessdate=1 ഡിസംബർ 2011 |archive-date=2020-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205013533/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10423289 |url-status=dead }}</ref>. 2004-ൽ ഇവിടേക്ക് 4,00,000 സഞ്ചാരികൾ വന്നെത്തി<ref name="te ara"/>. ===പ്രധാന ഗുഹകൾ=== [[ഗ്ലോ വോം ഗുഹ]], [[രുവാകുരി ഗുഹ]], [[അരാനുയ് ഗുഹ]], [[ഗാർഡ്നേർസ് ഗട്ട്]] എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുഹകൾ. ഇവ ചുണ്ണാന്പുകല്ലുകൊണ്ടുള്ള ഊറൽ രൂപങ്ങൾക്കും അതുപോലെതന്നെ തിളങ്ങുന്ന സൂക്ഷ്മ വിരകൾക്കും (ചെറിയ പൂപ്പ്പൽ കീടങ്ങൾ - [[അരാക്നോകാംപ ലൂമിനോസ|''അരാക്നോകാംപ ലൂമിനോസ'']] (''Arachnocampa luminosa'')) പ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിച്ചവയാണ്<ref>[http://www.waitomocaves.co.nz/glowworm-caves-boat-ride/343/The+Glowworm.aspx ഗ്ലോ വോം കേവ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060716044644/http://www.waitomocaves.co.nz/glowworm-caves-boat-ride/343/The+Glowworm.aspx |date=2006-07-16 }} (വിനോദസഞ്ചാര പ്രവർത്തകരുടെ വെബ്‌സൈറ്റ് 'waitomocaves.co.nz' ൽ നിന്ന്) {{dead link|date=ജനുവരി 2011}}</ref>. ==അവലംബം== <references /> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Waitomo Caves|വൈതോമോ ഗുഹകൾ}} * [http://www.waitomocaves.co.nz/ വൈതോമോ ഗുഹകൾ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{coord|38|15|38.34|S|175|06|12.02|E|region:NZ-WKO_type:landmark_source:dewiki|display=title}} [[വർഗ്ഗം:ന്യൂസീലൻഡിലെ ഗുഹകൾ]] 7884fgzzwfrwcram5j48esauu34zu94 0 228560 4643983 4629731 2026-07-06T09:15:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643983 wikitext text/x-wiki {{PU|Numerical analysis}}{{Use dmy dates|date=July 2012}} [[Image:Ybc7289-bw.jpg|thumb|250px|right|ബാബിലോണിയയിലെ കളിമൺ ഫലകം (വൈബിസി 7289) ബി.സി. 1800–1600 കാലഘട്ടത്തുനിന്ന്. രണ്ടിന്റെ വർഗ്ഗമൂലം 1 + 24/60 + 51/60² + 10/60³ = 1.41421296... എന്നാണ് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്<ref>[http://it.stlawu.edu/%7Edmelvill/mesomath/tablets/YBC7289.html യേൽ ബാബിലോണിയൻ ശേഖരത്തിൽ നിന്നാണ് ഫോട്ടോയും ചിത്രീകരണവും വിവരണവും]</ref>]] യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത ഏകദേശ മൂല്യം നൽകുന്ന ആൽഗോരിതങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെയാണ് '''സംഖ്യാവിശകലനം (Numerical analysis)''' എന്നുവിളിക്കുന്നത്. ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ഒരു കളിമൺ ഫലകമാണ് ഇത്തരത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ വിശകലനങ്ങളിലൊന്ന്. വൈബിസി 7289 എന്ന ഈ ഫലകം <math>\sqrt{2}</math>-ന്റെ എട്ട് ദശാംശസ്ഥാനം വരെയുള്ള ഏകദേശമൂല്യം നൽകുന്നുണ്ട്. ഇത് ഒരു സമചതുരത്തിന്റെ കർണ്ണരേഖയുടെ (ഡയഗണൽ) നീളം കണ്ടുപിടിക്കാനും ത്രികോണത്തിന്റെ വശങ്ങളുടെ അളവുകൾ നിർണ്ണയിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. മരപ്പണിക്കും കെട്ടിടനിർമ്മാണത്തിനും ഈ അറിവ് ഉപകാരപ്രദമാണ്. <ref>The New Zealand Qualification authority specifically mentions this skill in document 13004 version 2, dated 17 October 2003 titled [http://www.nzqa.govt.nz/nqfdocs/units/pdf/13004.pdf CARPENTRY THEORY: Demonstrate knowledge of setting out a building]</ref> മിക്ക ആധുനിക സംഖ്യാവിശകലന സമ്പ്രദായങ്ങളും കൃത്യമായ ഉത്തരം കണ്ടുപിടിക്കാനല്ല, മറിച്ച് ഏറ്റവും കൃത്യമായ ഉത്തരം (ചെറിയ തെറ്റുകളോടെയാണെങ്കിലും) കണ്ടുപിടിക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്. ഇതുതന്നെയാണ് ബാബിലോണിലെ കളിമൺ ഫലകത്തിലും ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. എഞ്ചിനിയറിംഗ്, ഭൗതികശാസ്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, കല എന്നിവിടങ്ങളിലും സംഖ്യാവിശകലനം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== <references/> ==അവലംബങ്ങൾ== <!-- This template can be used for additional references. *{{cite book |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= |year= |publisher= |location= |id= }} --> *{{cite book |last=Gilat |first=Amos |authorlink= |coauthors= |title=MATLAB: An Introduction with Applications |url=https://archive.org/details/matlabintroducti0000gila_u1k8 | edition=2nd edition |year=2004 |publisher=John Wiley & Sons |location= |isbn=0-471-69420-7 }} *{{cite book |last=Hildebrand |first=F. B. | authorlink=Francis B. Hildebrand | title=Introduction to Numerical Analysis |url=https://archive.org/details/introductiontonu0000hild | edition=2nd edition |year=1974 |publisher=McGraw-Hill |location= |isbn= 0-07-028761-9}} *{{cite book |last=Leader |first=Jeffery J. | title=Numerical Analysis and Scientific Computation |url=https://archive.org/details/numericalanalysi0000lead |year=2004 |publisher=Addison Wesley |location= |isbn= 0-201-73499-0 }} * Trefethen, Lloyd N. (2006). [http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf "Numerical analysis"], 20 pages. In: Timothy Gowers and June Barrow-Green (editors), ''Princeton Companion of Mathematics'', Princeton University Press. *{{cite book |first=Nicholas J.|last=Higham |title=Accuracy and Stability of Numerical Algorithms (Society for Industrial and Applied Mathematics, ISBN 0-89871-355-2)|year=1966}} *{{cite book|author=Gene F. Golub and Charles F. van Loan|title=Matrix Computations, Third Edition (Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-5413)|year=1986}} *{{cite book|author=J.H. Wilkinson M.A., D. Sc.|title=The Algebraic Eigenvalue Problem (Clarendon Press)|year=1965)}} *{{cite journal | author=Kahan, W. [1972] | title= “A survey of error-analysis,” in Info. Processing 71 (Proc. IFIP Congress 71 in Ljubljana), vol. 2, pp. 1214–39, North-Holland Publishing, Amsterdam}} (examples of the importance of accurate arithmetic). ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== <!--{{Wikibooks}}--> '''ജേണൽ''' *[http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN362160546 Numerische Mathematik], volumes 1-66, Springer, 1959-1994 (searchable; pages are images). {{In lang|en}} {{In lang|de}} *[http://www.springerlink.com/content/0029-599X Numerische Mathematik at SpringerLink] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121208202239/http://www.springerlink.com/content/0029-599X |date=2012-12-08 }}, volumes 1-112, Springer, 1959–2009 *[http://siamdl.aip.org/dbt/dbt.jsp?KEY=SJNAAM SIAM Journal on Numerical Analysis], volumes 1-47, SIAM, 1964–2009 '''സോഫ്റ്റ്‌വെയറും കോഡും''' *[http://people.sc.fsu.edu/~tomek/Fortran/num_meth.html Numerical methods for Fortran programmers] *[http://www.apropos-logic.com/nc/ Java Number Cruncher] features free, downloadable code samples that graphically illustrate common numerical algorithms *[http://www.ifh.uni-karlsruhe.de/people/fenton/Lectures.html Excel Implementations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718110037/http://www.ifh.uni-karlsruhe.de/people/fenton/Lectures.html |date=2011-07-18 }} *[http://www.akiti.ca/Mathfxns.html Several Numerical Mathematical Utilities (in Javascript)] '''ഓൺലൈൻ''' *[http://www.nr.com/oldverswitcher.html ''Numerical Recipes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905141405/http://www.nr.com/oldverswitcher.html |date=2015-09-05 }}, William H. Press (free, downloadable previous editions) *[http://kr.cs.ait.ac.th/~radok/math/mat7/stepsa.htm#Numerical%20Analysis ''First Steps in Numerical Analysis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225082123/http://kr.cs.ait.ac.th/~radok/math/mat7/stepsa.htm#Numerical%20Analysis |date=2012-02-25 }}, R.J.Hosking, S.Joe, D.C.Joyce, and J.C.Turner *[http://ece.uwaterloo.ca/~dwharder/NumericalAnalysis/ ''Numerical Analysis for Engineering''], D. W. Harder *[http://www.phy.ornl.gov/csep/CSEP/TEXTOC.html ''CSEP'' (Computational Science Education Project)], [[U.S. Department of Energy]] '''പഠനസാമഗ്രികൾ''' *[http://www.damtp.cam.ac.uk/user/fdl/people/sd103/lectures/nummeth98/index.htm#L_1_Title_Page Numerical Methods], Stuart Dalziel [[University of Cambridge]] *[http://www.math.upenn.edu/~wilf/DeturckWilf.pdf Lectures on Numerical Analysis], Dennis Deturck and Herbert S. Wilf [[University of Pennsylvania]] *[http://www.ifh.uni-karlsruhe.de/people/fenton/LectureNotes/Numerical-Methods.pdf Numerical methods]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, John D. Fenton [[University of Karlsruhe]] *[http://numericalmethods.eng.usf.edu/ Numerical Methods for Science, Technology, Engineering and Mathematics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906070428/http://numericalmethods.eng.usf.edu/ |date=2006-09-06 }}, Autar Kaw [[University of South Florida]] *[http://math.fullerton.edu/mathews/numerical.html Numerical Analysis Project], John H. Mathews [[California State University, Fullerton]] *[http://www.math.jct.ac.il/~naiman/nm/ Numerical Methods - Online Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428010420/http://math.jct.ac.il/~naiman/nm/ |date=2007-04-28 }}, Aaron Naiman [[Jerusalem College of Technology]] *[http://www-teaching.physics.ox.ac.uk/computing/NumericalMethods/NMfP.pdf Numerical Methods for Physicists], Anthony O’Hare [[Oxford University]] *[http://kr.cs.ait.ac.th/~radok/math/mat7/stepsa.htm#Numerical%20Analysis Lectures in Numerical Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225082123/http://kr.cs.ait.ac.th/~radok/math/mat7/stepsa.htm#Numerical%20Analysis |date=2012-02-25 }}, R. Radok [[Mahidol University]] *[http://ocw.mit.edu/courses/mechanical-engineering/2-993j-introduction-to-numerical-analysis-for-engineering-13-002j-spring-2005/ Introduction to Numerical Analysis for Engineering], Henrik Schmidt [[Massachusetts Institute of Technology]] {{Mathematics-footer}} {{Physics-footer}} [[വർഗ്ഗം:സംഖ്യാവിശകലനം]] cpeba4cnde34m4r6m7wdvb0e4igmlbz 0 231977 4643822 4592551 2026-07-05T14:58:46Z Ziv 187107 ([[c:GR|GR]]) [[File:Madame Récamier painted by Jacques-Louis David in 1800.jpg]] → [[File:Juliette Récamier, née Bernard - Jacques-Louis David - Musée duLouvre Peintures INV 3708.jpg]] → File replacement: Updating from an old version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 4643822 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jacques-Louis David}} {{Infobox artist | bgcolour = #EEDD82 | name = ഴാക് ലൂയി ദാവീദ് | image = David_Self_Portrait.jpg | caption = ഴാക് ലൂയി ദാവീദ് വരച്ച സ്വന്തചിത്രം | birth_name = Jacques-Louis David | birth_date = {{birth date|df=yes|1748|8|30}} | birth_place = Paris, France | death_date = {{death date and age|df=yes|1825|12|29|1748|8|30}} | death_place = [[Brussels]], [[United Kingdom of the Netherlands|Netherlands]] | nationality = French | field = [[Painting]], [[Drawing]] | training = | movement = [[Neoclassicism]] | works = ''[[Oath of the Horatii]]'' (1784), ''[[The Death of Marat]]'' (1793) | patrons = | awards = [[Prix de Rome]] }} '''ഴാക് ലൂയി ദാവീദ്''' [[ഫ്രഞ്ച്|ഫ്രഞ്ചു]] ചിത്രകാരനായിരുന്നു. 1748 [[ഓഗസ്റ്റ്]] 30-ന് [[പാരിസ്|പാരിസിൽ]] [[ജനനം|ജനിച്ചു]]. ==ജീവിതരേഖ== ആദ്യ കാലത്ത് റൊക്കോക്കോ ചിത്രകാരനായ മേരിവിയാനോടൊപ്പം [[ചിത്രകല]] അഭ്യസിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് ഇദ്ദേഹം ക്ലാസിക് ശൈലി യാണ് തന്റെ മാധ്യമമായി സ്വീകരിച്ചത്. ''പ്രീക്സ് ഡി റോം'' പുരസ്കാരത്തിനായി ഇദ്ദേഹം മൂന്നു തവണ ശ്രമിച്ചു പരാജയപ്പെടുകയും അതിനെത്തുടർന്ന് 1773-ൽ പട്ടിണി കിടന്ന് [[ആത്മഹത്യ]] ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, 1774-ൽ പ്രസ്തുത [[പുരസ്കാരം]] ഇദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി. ഈ വിജയത്തിന്റെ തിളക്കത്തോടെ 1781 വരെ [[റോം|റോമിൽ]] ജീവിച്ചു. അതിനുശേഷം [[പാരിസ്|പാരിസിൽ]] മടങ്ങി യെത്തി. 1784-ൽ റോയൽ അക്കാദമി അംഗമായി. ==ആദ്യരചന== ദേശഭക്തിയുടേയും പൗരുഷത്തിന്റേയും ഇതിഹാസം എന്നു വിളിക്കാവുന്ന ''ദി ഓത്ത് ഒഫ് ദ് ഹോരാത്തി'' (1778) ആണ് ലൂയിസിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ആദ്യ രചന. ''ഡെത്ത് ഒഫ് സോക്രട്ടീസ്'', ''ദ് റിട്ടേൺ ഒഫ് ബ്രൂട്ടസ്'' എന്നിവ റോമിൽ വച്ച് ഇദ്ദേഹം രചിച്ച വിഖ്യാത [[ചിത്രം|ചിത്രങ്ങളാണ്]]. [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം|ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവാനന്തരം]] റോയൽ അക്കാദമി പ്രവർത്തനരഹിതമായപ്പോൾ ഇദ്ദേഹം സമകാലിക വിഷയങ്ങളുടെ ആവിഷ്കരണത്തിലൂടെ ശക്തമായ തിരിച്ചുവരവ് നടത്തി. ''ദി ഓത്ത് ഒഫ് ദ് ടെന്നിസ് കോർട്ട്'', ''ദ് ഡെത്ത് ഒഫ് മരാറ്റ്'' എന്നിവ ഇക്കാലത്തെ കലാസ്വാദകരെ സമാകർഷിച്ച മുഖ്യ രചനകളിൽപ്പെടുന്നു. ==നെപ്പോളിയന്റെ ചിത്രകാരൻ== [[File:David - The Death of Socrates.jpg|thumb|250px|right|ഡെത്ത് ഒഫ് സോക്രട്ടീസ്]] ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രകലാജീവിതത്തിന്റെ അടുത്തഘട്ടം [[നെപ്പോളിയൻ|നെപ്പോളിയനുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നു. രണ്ടു തവണത്തെ ജയിൽവാസത്തിനുശേഷം നെപ്പോളിയന്റെ ചിത്രകാരൻ എന്ന നിലയിലാണ് ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും രംഗപ്രവേശം നടത്തിയത്. നെപ്പോളിയന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഒട്ടനവധി വിജയ മുഹൂർത്തങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ഇദ്ദേഹം തന്റെ സർഗവൈഭവം പ്രയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. നെപ്പോളിയനോടുള്ള ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുകമ്പ കലർന്ന ആദരവിന്റെ സൂചകമാണ് 1814-ൽ രചിച്ച ''ലിയോണിഡസ് അറ്റ് തെർമോപൈലേ'' എന്ന ചിത്രം. ==നിയോക്ലാസിക്കൽ ചിത്രകാരൻ== 1814-ൽ നെപ്പോളിയൻ നാടുകടത്തപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ഇദ്ദേഹം 1816-ൽ [[ബ്രസ്സൽസ്|ബ്രസ്സൽസിലേക്ക്]] പലായനം ചെയ്തു. 18-ആം [[നൂറ്റാണ്ട്|നൂറ്റാണ്ടിന്റെ]] അന്ത്യത്തിലും 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും ഫ്രഞ്ച് നിയോക്ലാസിക്കൽ ചിത്രകലയിൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം അതിശ്രദ്ധേ യമായിരുന്നു. പ്രതിഭാദത്തമായ പ്രചോദനത്തിന്റേയും സമുന്നതമായ ധാർമിക ബോധത്തിന്റേയും സാക്ഷാത്കാരമായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ശൈലി പിൽക്കാലത്ത് ജെറാർഡ് ഫ്രാങ്കോയിസ്, ഗിറോ ഡെറ്റ് ഡിറൌസി, അന്റോയിൻ ഗ്രോസ് തുടങ്ങിയ ശിഷ്യരിലൂടെ നിലനിറുത്തപ്പെടുകയുണ്ടായി. 1825 [[ഡിസംബർ]] 29-ന് ബ്രസ്സൽസ്സിൽ ഇദ്ദേഹം നിര്യാതനായി. ==ജാക്വസ് ലൂയിസ് ഡേവിഡിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ== ==Gallery== <gallery widths="180px" heights="180px" perrow="4"> File:David - Belisarius.jpg|''[[Belisarius begging alms|Belisarius]]'' (1781), [[Palais des Beaux-Arts de Lille|Musée de Beaux Arts]], [[Lille]] File:Jacques-Louis David- Andromache Mourning Hector.JPG|''[[Andromache]] mourns [[Hector]]'' (1783), [[Musée du Louvre]], Paris File:David - The Death of Socrates.jpg|''[[The Death of Socrates]]'' (1787), [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:David - Portrait of Monsieur Lavoisier and His Wife.jpg|''[[Portrait of Antoine-Laurent Lavoisier and his wife]]'' (1788), [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:Les Amours de Pâris et d'Hélène (painting by Jacques-Louis David).jpg|''[[Paris (mythology)|Paris]] and [[Helen of Troy|Helen]]'' (1788), [[Musée du Louvre]], Paris (detail) File:David Brutus.jpg|''[[The Lictors Bring to Brutus the Bodies of His Sons]]'' (1789), [[Musée du Louvre]], Paris File:David98.jpg|''Portrait of Anne-Marie-Louise Thélusson, Comtesse de Sorcy'' (1790), [[Neue Pinakothek]], [[Munich]] File:Death of Marat by David.jpg|''[[The Death of Marat]]'' (1793), [[Royal Museums of Fine Arts of Belgium]], [[Brussels]] File:Portrait de madame de Verninac by David Louvre RF1942-16 n2.jpg|''Portrait of Madame de Verninac'', (1798–1799), born Henriette Delacroix, elder sister of [[Eugène Delacroix]], [[Musée du Louvre]], Paris File:Juliette Récamier, née Bernard - Jacques-Louis David - Musée duLouvre Peintures INV 3708.jpg|''[[Portrait of Madame Récamier|Madame Récamier]]'' (1800), [[Musée du Louvre]], Paris File:Jacques-Louis David 013.jpg|''Portrait of [[Jean Auguste Dominique Ingres]]'', or ''Portrait of [[Georges Rouget]]'', 1800 File:Jacques-Louis_David_018.jpg|''[[Portrait of Pope Pius VII]]'' (1805), [[Musée du Louvre]], Paris File:Jacques-Louis David - Le Sacre de Napoléon.jpg|''[[The Coronation of Napoleon]]'', (1806), [[Musée du Louvre]], Paris File:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|Full length portrait of Napoleon standing|''[[The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries|Napoleon in His Study]]'' (1812), [[National Gallery of Art]], Washington, D.C. File:Madame David by Jacques-Louis David, 1813, oil on canvas - National Gallery of Art, Washington - DSC09988.JPG|''Marguerite-Charlotte David'' (1813), [[National Gallery of Art]], Washington, D.C. File:Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG|''[[Leonidas at Thermopylae]]'' (1814), [[Musée du Louvre]], Paris File:David_Etienne_Maurice_Gerard.jpg|''[[Étienne-Maurice Gérard]]'' (1816), [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:David Vilain.jpg|''The Comtesse Vilain XIIII and Her Daughter'' (1816), [[National Gallery, London]] File:Cupid and psyche.jpg|''Cupid and Psyche'' (1817), [[Cleveland Museum of Art]] File:Jacques-Louis David - Anger of Achilles.jpg |''The Anger of Achilles'' (1825), Private Collection </gallery> ==അവലംബം== *http://www.metmuseum.org/toah/hd/jldv/hd_jldv.htm *http://www.jacqueslouisdavid.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616154006/https://www.jacqueslouisdavid.org/ |date=2018-06-16 }} *http://www.britannica.com/EBchecked/topic/152567/Jacques-Louis-David {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ഡേവിഡ്,_ജാക്വസ്_ലൂയിസ്_(1748_-_1825)|ഡേവിഡ്, ജാക്വസ് ലൂയിസ് (1748 - 1825)}} [[വർഗ്ഗം:1748-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1825-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 30-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 29-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫ്രഞ്ച് ചിത്രകാരന്മാർ]] 2ork8z664kqm3n88h5g2bh9geseu9rw 0 237745 4643826 4558981 2026-07-05T15:29:22Z Malikaveedu 16584 4643826 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|sobhana george}} {{Infobox officeholder | name = ശോഭനാ ജോർജ്ജ് | image = Shobhana George.png | office = [[Member of Legislative Assembly]] | term_start = 1991 | term_end = 2005 | predecessor = Mammen Iype | successor = [[P. C. Vishnunath]] | constituency = [[Chengannur (State Assembly constituency)|Chengannur]] | party = [[Communist Party of India (Marxist)]] | spouse = | children = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1962|4|04}} | birth_place = Chengannur | alma_mater = [[Kerala University]], [[University of Mysore]] | death_date = | death_place = | website = | footnotes = | date = 2 Aug | year = 2013 | source = http://www.niyamasabha.org/codes/legislatorsupto2006.pdf }} ഒൻപതും പത്തും പതിനൊന്നും കേരള നിയമസഭകളിലെ ചെങ്ങന്നൂർ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച കോൺഗ്രസ് പ്രതിനിധിയായിരുന്നു '''ശോഭനാ ജോർജ്ജ്''' (ജനനം :4 ഏപ്രിൽ 1960). ==ജീവിതരേഖ== കെ.എം. ജോർജിന്റെയും തങ്കമ്മ ജോർജിന്റെയും മകളാണ് ശോഭന. ബിരുദാനന്ദര ബിരുദധാരിയാണ്. [[അഖില കേരള ബാലജനസഖ്യം|അഖില കേരള ബാലജനസഖ്യത്തിന്റെ]] ആദ്യ വനിത പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. കേരള സർവകലാശാല സെനറ്റ് അംഗം, യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് ആദ്യ വനിത ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കെ.പി.സി.സി ജനറൽ സെക്രട്ടറി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കെ. കരുണാകരൻ ഡി.ഐ.സി രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ അതിൽ ചേർന്നു പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>http://www.niyamasabha.org/codes/members/m641.htm</ref> ==വിവാദങ്ങൾ== മന്ത്രി [[കെ.വി. തോമസ്|കെ.വി. തോമസിനെതിരെ]] വ്യാജരേഖക്കേസ് നിർമ്മിച്ച കേസിലെ മൂന്നാംപ്രതിയായിരുന്ന ശോഭനാ ജോർജ്ജിനെ ക്രൈം ബ്രാഞ്ച് അറസ്റ്റു ചെയ്തിരുന്നു.<ref>http://malayalam.oneindia.in/news/2002/10/03/ker-sobhana1.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ == {| class="wikitable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ <ref>{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-03-23 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}</ref> |വർഷം|| മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി||പാർട്ടിയും മുന്നണിയും||പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി ||പാർട്ടിയും മുന്നണിയും |- |2001|| [[ചെങ്ങന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[ശോഭനാ ജോർജ്ജ്]]||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[കെ.കെ. രാമചന്ദ്രൻ നായർ]]||[[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] |- |1996|| [[ചെങ്ങന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]||[[ശോഭനാ ജോർജ്ജ്]]||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[മാമൻ ഐപ്പ്]]||[[ഐ.സി.എസ്.]] |- |1991|| [[ചെങ്ങന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]||[[ശോഭനാ ജോർജ്ജ്]]||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[മാമൻ ഐപ്പ്]]||[[കോൺഗ്രസ് (എസ്)|ഐ.സി.എസ്]]. |- |} ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:1960-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 4-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള നിയമസഭയിലെ വനിതാ പ്രതിനിധികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] dqydce5zywu67n95dzelwo89hhldzmh 0 239056 4643992 3646846 2026-07-06T10:35:22Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643992 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cyanobacteria}} {{Taxobox | name = Cyanobacteria | fossil range = {{long fossil range|3500|0}} | image = | image_width = 240px | image_caption = ''Tolypothrix'' sp. | domain = [[Bacteria]] | phylum = '''Cyanobacteria''' | subdivision_ranks = Orders | subdivision = The taxonomy is currently under revision<ref name="Cyanophyceae cladistics">{{cite web|title=Cyanophyceae|url=http://www.accessscience.com/content/Cyanophyceae/175300|work=Cyanophyceae|publisher=Access Science|accessdate=21 April 2011}}</ref><ref> {{cite journal |author=Ahoren Oren |year=2004 |title=A proposal for further integration of the cyanobacteria under the Bacteriological Code |journal=Int. J. Syst. Evol. Microbiol. |volume=54 |pages=1895–1902 |doi=10.1099/ijs.0.03008-0 |pmid=15388760 |issue=Pt 5 }} </ref> *Unicellular forms [[Chroococcales]] (suborders-''Chamaesiphonales'' and ''Pleurocapsales'') *Filamentous (colonial) forms [[Nostocales]] (= Hormogonales or Oscillatoriales) *True-branching (budding over multiple axes) [[Stigonematales]] }} ബ്ലൂ ഗ്രീൻ ബാക്ടീരിയ, സയനോഫൈറ്റ, ബ്ലൂ ഗ്രീൻ ആൽഗ എന്നീ വിവിധപേരുകളിലറിയപ്പെടുന്ന '''സയനോബാക്ടീരിയ''' [[പ്രകാശസംശ്ലേഷണം|പ്രകാശസംശ്ലേഷണത്തിലൂടെ]] ഊർജ്ജം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന സ്വപോഷികളും [[ബാക്ടീരിയ]] ഫൈലത്തിലുൾപ്പെടുന്നതുമായ ജീവികളാണ്. സയനോബാക്ടീരിയ എന്ന പദത്തിനർത്ഥം നീലനിറമുള്ള ബാക്ടീരിയ എന്നാണ്. പൊതുവിൽ ഏകകോശജീവികളാണെങ്കിലും ഇവ പരസ്പരം കൂടിച്ചേർന്ന് ദൃഷ്ടിഗോചരമായ കോളനികൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. <ref>http://www.ucmp.berkeley.edu/bacteria/cyanointro.html</ref> [[ഓക്സിജൻ]] ഉപയോഗിച്ച് പ്രകാശസംശ്ലേഷണം നടത്തുന്നതിനുള്ള കഴിവ് പ്രകടിപ്പിച്ച ഇവ ഭൂമിയിൽ ജീവൻ ആവിർഭവിച്ച സമയത്തെ പുരാതന നിരോക്സീകരണസ്വഭാവമുള്ള അന്തരീക്ഷത്തെ ഓക്സീകരണസ്വഭാവമുള്ള അന്തരീക്ഷമായി മാറ്റി. ഇത് ഭൂമിയിൽ ജൈവവൈവിധ്യത്തിനിടയാക്കുകയും ഓക്സിജൻ ഉപയോഗിക്കാൻ നിർവ്വാഹമില്ലാത്ത ചിലയിനം ജീവികളുടെ വംശനാശത്തിനും കാരണമായി. എൻഡോസിംബയോണ്ട് സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് [[യൂക്കാരിയോട്ടുകൾ|യൂക്കാരിയോട്ടിക്]] പായലുകളിലും ഹരിതസസ്യങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഹരിതകണങ്ങൾ (Chloroplasts) സയനോബാക്ടീരിയയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെട്ടതെന്ന നിഗമനത്തിലെത്തുന്നു.<br /> == അധിവാസം == മിക്ക കരഭാഗങ്ങളിലും ജലത്തിലും ഇവയെ കാണാവുന്നതാണ്. സമുദ്രങ്ങളിലും ശുദ്ധജലത്തിലും ചതുപ്പുപ്രദേശങ്ങളിലും മരുഭൂമികളിൽ പാറകൾക്കുപരി രൂപപ്പെടുന്ന താൽക്കാലിക ഈർപ്പഭാഗങ്ങളിലും അന്റാർട്ടിക്കിലെ പാറകളിൽപ്പോലും ഇവയെ കാണാം. സയനോബാക്ടീരിയകൾ ജലോപരിതലത്തിൽ പൊങ്ങിക്കിടന്നുവളരുകയോ ജലോപരിതലത്തിൽ പ്രകാശസംശ്ലേഷണം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ജൈവഫിലിമുകളായോ (biofilms) കാണപ്പെടുന്നു. പാറകൾക്കുള്ളിലെ മിക്ക ആവാസങ്ങളിലും ഇവയെ കാണാവുന്നതാണ്.(Endolithic ecosystem). [[ലൈക്കൻ]], സസ്യങ്ങൾ, ചില [[പ്രോട്ടിസ്റ്റ|പ്രോട്ടിസ്റ്റകൾ]], സ്പോൻജുകൾ എന്നിവയുമായി ചേർന്നുള്ള ആന്തരസിംബയോണ്ടുകളായി കാണപ്പെടുന്ന ഇവ ആതിഥേയശരീരത്തിനാവശ്യമായ ഊർജ്ജവും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. [[സ്ലോത്ത്|സ്ലോത്തുകളുടെ]] രോമപ്പുറത്ത് വർണ്ണരക്ഷ(?)(Camouflage) നൽകത്തക്കതരത്തിൽ ഇവ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. <br /> ശുദ്ധജലത്തിലും സമുദ്രജലത്തിലും പ്രകടമായും വിശാലമേറിയതുമായ ബ്ലൂമുകളായി (?) ഇവ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇത് ജലോപരിതലത്തിന് നീല കലർന്ന പച്ചനിറത്തിലുള്ള ആവരണം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇവ വിഷകാരികളായതിനാൽ കണ്ടെത്തപ്പെട്ടാലുടൻതന്നെ വിനോദമേഖലകൾ അടച്ചുപൂട്ടാറുണ്ട്. സമുദ്രജലത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഏകകോശ സയനോബാക്ടീരിയകളുടെ ശരീരത്തിലെ പ്രധാന പരാദങ്ങളാണ് സമുദ്രജലത്തിലെ ബാക്ടീരിയോഫേജുകൾ. == ഫൈലോജനറ്റിക് ബന്ധങ്ങൾ == സയനോബാക്ടീരിയ യൂബാക്ടീരിയയിലുൾപ്പെടുന്ന ഏകഫൈല (മോണോഫൈലറ്റിക് )വിഭാഗമാണ്. പർപ്പിൾ ബാക്ടീരിയയോടും ഗ്രാം പോസിറ്റീവ് ബാക്ടീരിയയോടും ഇവ ബന്ധവും സാദൃശ്യവും കാണിക്കുന്നു.<ref>http://cyanophyta.blogspot.in/</ref> ഒരു ഷെയേർഡ് പൊതുപൂർവ്വികജീവികളുടെ പിൻഗാമികളെയാണ് മോണോഫൈലറ്റിക് ടാക്സോൺ കൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് അവയുടെ പരിണാമപരമായ പരസ്പരബന്ധങ്ങളേയും കാണിക്കുന്നു. == സവിശേഷതകൾ == ഏറ്റവും വലുതും ഏറ്റവും വൈവിധ്യമേറിയതുമായ പ്രകാശസംശ്ലേഷക ബാക്ടീരിയകളാണിവ. ഇവ പ്രോകാരിയോട്ടുകളാണ്.ആകാരത്തിലും പ്രകൃതത്തിലും ഇവ വളരെയധികം വൈവിധ്യം കാണിക്കുന്നു. 1 മുതൽ 10 വരെ മൈക്രോണാണ് ഇവയുടെ വ്യാസം. ഇവയുടെ [[കോശഭിത്തി]] ഗ്രാം നെഗറ്റീവ് സ്വഭാവത്തോടുകൂടിയതാണ്. തെന്നിനീങ്ങുന്ന ചലനസ്വാഭാവവും അതിനുതകത്തക്ക സഞ്ചാരസംവിധാനവും ഇവയ്ക്കുണ്ട്. ഫോട്ടോസിസ്റ്റവും ഹരിതകണവുമുള്ളതിനാൽ ഇവയ്ക്ക് യൂക്കാരിയോട്ടുകളോട് വളരെയധികം സാമ്യമുണ്ട്. ഇവ ഓക്സിജൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രകാശസംശ്ലേഷണം കാണിക്കുന്നു. ഇവയ്ക്ക് ഇവ ജലത്തെ വിഘടിപ്പിച്ച് ഓക്സിജൻ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതിന് കഴിവുണ്ട്. ഇവയിൽ ഹരിതകണവും ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് വ്യവസ്ഥയും ഫൈക്കോബിലിസോം (Phycobilisome) എന്ന കണങ്ങളും തൈലക്കോയിഡ് സ്തരവും ചേർന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഫൈക്കോസയാനിൻ (phycocynain) എന്ന വർണ്ണവസ്തുവും അതിൽ കാൽവിൻ ചക്രം വഴി ഉൾപ്പെടുത്തപ്പെട്ട കാർബൺഡൈ ഓക്സൈഡും കാണപ്പെടുന്നു. ചുവന്ന ഫൈക്കോഎറിത്രിൻ എന്ന വർണ്ണവസ്തുവും ഇയിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www2.fiu.edu/~goldberg/coralreefs/Cyanobacteria.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-04-03 |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113203104/http://www2.fiu.edu/~goldberg/coralreefs/Cyanobacteria.htm |url-status=dead }}</ref> ഗ്ലൈക്കൊജനാണ് (കൂടാതെ cyanophycean starch ഉം) ഇവയിലെ സംഭൃതാഹാരം.<ref>{{Cite web |url=http://www.blurtit.com/q111741.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-04-03 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022143340/http://www.blurtit.com/q111741.html |url-status=dead }}</ref> === നൈട്രജൻ സ്ഥിരീകരണം === == അവലംബം == {{reflist}} ik1kmaqzhhxf5b4cs0fgkjpittemeiv 0 263926 4643846 4603103 2026-07-05T16:21:46Z ~2026-37246-93 219784 /* */ 4643846 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bharani Thirunal parvathi Bayi}} {{Infobox royalty | name = ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി | title = [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി | ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയ റാണി]] | image = [[പ്രമാണം:Raja Ravi Varma, Bharani Thirunal Rani Parvathi Bayi.jpg|200px|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|<small>ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി - [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം</small>]] | caption = | succession=[[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി| ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയ റാണി]] | reign = 1857 - 1893 | coronation = | investiture = | full name = | native_lang1 = | native_lang1_name1 = | native_lang2 = | native_lang2_name1 = | othertitles = | baptism = | birth_date = 25 September 1850 | birth_place =[[മാവേലിക്കര കൊട്ടാരം]] | death_date = 15 October 1893 (43 വയസ്) | death_place = | burial_date = | burial_place = | predecessor = [[റാണി പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി (1829-1857) ]] | suc-type = | heir = | successor1 = [[ സേതു ലക്ഷ്മി ബായി]] | queen = | consort = | consortreign = | consortto = | spouse = തിരുവോണം നാൾ കേരളവർമ്മ കോയി തമ്പുരാൻ, കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരം (ജനനം:-1848 മരണം:- 1873) 2. ചോതി നാൾ രാജരാജവർമ്മ കോയി തമ്പുരാൻ കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരം (ജനനം:- 1843 മരണം:- 1903) [[കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരം]] | spouse 1 = | spouse 2 = | offspring = | royal house = [[Travancore royal family|ആറ്റിങ്ങൽ]] | dynasty = കുലശേഖര | royal anthem =[[വഞ്ചീശ മംഗളം]] | royal motto = | father =രവിവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാൻ , കോട്ടയം പള്ളം കൊട്ടാരം | mother =ഭരണി നാൾ മഹാപ്രഭ അമ്മ തമ്പുരാൻ, മാവേലിക്കര ഉത്സവ മഠം കൊട്ടാരം | children = രേവതി തിരുനാൾ കേരളവർമ്മ ഇളയ രാജാ മകയിരം തിരുനാൾ ആദിത്യ വർമ്മ ചതയം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ ഇളയ രാജാ മൂലം തിരുനാൾ രുഗ്മിണി ബായി, [[അശ്വതി തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ ]] | religion = [[ഹിന്ദു]] | signature = }} {{prettyurl|Bharani Thirunal Parvathi Bayi}} {{For|തിരുവിതാംകൂർ രാജകുംടുബത്തിലേക്ക് ദത്തെടുക്കപ്പെട്ട ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായിയെക്കുറിച്ചറിയാൻ|റാണി ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി}} [[പ്രമാണം:Raja Ravi Varma, Bharani Thirunal Rani Parvathi Bayi.jpg|200px|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|<small>ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി - [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം</small>]] '''റാണി ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി''' ജനനം:[[1850]], മരണം:[[1893]]<ref>http://2mil-indianews.blogspot.com/2010/01/life-and-times-of-rani-lakshmi-bayi.html</ref>. [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി|ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയറാണി]].<ref>http://2mil-indianews.blogspot.ae/2010/01/life-and-times-of-rani-lakshmi-bayi.html</ref> കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരത്തിലെ തിരുവോണം നാൾ കേരള വർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ പത്നി [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി|ആറ്റിങ്ങൽ മഹാറാണി]] [[ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി|ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായിയുടെ]] സഹോദരിയാണ്. == ജനനം, ബാല്യം, ദത്തെടുക്കൽ == [[മാവേലിക്കര]] [[ഉത്സവമഠം കൊട്ടാരം|ഉത്സവ മഠം കൊട്ടാരത്തിലെ]] ഭരണി തിരുനാളിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകളായി 1850-ൽ മാവേലിക്കരയിൽ ജനിച്ചു. [[സ്വാതിതിരുനാൾ|സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ]] അനിന്തരവളായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി|പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി (1829-1857)]] തന്റെ രണ്ടാമത്തെ പുത്രനായ [[മൂലം തിരുനാൾ|മൂലം തിരുനാളിനു]] ജന്മം നൽകുകയും ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം (1857) മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>http://books.google.ae/books?id=E6ryshLSwm0C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false</ref> ലക്ഷ്മി ബായിയുടെ മൂത്ത പുത്രനാണ് [[അത്തം തിരുനാൾ]] (ഹസ്തം തിരുനാൾ). മരുമക്കത്തായം പിന്തുടർച്ചയാക്കിയ വേണാടിനും ലക്ഷ്മി ബായിക്കും പിന്തുടർച്ചക്കാരില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മാവേലിക്കര ഉത്സവമഠം കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നും ഭരണി തിരുനാൾ അമ്മത്തമ്പുരാന്റെ രണ്ടു രാജകുമാരിമാരെ ദത്തെടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. [[ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി|ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായിയും]] (ജനനം:1948) അനുജത്തി ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായിയും. സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ അനുജൻ [[ഉത്രം തിരുനാൾ|ഉത്രം തിരുനാളിന്റെ]] കാലത്ത് ഈ ദത്തെടുക്കൽ നടന്നത്.<ref>Travancore State Manual Vol II (1906) by V. Nagam Aiya</ref> ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയറാണി ഭരണകാലം:- 1857-1893 മുൻഗാമി:- [[റാണി പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി (1829-1857)]] പിൻഗാമി:- 1900 മുതൽ 1901 വരെ [[സേതു ലക്ഷ്മിഭായി]] 1901 മുതൽ 1983 വരെ [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]] ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]] ey8fz336x1spxa728vfsxn2iw79w8ey 4643909 4643846 2026-07-06T07:08:40Z Irshadpp 10433 4643909 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bharani Thirunal parvathi Bayi}} {{Infobox royalty | name = ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി | title = [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി | ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയ റാണി]] | image = [[പ്രമാണം:Raja Ravi Varma, Bharani Thirunal Rani Parvathi Bayi.jpg|200px|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|<small>ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി - [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം</small>]] | caption = | succession=[[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി| ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയ റാണി]] | reign = 1857 - 1893 | coronation = | investiture = | full name = | native_lang1 = | native_lang1_name1 = | native_lang2 = | native_lang2_name1 = | othertitles = | baptism = | birth_date = 25 September 1850 | birth_place =[[മാവേലിക്കര കൊട്ടാരം]] | death_date = 15 October 1893 (43 വയസ്) | death_place = | burial_date = | burial_place = | predecessor = [[റാണി പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി (1829-1857) ]] | suc-type = | heir = | successor1 = [[ സേതു ലക്ഷ്മി ബായി]] | queen = | consort = | consortreign = | consortto = | spouse = തിരുവോണം നാൾ കേരളവർമ്മ കോയി തമ്പുരാൻ, കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരം (ജനനം:-1848 മരണം:- 1873) 2. ചോതി നാൾ രാജരാജവർമ്മ കോയി തമ്പുരാൻ കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരം (ജനനം:- 1843 മരണം:- 1903) [[കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരം]] | spouse 1 = | spouse 2 = | offspring = | royal house = [[Travancore royal family|ആറ്റിങ്ങൽ]] | dynasty = കുലശേഖര | royal anthem =[[വഞ്ചീശ മംഗളം]] | royal motto = | father =രവിവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാൻ , കോട്ടയം പള്ളം കൊട്ടാരം | mother =ഭരണി നാൾ മഹാപ്രഭ അമ്മ തമ്പുരാൻ, മാവേലിക്കര ഉത്സവ മഠം കൊട്ടാരം | children = രേവതി തിരുനാൾ കേരളവർമ്മ ഇളയ രാജാ മകയിരം തിരുനാൾ ആദിത്യ വർമ്മ ചതയം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ ഇളയ രാജാ മൂലം തിരുനാൾ രുഗ്മിണി ബായി, [[അശ്വതി തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ ]] | religion = [[ഹിന്ദു]] | signature = }} {{prettyurl|Bharani Thirunal Parvathi Bayi}} {{For|തിരുവിതാംകൂർ രാജകുംടുബത്തിലേക്ക് ദത്തെടുക്കപ്പെട്ട ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായിയെക്കുറിച്ചറിയാൻ|റാണി ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി}} '''റാണി ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായി''' ജനനം:[[1850]], മരണം:[[1893]]<ref>http://2mil-indianews.blogspot.com/2010/01/life-and-times-of-rani-lakshmi-bayi.html</ref>. [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി|ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയറാണി]].<ref>http://2mil-indianews.blogspot.ae/2010/01/life-and-times-of-rani-lakshmi-bayi.html</ref> കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരത്തിലെ തിരുവോണം നാൾ കേരള വർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ പത്നി [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി|ആറ്റിങ്ങൽ മഹാറാണി]] [[ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി|ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായിയുടെ]] സഹോദരിയാണ്. == ജനനം, ബാല്യം, ദത്തെടുക്കൽ == [[മാവേലിക്കര]] [[ഉത്സവമഠം കൊട്ടാരം|ഉത്സവ മഠം കൊട്ടാരത്തിലെ]] ഭരണി തിരുനാളിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകളായി 1850-ൽ മാവേലിക്കരയിൽ ജനിച്ചു. [[സ്വാതിതിരുനാൾ|സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ]] അനിന്തരവളായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി|പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി (1829-1857)]] തന്റെ രണ്ടാമത്തെ പുത്രനായ [[മൂലം തിരുനാൾ|മൂലം തിരുനാളിനു]] ജന്മം നൽകുകയും ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം (1857) മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>http://books.google.ae/books?id=E6ryshLSwm0C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false</ref> ലക്ഷ്മി ബായിയുടെ മൂത്ത പുത്രനാണ് [[അത്തം തിരുനാൾ]] (ഹസ്തം തിരുനാൾ). മരുമക്കത്തായം പിന്തുടർച്ചയാക്കിയ വേണാടിനും ലക്ഷ്മി ബായിക്കും പിന്തുടർച്ചക്കാരില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മാവേലിക്കര ഉത്സവമഠം കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നും ഭരണി തിരുനാൾ അമ്മത്തമ്പുരാന്റെ രണ്ടു രാജകുമാരിമാരെ ദത്തെടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. [[ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി|ഭരണി തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായിയും]] (ജനനം:1948) അനുജത്തി ഭരണി തിരുനാൾ പാർവ്വതി ബായിയും. സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ അനുജൻ [[ഉത്രം തിരുനാൾ|ഉത്രം തിരുനാളിന്റെ]] കാലത്ത് ഈ ദത്തെടുക്കൽ നടന്നത്.<ref>Travancore State Manual Vol II (1906) by V. Nagam Aiya</ref> ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയറാണി ഭരണകാലം:- 1857-1893 മുൻഗാമി:- [[റാണി പൂരാടം തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി (1829-1857)]] പിൻഗാമി:- 1900 മുതൽ 1901 വരെ [[സേതു ലക്ഷ്മിഭായി]] 1901 മുതൽ 1983 വരെ [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]] ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]] octs217skdl4b52wr6r53cnqs7hhlln 0 268108 4643899 4575976 2026-07-06T06:27:45Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643899 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Shanti Parva}} [[പ്രമാണം:Draupadi and Pandavas.jpg|250px|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|യുധിഷ്ഠിര രാജ്യാഭിഷേകം]] [[ഭാരതം|ഭാരതത്തിലെ]] [[ഇതിഹാസം|ഇതിഹാസങ്ങളിൽ]] ഒന്നായ [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] പന്ത്രണ്ടാം പർവ്വമാണ് '''ശാന്തിപർവ്വം'''. വ്യാസ മഹാഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പർവ്വമാണ് ശാന്തി പർവ്വം. [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] മരിച്ചുവീണവരുടെ ആത്മാക്കൾക്ക് ശാന്തിലഭിക്കുന്ന കഥാസന്ദർഭങ്ങൾ ഗ്രന്ഥകാരൻ ഈ പർവ്വത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ആത്മക്കൾക്കുള്ള ശാന്തിപൂജകൾ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ ഈ പർവ്വത്തിനു ആ പേർ ലഭിച്ചു. <ref name="Agarwal2002">{{cite book|author=Satya P. Agarwal|title=Selections from the Mahābhārata: Re-affirming Gītā's Call for the Good of All|url=http://books.google.com/books?id=tTLVPYKTyFMC&pg=PA123|accessdate=21 January 2013|date=1 January 2002|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1874-3|pages=123–}}</ref><ref name="The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa">{{cite web|title=The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa|url=http://www.harekrsna.com/sun/editorials/mahabharata/stri/mahabharata27.htm|accessdate=21 January 2013|archive-date=2013-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217222810/http://www.harekrsna.com/sun/editorials/mahabharata/stri/mahabharata27.htm|url-status=dead}}</ref> 339 അദ്ധ്യായങ്ങളിലായി 14525 പദ്യങ്ങളിലൂടെയാണ് [[ശാന്തിപർവ്വം]] കടന്നുപോകുന്നത്.<ref>സി. രാജഗോപാലാചാരിയുടെ മഹാഭാരതം; "54--സഞ്ജയ മിഷൻ (സഞ്ജയദൂത്)"</ref> വ്യാസഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പർവ്വമാണ് ശാന്തിപർവ്വം. <ref>ശാന്തിപർവ്വം : മഹാഭാഗവതം -- ISBN 8-85315-07-8 -- ഡോ.പി.എസ്സ് നായർ -- വിദ്യാരംഭം പ്രസിദ്ധീകരണം, ആലപ്പുഴ</ref>. ധർമ്മപുത്രരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ മരണമടഞ്ഞവർക്ക് പിതൃശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം നിർവ്വഹിച്ചു. തുടർന്ന് ധർമ്മപുത്രർ രാജ്യാഭിഷിക്തനായി സ്ഥാനാരോഹണം നടത്തി. രാജ്യാഭിഷേകത്തിനുശേഷം ഒരിക്കൻ കുന്തിദേവി ധർമ്മപുത്രരെ കാണാനായി അവന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ എഴുന്നള്ളി. സങ്കടത്തോടെ അവർ കർണ്ണരഹസ്യം യുധിഷ്ഠിരനെ അറിയിച്ചു. കർണ്ണൻ തന്റെ ജ്യേഷ്ഠനാണന്നും, താൻ മൂലമാണ് ജ്യേഷ്ഠനായ കർണ്ണൻ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടതെന്നും എന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാരാജാവ് ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. മറ്റു സഹോദരന്മാരും ഇതിനോടകം അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. അവരും കർണ്ണ രഹസ്യം മനസ്സിലാക്കി. കർണ്ണന്റെ പുത്രന്മാർ ഏവരും യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ കർണ്ണനുവേണ്ടി ആരും ഇതുവരെ പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടില്ല എന്നുള്ള വിവരവും കുന്തി പാണ്ഡവരെ അറിയിച്ചു. പാണ്ഡവർ അഞ്ചുപേരും ചേർന്നു മൂത്തജ്യേഷ്ഠനുവേണ്ടി ബലിതർപ്പണം നടത്തുവാൻ കുന്തി അവരോട് അപേക്ഷിച്ചു. കർണ്ണരഹസ്യം മുൻപ് അറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തെ രാജാവായി വാഴിച്ചേനെ; ചിലപ്പോൾ ദുര്യോധനനും അതു സ്വീകാര്യമായേനെ; അതുമൂലം കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം ഒഴിവാക്കാമായിരുന്നു; എന്നിങ്ങനെ പലവുരു ദുഃഖാർത്തനായി പുലമ്പിക്കൊണ്ട് അഞ്ചുപേരും പ്രത്യേകിച്ച് യുധിഷ്ഠിരൻ വളരെയേറെ സങ്കടപ്പെട്ടു. പിറ്റേന്ന് തന്നെ കർണ്ണനുവേണ്ടി പാണ്ഡവർ അഞ്ചുപേരും ചേർന്ന് പിതൃബലി നടത്തി. അതിനുശേഷം അവന്റെ പുത്രന്മാർക്കു വേണ്ടിയും തർപ്പണപൂജകൾ നടത്തി. തുടർന്ന് പാണ്ഡവർ ഹസ്തിനപുരിയിൽ തിരിച്ചെത്തി കർണ്ണന്റെ വിധവയെ കണ്ട് സമാധാനിപ്പിച്ചു. അന്ന് അവിടെ കൂടുതൽ സമയം ചിലവഴിക്കാനും കർണ്ണപത്നിയുടെ ദുഃഖത്തിൽ പങ്കുചേരാൻ പാഞ്ചാലിയും സുഭദ്രയും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധചെലുത്തി. എല്ലാവരും കർണ്ണപത്നിയുടെ കാൽക്കൽ നമസ്കരിച്ച് ആശിർവാദം വാങ്ങി തങ്ങളുടെ കൊട്ടാരങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി.<ref>മഹാഭാഗവതം -- ISBN 8-85315-07-8 -- ഡോ.പി.എസ്സ് നായർ -- വിദ്യാരംഭം പ്രസിദ്ധീകരണം, ആലപ്പുഴ </ref> == അവലംബങ്ങൾ == <references/> [[വർഗ്ഗം: കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം]] [[വർഗ്ഗം: മഹാഭാരതത്തിലെ പർവ്വങ്ങൾ]] {{മഹാഭാരതം}} [[en:Shanti Parva]] [[ru:Сабхапарва]] [[te:సభా పర్వము]] 1pqosepanzl8qya9189yqsma5emko2a 0 268130 4643885 3678867 2026-07-06T03:13:10Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643885 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|William Roxburgh}} {{Infobox scientist |name = വില്യം റോക്സ്ബർഗ് |image =William Roxburgh.jpg |image_size = 250px |caption = Engraving by Charles Turner Warren |birth_date = 1751 ജൂൺ 29 |birth_place = Underwood, Craigie, [[Ayrshire]] |death_date = {{dda|1815|04|10|1751|06|29}} |death_place = Park Place, Edinburgh |residence = [[കൊൽക്കത്ത]] |citizenship = |nationality = Scottish |field = [[surgeon]], [[botanist]] |work_institutions = |alma_mater = |doctoral_advisor = ജോൺ ഹോപ്പ് |doctoral_students = |known_for = |author_abbrev_bot = Roxb. |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = |religion = |footnotes = |signature = }} പ്രശസ്തനായ ഒരു സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു '''വില്യം റോക്സ്ബർഗ്''' (Dr '''William Roxburgh''' [[FRSE]] [[FRCPE]] [[Linnean Society of London|FLS]] (3 അല്ലെങ്കിൽ 29 ജൂൺ 1751 – 18 ഫെബ്രുവരി 1815<ref>Robinson (2008):5-6.</ref>). ഇന്ത്യൻസസ്യശാസ്ത്രത്തിൻറെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ==ജീവിതരേഖ== 1751 ജൂൺ 29നു ഇംഗ്ലണ്ടിലെ [[Ayrshire|ഐഷറിൽ‌]] ജനിച്ചു. സ്കോട്ടിഷ് സർജനായി [[ഇന്ത്യ]]യിലെത്തിയശേഷം സസ്യവൈവിധ്യത്തെയും കാലാവസ്ഥയെയും കുറിച്ചു പഠിച്ച് ഒട്ടേറെ സംഭാവനകൾ നൽകി. ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്കു കീഴിലുള്ള തോട്ടങ്ങളിൽ സൂപ്രണ്ടായി നിയമിതനായ അവസരത്തിലും ബൊട്ടാണിക് ഗാർഡനുകളുടെ ചുമതല നിർവഹിക്കുന്ന ഘട്ടങ്ങളിലും സസ്യസംരക്ഷണത്തെ ഒരു തപസ്യയായി അനുഷ്ഠിച്ചു. ഇന്ത്യൻകാലാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണ പഠനങ്ങളും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ==സസ്യശാസ്ത്രകാര്യങ്ങളിലെ സൂചന== {{botanist|Roxb.}} ==അവലംബം== {{Reflist}} == സ്രോതസ്സുകൾ== * {{cite book|author=Robinson, Tim|year=2008| title=William Roxburgh. The Founding Father of Indian Botany. |publisher=Phillimore| place=Chichester, England}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://archive.org/details/hortusbengalensi00roxb Hortus Bengalensis (1814)] * [http://www.botanicus.org/title/b12006488 Plants of the coast of Coromandel on Botanicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028164416/http://www.botanicus.org/title/b12006488 |date=2020-10-28 }} * [https://web.archive.org/web/20060814214013/http://www.kew.org/floraIndica/home.do Searchable online version of ''Flora Indica''] Scanned volumes [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/589] [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/590] {{S-start}} {{Succession box | title = Naturalist to the H.E.I.C. at [[Madras Presidency|Madras]] | years = 1789-1793 | with = | before = [[Patrick Russell (herpetologist)|Patrick Russell]] | after = [[Benjamin Heyne]] }} {{S-end}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:1751-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1815-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്കോട്ടിഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] 4ue62juxqprtcwvd5ous0jon051d7pk 0 274299 4643840 4627645 2026-07-05T16:05:03Z ~2026-37246-93 219784 /* */ 4643840 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Moolam Thirunal Rama Varma-II}} {{വിവക്ഷ|രാമ വർമ|വ്യക്തി}} {{Infobox royalty | name = മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ | title = [[തിരുവിതാംകൂർ| തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ്]] റ്റൈറ്റുലാർ (monarchy abolished) | image = Moolam_ThirunalRamaVarma.jpg | caption = മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ | reign = 2013 December 16 മുതൽ(Titular) | coronation = 2013 January | investiture = | full name = ശ്രീ പത്മനാഭദാസ ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ | succession = [[തിരുവിതാംകൂർ| തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ്]] | native_lang1 = മലയാളം | othernames = തിരുവിതാംകൂർ ഇളയരാജ (1991-2013), ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത രക്ഷാധികാരി, ആസ്പിൻവാൾ കമ്പനി മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടർ (1971-2013), തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് റ്റൈറ്റുലാർ (2013 മുതൽ), ആസ്പിൻവാൾ കമ്പനി ചെയർമാൻ (2013 മുതൽ) | birth_date = {{birth date|1949|06|12}} | birth_place = തിരുവനന്തപുരം | death_date = | death_place = | predecessor = [[ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] | suc-type = മരുമക്കത്തായം (Crown Prince) | heir = | successor = രേവതി തിരുനാൾ ബാലഗോപാൽ വർമ | spouse = | spouse 1 = കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ അംഗം അമ്മച്ചി പനംപിളള അമ്മ ശ്രീമതി രമ വർമ്മ (m.1976, d.2002); | spouse 2 = അമ്മച്ചി പനംപിളള അമ്മ ശ്രീമതി ഗിരിജാ തങ്കച്ചി (m.2002) | royal house = [[Travancore royal family|വേണാട് സ്വരൂപം]] | dynasty = Kulasekhara dynasty (Second Cheras)|കുലശേഖര | royal anthem = വഞ്ചീശ മംഗളം | royal motto = ധർമ്മോഅസ്മദ് കുലദൈവതം | father = [[ഗോദവർമ്മ രാജ|Lt. Col. ഗൊദവർമ രാജാ(ജി.വി. രാജാ)]] | mother = മഹാറാണി [[കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി]] | children = ഇല്ല | religion = [[ഹിന്ദു]] | signature = }} {{ഫലകം:Travancore}} '''മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ''' [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീ പദ്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്ര]]ത്തിന്റെയും തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ 56-ാമത്തെ ''സ്ഥാനിയും'' തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ റ്റൈറ്റുലർ മഹാരാജാവുമാണ്. ശ്രീ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]]യുടെ അനന്തരവനും [[ഗോദവർമ്മ രാജ| ലെഫ്റ്റെനെന്റ് കേണൽ ഗൊദവർമ രാജാ(ജി.വി. രാജാ)]]യുടെ ഇളയ മകനും ആണ് ഇദ്ദേഹം.<ref>THE HINDU "Moolam Tirunal Rama Varma is Travancore royal family head" THIRUVANANTHAPURAM, January 4, 2014. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/moolam-tirunal-rama-varma-is-travancore-royal-family-head/article5536401.ece</ref> ==ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും== 1949, ജൂൺ 12നു മഹാറാണി [[കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി]]യുടെയും ലെഫ്റ്റെനെന്റ് കേണൽ. ഗൊദവർമ്മ രാജയുടെയും ഏറ്റവും ഇളയ പുത്രനായി തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശത്തിൽ ജനിച്ചു. അന്തരിച്ച അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ (മൂലം തിരുനാളിന്റെ ജനനത്തിനുമുമ്പ് 1944-ൽ [[ഹൃദ്രോഗം]] വന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ബായി, അശ്വതി തിരുനാൾ ഗൌരി ലക്ഷ്മി ബായി എന്നിവർ സഹോദരങ്ങൾ ആണ്. പിതാവ് ലെഫ്റ്റെനെന്റ് കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജയെ പോലെ മൂലം തിരുനാളും ഒരു നല്ല കായികപ്രേമിയുമാണ്. കുട്ടികാലത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത റ്റർമാരുടെ കീഴിൽ ആയിരിന്നു. അതിനു ശേഷം ''മാർ ഇവാനിയോസ് കോളൈജിൽ'' നിന്നും ഫ്യ്സിക്സിൽ ബിരുദമെടുത്തു. കൊൽക്കത്തയിൽ കുറച്ചു നാൾ ജോലി നോക്കിയ ശേഷം ബിസിനസ് പഠനത്തിനായി ഇംഗ്ലണ്ടിൽ പോയി.<ref>British മലയാളി - 17 ഡിസംബർ 2013, http://www.britishmalayali.co.uk/index.php? page=newsDetail&id=31752</ref> ==പിന്നീടുള്ള കാലം== ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ഒരു വർഷം ജോലി നോക്കിയ ശേഷം 1972ൽ കേരളത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി. അതേ വർഷം അമ്മാവന്റെ നിർദ്ദേശ പ്രകാരം മൂലം തിരുനാൾ തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ തന്നെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജന കമ്പനി ''ആസ്പിൻവാൾ ലിമിറ്റടിന്റെ'' മംഗലാപുരം ബ്രാഞ്ചിൽ ചേർന്നു. അന്ന് മുതൽ കമ്പനിയുടെയും വിവിധ തലങ്ങളിൽ സേവനമനുഷ്ടിക്കുന്നു : ''(Additional Director 2004-2005, Director of Planning 2005-2007, Executive Director Aspinwall & Co (Travancore) Ltd since 2005, Member of Aspinwall Promoter Group till 2008)''. 2008 മുതൽ കമ്പനിയുടെ മംഗലാപുരം ബ്രാഞ്ചിന്റെ മാനേജിങ്ങ് ഡയറക്ടർ ആണ് ഇദ്ദേഹം. കൂടാതെ മുംബായിൽ (Mumbai) പ്രവർത്തിക്കുന്ന ''നിർലോൻ ലിമിറ്റടിന്റെ'' ഇന്ടെപെന്ടെന്റ്റ് ഡയറക്ടർ, ''വർമ്മഎക്സ്പൊർറ്റ്സ് ലിമിറ്റഡ്'', ''പുല്ലങ്ങോട് റബ്ബർ ഫാക്ടറി''യുടെ ഡയറക്ടർ എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിൽ സേവനമാനുഷ്ടിക്കുന്നു. <ref>TRAVANCORE The Kulasekhara Dynasty GENEALOGY by Christopher Buyers http://www.royalark.net/India/trava7.htm</ref> മൂലം തിരുനാൾ 1976 ൽ കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരത്തിലെ അംഗം, അമ്മച്ചി പനംപിള്ള അമ്മ (തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശത്തിലെ പുരുഷന്മാരുടെ ഭാര്യമാരുടെ സ്ഥാനപ്പേർ അണ് 'അമ്മച്ചി പനംപിള്ള അമ്മ') ശ്രീമതി രമ വർമ്മയ്ക്കാണ് പട്ടുംപരിവട്ടവും ചാർത്തിയത് (തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശത്തിലെ പുരുഷന്മാരുടെ വിവാഹം). ഇവരുമായിട്ടുളള വിവാഹബന്ധം 2002 വേർപെടുത്തി. <ref>{{cite web|last=സ്ട്രീറ്റ്|first=വെദ്ദിംഗ്|title=റോയൽ വെദ്ദിംഗ്|url=http://www.weddingstreet.in/royal.htm|accessdate=27 നവംബർ 2014|archive-date=2014-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202054639/http://www.weddingstreet.in/royal.htm|url-status=dead}}</ref> ഇതിനു ശേഷം 2002 ൽ തൈക്കാട് സ്വദേശിനിയായ, അമ്മച്ചി പനംപിള്ള അമ്മ ശ്രീമതി ഗിരിജാ തങ്കച്ചിയെ ലളിതമായ ചടങ്ങിൽ വിവാഹം കഴിച്ചു. ഇവർ കുറച്ചുകാലം ലണ്ടനിൽ റേഡിയോളൊജിസ്റ്റ് ആയി സേവനമനുഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശ്രീമതി ഗിരിജാ തങ്കച്ചിയ്ക്ക് അവരുടെ ആദ്യ വിവാഹത്തിൽ നിന്ന് ഒരു മകൾ ഉണ്ട്.<ref>British മലയാളി 7 ഡിസംബർ 2013, http://www.britishmalayali.co.uk/index.php?page=newsDetail&id=31752</ref> റോയലാർക.നെറ്റ് എന്ന വെബ്സൈറ്റ് പ്രകാരം മേല്പ്പറഞ്ഞ രണ്ടു വിവാഹങ്ങളിൽ നിന്നും മൂലം തിരുനാളിന് കുട്ടികൾ ഇല്ല. <ref>TRAVANCORE The Kulasekhara Dynasty GENEALOGY by Christopher Buyers http://www.royalark.net/India/trava7.htm</ref> ==ശ്രീ പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം ട്രസ്റ്റി== 1991ൽ ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാളിന്റെ മരണത്തിനുശേഷം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ''ഇളയ രാജാവായി'' (സ്ഥാനം മാത്രം) സ്ഥാനമേറ്റു. 2013 ഡിസംബർ 16ന് ശ്രീ ഉത്രാടം തിരുനാളിന്റെ മരണത്തിനുശേഷം മൂലം തിരുനാൾ തിരുവിതാംകൂറിന്റെ 56മത്തെ കിരീടാവകാശിയായി. 2014 ജനുവരി 3നു ശ്രീ പദ്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രത്തോട് ചേർന്നുള്ള കലശമണ്ടപത്തിൽ വച്ച് നടന്ന തിരുമുടിക്കലശം എന്ന ചടങ്ങോട് കൂടി അദ്ദേഹം തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന്റെയും ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും സ്ഥാനിയായി ചുമതലയേറ്റു. സ്ഥനാരോഹണ ചടങ്ങുകൾക്ക് നേതൃത്വം വഹിച്ചത് ശ്രീ പദ്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം തന്ത്രി തരണനെല്ലൂർ നമ്പൂതിരിപാടാണ്. ചടങ്ങുകൾക്ക് ശേഷം മൂലം തിരുനാൾ കുലദൈവമായ ശ്രീ പദ്മനാഭനെ ദർശിച്ചു കാണിക്ക സമർപ്പിച്ചു. ഇനി മുതൽ ശ്രീ പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ''ആറാട്ട്, പള്ളിവേട്ട'' തുടങ്ങിയ സകല ചടങ്ങുകളുടെയും നേതൃത്വം ശ്രീ മൂലം തിരുനാളിനായിരിക്കും. ''അസ്പിൻവാൾ'' കമ്പനിയുടെ ആസ്ഥാനം മംഗലാപുരത്ത് ആയിരുന്നതിനാൽ ശ്രീ രാമവർമ്മയും ഭാര്യ ഗിരിജയും മംഗലാപുരതായിരുന്നു താമസം. അദ്ദേഹം തിരുവനന്തപുരതേയ്ക്കു താമസം മാറ്റുന്നതിനാൽ ആസ്പിൻവാളിന്റെ ഓഫീസും തലസ്ഥാനത് പണിയുവാൻ പോവുകയാണ്. തന്റെ പൂർവികരെപ്പോലെ ശ്രീ രാമവർമ്മയും എന്നും പുലര്ച്ചെ ശ്രീ പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനായി എത്തും എന്ന് അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർണ്ണ നാമം '''ശ്രീ പദ്മനാഭദാസ ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ''' എന്നാണ്.<ref>" Moolam Thirunal Anointed As Head Of Travancore Royal House" - http://www.business-standard.com/article/pti-stories/moolam-thirunal-anointed-as-head-of-travancore-royal-house-114010300716_1.html by Press Trust of India , Thiruvananthapuram January 3, 2014</ref> == അവലംബം== {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == *[http://www.aspinwall.in/BoardofDirectors.html aspinwall.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316195250/http://www.aspinwall.in/BoardofDirectors.html |date=2014-03-16 }} [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] nrayxfxf8gdk1qdyt4v2qp078rz8o3w 0 276359 4643843 4602785 2026-07-05T16:14:37Z ~2026-37246-93 219784 /* */ 4643843 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Karthika_Thirunal_Lakshmi_Bayi}} {{Infobox royalty | name = കാർത്തിക തിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി | title = [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂർ മഹാറാണി]] | image = Karthika Thirunal LB.jpg | caption = റാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ | reign = 1985-2008 | coronation = | investiture = | full name = ''ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിപാലദ്യുമനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ, തിരുവിതാംകൂർ മഹാറാണി'' | native_lang1 = മലയാളം | native_lang1_name1 = | native_lang2 = | native_lang2_name1 = | succession = [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി | ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ ]](Senior Rani) | succession2 = [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി | ആറ്റിങ്ങൽ ഇളയ തമ്പുരാൻ]] (Junior Rani) | succession3 = Princess Of Travancore | reign3= 1924-2008 | reign2 = 1983-1985 | baptism = | birth_date = {{birth date|1916|09|17}} | birth_place = തിരുവിതാംകൂർ | death_date = {{death date and age|2008|06|08|1916|09|17}} | death_place = തിരുവനന്തപുരം | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor =[[സേതു ലക്ഷ്മി ഭായി | മഹാറാണി പൂരാടം തിരുനാൾ സേതുലക്ഷ്മി ബായി]] | predecessor2 = [[സേതു പാർവ്വതിഭായി| അമ്മ മഹാറാണി മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]] | suc-type = | heir = | successor1 = [[ഉത്രം തിരുനാൾ ലളിതാംബ ബായി]] | successor2 = [[ഉത്രം തിരുനാൾ ലളിതാംബ ബായി]] | queen = | consort = ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ | offspring = | royal house = [[Travancore royal family|വേണാട് സ്വരൂപം]] | dynasty = കുലശേഖര (രണ്ടാം ചേര) രാജവംശം | royal anthem = [[വഞ്ചീശ മംഗളം]] | royal motto = ''ധർമ്മോസ്മാദ് കുലദൈവതം'' | father = പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാൻ | mother = അമ്മ മഹാറാണി മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി | children = അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ(ആറാം വയസ്സിൽ അന്തരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവ്വതി ഭായി, അശ്വതി തിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ | religion = [[ഹിന്ദുമതം]] | signature [[ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]]യുടെയും ഏക സഹോദരി ആയിരിന്നു.}} സ്വാതന്ത്രത്തിനും മുന്നും പിന്നുമുള്ള ഒട്ടേറെ ചരിത്ര മൂഹുത്തങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുള്ള കാർത്തിക തിരുനാൾ ഒരു ബഹുഭാഷ പണ്ഡിത കൂടി ആയിരുന്നു. അമ്മ മഹാറാണി [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]]യുടെയും കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ തമ്പുരാന്റെയും ഏക മകളായി ജനിച്ച കാർത്തിക തിരുനാൾ, വിവാഹം കഴിച്ചത് കേരളത്തിൽെറ ''സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യെയാണ്. <ref>oneindia.in http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408215513/http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html |date=2014-04-08 }} ''ഇംഗ്ലീഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, സംസ്‌കൃതം ഭാഷകൾ അനായാസമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ''</ref> ==ബാല്യം== [[പ്രമാണം:Karthika thirunal and brother.jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''കാർത്തിക തിരുനാൾ കുട്ടിക്കാലത്തു സഹോദരൻ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോടൊപ്പം''']] കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ മൂത്ത തമ്പുരാനും സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും ചിത്രമെഴുത്തുതമ്പുരാൻ രാജാ രവി വർമ്മയുടെ സഹോദരീതനയനും ആയ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാന്റെയും തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അമ്മ മഹാറാണി [[മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]]യുടെയും ഏക മകളായി 1916ന്‌ സെപ്‌റ്റംബർ 17നാണ്‌ ലക്ഷമിഭായി തമ്പുരാട്ടിയുടെ ജനനം. ചെറുപ്പം മുതല്ക്കേ കാർത്തിക തിരുനാളിന് സംഗീതത്തിൽ അതിയായ താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിത്തിര തിരുനാൾ മഹാരാജാവ് പ്രശസ്ത കർണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന ഹരികേശനെല്ലൂർ മുത്തയ്യ ഭാഗവതരെ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ സംഗീത അധ്യാപകനായി നിയമിച്ചു. കാർത്തിക തിരുനാൾ വളരെ നല്ല ഒരു നർത്തകി കൂടി ആയിരുന്നു. പക്ഷെ രാജകുമാരി ആയിരുന്നതിനാൽ ഒരിക്കലും പൊതുവേദിയിൽ പടാനോ നൃത്തം ചെയ്യാനോ അനുമതി ഇല്ലായിരിന്നു. പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത ട്യുടര്മാരുടെ കീഴിൽ ആയിരുന്നു കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. മലയാളം, സംസ്കൃതം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടി. കടൽ കടക്കുന്നതിനെതിരെ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു 1933 ൽ പതിനാറുകാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാൾ ''അമ്മ മഹാറാണിയോടൊപ്പം'' വിദേശ യാത്ര നടത്തി. കൂടാതെ 1935-ലെ ''ആൾ ഇന്ത്യൻ വിമൻസ് കോൺഫറൻസിൽ '' പന്ഗെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231175747/http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history |date=2013-12-31 }} Maharani Karthika Thirunal:Witnessing History by UMA MAHESWARI</ref> ==വിവാഹം== 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ വിവാഹത്തെ പറ്റി രാജ കുടുംബം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. സാധാരണയായി കോയിത്തമ്പുരാന്മാരെയാണ് തിരുവിതാംകൂർ റാണിമാർക്കും രാജകുമാരിമാർക്കും ആലോചിച്ചിരുന്നത്..<ref>{{cite book|last1=Mewat|first1=Mahi|title=The Indian Encyclopaedia|page=4690|accessdate=12 December 2015}}</ref> [[പ്രമാണം:Lt. Col. Godavarma Raja of Travancore (1938).jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''Lt. Col. പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ'''-''തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മിലിടറിയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്ന സമയത്തെടുത്ത ചിത്രം'']] കാർത്തിക തിരുനാളിന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പൂഞ്ഞാർ കോയിക്കൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം കൊട്ടാരത്തിൽ ജനിച്ച, കേരളത്തിൽെറ 'സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യുമായിട്ടുള്ള വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. ഇവരുടെ വിവാഹം 24 ജനുവരി 1934 ൽ ആയിരുന്നു. മദ്രാസിൽ മെഡിസിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു വിവാഹാലോചന ലഭിച്ചത്. വിവാഹത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ലെഫ്. കേണൽ. രാജ അപ്പോൾ തന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1933 ൽ തന്നെ ''പള്ളികെട്ടിന്റെ'' (തിരുവിതാംകൂർ രാജകുമാരിമാരുടെ വിവാഹം) ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ''സുന്ദരവിലാസം കൊട്ടാരം'' മുതൽ പടിഞ്ഞാറേക്കോട്ട വരെ വിസ്തൃതമായ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് പന്തലും മറ്റ് വേദികളും ഉയർന്നിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും കേരളത്തിലേയും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ''പള്ളിക്കെട്ടിൽ'' പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. വിവാഹത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൽ ഒരാഴ്ചയോളം നീണ്ടു നിന്നു. വിവാഹശേഷം ലെഫ്. കേണൽ. രാജ കാർത്തിക തിരുനാളിനോപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. 17 കാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാളും 26 കാരനായ ഗോദവർമ്മ രാജയും വിവാഹ ശേഷം കുറച്ചു കാലം മധുവിധു ആഘോഷിക്കാൻ കോവളത്തായിരുന്നു താമസം. ഈ സമയത്താണ് കോവളത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി മനസ്സിലാക്കിയ ഗോദവർമ്മ രാജ, അവിടം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയാക്കി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. കാർത്തിക തിരുനാളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം ഗോദവർമ്മ രാജ '''തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോർസ്''' ൽ ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' ആയി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു.<ref>http://www.kovalamhotels.com/ KOVALAM - PARADISE OF SOUTH INDIA </ref><ref>https://en.wikivoyage.org/wiki/Kovalam Kovalam Wikivoyage ''In 1936, the next Queen, HH Karthika Thirunal choose this palace for her honeymoon with her newly wed husband, G.V. Raja. It was Prince Consort G.V Raja who found immense tourist potentiality of the region and decided promote the region among state guests, by inviting Thomas Cook & Sons- UK to develop the region. The Maharaja of Travancore soon started hosting regular state banquets and accommodation of his European guests in Kovalam Haylcon Palace. This made the beach popular among European families living in nearby Madras and Bombay Presidencies as well as elite Travancore families to spend their holidays. Thus, the move helped to lay foundations of modern tourism industry in South India.''</ref>ഈ കേണൽ ജി.വി. രാജയാണ് പിന്നീട് ‘’’കേരളത്തിലെ കായികവിനോദത്തിൻടേയും ടൂറിസത്തിൻടേയും രാജാവ്’’’ ആയി അറിയപ്പെട്ടത്. അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവaർമ്മ (1944ലിൽ, ആറാമത്തെ വയസ്സിൽ, ഹൃദയസംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ഭായി, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യകാരി അശ്വതിതിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർ കാർത്തിക തിരുനാൾ കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജാ ദമ്പതികളുടെ മക്കളാണ്.ചെറുപ്പത്തിലെ മരിച്ച അനന്തരവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് പണിയിച്ചതാണ്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ‘’’എസ്എടി ആശുപത്രി’’’. <ref>രാജകുടുംബത്തിന്റെ/ കണ്ണീർ തോരുന്നില്ല! മനോരമഓണ്ലൈെൻ – 2012 ജനു 28, ശനി : 'ആറാം വയസ്സിലാണ് അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവര്മ്യുടെ വേര്പാിട്. 1944ൽ ആയിരുന്നു അത്. ജന്മനാ അനാരോഗ്യമുള്ള കുട്ടിയായിരുന്നു. റുമാറ്റിക് ഹാര്ട്ട്ല എന്ന ഹൃദയത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമായിരുന്നു. രോഗത്തിന്റെട കാഠിന്യത്തെ കുറിച്ചു ഡോക്ടര്മാനർ ഞങ്ങളെ ആരെയും അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. കഴിവുറ്റ ഡോക്ടര്മാ രോ ചികില്സാആസൗകര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. സൂക്ഷിച്ചു വളര്ത്തിണമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളെ പോലെ അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും ഒാടാനും ചാടാനുമെല്ലാം വിട്ടു. കേരളത്തിൽ നല്ല മഴയുള്ള സമയമായിരുന്നു. ഈര്പ്പടവും തണുപ്പും നല്ലതലെ്ലന്നു ഡോക്ടര്മാലർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു കാര്ത്തി ക തിരുനാളും ഭര്ത്താ വ് കേണൽ ഗോദവര്മുരാജയും അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും കൂട്ടി കന്യാകുമാരിയിലേക്കു പോയി. അവിടെ മഴയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം അവിട്ടം തിരുനാൾ അമ്മയോടു പേടിയാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു. പിന്നെ ഇരുട്ടാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു, കണ്ണ് കാണുന്നിലെ്ലന്നു പറഞ്ഞു. പതിയെ ബോധം മറഞ്ഞു. മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി.</ref> ==പൂർണ്ണനാമം == ''' ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിധർമ്മവർദ്ധിനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി, ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ''' ==ഇതും കാണുക== [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] {{Travancore}} ==അവലംബം== {{commonscat|Karthika Thirunal Lakshmi Bayi}} <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] mo0mzlm54qnok87zk94jcxtedii9tp5 4643914 4643843 2026-07-06T07:32:05Z Malikaveedu 16584 4643914 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Karthika_Thirunal_Lakshmi_Bayi}} {{Infobox royalty | name = Karthika Thirunal Lakshmi Bayi | succession = [[Maharani of Travancore]]; Attingal Mootha Thampuran | image = Karthika Thirunal Thampuratti.jpg | caption = | reign = (1985–2008 Titular Maharani) | coronation = | full_name = ''Sree Padmanabhasevini Vanchidarma Vardhini Raja Rajeshwari Maharani Karthika Thirunal Lakshmi Bayi, Attingal Mootha Thampuran and the Maharani of Travancore'' | birth_date = {{birth date|df=yes|1916|09|17}} | birth_place = Travancore | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|06|08|1916|09|17}} | death_place = Thiruvananthapuram | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor = [[Sethu Lakshmi Bayi]] | suc_type = | heir = | successor = [[Uthram Thirunal Lalaithamba Bhai]] (2008 June to November 2008 ) [[ Karthika Thirunal Indira Bai ]](2008 November to 2017 July ) current ; Bharani Thirunal Rukmini Bayi | spouse = {{Marriage|[[G. V. Raja|Lt. Col. P. R. Godavarma Raja]] of [[Poonjar dynasty|Poonjar Royal House]]|1934|1971|end=died}} | issue = {{plainlist| * Avittom Thirunal Rama Varma * [[Pooyam Thirunal Gowri Parvathi Bayi]] * [[Aswathi Thirunal Gowri Lakshmi Bayi]] * [[Moolam Thirunal Rama Varma]]}} | house = {{plainlist| * [[Travancore royal family|Venad Swaroopam]] * Kulasekhara (Second Chera) Royal Dynasty}} | father = Pooram Nal Ravi Varma of [[Kilimanur Palace]] | mother = Amma Maharani Moolam Thirunal Sethu Parvathi Bayi | religion = [[Hinduism]] | signature = }} തിരുവിതാംകൂറിലെ അവസാനത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ ശ്രീ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുടെയും ഏക സഹോദരിയായിരുന്നു '''മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി''' (1916-2008). സ്വാതന്ത്രത്തിനും മുന്നും പിന്നുമുള്ള ഒട്ടേറെ ചരിത്ര മൂഹുത്തങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുള്ള കാർത്തിക തിരുനാൾ ഒരു ബഹുഭാഷ പണ്ഡിത കൂടി ആയിരുന്നു. അമ്മ മഹാറാണി [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]]യുടെയും കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ തമ്പുരാന്റെയും ഏക മകളായി ജനിച്ച കാർത്തിക തിരുനാൾ, വിവാഹം കഴിച്ചത് കേരളത്തിൽെറ ''സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യെയാണ്. <ref>oneindia.in http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408215513/http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html |date=2014-04-08 }} ''ഇംഗ്ലീഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, സംസ്‌കൃതം ഭാഷകൾ അനായാസമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ''</ref> തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായത്തിൽ, സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശികൾ അവരുടെ കുട്ടികളായിരുന്നു. അതിനാൽ തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ മഹാരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനം അവർ വഹിച്ചുതോടൊപ്പം ആറ്റിങ്ങൽ റാണി എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. 2013-ൽ, അവരുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക മകൻ മൂലം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ അമ്മാവന്മാരുടെ പിൻഗാമിയായി തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവെന്ന അധികാരമേറ്റു, [[പ്രമാണം:Karthika thirunal and brother.jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''കാർത്തിക തിരുനാൾ കുട്ടിക്കാലത്തു സഹോദരൻ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോടൊപ്പം''']] കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ മൂത്ത തമ്പുരാനും സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും ചിത്രമെഴുത്തുതമ്പുരാൻ രാജാ രവി വർമ്മയുടെ സഹോദരീതനയനും ആയ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാന്റെയും തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അമ്മ മഹാറാണി [[മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]]യുടെയും ഏക മകളായി 1916ന്‌ സെപ്‌റ്റംബർ 17നാണ്‌ ലക്ഷമിഭായി തമ്പുരാട്ടിയുടെ ജനനം. ചെറുപ്പം മുതല്ക്കേ കാർത്തിക തിരുനാളിന് സംഗീതത്തിൽ അതിയായ താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിത്തിര തിരുനാൾ മഹാരാജാവ് പ്രശസ്ത കർണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന ഹരികേശനെല്ലൂർ മുത്തയ്യ ഭാഗവതരെ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ സംഗീത അധ്യാപകനായി നിയമിച്ചു. കാർത്തിക തിരുനാൾ വളരെ നല്ല ഒരു നർത്തകി കൂടി ആയിരുന്നു. പക്ഷെ രാജകുമാരി ആയിരുന്നതിനാൽ ഒരിക്കലും പൊതുവേദിയിൽ പടാനോ നൃത്തം ചെയ്യാനോ അനുമതി ഇല്ലായിരിന്നു. പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത ട്യുടര്മാരുടെ കീഴിൽ ആയിരുന്നു കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. മലയാളം, സംസ്കൃതം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടി. കടൽ കടക്കുന്നതിനെതിരെ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു 1933 ൽ പതിനാറുകാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാൾ ''അമ്മ മഹാറാണിയോടൊപ്പം'' വിദേശ യാത്ര നടത്തി. കൂടാതെ 1935-ലെ ''ആൾ ഇന്ത്യൻ വിമൻസ് കോൺഫറൻസിൽ '' പന്ഗെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231175747/http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history |date=2013-12-31 }} Maharani Karthika Thirunal:Witnessing History by UMA MAHESWARI</ref> ==വിവാഹം== [[പ്രമാണം:Karthika Thirunal LB.jpg|ലഘുചിത്രം|റാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ]] 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ വിവാഹത്തെ പറ്റി രാജ കുടുംബം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. സാധാരണയായി കോയിത്തമ്പുരാന്മാരെയാണ് തിരുവിതാംകൂർ റാണിമാർക്കും രാജകുമാരിമാർക്കും ആലോചിച്ചിരുന്നത്..<ref>{{cite book|last1=Mewat|first1=Mahi|title=The Indian Encyclopaedia|page=4690|accessdate=12 December 2015}}</ref> [[പ്രമാണം:Lt. Col. Godavarma Raja of Travancore (1938).jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''Lt. Col. പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ'''-''തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മിലിടറിയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്ന സമയത്തെടുത്ത ചിത്രം'']] കാർത്തിക തിരുനാളിന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പൂഞ്ഞാർ കോയിക്കൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം കൊട്ടാരത്തിൽ ജനിച്ച, കേരളത്തിൽെറ 'സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യുമായിട്ടുള്ള വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. ഇവരുടെ വിവാഹം 24 ജനുവരി 1934 ൽ ആയിരുന്നു. മദ്രാസിൽ മെഡിസിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു വിവാഹാലോചന ലഭിച്ചത്. വിവാഹത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ലെഫ്. കേണൽ. രാജ അപ്പോൾ തന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1933 ൽ തന്നെ ''പള്ളികെട്ടിന്റെ'' (തിരുവിതാംകൂർ രാജകുമാരിമാരുടെ വിവാഹം) ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ''സുന്ദരവിലാസം കൊട്ടാരം'' മുതൽ പടിഞ്ഞാറേക്കോട്ട വരെ വിസ്തൃതമായ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് പന്തലും മറ്റ് വേദികളും ഉയർന്നിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും കേരളത്തിലേയും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ''പള്ളിക്കെട്ടിൽ'' പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. വിവാഹത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൽ ഒരാഴ്ചയോളം നീണ്ടു നിന്നു. വിവാഹശേഷം ലെഫ്. കേണൽ. രാജ കാർത്തിക തിരുനാളിനോപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. 17 കാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാളും 26 കാരനായ ഗോദവർമ്മ രാജയും വിവാഹ ശേഷം കുറച്ചു കാലം മധുവിധു ആഘോഷിക്കാൻ കോവളത്തായിരുന്നു താമസം. ഈ സമയത്താണ് കോവളത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി മനസ്സിലാക്കിയ ഗോദവർമ്മ രാജ, അവിടം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയാക്കി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. കാർത്തിക തിരുനാളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം ഗോദവർമ്മ രാജ '''തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോർസ്''' ൽ ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' ആയി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു.<ref>http://www.kovalamhotels.com/ KOVALAM - PARADISE OF SOUTH INDIA </ref><ref>https://en.wikivoyage.org/wiki/Kovalam Kovalam Wikivoyage ''In 1936, the next Queen, HH Karthika Thirunal choose this palace for her honeymoon with her newly wed husband, G.V. Raja. It was Prince Consort G.V Raja who found immense tourist potentiality of the region and decided promote the region among state guests, by inviting Thomas Cook & Sons- UK to develop the region. The Maharaja of Travancore soon started hosting regular state banquets and accommodation of his European guests in Kovalam Haylcon Palace. This made the beach popular among European families living in nearby Madras and Bombay Presidencies as well as elite Travancore families to spend their holidays. Thus, the move helped to lay foundations of modern tourism industry in South India.''</ref>ഈ കേണൽ ജി.വി. രാജയാണ് പിന്നീട് ‘’’കേരളത്തിലെ കായികവിനോദത്തിൻടേയും ടൂറിസത്തിൻടേയും രാജാവ്’’’ ആയി അറിയപ്പെട്ടത്. അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവaർമ്മ (1944ലിൽ, ആറാമത്തെ വയസ്സിൽ, ഹൃദയസംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ഭായി, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യകാരി അശ്വതിതിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർ കാർത്തിക തിരുനാൾ കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജാ ദമ്പതികളുടെ മക്കളാണ്.ചെറുപ്പത്തിലെ മരിച്ച അനന്തരവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് പണിയിച്ചതാണ്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ‘’’എസ്എടി ആശുപത്രി’’’. <ref>രാജകുടുംബത്തിന്റെ/ കണ്ണീർ തോരുന്നില്ല! മനോരമഓണ്ലൈെൻ – 2012 ജനു 28, ശനി : 'ആറാം വയസ്സിലാണ് അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവര്മ്യുടെ വേര്പാിട്. 1944ൽ ആയിരുന്നു അത്. ജന്മനാ അനാരോഗ്യമുള്ള കുട്ടിയായിരുന്നു. റുമാറ്റിക് ഹാര്ട്ട്ല എന്ന ഹൃദയത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമായിരുന്നു. രോഗത്തിന്റെട കാഠിന്യത്തെ കുറിച്ചു ഡോക്ടര്മാനർ ഞങ്ങളെ ആരെയും അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. കഴിവുറ്റ ഡോക്ടര്മാ രോ ചികില്സാആസൗകര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. സൂക്ഷിച്ചു വളര്ത്തിണമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളെ പോലെ അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും ഒാടാനും ചാടാനുമെല്ലാം വിട്ടു. കേരളത്തിൽ നല്ല മഴയുള്ള സമയമായിരുന്നു. ഈര്പ്പടവും തണുപ്പും നല്ലതലെ്ലന്നു ഡോക്ടര്മാലർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു കാര്ത്തി ക തിരുനാളും ഭര്ത്താ വ് കേണൽ ഗോദവര്മുരാജയും അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും കൂട്ടി കന്യാകുമാരിയിലേക്കു പോയി. അവിടെ മഴയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം അവിട്ടം തിരുനാൾ അമ്മയോടു പേടിയാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു. പിന്നെ ഇരുട്ടാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു, കണ്ണ് കാണുന്നിലെ്ലന്നു പറഞ്ഞു. പതിയെ ബോധം മറഞ്ഞു. മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി.</ref> ==പൂർണ്ണനാമം == ''' ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിധർമ്മവർദ്ധിനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി, ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ''' ==ഇതും കാണുക== [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] {{Travancore}} ==അവലംബം== {{commonscat|Karthika Thirunal Lakshmi Bayi}} <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] azaxx0kp61kckeew1wyaan7r6oyb5s4 4643915 4643914 2026-07-06T07:34:10Z Malikaveedu 16584 4643915 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Karthika_Thirunal_Lakshmi_Bayi}} {{Infobox royalty | name = Karthika Thirunal Lakshmi Bayi | succession = [[Maharani of Travancore]]; Attingal Mootha Thampuran | image = Karthika Thirunal Thampuratti.jpg | caption = | reign = (1985–2008 Titular Maharani) | coronation = | full_name = ''Sree Padmanabhasevini Vanchidarma Vardhini Raja Rajeshwari Maharani Karthika Thirunal Lakshmi Bayi, Attingal Mootha Thampuran and the Maharani of Travancore'' | birth_date = {{birth date|df=yes|1916|09|17}} | birth_place = Travancore | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|06|08|1916|09|17}} | death_place = Thiruvananthapuram | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor = [[Sethu Lakshmi Bayi]] | suc_type = | heir = | successor = [[Uthram Thirunal Lalaithamba Bhai]] (2008 June to November 2008 ) [[ Karthika Thirunal Indira Bai ]](2008 November to 2017 July ) current ; Bharani Thirunal Rukmini Bayi | spouse = {{Marriage|[[G. V. Raja|Lt. Col. P. R. Godavarma Raja]] of [[Poonjar dynasty|Poonjar Royal House]]|1934|1971|end=died}} | issue = {{plainlist| * Avittom Thirunal Rama Varma * [[Pooyam Thirunal Gowri Parvathi Bayi]] * [[Aswathi Thirunal Gowri Lakshmi Bayi]] * [[Moolam Thirunal Rama Varma]]}} | house = {{plainlist| * [[Travancore royal family|Venad Swaroopam]] * Kulasekhara (Second Chera) Royal Dynasty}} | father = Pooram Nal Ravi Varma of [[Kilimanur Palace]] | mother = Amma Maharani Moolam Thirunal Sethu Parvathi Bayi | religion = [[Hinduism]] | signature = }} തിരുവിതാംകൂറിലെ അവസാനത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ ശ്രീ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുടെയും ഏക സഹോദരിയായിരുന്നു '''മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി''' (1916-2008). തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായത്തിൽ, സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശികൾ അവരുടെ കുട്ടികളായിരുന്നു. അതിനാൽ തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ മഹാരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനം അവർ വഹിച്ചുതോടൊപ്പം ആറ്റിങ്ങൽ റാണി എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. 2013-ൽ, അവരുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക മകൻ മൂലം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ അമ്മാവന്മാരുടെ പിൻഗാമിയായി തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവെന്ന സ്ഥാനമേറ്റു. സ്വാതന്ത്രത്തിനും മുന്നും പിന്നുമുള്ള ഒട്ടേറെ ചരിത്ര മൂഹുത്തങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുള്ള കാർത്തിക തിരുനാൾ ഒരു ബഹുഭാഷ പണ്ഡിത കൂടി ആയിരുന്നു. അമ്മ മഹാറാണി [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]]യുടെയും കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ തമ്പുരാന്റെയും ഏക മകളായി ജനിച്ച കാർത്തിക തിരുനാൾ, വിവാഹം കഴിച്ചത് കേരളത്തിൽെറ ''സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യെയാണ്. <ref>oneindia.in http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408215513/http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html |date=2014-04-08 }} ''ഇംഗ്ലീഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, സംസ്‌കൃതം ഭാഷകൾ അനായാസമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ''</ref> == ആദ്യകാലം == [[പ്രമാണം:Karthika thirunal and brother.jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''കാർത്തിക തിരുനാൾ കുട്ടിക്കാലത്തു സഹോദരൻ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോടൊപ്പം''']] കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ മൂത്ത തമ്പുരാനും സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും ചിത്രമെഴുത്തുതമ്പുരാൻ രാജാ രവി വർമ്മയുടെ സഹോദരീതനയനും ആയ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാന്റെയും തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അമ്മ മഹാറാണി [[മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]]യുടെയും ഏക മകളായി 1916ന്‌ സെപ്‌റ്റംബർ 17നാണ്‌ ലക്ഷമിഭായി തമ്പുരാട്ടിയുടെ ജനനം. ചെറുപ്പം മുതല്ക്കേ കാർത്തിക തിരുനാളിന് സംഗീതത്തിൽ അതിയായ താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിത്തിര തിരുനാൾ മഹാരാജാവ് പ്രശസ്ത കർണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന ഹരികേശനെല്ലൂർ മുത്തയ്യ ഭാഗവതരെ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ സംഗീത അധ്യാപകനായി നിയമിച്ചു. കാർത്തിക തിരുനാൾ വളരെ നല്ല ഒരു നർത്തകി കൂടി ആയിരുന്നു. പക്ഷെ രാജകുമാരി ആയിരുന്നതിനാൽ ഒരിക്കലും പൊതുവേദിയിൽ പടാനോ നൃത്തം ചെയ്യാനോ അനുമതി ഇല്ലായിരിന്നു. പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത ട്യുടര്മാരുടെ കീഴിൽ ആയിരുന്നു കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. മലയാളം, സംസ്കൃതം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടി. കടൽ കടക്കുന്നതിനെതിരെ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു 1933 ൽ പതിനാറുകാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാൾ ''അമ്മ മഹാറാണിയോടൊപ്പം'' വിദേശ യാത്ര നടത്തി. കൂടാതെ 1935-ലെ ''ആൾ ഇന്ത്യൻ വിമൻസ് കോൺഫറൻസിൽ '' പന്ഗെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231175747/http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history |date=2013-12-31 }} Maharani Karthika Thirunal:Witnessing History by UMA MAHESWARI</ref> ==വിവാഹം== [[പ്രമാണം:Karthika Thirunal LB.jpg|ലഘുചിത്രം|റാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ]] 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ വിവാഹത്തെ പറ്റി രാജ കുടുംബം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. സാധാരണയായി കോയിത്തമ്പുരാന്മാരെയാണ് തിരുവിതാംകൂർ റാണിമാർക്കും രാജകുമാരിമാർക്കും ആലോചിച്ചിരുന്നത്..<ref>{{cite book|last1=Mewat|first1=Mahi|title=The Indian Encyclopaedia|page=4690|accessdate=12 December 2015}}</ref> [[പ്രമാണം:Lt. Col. Godavarma Raja of Travancore (1938).jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''Lt. Col. പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ'''-''തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മിലിടറിയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്ന സമയത്തെടുത്ത ചിത്രം'']] കാർത്തിക തിരുനാളിന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പൂഞ്ഞാർ കോയിക്കൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം കൊട്ടാരത്തിൽ ജനിച്ച, കേരളത്തിൽെറ 'സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യുമായിട്ടുള്ള വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. ഇവരുടെ വിവാഹം 24 ജനുവരി 1934 ൽ ആയിരുന്നു. മദ്രാസിൽ മെഡിസിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു വിവാഹാലോചന ലഭിച്ചത്. വിവാഹത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ലെഫ്. കേണൽ. രാജ അപ്പോൾ തന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1933 ൽ തന്നെ ''പള്ളികെട്ടിന്റെ'' (തിരുവിതാംകൂർ രാജകുമാരിമാരുടെ വിവാഹം) ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ''സുന്ദരവിലാസം കൊട്ടാരം'' മുതൽ പടിഞ്ഞാറേക്കോട്ട വരെ വിസ്തൃതമായ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് പന്തലും മറ്റ് വേദികളും ഉയർന്നിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും കേരളത്തിലേയും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ''പള്ളിക്കെട്ടിൽ'' പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. വിവാഹത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൽ ഒരാഴ്ചയോളം നീണ്ടു നിന്നു. വിവാഹശേഷം ലെഫ്. കേണൽ. രാജ കാർത്തിക തിരുനാളിനോപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. 17 കാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാളും 26 കാരനായ ഗോദവർമ്മ രാജയും വിവാഹ ശേഷം കുറച്ചു കാലം മധുവിധു ആഘോഷിക്കാൻ കോവളത്തായിരുന്നു താമസം. ഈ സമയത്താണ് കോവളത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി മനസ്സിലാക്കിയ ഗോദവർമ്മ രാജ, അവിടം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയാക്കി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. കാർത്തിക തിരുനാളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം ഗോദവർമ്മ രാജ '''തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോർസ്''' ൽ ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' ആയി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു.<ref>http://www.kovalamhotels.com/ KOVALAM - PARADISE OF SOUTH INDIA </ref><ref>https://en.wikivoyage.org/wiki/Kovalam Kovalam Wikivoyage ''In 1936, the next Queen, HH Karthika Thirunal choose this palace for her honeymoon with her newly wed husband, G.V. Raja. It was Prince Consort G.V Raja who found immense tourist potentiality of the region and decided promote the region among state guests, by inviting Thomas Cook & Sons- UK to develop the region. The Maharaja of Travancore soon started hosting regular state banquets and accommodation of his European guests in Kovalam Haylcon Palace. This made the beach popular among European families living in nearby Madras and Bombay Presidencies as well as elite Travancore families to spend their holidays. Thus, the move helped to lay foundations of modern tourism industry in South India.''</ref>ഈ കേണൽ ജി.വി. രാജയാണ് പിന്നീട് ‘’’കേരളത്തിലെ കായികവിനോദത്തിൻടേയും ടൂറിസത്തിൻടേയും രാജാവ്’’’ ആയി അറിയപ്പെട്ടത്. അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവaർമ്മ (1944ലിൽ, ആറാമത്തെ വയസ്സിൽ, ഹൃദയസംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ഭായി, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യകാരി അശ്വതിതിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർ കാർത്തിക തിരുനാൾ കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജാ ദമ്പതികളുടെ മക്കളാണ്.ചെറുപ്പത്തിലെ മരിച്ച അനന്തരവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് പണിയിച്ചതാണ്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ‘’’എസ്എടി ആശുപത്രി’’’. <ref>രാജകുടുംബത്തിന്റെ/ കണ്ണീർ തോരുന്നില്ല! മനോരമഓണ്ലൈെൻ – 2012 ജനു 28, ശനി : 'ആറാം വയസ്സിലാണ് അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവര്മ്യുടെ വേര്പാിട്. 1944ൽ ആയിരുന്നു അത്. ജന്മനാ അനാരോഗ്യമുള്ള കുട്ടിയായിരുന്നു. റുമാറ്റിക് ഹാര്ട്ട്ല എന്ന ഹൃദയത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമായിരുന്നു. രോഗത്തിന്റെട കാഠിന്യത്തെ കുറിച്ചു ഡോക്ടര്മാനർ ഞങ്ങളെ ആരെയും അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. കഴിവുറ്റ ഡോക്ടര്മാ രോ ചികില്സാആസൗകര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. സൂക്ഷിച്ചു വളര്ത്തിണമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളെ പോലെ അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും ഒാടാനും ചാടാനുമെല്ലാം വിട്ടു. കേരളത്തിൽ നല്ല മഴയുള്ള സമയമായിരുന്നു. ഈര്പ്പടവും തണുപ്പും നല്ലതലെ്ലന്നു ഡോക്ടര്മാലർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു കാര്ത്തി ക തിരുനാളും ഭര്ത്താ വ് കേണൽ ഗോദവര്മുരാജയും അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും കൂട്ടി കന്യാകുമാരിയിലേക്കു പോയി. അവിടെ മഴയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം അവിട്ടം തിരുനാൾ അമ്മയോടു പേടിയാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു. പിന്നെ ഇരുട്ടാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു, കണ്ണ് കാണുന്നിലെ്ലന്നു പറഞ്ഞു. പതിയെ ബോധം മറഞ്ഞു. മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി.</ref> ==പൂർണ്ണനാമം == ''' ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിധർമ്മവർദ്ധിനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി, ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ''' ==ഇതും കാണുക== [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] {{Travancore}} ==അവലംബം== {{commonscat|Karthika Thirunal Lakshmi Bayi}} <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] 70dn9qnk0eztraecy1xgj93fqo0hrn1 4643916 4643915 2026-07-06T07:41:30Z Malikaveedu 16584 4643916 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Karthika_Thirunal_Lakshmi_Bayi}} {{Infobox royalty | name = കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി | succession = [[തിരുവിതാംകൂർ മഹാറാണി]]; ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്ത തമ്പുരാൻ | image = Karthika Thirunal Thampuratti.jpg | caption = | reign = (1985–2008 Titular Maharani) | coronation = | full_name = ''Sree Padmanabhasevini Vanchidarma Vardhini Raja Rajeshwari Maharani Karthika Thirunal Lakshmi Bayi, Attingal Mootha Thampuran and the Maharani of Travancore'' | birth_date = {{birth date|df=yes|1916|09|17}} | birth_place = തിരുവിതാംകൂർ | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|06|08|1916|09|17}} | death_place = തിരുവനന്തപുരം | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor = [[സേതു ലക്ഷ്മി ബായി]] | suc_type = | heir = | successor = [[ഉത്രം തിരുനാൾ ലലൈതാംബ ഭായി]] (2008 June to November 2008 ) [[കാർത്തിക തിരുനാൾ ഇന്ദിരാ ബായി ]](2008 November to 2017 July ) ഇപ്പോൾ ; ഭരണി തിരുനാൾ രുക്മിണി ബായി | spouse = {{Marriage|[[G. V. Raja|Lt. Col. P. R. Godavarma Raja]] of [[Poonjar dynasty|Poonjar Royal House]]|1934|1971|end=died}} | issue = {{plainlist| * അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ * [[പൂയം തിരുനാൾ ഗൗരി പാർവതി ബായി]] * [[അശ്വതി തിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മി ബായി]] * [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]}} | house = {{plainlist| * [[Travancore royal family|വേണാട് സ്വരൂപം]] * കുലശേഖര (രണ്ടാം ചേര) രാജവംശം}} | father = [[കിളിമാനൂർ കൊട്ടാര]]ത്തിലെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ | mother = അമ്മ മഹാറാണി മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവതി ബായി | religion = [[ഹിന്ദുമതം]] | signature = }} തിരുവിതാംകൂറിലെ അവസാനത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ ശ്രീ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുടെയും ഏക സഹോദരിയായിരുന്നു '''മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി''' (1916-2008). തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായത്തിൽ, സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശികൾ അവരുടെ കുട്ടികളായിരുന്നു. അതിനാൽ തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ മഹാരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനം അവർ വഹിച്ചുതോടൊപ്പം ആറ്റിങ്ങൽ റാണി എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. 2013-ൽ, അവരുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക മകൻ മൂലം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ അമ്മാവന്മാരുടെ പിൻഗാമിയായി തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവെന്ന സ്ഥാനമേറ്റു. സ്വാതന്ത്രത്തിനും മുന്നും പിന്നുമുള്ള ഒട്ടേറെ ചരിത്ര മൂഹുത്തങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുള്ള കാർത്തിക തിരുനാൾ ഒരു ബഹുഭാഷ പണ്ഡിത കൂടി ആയിരുന്നു. അമ്മ മഹാറാണി [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]]യുടെയും കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ തമ്പുരാന്റെയും ഏക മകളായി ജനിച്ച കാർത്തിക തിരുനാൾ, വിവാഹം കഴിച്ചത് കേരളത്തിൽെറ ''സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യെയാണ്. <ref>oneindia.in http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408215513/http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html |date=2014-04-08 }} ''ഇംഗ്ലീഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, സംസ്‌കൃതം ഭാഷകൾ അനായാസമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ''</ref> == ആദ്യകാലം == [[പ്രമാണം:Karthika thirunal and brother.jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''കാർത്തിക തിരുനാൾ കുട്ടിക്കാലത്തു സഹോദരൻ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോടൊപ്പം''']] കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ മൂത്ത തമ്പുരാനും സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും ചിത്രമെഴുത്തുതമ്പുരാൻ രാജാ രവി വർമ്മയുടെ സഹോദരീതനയനും ആയ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാന്റെയും തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അമ്മ മഹാറാണി [[മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]]യുടെയും ഏക മകളായി 1916ന്‌ സെപ്‌റ്റംബർ 17നാണ്‌ ലക്ഷമിഭായി തമ്പുരാട്ടിയുടെ ജനനം. ചെറുപ്പം മുതല്ക്കേ കാർത്തിക തിരുനാളിന് സംഗീതത്തിൽ അതിയായ താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിത്തിര തിരുനാൾ മഹാരാജാവ് പ്രശസ്ത കർണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന ഹരികേശനെല്ലൂർ മുത്തയ്യ ഭാഗവതരെ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ സംഗീത അധ്യാപകനായി നിയമിച്ചു. കാർത്തിക തിരുനാൾ വളരെ നല്ല ഒരു നർത്തകി കൂടി ആയിരുന്നു. പക്ഷെ രാജകുമാരി ആയിരുന്നതിനാൽ ഒരിക്കലും പൊതുവേദിയിൽ പടാനോ നൃത്തം ചെയ്യാനോ അനുമതി ഇല്ലായിരിന്നു. പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത ട്യുടര്മാരുടെ കീഴിൽ ആയിരുന്നു കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. മലയാളം, സംസ്കൃതം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടി. കടൽ കടക്കുന്നതിനെതിരെ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു 1933 ൽ പതിനാറുകാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാൾ ''അമ്മ മഹാറാണിയോടൊപ്പം'' വിദേശ യാത്ര നടത്തി. കൂടാതെ 1935-ലെ ''ആൾ ഇന്ത്യൻ വിമൻസ് കോൺഫറൻസിൽ '' പന്ഗെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231175747/http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history |date=2013-12-31 }} Maharani Karthika Thirunal:Witnessing History by UMA MAHESWARI</ref> ==വിവാഹം== [[പ്രമാണം:Karthika Thirunal LB.jpg|ലഘുചിത്രം|റാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ യൌവ്വന കാലത്ത്.]] 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ വിവാഹത്തെ പറ്റി രാജ കുടുംബം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. സാധാരണയായി കോയിത്തമ്പുരാന്മാരെയാണ് തിരുവിതാംകൂർ റാണിമാർക്കും രാജകുമാരിമാർക്കും ആലോചിച്ചിരുന്നത്..<ref>{{cite book|last1=Mewat|first1=Mahi|title=The Indian Encyclopaedia|page=4690|accessdate=12 December 2015}}</ref> [[പ്രമാണം:Lt. Col. Godavarma Raja of Travancore (1938).jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''Lt. Col. പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ'''-''തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മിലിടറിയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്ന സമയത്തെടുത്ത ചിത്രം'']] കാർത്തിക തിരുനാളിന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പൂഞ്ഞാർ കോയിക്കൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം കൊട്ടാരത്തിൽ ജനിച്ച, കേരളത്തിൽെറ 'സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യുമായിട്ടുള്ള വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. ഇവരുടെ വിവാഹം 24 ജനുവരി 1934 ൽ ആയിരുന്നു. മദ്രാസിൽ മെഡിസിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു വിവാഹാലോചന ലഭിച്ചത്. വിവാഹത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ലെഫ്. കേണൽ. രാജ അപ്പോൾ തന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1933 ൽ തന്നെ ''പള്ളികെട്ടിന്റെ'' (തിരുവിതാംകൂർ രാജകുമാരിമാരുടെ വിവാഹം) ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ''സുന്ദരവിലാസം കൊട്ടാരം'' മുതൽ പടിഞ്ഞാറേക്കോട്ട വരെ വിസ്തൃതമായ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് പന്തലും മറ്റ് വേദികളും ഉയർന്നിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും കേരളത്തിലേയും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ''പള്ളിക്കെട്ടിൽ'' പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. വിവാഹത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൽ ഒരാഴ്ചയോളം നീണ്ടു നിന്നു. വിവാഹശേഷം ലെഫ്. കേണൽ. രാജ കാർത്തിക തിരുനാളിനോപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. 17 കാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാളും 26 കാരനായ ഗോദവർമ്മ രാജയും വിവാഹ ശേഷം കുറച്ചു കാലം മധുവിധു ആഘോഷിക്കാൻ കോവളത്തായിരുന്നു താമസം. ഈ സമയത്താണ് കോവളത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി മനസ്സിലാക്കിയ ഗോദവർമ്മ രാജ, അവിടം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയാക്കി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. കാർത്തിക തിരുനാളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം ഗോദവർമ്മ രാജ '''തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോർസ്''' ൽ ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' ആയി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു.<ref>http://www.kovalamhotels.com/ KOVALAM - PARADISE OF SOUTH INDIA </ref><ref>https://en.wikivoyage.org/wiki/Kovalam Kovalam Wikivoyage ''In 1936, the next Queen, HH Karthika Thirunal choose this palace for her honeymoon with her newly wed husband, G.V. Raja. It was Prince Consort G.V Raja who found immense tourist potentiality of the region and decided promote the region among state guests, by inviting Thomas Cook & Sons- UK to develop the region. The Maharaja of Travancore soon started hosting regular state banquets and accommodation of his European guests in Kovalam Haylcon Palace. This made the beach popular among European families living in nearby Madras and Bombay Presidencies as well as elite Travancore families to spend their holidays. Thus, the move helped to lay foundations of modern tourism industry in South India.''</ref>ഈ കേണൽ ജി.വി. രാജയാണ് പിന്നീട് ‘’’കേരളത്തിലെ കായികവിനോദത്തിൻടേയും ടൂറിസത്തിൻടേയും രാജാവ്’’’ ആയി അറിയപ്പെട്ടത്. അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവaർമ്മ (1944ലിൽ, ആറാമത്തെ വയസ്സിൽ, ഹൃദയസംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ഭായി, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യകാരി അശ്വതിതിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർ കാർത്തിക തിരുനാൾ കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജാ ദമ്പതികളുടെ മക്കളാണ്.ചെറുപ്പത്തിലെ മരിച്ച അനന്തരവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് പണിയിച്ചതാണ്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ‘’’എസ്എടി ആശുപത്രി’’’. <ref>രാജകുടുംബത്തിന്റെ/ കണ്ണീർ തോരുന്നില്ല! മനോരമഓണ്ലൈെൻ – 2012 ജനു 28, ശനി : 'ആറാം വയസ്സിലാണ് അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവര്മ്യുടെ വേര്പാിട്. 1944ൽ ആയിരുന്നു അത്. ജന്മനാ അനാരോഗ്യമുള്ള കുട്ടിയായിരുന്നു. റുമാറ്റിക് ഹാര്ട്ട്ല എന്ന ഹൃദയത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമായിരുന്നു. രോഗത്തിന്റെട കാഠിന്യത്തെ കുറിച്ചു ഡോക്ടര്മാനർ ഞങ്ങളെ ആരെയും അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. കഴിവുറ്റ ഡോക്ടര്മാ രോ ചികില്സാആസൗകര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. സൂക്ഷിച്ചു വളര്ത്തിണമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളെ പോലെ അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും ഒാടാനും ചാടാനുമെല്ലാം വിട്ടു. കേരളത്തിൽ നല്ല മഴയുള്ള സമയമായിരുന്നു. ഈര്പ്പടവും തണുപ്പും നല്ലതലെ്ലന്നു ഡോക്ടര്മാലർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു കാര്ത്തി ക തിരുനാളും ഭര്ത്താ വ് കേണൽ ഗോദവര്മുരാജയും അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും കൂട്ടി കന്യാകുമാരിയിലേക്കു പോയി. അവിടെ മഴയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം അവിട്ടം തിരുനാൾ അമ്മയോടു പേടിയാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു. പിന്നെ ഇരുട്ടാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു, കണ്ണ് കാണുന്നിലെ്ലന്നു പറഞ്ഞു. പതിയെ ബോധം മറഞ്ഞു. മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി.</ref> ==പൂർണ്ണനാമം == ''' ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിധർമ്മവർദ്ധിനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി, ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ''' ==ഇതും കാണുക== [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] {{Travancore}} ==അവലംബം== {{commonscat|Karthika Thirunal Lakshmi Bayi}} <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] m5ob1waapfa3a7ubx473n1npr9uuh89 4643917 4643916 2026-07-06T07:41:53Z Malikaveedu 16584 4643917 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Karthika_Thirunal_Lakshmi_Bayi}} {{Infobox royalty | name = കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി | succession = [[തിരുവിതാംകൂർ മഹാറാണി]]; ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്ത തമ്പുരാൻ | image = Karthika Thirunal Thampuratti.jpg | caption = | reign = (1985–2008 Titular Maharani) | coronation = | full_name = ''Sree Padmanabhasevini Vanchidarma Vardhini Raja Rajeshwari Maharani Karthika Thirunal Lakshmi Bayi, Attingal Mootha Thampuran and the Maharani of Travancore'' | birth_date = {{birth date|df=yes|1916|09|17}} | birth_place = തിരുവിതാംകൂർ | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|06|08|1916|09|17}} | death_place = തിരുവനന്തപുരം | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor = [[സേതു ലക്ഷ്മി ബായി]] | suc_type = | heir = | successor = [[ഉത്രം തിരുനാൾ ലലൈതാംബ ഭായി]] (2008 June to November 2008 ) [[കാർത്തിക തിരുനാൾ ഇന്ദിരാ ബായി ]](2008 November to 2017 July ) ഇപ്പോൾ ; ഭരണി തിരുനാൾ രുക്മിണി ബായി | spouse = {{Marriage|[[G. V. Raja|Lt. Col. P. R. Godavarma Raja]] of [[Poonjar dynasty|Poonjar Royal House]]|1934|1971|end=died}} | issue = {{plainlist| * അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ * [[പൂയം തിരുനാൾ ഗൗരി പാർവതി ബായി]] * [[അശ്വതി തിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മി ബായി]] * [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]}} | house = {{plainlist| * [[Travancore royal family|വേണാട് സ്വരൂപം]] * കുലശേഖര (രണ്ടാം ചേര) രാജവംശം}} | father = [[കിളിമാനൂർ കൊട്ടാര]]ത്തിലെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ | mother = അമ്മ മഹാറാണി മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവതി ബായി | religion = [[ഹിന്ദുമതം]] | signature = }} തിരുവിതാംകൂറിലെ അവസാനത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ ശ്രീ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുടെയും ഏക സഹോദരിയായിരുന്നു '''മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി''' (1916-2008). തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായത്തിൽ, സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശികൾ അവരുടെ കുട്ടികളായിരുന്നു. അതിനാൽ തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ മഹാരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനം അവർ വഹിച്ചുതോടൊപ്പം ആറ്റിങ്ങൽ റാണി എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. 2013-ൽ, അവരുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക മകൻ മൂലം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ അമ്മാവന്മാരുടെ പിൻഗാമിയായി തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവെന്ന സ്ഥാനമേറ്റു. സ്വാതന്ത്രത്തിനും മുന്നും പിന്നുമുള്ള ഒട്ടേറെ ചരിത്ര മൂഹുത്തങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുള്ള കാർത്തിക തിരുനാൾ ഒരു ബഹുഭാഷ പണ്ഡിത കൂടി ആയിരുന്നു. അമ്മ മഹാറാണി [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]]യുടെയും കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ തമ്പുരാന്റെയും ഏക മകളായി ജനിച്ച കാർത്തിക തിരുനാൾ, വിവാഹം കഴിച്ചത് കേരളത്തിൽെറ ''സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യെയാണ്. <ref>oneindia.in http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408215513/http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html |date=2014-04-08 }} ''ഇംഗ്ലീഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, സംസ്‌കൃതം ഭാഷകൾ അനായാസമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ''</ref> == ആദ്യകാലം == [[പ്രമാണം:Karthika thirunal and brother.jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''കാർത്തിക തിരുനാൾ കുട്ടിക്കാലത്തു സഹോദരൻ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോടൊപ്പം''']] കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ മൂത്ത തമ്പുരാനും സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും ചിത്രമെഴുത്തുതമ്പുരാൻ രാജാ രവി വർമ്മയുടെ സഹോദരീതനയനും ആയ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാന്റെയും തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അമ്മ മഹാറാണി [[മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]]യുടെയും ഏക മകളായി 1916ന്‌ സെപ്‌റ്റംബർ 17നാണ്‌ ലക്ഷമിഭായി തമ്പുരാട്ടിയുടെ ജനനം. ചെറുപ്പം മുതല്ക്കേ കാർത്തിക തിരുനാളിന് സംഗീതത്തിൽ അതിയായ താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിത്തിര തിരുനാൾ മഹാരാജാവ് പ്രശസ്ത കർണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന ഹരികേശനെല്ലൂർ മുത്തയ്യ ഭാഗവതരെ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ സംഗീത അധ്യാപകനായി നിയമിച്ചു. കാർത്തിക തിരുനാൾ വളരെ നല്ല ഒരു നർത്തകി കൂടി ആയിരുന്നു. പക്ഷെ രാജകുമാരി ആയിരുന്നതിനാൽ ഒരിക്കലും പൊതുവേദിയിൽ പടാനോ നൃത്തം ചെയ്യാനോ അനുമതി ഇല്ലായിരിന്നു. പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത ട്യുടര്മാരുടെ കീഴിൽ ആയിരുന്നു കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. മലയാളം, സംസ്കൃതം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടി. കടൽ കടക്കുന്നതിനെതിരെ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു 1933 ൽ പതിനാറുകാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാൾ ''അമ്മ മഹാറാണിയോടൊപ്പം'' വിദേശ യാത്ര നടത്തി. കൂടാതെ 1935-ലെ ''ആൾ ഇന്ത്യൻ വിമൻസ് കോൺഫറൻസിൽ '' പന്ഗെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231175747/http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history |date=2013-12-31 }} Maharani Karthika Thirunal:Witnessing History by UMA MAHESWARI</ref> ==വിവാഹം== [[പ്രമാണം:Karthika Thirunal LB.jpg|ലഘുചിത്രം|റാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ യൌവ്വന കാലത്ത്.]] 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ വിവാഹത്തെ പറ്റി രാജ കുടുംബം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. സാധാരണയായി കോയിത്തമ്പുരാന്മാരെയാണ് തിരുവിതാംകൂർ റാണിമാർക്കും രാജകുമാരിമാർക്കും ആലോചിച്ചിരുന്നത്..<ref>{{cite book|last1=Mewat|first1=Mahi|title=The Indian Encyclopaedia|page=4690|accessdate=12 December 2015}}</ref> [[പ്രമാണം:Lt. Col. Godavarma Raja of Travancore (1938).jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''Lt. Col. പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ'''-''തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മിലിടറിയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്ന സമയത്തെടുത്ത ചിത്രം'']] കാർത്തിക തിരുനാളിന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പൂഞ്ഞാർ കോയിക്കൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം കൊട്ടാരത്തിൽ ജനിച്ച, കേരളത്തിൽെറ 'സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യുമായിട്ടുള്ള വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. ഇവരുടെ വിവാഹം 24 ജനുവരി 1934 ൽ ആയിരുന്നു. മദ്രാസിൽ മെഡിസിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു വിവാഹാലോചന ലഭിച്ചത്. വിവാഹത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ലെഫ്. കേണൽ. രാജ അപ്പോൾ തന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1933 ൽ തന്നെ ''പള്ളികെട്ടിന്റെ'' (തിരുവിതാംകൂർ രാജകുമാരിമാരുടെ വിവാഹം) ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ''സുന്ദരവിലാസം കൊട്ടാരം'' മുതൽ പടിഞ്ഞാറേക്കോട്ട വരെ വിസ്തൃതമായ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് പന്തലും മറ്റ് വേദികളും ഉയർന്നിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും കേരളത്തിലേയും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ''പള്ളിക്കെട്ടിൽ'' പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. വിവാഹത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൽ ഒരാഴ്ചയോളം നീണ്ടു നിന്നു. വിവാഹശേഷം ലെഫ്. കേണൽ. രാജ കാർത്തിക തിരുനാളിനോപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. 17 കാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാളും 26 കാരനായ ഗോദവർമ്മ രാജയും വിവാഹ ശേഷം കുറച്ചു കാലം മധുവിധു ആഘോഷിക്കാൻ കോവളത്തായിരുന്നു താമസം. ഈ സമയത്താണ് കോവളത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി മനസ്സിലാക്കിയ ഗോദവർമ്മ രാജ, അവിടം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയാക്കി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. കാർത്തിക തിരുനാളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം ഗോദവർമ്മ രാജ '''തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോർസ്''' ൽ ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' ആയി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു.<ref>http://www.kovalamhotels.com/ KOVALAM - PARADISE OF SOUTH INDIA </ref><ref>https://en.wikivoyage.org/wiki/Kovalam Kovalam Wikivoyage ''In 1936, the next Queen, HH Karthika Thirunal choose this palace for her honeymoon with her newly wed husband, G.V. Raja. It was Prince Consort G.V Raja who found immense tourist potentiality of the region and decided promote the region among state guests, by inviting Thomas Cook & Sons- UK to develop the region. The Maharaja of Travancore soon started hosting regular state banquets and accommodation of his European guests in Kovalam Haylcon Palace. This made the beach popular among European families living in nearby Madras and Bombay Presidencies as well as elite Travancore families to spend their holidays. Thus, the move helped to lay foundations of modern tourism industry in South India.''</ref>ഈ കേണൽ ജി.വി. രാജയാണ് പിന്നീട് ‘’’കേരളത്തിലെ കായികവിനോദത്തിൻടേയും ടൂറിസത്തിൻടേയും രാജാവ്’’’ ആയി അറിയപ്പെട്ടത്. അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവaർമ്മ (1944ലിൽ, ആറാമത്തെ വയസ്സിൽ, ഹൃദയസംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ഭായി, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യകാരി അശ്വതിതിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർ കാർത്തിക തിരുനാൾ കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജാ ദമ്പതികളുടെ മക്കളാണ്.ചെറുപ്പത്തിലെ മരിച്ച അനന്തരവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് പണിയിച്ചതാണ്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ‘’’എസ്എടി ആശുപത്രി’’’. <ref>രാജകുടുംബത്തിന്റെ/ കണ്ണീർ തോരുന്നില്ല! മനോരമഓണ്ലൈെൻ – 2012 ജനു 28, ശനി : 'ആറാം വയസ്സിലാണ് അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവര്മ്യുടെ വേര്പാിട്. 1944ൽ ആയിരുന്നു അത്. ജന്മനാ അനാരോഗ്യമുള്ള കുട്ടിയായിരുന്നു. റുമാറ്റിക് ഹാര്ട്ട്ല എന്ന ഹൃദയത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമായിരുന്നു. രോഗത്തിന്റെട കാഠിന്യത്തെ കുറിച്ചു ഡോക്ടര്മാനർ ഞങ്ങളെ ആരെയും അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. കഴിവുറ്റ ഡോക്ടര്മാ രോ ചികില്സാആസൗകര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. സൂക്ഷിച്ചു വളര്ത്തിണമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളെ പോലെ അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും ഒാടാനും ചാടാനുമെല്ലാം വിട്ടു. കേരളത്തിൽ നല്ല മഴയുള്ള സമയമായിരുന്നു. ഈര്പ്പടവും തണുപ്പും നല്ലതലെ്ലന്നു ഡോക്ടര്മാലർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു കാര്ത്തി ക തിരുനാളും ഭര്ത്താ വ് കേണൽ ഗോദവര്മുരാജയും അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും കൂട്ടി കന്യാകുമാരിയിലേക്കു പോയി. അവിടെ മഴയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം അവിട്ടം തിരുനാൾ അമ്മയോടു പേടിയാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു. പിന്നെ ഇരുട്ടാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു, കണ്ണ് കാണുന്നിലെ്ലന്നു പറഞ്ഞു. പതിയെ ബോധം മറഞ്ഞു. മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി.</ref> ==പൂർണ്ണനാമം == ''' ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിധർമ്മവർദ്ധിനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി, ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ''' ==ഇതും കാണുക== [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] {{Travancore}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{commonscat|Karthika Thirunal Lakshmi Bayi}} <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] olw698fwh5pdnwr2nb2z9gkqfqj0719 4643918 4643917 2026-07-06T07:44:59Z Malikaveedu 16584 4643918 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Karthika_Thirunal_Lakshmi_Bayi}} {{Infobox royalty | name = കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി | succession = [[തിരുവിതാംകൂർ മഹാറാണി]]; ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്ത തമ്പുരാൻ | image = Karthika Thirunal Thampuratti.jpg | caption = | reign = (1985–2008 Titular Maharani) | coronation = | full_name = ''Sree Padmanabhasevini Vanchidarma Vardhini Raja Rajeshwari Maharani Karthika Thirunal Lakshmi Bayi, Attingal Mootha Thampuran and the Maharani of Travancore'' | birth_date = {{birth date|df=yes|1916|09|17}} | birth_place = തിരുവിതാംകൂർ | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|06|08|1916|09|17}} | death_place = തിരുവനന്തപുരം | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor = [[സേതു ലക്ഷ്മി ബായി]] | suc_type = | heir = | successor = [[ഉത്രം തിരുനാൾ ലലൈതാംബ ഭായി]] (2008 June to November 2008 ) [[കാർത്തിക തിരുനാൾ ഇന്ദിരാ ബായി ]](2008 November to 2017 July ) ഇപ്പോൾ ; ഭരണി തിരുനാൾ രുക്മിണി ബായി | spouse = {{Marriage|[[G. V. Raja|Lt. Col. P. R. Godavarma Raja]] of [[Poonjar dynasty|Poonjar Royal House]]|1934|1971|end=died}} | issue = {{plainlist| * അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ * [[പൂയം തിരുനാൾ ഗൗരി പാർവതി ബായി]] * [[അശ്വതി തിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മി ബായി]] * മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ}} | house = {{plainlist| * [[Travancore royal family|വേണാട് സ്വരൂപം]] * കുലശേഖര (രണ്ടാം ചേര) രാജവംശം}} | father = [[കിളിമാനൂർ കൊട്ടാര]]ത്തിലെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ | mother = അമ്മ മഹാറാണി മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവതി ബായി | religion = [[ഹിന്ദുമതം]] | signature = }} തിരുവിതാംകൂറിലെ അവസാനത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ ശ്രീ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുടെയും ഏക സഹോദരിയായിരുന്നു '''മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി''' (1916-2008). തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായത്തിൽ, സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശികൾ അവരുടെ കുട്ടികളായിരുന്നു. അതിനാൽ തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ മഹാരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനം അവർ വഹിച്ചുതോടൊപ്പം ആറ്റിങ്ങൽ റാണി എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. 2013-ൽ, അവരുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക മകൻ മൂലം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ അമ്മാവന്മാരുടെ പിൻഗാമിയായി തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവെന്ന സ്ഥാനമേറ്റു. സ്വാതന്ത്രത്തിനും മുന്നും പിന്നുമുള്ള ഒട്ടേറെ ചരിത്ര മൂഹുത്തങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുള്ള കാർത്തിക തിരുനാൾ ഒരു ബഹുഭാഷ പണ്ഡിത കൂടി ആയിരുന്നു. അമ്മ മഹാറാണി [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]]യുടെയും കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ തമ്പുരാന്റെയും ഏക മകളായി ജനിച്ച കാർത്തിക തിരുനാൾ, വിവാഹം കഴിച്ചത് കേരളത്തിൽെറ ''സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യെയാണ്. <ref>oneindia.in http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408215513/http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html |date=2014-04-08 }} ''ഇംഗ്ലീഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, സംസ്‌കൃതം ഭാഷകൾ അനായാസമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ''</ref> == ആദ്യകാലം == [[പ്രമാണം:Karthika thirunal and brother.jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''കാർത്തിക തിരുനാൾ കുട്ടിക്കാലത്തു സഹോദരൻ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോടൊപ്പം''']] കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ മൂത്ത തമ്പുരാനും സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും ചിത്രമെഴുത്തുതമ്പുരാൻ രാജാ രവി വർമ്മയുടെ സഹോദരീതനയനും ആയ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാന്റെയും തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അമ്മ മഹാറാണി [[മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]]യുടെയും ഏക മകളായി 1916ന്‌ സെപ്‌റ്റംബർ 17നാണ്‌ ലക്ഷമിഭായി തമ്പുരാട്ടിയുടെ ജനനം. ചെറുപ്പം മുതല്ക്കേ കാർത്തിക തിരുനാളിന് സംഗീതത്തിൽ അതിയായ താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിത്തിര തിരുനാൾ മഹാരാജാവ് പ്രശസ്ത കർണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന ഹരികേശനെല്ലൂർ മുത്തയ്യ ഭാഗവതരെ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ സംഗീത അധ്യാപകനായി നിയമിച്ചു. കാർത്തിക തിരുനാൾ വളരെ നല്ല ഒരു നർത്തകി കൂടി ആയിരുന്നു. പക്ഷെ രാജകുമാരി ആയിരുന്നതിനാൽ ഒരിക്കലും പൊതുവേദിയിൽ പടാനോ നൃത്തം ചെയ്യാനോ അനുമതി ഇല്ലായിരിന്നു. പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത ട്യുടര്മാരുടെ കീഴിൽ ആയിരുന്നു കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. മലയാളം, സംസ്കൃതം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടി. കടൽ കടക്കുന്നതിനെതിരെ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു 1933 ൽ പതിനാറുകാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാൾ ''അമ്മ മഹാറാണിയോടൊപ്പം'' വിദേശ യാത്ര നടത്തി. കൂടാതെ 1935-ലെ ''ആൾ ഇന്ത്യൻ വിമൻസ് കോൺഫറൻസിൽ '' പന്ഗെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231175747/http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history |date=2013-12-31 }} Maharani Karthika Thirunal:Witnessing History by UMA MAHESWARI</ref> ==വിവാഹം== [[പ്രമാണം:Karthika Thirunal LB.jpg|ലഘുചിത്രം|റാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ യൌവ്വന കാലത്ത്.]] 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ വിവാഹത്തെ പറ്റി രാജ കുടുംബം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. സാധാരണയായി കോയിത്തമ്പുരാന്മാരെയാണ് തിരുവിതാംകൂർ റാണിമാർക്കും രാജകുമാരിമാർക്കും ആലോചിച്ചിരുന്നത്..<ref>{{cite book|last1=Mewat|first1=Mahi|title=The Indian Encyclopaedia|page=4690|accessdate=12 December 2015}}</ref> [[പ്രമാണം:Lt. Col. Godavarma Raja of Travancore (1938).jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''Lt. Col. പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ'''-''തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മിലിടറിയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്ന സമയത്തെടുത്ത ചിത്രം'']] കാർത്തിക തിരുനാളിന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പൂഞ്ഞാർ കോയിക്കൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം കൊട്ടാരത്തിൽ ജനിച്ച, കേരളത്തിൽെറ 'സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യുമായിട്ടുള്ള വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. ഇവരുടെ വിവാഹം 24 ജനുവരി 1934 ൽ ആയിരുന്നു. മദ്രാസിൽ മെഡിസിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു വിവാഹാലോചന ലഭിച്ചത്. വിവാഹത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ലെഫ്. കേണൽ. രാജ അപ്പോൾ തന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1933 ൽ തന്നെ ''പള്ളികെട്ടിന്റെ'' (തിരുവിതാംകൂർ രാജകുമാരിമാരുടെ വിവാഹം) ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ''സുന്ദരവിലാസം കൊട്ടാരം'' മുതൽ പടിഞ്ഞാറേക്കോട്ട വരെ വിസ്തൃതമായ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് പന്തലും മറ്റ് വേദികളും ഉയർന്നിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും കേരളത്തിലേയും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ''പള്ളിക്കെട്ടിൽ'' പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. വിവാഹത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൽ ഒരാഴ്ചയോളം നീണ്ടു നിന്നു. വിവാഹശേഷം ലെഫ്. കേണൽ. രാജ കാർത്തിക തിരുനാളിനോപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. 17 കാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാളും 26 കാരനായ ഗോദവർമ്മ രാജയും വിവാഹ ശേഷം കുറച്ചു കാലം മധുവിധു ആഘോഷിക്കാൻ കോവളത്തായിരുന്നു താമസം. ഈ സമയത്താണ് കോവളത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി മനസ്സിലാക്കിയ ഗോദവർമ്മ രാജ, അവിടം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയാക്കി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. കാർത്തിക തിരുനാളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം ഗോദവർമ്മ രാജ '''തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോർസ്''' ൽ ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' ആയി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു.<ref>http://www.kovalamhotels.com/ KOVALAM - PARADISE OF SOUTH INDIA </ref><ref>https://en.wikivoyage.org/wiki/Kovalam Kovalam Wikivoyage ''In 1936, the next Queen, HH Karthika Thirunal choose this palace for her honeymoon with her newly wed husband, G.V. Raja. It was Prince Consort G.V Raja who found immense tourist potentiality of the region and decided promote the region among state guests, by inviting Thomas Cook & Sons- UK to develop the region. The Maharaja of Travancore soon started hosting regular state banquets and accommodation of his European guests in Kovalam Haylcon Palace. This made the beach popular among European families living in nearby Madras and Bombay Presidencies as well as elite Travancore families to spend their holidays. Thus, the move helped to lay foundations of modern tourism industry in South India.''</ref>ഈ കേണൽ ജി.വി. രാജയാണ് പിന്നീട് ‘’’കേരളത്തിലെ കായികവിനോദത്തിൻടേയും ടൂറിസത്തിൻടേയും രാജാവ്’’’ ആയി അറിയപ്പെട്ടത്. അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവaർമ്മ (1944ലിൽ, ആറാമത്തെ വയസ്സിൽ, ഹൃദയസംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ഭായി, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യകാരി അശ്വതിതിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർ കാർത്തിക തിരുനാൾ കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജാ ദമ്പതികളുടെ മക്കളാണ്.ചെറുപ്പത്തിലെ മരിച്ച അനന്തരവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് പണിയിച്ചതാണ്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ‘’’എസ്എടി ആശുപത്രി’’’. <ref>രാജകുടുംബത്തിന്റെ/ കണ്ണീർ തോരുന്നില്ല! മനോരമഓണ്ലൈെൻ – 2012 ജനു 28, ശനി : 'ആറാം വയസ്സിലാണ് അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവര്മ്യുടെ വേര്പാിട്. 1944ൽ ആയിരുന്നു അത്. ജന്മനാ അനാരോഗ്യമുള്ള കുട്ടിയായിരുന്നു. റുമാറ്റിക് ഹാര്ട്ട്ല എന്ന ഹൃദയത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമായിരുന്നു. രോഗത്തിന്റെട കാഠിന്യത്തെ കുറിച്ചു ഡോക്ടര്മാനർ ഞങ്ങളെ ആരെയും അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. കഴിവുറ്റ ഡോക്ടര്മാ രോ ചികില്സാആസൗകര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. സൂക്ഷിച്ചു വളര്ത്തിണമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളെ പോലെ അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും ഒാടാനും ചാടാനുമെല്ലാം വിട്ടു. കേരളത്തിൽ നല്ല മഴയുള്ള സമയമായിരുന്നു. ഈര്പ്പടവും തണുപ്പും നല്ലതലെ്ലന്നു ഡോക്ടര്മാലർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു കാര്ത്തി ക തിരുനാളും ഭര്ത്താ വ് കേണൽ ഗോദവര്മുരാജയും അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും കൂട്ടി കന്യാകുമാരിയിലേക്കു പോയി. അവിടെ മഴയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം അവിട്ടം തിരുനാൾ അമ്മയോടു പേടിയാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു. പിന്നെ ഇരുട്ടാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു, കണ്ണ് കാണുന്നിലെ്ലന്നു പറഞ്ഞു. പതിയെ ബോധം മറഞ്ഞു. മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി.</ref> ==പൂർണ്ണനാമം == ''' ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിധർമ്മവർദ്ധിനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി, ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ''' ==ഇതും കാണുക== [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] {{Travancore}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{commonscat|Karthika Thirunal Lakshmi Bayi}} <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] fbvvirwl89quqls9azoyuvcbrjma6ub 4643919 4643918 2026-07-06T07:51:39Z Malikaveedu 16584 4643919 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Karthika_Thirunal_Lakshmi_Bayi}} {{Infobox royalty | name = കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി | succession = [[തിരുവിതാംകൂർ മഹാറാണി]]; ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്ത തമ്പുരാൻ | image = Karthika Thirunal Thampuratti.jpg | caption = | reign = (1985–2008 Titular Maharani) | coronation = | full_name = ''Sree Padmanabhasevini Vanchidarma Vardhini Raja Rajeshwari Maharani Karthika Thirunal Lakshmi Bayi, Attingal Mootha Thampuran and the Maharani of Travancore'' | birth_date = {{birth date|df=yes|1916|09|17}} | birth_place = തിരുവിതാംകൂർ | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|06|08|1916|09|17}} | death_place = തിരുവനന്തപുരം | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor = [[സേതു ലക്ഷ്മി ബായി]] | suc_type = | heir = | successor = [[ഉത്രം തിരുനാൾ ലലൈതാംബ ഭായി]] (2008 June to November 2008 ) [[കാർത്തിക തിരുനാൾ ഇന്ദിരാ ബായി ]](2008 November to 2017 July ) ഇപ്പോൾ ; ഭരണി തിരുനാൾ രുക്മിണി ബായി | spouse = {{Marriage|[[G. V. Raja|Lt. Col. P. R. Godavarma Raja]] of [[Poonjar dynasty|Poonjar Royal House]]|1934|1971|end=died}} | issue = {{plainlist| * അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ * [[പൂയം തിരുനാൾ ഗൗരി പാർവതി ബായി]] * [[അശ്വതി തിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മി ബായി]] * [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]]}} | house = {{plainlist| * [[Travancore royal family|വേണാട് സ്വരൂപം]] * കുലശേഖര (രണ്ടാം ചേര) രാജവംശം}} | father = [[കിളിമാനൂർ കൊട്ടാര]]ത്തിലെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ | mother = അമ്മ മഹാറാണി മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവതി ബായി | religion = [[ഹിന്ദുമതം]] | signature = }} തിരുവിതാംകൂറിലെ അവസാനത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ ശ്രീ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുടെയും ഏക സഹോദരിയായിരുന്നു '''മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മി ബായി''' (1916-2008). തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായത്തിൽ, സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശികൾ അവരുടെ കുട്ടികളായിരുന്നു. അതിനാൽ തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ മഹാരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനം അവർ വഹിച്ചുതോടൊപ്പം ആറ്റിങ്ങൽ റാണി എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. 2013-ൽ, അവരുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക മകൻ മൂലം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ അമ്മാവന്മാരുടെ പിൻഗാമിയായി തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവെന്ന സ്ഥാനമേറ്റു. സ്വാതന്ത്രത്തിനും മുന്നും പിന്നുമുള്ള ഒട്ടേറെ ചരിത്ര മൂഹുത്തങ്ങൾക്ക്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുള്ള കാർത്തിക തിരുനാൾ ഒരു ബഹുഭാഷ പണ്ഡിത കൂടി ആയിരുന്നു. അമ്മ മഹാറാണി [[സേതു പാർവ്വതിഭായി]]യുടെയും കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ തമ്പുരാന്റെയും ഏക മകളായി ജനിച്ച കാർത്തിക തിരുനാൾ, വിവാഹം കഴിച്ചത് കേരളത്തിൽെറ ''സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യെയാണ്. <ref>oneindia.in http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408215513/http://malayalam.oneindia.in/news/2008/06/08/kerala-lakshmibai-thampuratti-obit.html |date=2014-04-08 }} ''ഇംഗ്ലീഷ്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, സംസ്‌കൃതം ഭാഷകൾ അനായാസമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു. ''</ref> == ആദ്യകാലം == [[പ്രമാണം:Karthika thirunal and brother.jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''കാർത്തിക തിരുനാൾ കുട്ടിക്കാലത്തു സഹോദരൻ ഉത്രാടം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയോടൊപ്പം''']] കിളിമാനൂർ കോവിലകത്തെ മൂത്ത തമ്പുരാനും സംസ്കൃത പണ്ഡിതനും ചിത്രമെഴുത്തുതമ്പുരാൻ രാജാ രവി വർമ്മയുടെ സഹോദരീതനയനും ആയ പൂരം നാൾ രവിവർമ്മ കൊച്ചു കോയി തമ്പുരാന്റെയും തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അമ്മ മഹാറാണി [[മൂലം തിരുനാൾ സേതു പാർവ്വതി ബായി]]യുടെയും ഏക മകളായി 1916ന്‌ സെപ്‌റ്റംബർ 17നാണ്‌ ലക്ഷമിഭായി തമ്പുരാട്ടിയുടെ ജനനം. ചെറുപ്പം മുതല്ക്കേ കാർത്തിക തിരുനാളിന് സംഗീതത്തിൽ അതിയായ താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിത്തിര തിരുനാൾ മഹാരാജാവ് പ്രശസ്ത കർണാടക സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന ഹരികേശനെല്ലൂർ മുത്തയ്യ ഭാഗവതരെ കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ സംഗീത അധ്യാപകനായി നിയമിച്ചു. കാർത്തിക തിരുനാൾ വളരെ നല്ല ഒരു നർത്തകി കൂടി ആയിരുന്നു. പക്ഷെ രാജകുമാരി ആയിരുന്നതിനാൽ ഒരിക്കലും പൊതുവേദിയിൽ പടാനോ നൃത്തം ചെയ്യാനോ അനുമതി ഇല്ലായിരിന്നു. പ്രത്യേകം തിരെഞ്ഞെടുത്ത ട്യുടര്മാരുടെ കീഴിൽ ആയിരുന്നു കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം. മലയാളം, സംസ്കൃതം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടി. കടൽ കടക്കുന്നതിനെതിരെ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു 1933 ൽ പതിനാറുകാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാൾ ''അമ്മ മഹാറാണിയോടൊപ്പം'' വിദേശ യാത്ര നടത്തി. കൂടാതെ 1935-ലെ ''ആൾ ഇന്ത്യൻ വിമൻസ് കോൺഫറൻസിൽ '' പന്ഗെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231175747/http://kerala4u.in/307/personalities/maharani-karthika-thirunalwitnessing-history |date=2013-12-31 }} Maharani Karthika Thirunal:Witnessing History by UMA MAHESWARI</ref> ==വിവാഹം== [[പ്രമാണം:Karthika Thirunal LB.jpg|ലഘുചിത്രം|റാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ യൌവ്വന കാലത്ത്.]] 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ വിവാഹത്തെ പറ്റി രാജ കുടുംബം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. സാധാരണയായി കോയിത്തമ്പുരാന്മാരെയാണ് തിരുവിതാംകൂർ റാണിമാർക്കും രാജകുമാരിമാർക്കും ആലോചിച്ചിരുന്നത്..<ref>{{cite book|last1=Mewat|first1=Mahi|title=The Indian Encyclopaedia|page=4690|accessdate=12 December 2015}}</ref> [[പ്രമാണം:Lt. Col. Godavarma Raja of Travancore (1938).jpg|ലഘുചിത്രം|left|'''Lt. Col. പി. ആർ. ഗോദവർമ്മ രാജ വലിയ കോയി തമ്പുരാൻ'''-''തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മിലിടറിയിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്ന സമയത്തെടുത്ത ചിത്രം'']] കാർത്തിക തിരുനാളിന് 16 വയസ്സ് തികഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ പൂഞ്ഞാർ കോയിക്കൽ കാഞ്ഞിരമറ്റം കൊട്ടാരത്തിൽ ജനിച്ച, കേരളത്തിൽെറ 'സ്‌പോർട്‌സ് ശില്പി' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' [[ഗോദവർമ്മ രാജ]]യുമായിട്ടുള്ള വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. ഇവരുടെ വിവാഹം 24 ജനുവരി 1934 ൽ ആയിരുന്നു. മദ്രാസിൽ മെഡിസിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു വിവാഹാലോചന ലഭിച്ചത്. വിവാഹത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ലെഫ്. കേണൽ. രാജ അപ്പോൾ തന്നെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1933 ൽ തന്നെ ''പള്ളികെട്ടിന്റെ'' (തിരുവിതാംകൂർ രാജകുമാരിമാരുടെ വിവാഹം) ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ''സുന്ദരവിലാസം കൊട്ടാരം'' മുതൽ പടിഞ്ഞാറേക്കോട്ട വരെ വിസ്തൃതമായ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് പന്തലും മറ്റ് വേദികളും ഉയർന്നിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും കേരളത്തിലേയും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും ''പള്ളിക്കെട്ടിൽ'' പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. വിവാഹത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള ആഘോഷങ്ങൽ ഒരാഴ്ചയോളം നീണ്ടു നിന്നു. വിവാഹശേഷം ലെഫ്. കേണൽ. രാജ കാർത്തിക തിരുനാളിനോപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. 17 കാരിയായ കാർത്തിക തിരുനാളും 26 കാരനായ ഗോദവർമ്മ രാജയും വിവാഹ ശേഷം കുറച്ചു കാലം മധുവിധു ആഘോഷിക്കാൻ കോവളത്തായിരുന്നു താമസം. ഈ സമയത്താണ് കോവളത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി മനസ്സിലാക്കിയ ഗോദവർമ്മ രാജ, അവിടം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയാക്കി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. കാർത്തിക തിരുനാളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം ഗോദവർമ്മ രാജ '''തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോർസ്''' ൽ ''ലെഫ്റെനെന്റ്റ് കേണൽ'' ആയി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു.<ref>http://www.kovalamhotels.com/ KOVALAM - PARADISE OF SOUTH INDIA </ref><ref>https://en.wikivoyage.org/wiki/Kovalam Kovalam Wikivoyage ''In 1936, the next Queen, HH Karthika Thirunal choose this palace for her honeymoon with her newly wed husband, G.V. Raja. It was Prince Consort G.V Raja who found immense tourist potentiality of the region and decided promote the region among state guests, by inviting Thomas Cook & Sons- UK to develop the region. The Maharaja of Travancore soon started hosting regular state banquets and accommodation of his European guests in Kovalam Haylcon Palace. This made the beach popular among European families living in nearby Madras and Bombay Presidencies as well as elite Travancore families to spend their holidays. Thus, the move helped to lay foundations of modern tourism industry in South India.''</ref>ഈ കേണൽ ജി.വി. രാജയാണ് പിന്നീട് ‘’’കേരളത്തിലെ കായികവിനോദത്തിൻടേയും ടൂറിസത്തിൻടേയും രാജാവ്’’’ ആയി അറിയപ്പെട്ടത്. അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവaർമ്മ (1944ലിൽ, ആറാമത്തെ വയസ്സിൽ, ഹൃദയസംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് മരിച്ചു), പൂയം തിരുനാൾ ഗൌരി പാർവതി ഭായി, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യകാരി അശ്വതിതിരുനാൾ ഗൗരി ലക്ഷ്മിഭായി, [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർ കാർത്തിക തിരുനാൾ കേണൽ ഗൊദവർമ്മ രാജാ ദമ്പതികളുടെ മക്കളാണ്.ചെറുപ്പത്തിലെ മരിച്ച അനന്തരവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് പണിയിച്ചതാണ്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ‘’’എസ്എടി ആശുപത്രി’’’. <ref>രാജകുടുംബത്തിന്റെ/ കണ്ണീർ തോരുന്നില്ല! മനോരമഓണ്ലൈെൻ – 2012 ജനു 28, ശനി : 'ആറാം വയസ്സിലാണ് അവിട്ടം തിരുനാൾ രാമവര്മ്യുടെ വേര്പാിട്. 1944ൽ ആയിരുന്നു അത്. ജന്മനാ അനാരോഗ്യമുള്ള കുട്ടിയായിരുന്നു. റുമാറ്റിക് ഹാര്ട്ട്ല എന്ന ഹൃദയത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമായിരുന്നു. രോഗത്തിന്റെട കാഠിന്യത്തെ കുറിച്ചു ഡോക്ടര്മാനർ ഞങ്ങളെ ആരെയും അറിയിച്ചിരുന്നില്ല. കഴിവുറ്റ ഡോക്ടര്മാ രോ ചികില്സാആസൗകര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. സൂക്ഷിച്ചു വളര്ത്തിണമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളെ പോലെ അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും ഒാടാനും ചാടാനുമെല്ലാം വിട്ടു. കേരളത്തിൽ നല്ല മഴയുള്ള സമയമായിരുന്നു. ഈര്പ്പടവും തണുപ്പും നല്ലതലെ്ലന്നു ഡോക്ടര്മാലർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു കാര്ത്തി ക തിരുനാളും ഭര്ത്താ വ് കേണൽ ഗോദവര്മുരാജയും അവിട്ടം തിരുനാളിനെയും കൂട്ടി കന്യാകുമാരിയിലേക്കു പോയി. അവിടെ മഴയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം അവിട്ടം തിരുനാൾ അമ്മയോടു പേടിയാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു. പിന്നെ ഇരുട്ടാകുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞു, കണ്ണ് കാണുന്നിലെ്ലന്നു പറഞ്ഞു. പതിയെ ബോധം മറഞ്ഞു. മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ ലോകം വിട്ടു പോയി.</ref> ==പൂർണ്ണനാമം == ''' ശ്രീ പദ്മനാഭാസേവിനി വഞ്ചിധർമ്മവർദ്ധിനി രാജ രാജേശ്വരി മഹാറാണി കാർത്തിക തിരുനാൾ ലക്ഷ്മിഭായി, ആറ്റിങ്ങൽ മൂത്തതമ്പുരാൻ''' ==ഇതും കാണുക== [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] {{Travancore}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{commonscat|Karthika Thirunal Lakshmi Bayi}} <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] k6dguc8ro0pcqkm6hppy524vcjvywf6 0 282695 4643881 3791517 2026-07-06T01:13:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643881 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Huawei}} {{Infobox company | name = വാവെയ് ടെക്നോളജീസ് കോ.ലിമിറ്റഡ്. | image = Huawei 1.JPG | image_caption = ചൈനയിലെ ഗുവാങ്‌ഡോങ്ങിലെ ഷെൻ‌ഷെനിലാണ് ആസ്ഥാനം | native_name = {{lang|zh-cn|华为技术有限公司 }} | romanized_name = Huáwéi jìshù yǒuxiàn gōngsī | type = [[Private company|Private]] | industry = {{unbulleted list|class=nowrap|[[Consumer electronics]]|[[Telecommunications equipment|Telecom equipment]]|[[Networking equipment]]|[[Semiconductor industry|Semiconductors]]|[[Artificial intelligence]]|[[Automation]]|[[Cloud computing]]|[[Internet of things]]}} | ISIN = HK0000HWEI11 | founded = {{start date and age|df=yes|1987|9|15}} | hq_location_city = [[Shenzhen]] | hq_location_country = [[China]] | website = [https://www.huawei.com/en/ huawei.com] | footnotes = <ref name="Huawei 2020 Annual">{{Cite report |title=Huawei Investment & Holding Co., Ltd. 2020 Annual Report |url=https://www-file.huawei.com/minisite/media/annual_report/annual_report_2020_en.pdf |access-date=31 March 2021 |publisher=Huawei Investment & Holding Co.}}</ref> | area_served = Worldwide (exempting United States since 2019) | key_people = [[Ren Zhengfei]] ([[Entrepreneurship|founder]] & [[Chief executive officer|CEO]])<br />[[Liang Hua]] ([[Chairperson|chairman]])<br />[[Meng Wanzhou]] (deputy chairwoman & [[Chief financial officer|CFO]]) <br />He Tingbo (Director) | products = {{hlist |[[Cellular network|Mobile]] and [[Broadband networks|fixed broadband networks]] |[[Consultant|Consultancy]] and [[managed services]] |[[Multimedia]] technology |[[Smartphone]]s |[[Tablet computer]]s |[[Dongle]]s |[[Smart TV]] | [[HarmonyOS]] | [[EMUI]]| [[EulerOS]] }} | revenue = {{Decrease}} {{CNY|636.8 billion|link= yes}} (US$99.9 billion) (2021)<ref name="China's Huawei Says 2021 Sales Down, Profit Up">{{Cite web |title=China's Huawei Says 2021 Sales Down, Profit Up |website=usnews.com |url=https://www.usnews.com/news/business/articles/2022-03-28/chinas-huawei-says-2021-sales-down-profit-up |access-date=15 April 2022}}</ref> | operating_income = {{Decrease}} {{CNY|72.501 billion}} (US$11.08 billion) (2020) | net_income = {{Increase}} {{CNY|113.7 billion}} (US$17.83 billion) (2021) | assets = {{Increase}} {{CNY|876.854 billion}} (US$134.01 billion) (2020) | equity = {{Increase}} {{CNY|330.408 billion}} (US$50.49 billion) (2020) | num_employees = 197,000 (2020)<ref name="Annual Report">{{Cite web |title=Huawei Annual Report 2020 |website=Huawei |url=https://www.huawei.com/en/annual-report/2020 |access-date=31 March 2021}}</ref> | parent = Huawei Investment & Holding<ref>{{Cite web |last=Zhong |first=Raymond |date=25 April 2019 |title=Who Owns Huawei? The Company Tried to Explain. It Got Complicated. |url=https://www.nytimes.com/2019/04/25/technology/who-owns-huawei.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523005541/https://www.nytimes.com/2019/04/25/technology/who-owns-huawei.html |archive-date=23 May 2019 |access-date=22 May 2019 |website=[[The New York Times]]}}</ref> | brands = Huawei | subsid = [[Honor (brand)|Honor]] (2013–2020)<br />Caliopa<br />Chinasoft International<br />FutureWei Technologies<br />HexaTier<br />[[HiSilicon]]<br />iSoftStone }} {{Infobox Chinese | pic = Huawei (Chinese characters).svg | piccap = "Huawei" in Simplified (top) and Traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.425 | s = 华为 | t = 華為 | l = "Splendid Achievement" or "Chinese Achievement" | p = Huáwéi | mi = {{IPAc-cmn|AUD|Huawei pronunciation.ogg|h|ua|2|.|wei|2}} | j = Waa4-wai4 | y = Wàah-wàih | ci = {{IPAc-yue|w|aa|4|.|w|ai|4}} | poj = Hôa-uî | altname = Huawei Technologies Co., Ltd. | s2 = 华为技术有限公司 | t2 = {{nowrap|華為技術有限公司}} | p2 = Huáwéi Jìshù Yǒuxiàn Gōngsī | j2 = waa4 wai4 gei6 seot6 jau5 haan6 gung1 si1 | order = st }} [[ചൈന]]യിലെ [[ഷെഞ്ജെൻ]] ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു [[ബഹുരാഷ്ട്രകമ്പനികൾ|ബഹുരാഷ്ട്ര]] [[വിദൂരാശയവിനിമയം|ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ഉപകരണ]] നിർമ്മാതാക്കളാണ് വാവെയ് ('''ഹുവാവി''', '''ഹുവാവെ''', '''ഹ്വാവെ''' എന്നിങ്ങനെയും ഉച്ചരിക്കപ്പെടാറൂണ്ട്) ടെക്നോളജീസ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്.<ref>[http://www.huawei.com/about/officeList.do Contact us]. Huawei. Retrieved on 03 July 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101204110/http://www.huawei.com/about/officeList.do |date=2010-11-01 }}</ref> 2012 -ൽ [[എറിക്സ്സൺ]] എന്ന സ്വീഡിഷ് കമ്പനിയെ പുറകിലാക്കിയ വാവെയ്, നിലവിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ [[വിദൂരാശയവിനിമയം|ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ഉപകരണ]] നിർമ്മാതാക്കളാണ്.<ref name="Economist">{{cite news |title=Who’s afraid of Huawei? |url=http://www.economist.com/node/21559922 |newspaper=The Economist |date=3 August 2012 |accessdate=3 July 2014}}</ref> ലോകത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിലായി ഗവേഷണത്തിനും വികസനത്തിനുമായി 21 കേന്ദ്രങ്ങളുള്ള വാവെയ് ടെക്നോളജീസ് 500 കോടി [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡോളർ| ഡോളറാണ്]] ഗവേഷണങ്ങൾക്കായി നിക്ഷേപിച്ചത്. അമേരിക്ക, കാനഡ, യുകെ, പാകിസ്താൻ, ഇന്ത്യ, ജർമ്മനി, ഫ്രാൻസ്, ബെൽജിയം, റഷ്യ, തുർക്കി, സ്വീഡൻ, അയർലണ്ട് എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ കമ്പനിക്ക് സ്വന്തമായ റിസർച്ച് സെന്ററുകളൂണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ റിസ്ർച്ച് സെന്റെർ [[ബാഗ്ലൂർ|ബഗളുരു]]വിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇന്ന്, 140 -ൽ അധികം രാജ്യങ്ങളിലായി സേവന മേഖലയുള്ള വാവെയ് ടെക്നോളജീസ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് ലോകത്തിലെ എറ്റവും വലിയ [[ടെലികോം ഓപ്പറേറ്റർ]]മാരുടെ പട്ടികയിലുള്ള 45 കമ്പനികളുമായി ചേർന്നു പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |title=At Huawei, Matt Bross Tries to Ease U.S. Security Fears |first1=Ashlee |last1=Vance |first2=Bruce |last2=Einhorn |url=http://www.businessweek.com/magazine/at-huawei-matt-bross-tries-to-ease-us-security-fears-09152011.html |work=Businessweek |date=2011 സെപ്റ്റംബർ 15|accessdate=2014 ജൂലൈ 3}}</ref> മൊബൈൽ ഫോണുകൾ, മൊബൈൽ ടവർ ഉപകരണങ്ങൾ, ഇന്റെർ നെറ്റ് കണക്റ്റിവിറ്റി ഉപകരണങ്ങൾ മുതലായവയുടെ നിർമ്മാണമാണ് മുഖ്യമായും ഹുവാവെ നടത്തുന്നത്. ലോകത്തെ ഒട്ടുമിക്ക മൊബൈൽ സേവനധാതാക്കളും ഇവരുടെ ഉത്പന്നങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയോ വിൽക്കുകയോ ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2018-ൽ, ഹുവായ് 108.5 ബില്യൺ യുഎസ് ഡോളർ വാർഷിക വരുമാനമാണുണ്ടായിരുന്നത്. 2020 ജൂലൈയിൽ, ലോകമെമ്പാടും ആദ്യമായി ഷിപ്പ് ചെയ്ത ഫോണുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ വാവെയ് സാംസങ്ങിനെയും ആപ്പിളിനെയും മറികടന്നു. കോവിഡ്-19 പാൻഡെമിക്കിന്റെ ആഘാതം കാരണം 2020-ന്റെ രണ്ടാം പാദത്തിൽ സാംസങ്ങിന്റെ ആഗോള വിൽപ്പനയിലുണ്ടായ ഇടിവാണ് ഇതിന് പ്രധാന കാരണം.<ref name="Business">{{Cite web |author=Sherisse Pham |title=Samsung slump makes Huawei the world's biggest smartphone brand for the first time, report says |url=https://www.cnn.com/2020/07/30/tech/huawei-samsung-q2-hnk-intl/index.html |access-date=2020-07-30 |website=CNN|date=30 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kharpal |first=Arjun |date=2020-07-30 |title=Huawei overtakes Samsung to be No. 1 smartphone player in the world thanks to China as overseas sales drop |url=https://www.cnbc.com/2020/07/30/huawei-overtakes-samsung-to-be-no-1-smartphone-maker-thanks-to-china.html |access-date=2020-07-30 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Huawei Beats Samsung, Apple in Smartphones Shipments in Q2: Canalys |url=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/huawei-tops-samsung-for-first-time-in-global-smartphone-shipments-in-q2-2020-canalys-2271176 |access-date=2020-07-30 |website=NDTV Gadgets 360 |language=en}}</ref> 2021-ൽ, ഇയു(EU) ജോയിന്റ് റിസർച്ച് സെന്റർ (JRC) അതിന്റെ ഇയു ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ആർ&ഡി(R&D) ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് സ്‌കോർബോർഡിൽ<ref>{{cite book |author1=European Commission. Joint Research Centre |url=https://op.europa.eu/o/opportal-service/download-handler?identifier=02ab5f6a-c9bd-11ec-b6f4-01aa75ed71a1&format=pdf&language=en&productionSystem=cellar&part= |title=The 2021 EU industrial R&D investment scoreboard |date=2021 |isbn=978-92-76-44399-5 |location=Luxembourg |doi=10.2760/472514 |issn=2599-5731 |archive-date=2023-01-18 |access-date=2022-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118185928/https://op.europa.eu/o/opportal-service/download-handler?identifier=02ab5f6a-c9bd-11ec-b6f4-01aa75ed71a1&format=pdf&language=en&productionSystem=cellar&part= |url-status=dead }}</ref> ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ ആർ&ഡി നിക്ഷേപകനായി വാവെയ് റാങ്ക് ചെയ്യപ്പെട്ടു, കൂടാതെ ഫെയർവ്യൂ റിസർച്ചേഴ്സിന്റെ(Fairview Research's) ഐഎഫ്ഐ(IFI) ക്ലെയിം പേറ്റന്റ് സേവനങ്ങൾ നൽകുന്ന റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം യുഎസ് പേറ്റന്റുകൾ എടുക്കുന്നതിൽ ലോകത്തിലെ അഞ്ചാം സ്ഥാനവും നേടി.<ref name="FairviewResearchHuaweiNo5USPatents">{{Cite web |date=11 January 2022 |title=Huawei Ranks No. 5 in U.S. Patents in Sign of Chinese Growth |url=https://finance.yahoo.com/news/huawei-ranks-no-5-u-100000564.html |access-date=13 January 2022}}</ref> 1987 -ൽ ചൈനയിലെ [[പീപ്പിൾ ലിബറേഷൻ ആർമി]]യിനിന്നും വിരമിച്ച റെൻ സെങ്ങ്ഫായ് എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ മുൻകയ്യെടുത്ത് രൂപീകരിച്ച ഈ കമ്പനി പൂർണ്ണമായും ജീവനക്കാരുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണ്.<ref name=Computerworld>{{cite web |url=http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=2A72801F-1A64-67EA-E484130BD34FD158 |title=Huawei maintained steady growth in 2010 |last1=Shukla |first1=Anuradha |last2= |first2= |date=2011 ഏപ്രിൽ 18 |work=Computerworld |publisher= |accessdate=2014 ജൂലൈ 3 |archive-date=2011-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420180647/http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=2A72801F-1A64-67EA-E484130BD34FD158 |url-status=dead }}</ref> പീപ്പിൾ ലിബറേഷൻ ആർമിയുമായുള്ള കമ്പനിയുടെ ഈ ബന്ധം പല വിമർശനങ്ങൾക്കും കാരണമായിട്ടുണ്ട്. 5G വയർലെസ് നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ വികസിപ്പിച്ചതോടെ, വാവെയ് അല്ലെങ്കിൽ [[ഇസെഡ്.ടി.ഇ|ഇസഡ്ടിഇ]](ZTE) പോലുള്ള മറ്റ് ചൈനീസ് ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ കമ്പനികളുമായി ഒരു തരത്തിലുള്ള ബിസിനസ്സും ചെയ്യരുതെന്ന് യു.എസിൽ നിന്നും അതിന്റെ സഖ്യകക്ഷികളിൽ നിന്നും കോളുകൾ വന്നിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |last=McCaskill |first=Steve |date=2019-02-28 |title=Huawei: US has no evidence for security claims |url=https://www.techradar.com/news/huawei-us-has-no-evidence-for-security-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301162815/https://www.techradar.com/news/huawei-us-has-no-evidence-for-security-claims |archive-date=1 March 2019 |access-date=2019-03-13 |website=TechRadar |df=dmy-all}}</ref> വാവെയ് തങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് മറ്റേതൊരു വെണ്ടർമാരേക്കാളും "വലിയ സൈബർ സുരക്ഷാ അപകടമൊന്നുമില്ല" എന്ന് വാദിക്കുകയും യു.എസ് ചാരവൃത്തിക്ക് തെളിവില്ലെന്ന് അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="cnbc.com">{{cite web | url=https://www.cnbc.com/2019/03/05/huawei-would-have-to-give-data-to-china-government-if-asked-experts.html | title=Huawei says it would never hand data to China's government. Experts say it wouldn't have a choice | website=[[CNBC]] | date=5 March 2019 }}</ref> എന്നിരുന്നാലും, പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ചൈനയുടെ 2014-ലെ കൗണ്ടർ-എസ്പൈനേജ് നിയമവും 2017 ലെ നാഷണൽ ഇന്റലിജൻസ് ലോ ഓഫ് പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ചൈന വാവെയെയും മറ്റ് കമ്പനികളെയും പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ദൂരവ്യാപകമായ നിയമങ്ങളാണെന്ന് വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. മുൻ സ്റ്റാഫ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, "ജീവനക്കാർ പലപ്പോഴും കമ്പനിയിൽ രഹസ്യാന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥരുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നത് രഹസ്യമല്ല",<ref name="auto16">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/30/huawei-china-business-risk/|title=Huawei Is Bad for Business|first=Doowan Lee, Shannon|last=Brandao}}</ref><ref name="auto14">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/projects/la-fi-tn-huawei-5g-trade-war/|title=Who is the man behind Huawei and why is the U.S. intelligence community so afraid of his company?|date=10 April 2019|website=Los Angeles Times}}</ref> 25,000 ഹുവായ് ജീവനക്കാർ മുമ്പ് സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റി മന്ത്രാലയത്തിലോ പീപ്പിൾസ് ലിബറേഷൻ ആർമിയിലോ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു. വെസ്റ്റേൺ ഇന്റലിജൻസ് ടെലികോം നെറ്റ്‌വർക്കുകളിൽ നടന്ന നിരവധി ഹാക്കിങ്ങുകളിൽ വാവെയെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്,<ref name="bnnbloomberg.ca">{{cite web | url=https://www.bnnbloomberg.ca/chinese-spies-accused-of-using-huawei-in-secret-australia-telecom-hack-1.1697167 | title=Chinese Spies Accused of Using Huawei in Secret Australia Telecom Hack - BNN Bloomberg | date=16 December 2021 }}</ref><ref name="news.com.au">https://www.news.com.au/technology/online/security/key-details-of-huawei-security-breach-in-australia-revealed/news-story/ad329132e7b1d552ba1fb77fcc3f8714 {{Bare URL inline|date=May 2022}}</ref> അതേസമയം നോർട്ടൽ, സിസ്‌കോ സിസ്റ്റംസ് പോലുള്ള നിരവധി എതിരാളികളായ ടെലികോം നിർമ്മാതാക്കൾ നടത്തിയ വ്യാവസായിക ചാരപ്രവർത്തനം മൂലം വാവെയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു.<ref name="Kehoe">{{Cite web |last=Kehoe |first=John |title=How Chinese hacking felled telecommunication giant Nortel |url=https://www.afr.com/technology/web/security/how-chinese-hacking-felled-telecommunication-giant-nortel-20140526-iux6a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607204151/https://www.afr.com/technology/web/security/how-chinese-hacking-felled-telecommunication-giant-nortel-20140526-iux6a |archive-date=7 June 2019 |access-date=7 June 2019 |website=afr.com |date=26 May 2014 |publisher=Australian Financial Review}}</ref> ==ഉത്പന്നങ്ങൾ== *ഡോങ്കിളുകൾ *[[സ്മാർട്ട് ഫോൺ|സ്മാർട്ട്ഫോണുകൾ]] *ടാബ്ലറ്റ് കംമ്പ്യൂട്ടറുകൾ *[[റൗട്ടർ|റൗട്ടറുകൾ]] *ടവർ പാനലുകൾ == അവലംബം == {{Reflist|30em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{Official website|http://www.huawei.com/}} [[വർഗ്ഗം:കമ്പനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മൊബൈൽ നിർമ്മാണ കമ്പനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിൽ നിന്നുള്ള ഇലക്ട്രോണിക്സ് കമ്പനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചൈനീസ് ബ്രാൻഡുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചൈന ആസ്ഥാനമായുള്ള ബഹുരാഷ്ട്രകമ്പനികൾ]] {{Company-stub|Huawei}} {{Tech-stub|Huawei}} rqwowoqk6dnpsizxdfatxhjsidqeawb 0 317792 4643891 4565345 2026-07-06T04:38:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643891 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Ficus benjamina}} {{taxobox |image = Ficus benjamina2.jpg |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Moraceae]] |tribus = [[Ficeae]] |genus = ''[[Ficus]]'' |subgenus = ''[[Ficus subg. Conosycea|Conosycea]]'' |species = '''''F. benjamina''''' |binomial = ''Ficus benjamina'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] 1767<ref>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?16785 |title=Ficus benjamina |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=2009-01-16 |accessdate=2009-02-17 |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208201632/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?16785 |url-status=dead }}</ref> | synonyms = {{hidden begin}} * Ficus benjamina var. benjamina Synonym * Ficus benjamina var. bracteata Corner Synonym * Ficus benjamina var. bracteata Yamazaki Synonym * Ficus benjamina var. comosa (Roxb.) Kurz Synonym * Ficus benjamina subsp. comosa (Roxb.) Panigrahi & Murti Synonym * Ficus benjamina var. comosa King Synonym * Ficus benjamina var. haematocarpa (Blume ex Decne.) Miq. Synonym * Ficus benjamina var. nuda (Miq.) M.F.Barrett Synonym * Ficus benjamina f. warringiana M.F.Barrett Synonym * Ficus comosa Roxb. Synonym * Ficus cuspidatocaudata Hayata Synonym * Ficus dictyophylla Wall. [Invalid] Synonym * Ficus haematocarpa Blume ex Decne. Synonym * Ficus lucida Aiton Synonym * Ficus neglecta Decne. Synonym * Ficus nepalensis Blanco Synonym * Ficus nitida Thunb. Synonym * Ficus notobor Buch.-Ham. ex Wall. [Invalid] Synonym * Ficus nuda (Miq.) Miq. Synonym * Ficus papyrifera Griff. Synonym * Ficus parvifolia Oken Synonym * Ficus pendula Link Synonym * Ficus pyrifolia Salisb. [Illegitimate] Synonym * Ficus reclinata Desf. Synonym * Ficus retusa var. nitida (Thunb.) Miq. Synonym * Ficus retusa f. nitida (Thunb.) King Synonym * Ficus striata Roth Synonym * Ficus umbrina Elmer Synonym * Ficus xavieri Merr. Synonym * Urostigma benjaminum (L.) Miq. Synonym * Urostigma benjaminum var. nudum Miq. Synonym * Urostigma haematocarpum (Blume ex Decne.) Miq. Synonym * Urostigma neglectum Miq. Unresolved * Urostigma nudum Miq. Synonym {{Hidden end}} പര്യായങ്ങൾ [http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2809661 theplantlist.org - ൽ നിന്നും] }} ഏഷ്യ-ആസ്ട്രേലിയ വംശജനായ ഒരു അലങ്കാരവൃക്ഷമാണ് '''വെള്ളാൽ'''. {{ശാനാ|Ficus benjamina}}. [[Bangkok|ബാങ്കോക്കിന്റെ]] ഔദ്യോഗികവൃക്ഷമാണ്. 30 മീറ്ററോളം ഉയരം വയ്ക്കുന്ന ഈ മരത്തിന്റെ ഇലകൾ തിളങ്ങുന്നവയും കൊമ്പുകൾ താഴോട്ടു തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന സ്വഭാവമുള്ളവയുമാണ്. പല പക്ഷികളും ഇവയുടെ പഴങ്ങൾ ഇഷ്ടത്തോടെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. പക്ഷികൾ വഴിതന്നെയാണ് വിത്തുവിതരണവും. വായുവിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാനുള്ള കഴിവും തീരെക്കുറച്ചുമാത്രം വേണ്ടുന്ന ജല ആവശ്യവും പടർന്നു ഗംഭീരമായി വളരാനുള്ള കഴിവും ഇതിനെ പ്രിയപ്പെട്ട അലങ്കാരവൃക്ഷമാക്കി മാറ്റുന്നു. == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:വെള്ളാൽ 6z .jpg File:Ficus benjamina-weeping fig-benjamin fig 04.jpg File:Ficus benjamina-weeping fig-benjamin fig 01.jpg </gallery> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://indiabiodiversity.org/species/show/266605 കൂടുതൽ വിവരവും കാണുന്ന ഇടങ്ങളും] * [http://tipsplants.com/plants/house-plants/ficus-benjamina വളർത്താനുള്ള മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903034834/http://tipsplants.com/plants/house-plants/ficus-benjamina |date=2015-09-03 }} * http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Weeping%20Fig.html {{WS|Ficus benjamina}} {{CC|Ficus benjamina}} {{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫൈക്കസ്]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]] {{Plant-stub}} myzmklmappmtn8tekq67ly4g2vcd7x3 0 320039 4643868 3808129 2026-07-05T19:47:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643868 wikitext text/x-wiki {{Infobox stadium | stadium_name = '''ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക്''' | nickname = ജേഡ് സ്റ്റേഡിയം, എ.എം.ഐ സ്റ്റേഡിയം | logo_image = [[File:AMI Stadium Logo.png|200px]] | image = [[File:Lancaster Park aerial July 2011.jpg|300px]] | caption = 2011ലെ ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്കിന്റെ ചിത്രം. ഭൂകമ്പത്തെ തുടർന്നുണ്ടായ കേടുപാടുകൾ ചിത്രത്തിൽ കാണാം. | location = [[ക്രൈസ്റ്റ്‌ചർച്ച്‍]], [[ന്യൂസീലൻഡ്]] | coordinates = {{coord|43|32|31|S|172|39|15|E|type:landmark_region:NZ-CAN|display=it}} | broke_ground = 1880 | opened = 1881 | renovated = 1995–2009 | expanded = 2009 | closed = 2011 | demolished = 2012 | owner = വിക്റ്റോറിയ പാർക്ക് ട്രസ്റ്റ് | operator = വീബേസ് വെന്യു മാനേജ്മെന്റ് | surface = പുല്ല് | construction_cost = | architect = | seating_capacity = 38,628<ref name="newstalkzb.co.nz">{{Cite web |url=http://www.newstalkzb.co.nz/podcasts/audio/21102045.mp3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-09-24 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522022627/http://www.newstalkzb.co.nz/podcasts/audio/21102045.mp3 |url-status=dead }}</ref> | dimensions = ക്രിക്കറ്റ് ഓവൽ | tenants =ക്രുസേഡേഴ്സ്(റഗ്ബി) (1996–present)<br />കാന്റർബറി (ഫുട്ബോൾ) }} ന്യൂസിലൻഡിലെ [[ക്രൈസ്റ്റ്‌ചർച്ച്‍|ക്രൈസ്റ്റ് ചർച്ചിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന ഒരു സ്പോർട്സ് സ്റ്റേഡിയമായിരുന്നു '''ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക്'''. ''ജേഡ് സ്റ്റേഡിയം'' ,''എ.എം.ഐ സ്റ്റേഡിയം'' എന്നീ പേരുകളിലും ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.രാജ്യത്തെതന്നെ വലിയ സ്റ്റേഡിയങ്ങളിലൊന്നായിരുന്ന ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്കിൽ 39,000 പേരേ ഒരേ സമയം ഉൾക്കൊള്ളാമായിരുന്നു<ref name="newstalkzb.co.nz"/>. [[റഗ്‌ബി]], [[ക്രിക്കറ്റ്]], [[ഫുട്ബോൾ]], [[ട്രാക്ക് ആൻഡ് ഫീൽഡ്]] തുടങ്ങിയ കായിക ഇനങ്ങൾക്കായാണ് ഈ സ്റ്റേഡിയം കൂടുതലായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. [[2011 ക്രൈസ്റ്റ് ചർച്ച് ഭൂകമ്പം|2011 ക്രൈസ്റ്റ് ചർച്ച് ഭൂകമ്പത്തെ]] തുടർന്ന് സാരമായ കേടുപാടുകൾ ഉണ്ടായതിനെതുടർന്ന് ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക് 2011ൽ താൽകാലികമായി അടച്ചു.<ref name="Stuff.co.nz_4697115">{{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/sport/league/4697115/NZRL-consider-Anzac-test-venue-in-wake-of-quake |title=NZRL consider Anzac test venue in wake of quake |author=Kilgallon, Steve |date=24 February 2011 |work=[[Stuff.co.nz]] |accessdate=30 September 2011}}</ref>. ==ഉപയോഗം== === റഗ്ബി=== ന്യൂസിലൻഡിലെ ഏറ്റവും വലിയ റഗ്ബി ഗ്രൗണ്ടുകളിലൊന്നായിരുന്നു ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക്. ന്യൂസിലൻഡ് ജേതാക്കളായ 1987ലെ റഗ്ബി ലോകകപ്പിനു ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക് വേദിയായിട്ടുണ്ട്.2011 റഗ്ബി ലോകകപ്പിനും ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്കിനെ വേദിയായി പരിഗണിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ഭൂകമ്പത്തെ തുടർന്ന് സ്റ്റേഡിയം ഉപയോഗശൂന്യമായതിനെത്തുടർന്ന് ക്രൈസ്റ്റ് ചർച്ചിൽ വച്ച് നടത്താനിരുന്ന മൽസരങ്ങൾ [[ഓക്‌ലൻഡ്|ഓക്‌ലൻഡിലെ]] [[ഈഡൻ പാർക്ക്]] സ്റ്റേഡിയത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു<ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10712838|title=Christchurch loses all RWC games|work=New Zealand Herald|publisher=APN Holdings|date=16 March 2011|accessdate=16 March 2011|archive-date=2017-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226182314/http://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10712838|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Christchurch loses Rugby World Cup games |url= http://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/4773298/Christchurch-loses-Rugby-World-Cup-games |publisher=Stuff.co.nz |accessdate=26 May 2011}}</ref>. === ക്രിക്കറ്റ്=== ന്യൂസിലൻഡിലെ ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റേഡിയമായിരുന്നു ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക്.1925 മുതൽ അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് മൽസരങ്ങൾ ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്കിൽ നടന്നിരുന്നു.ഈ സ്റ്റേഡിയത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വ്യക്തിഗത സ്കോർ 2009ൽ ന്യൂസിലൻഡിനെതിരെ ഇന്ത്യയുടെ [[സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കർ]] പുറത്താവാതെ നേടിയ 163 റൺസാണ്<ref>{{cite web |url=http://content.cricinfo.com/nzvind2009/engine/current/match/366627.html |title=India vs. New Zealand, AMI Stadium, Christchurch, 8 April 2009|accessdate=2009-03-08|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref>. 2011ഭൂകമ്പത്തിൽ സ്റ്റേഡിയത്തിനു കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ഫസ്റ്റ്ക്ലാസ് മൽസരങ്ങൾ റാങിയോറ റിക്രിയേഷൻ ഗ്രൗണ്ടിലേക്കും അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് മൽസരങ്ങൾ ക്രൈസ്റ്റ് ചർച്ചിലെ മറ്റൊരു ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനമായ [[ഹാഗ്ലീ ഓവൽ|ഹാഗ്ലീ ഓവലിലേക്കും]] മാറ്റി<ref name="Christchurch">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/newzealand/content/story/780855.html |title=Hadlee's pride at Christchurch rebuild |accessdate=26 December 2014 |work=ESPN Cricinfo}}</ref><ref name="Hagley">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/newzealand/content/story/790991.html |title=Hagley Oval gets ICC accreditation |accessdate=26 December 2014 |work=ESPN Cricinfo}}</ref>. == അവലംബം == {{Reflist }} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.amistadium.co.nz/ഔദ്യോഗിക ഔദ്യോഗിക സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.espncricinfo.com/nzvind2009/content/ground/58812.html ക്രിക്ക് ഇൻഫോയിൽ ലങ്കാസ്റ്റർ പാർക്ക്] {{Christchurch earthquakes}} {{1987 Rugby World Cup Venues}} {{A-League stadiums}} {{Cricket Grounds NZ}} [[വർഗ്ഗം:ന്യൂസീലൻഡിലെ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയങ്ങൾ]] 212ju0r6l4176r39n9xp9r84v3vs618 0 321292 4643813 4618452 2026-07-05T14:08:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643813 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സിലെ കോളേജുകളുടെയും സർവകലാശാലകളുടെയും പട്ടിക താഴെ ചേർക്കുന്നു. ==അബൂദാബി എമിറേറ്റിൽ ഉൾപ്പെടുന്നവ== * [http://eic.ac.ae യൂറോപ്യൻ ഇൻറർനാഷണൽ കോളേജ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928003102/http://eic.ac.ae/ |date=2020-09-28 }} * [[അൽ ഐൻ യൂണവേഴ്സിറ്റി ഒഫ് സയൻസ് ആൻറ് ടെക്നോളജി]] * [[ഹയർ കോളേജ് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] * [[അബൂദാബി സർവകലാശാല]] * [[അൽഹസൻ സർവകലാശാല]] * [[എമിറേറ്റ് കോളേജ് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] * [[Khalifa University|Khalifa University - Abu Dhabi branch]] * [[Masdar Institute of Science and Technology]] * [[New York Institute of Technology]] * [[New York University Abu Dhabi]] * [http://www.uaeu.ac.ae/ United Arab Emirates University] *[https://www.imt.ac.ae/programs/1-year-MBA/ Top MBA Colleges in Dubai] * [[Zayed University|Zayed University - Abu Dhabi branch]] * [[The Petroleum Institute - Abu Dhabi branch]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[INSEAD - Abu Dhabi]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Paris-Sorbonne University Abu Dhabi]] * [[Strathclyde Business School|University of Strathclyde Business School - Abu Dhabi Campus]] * [[Emirates College for Advanced Education]] * [http://www.syscomscollege.com/ Syscoms College, Abu Dhabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927211647/http://www.syscomscollege.com/ |date=2015-09-27 }} * [http://www.syscomscollege.com/cec_auh.html Syscoms Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906150224/http://www.syscomscollege.com/cec_auh.html |date=2015-09-06 }} * [[Palpa University]] ==അജ്മാനിൽ== * [[Ajman University of Science and Technology]] * [[City University College of Ajman]] * [[Gulf Medical University]] * [[International College of Law & Business Administration (ICLBAT), Ajman]]{{citation needed|date=April 2015}} * [http://www.ucmother.ac.ae/ University College for Mother and Family Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110000551/http://ucmother.ac.ae/ |date=2016-01-10 }} ==ദുബൈ എമിറേറ്റിൽ== ഏറ്റവും കൂടുതൽ കോളേജുകളും സർവകലാശാലകളും ഉള്ള എമിറേറ്റ് കൂടിയാണിത്.ഇതിൽ കൂടുതലും സ്വകാര്യ മേഖലയിലുള്ളവയാണ്. ===പൊതു സർവകലാശാകളം കോളേജുകളും=== * [[Higher Colleges of Technology]] * [[സഈദ് സർവകലാശാല]] ===സ്വകാര്യ സർവകലാശാലകളും കോളേജുകളും=== *[http://www.thecapitaleducation.com/ Capital Dubai Campus] *[http://www.afu.ac.ae/ Al Falah University] * [http://www.aduc.ae/ Al Dar University College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924090234/http://www.aduc.ae/ |date=2015-09-24 }} * [[Al Ghurair University]] * Allied Institute of Management Studies (AIMS), Dubai<ref>{{cite web|last=Koly|first=Faizal|title=Allied Institute of Management Studies|url=http://www.aimsedu.ae|work=XLRI-AIMS|access-date=2021-08-17|archive-date=2015-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512061206/http://www.aimsedu.ae/|url-status=dead}}</ref> * [http://www.acd.ac.ae American College of Dubai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824145836/http://www.acd.ac.ae/ |date=2018-08-24 }} * [https://www.imt.ac.ae/ IMT BUSINESS SCHOOL Dubai] * [[American University in the Emirates]] * [http://www.amityuniversity.ae Amity University Dubai] * [[Biotechnology University College, Dubai]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Birla Institute of Technology & Science, Pilani - Dubai]] * [http://www.biticrak.ae Birla Institute of Technology, International Campus- RAK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190326144716/http://www.biticrak.ae/ |date=2019-03-26 }} * [[British University in Dubai]] * [[Canadian University Of Dubai]] * [[Cass Business School]] * [http://www.cee.ac.ae Centre for Executive Education, Dubai Knowledge Village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223215112/http://www.cee.ac.ae/ |date=2020-02-23 }} * [http://www.ecmit.ac.ae Emirates College for Management & Information Technology] * [[Dubai Medical College for Girls]] * [[Dubai School of Dental Medicine]] * [[Dubai School of Government]] * Dubai University College{{citation needed|date=May 2015}} * [[The Emirates Academy of Hospitality Management]] * [http://www.eau.ac.ae/ Emirates Aviation University] (formerly [http://www.emiratesaviationcollege.com/ Emirates Aviation College]) * [http://www.ecmit.ac.ae/ Emirates College for Management & Information Technology] * [[European University College Brussels]] (Hogeschool-Universiteit Brussel) * European University College (formerly Nicolas & Asp University College){{citation needed|date=April 2015}} * HAwowid{{citation needed|date=April 2015}} * [[Hamdan Bin Mohammed e-University]] * [[Heriot-Watt University Dubai]] * [[Hult International Business School]] * [[IIM Indore]][http://www.iimidr.ac.in/iimi/pages/programmes_main/pgp-rak-uae.php] * [[Institute of Management Technology, Dubai]] * I[[International Horizons College|International Horizons College - Dubai]] * Islamic & Arabic Studies College Dubai{{citation needed|date=May 2015}} * [[Islamic Azad University, Dubai]]{{citation needed|date=April 2015}} * [http://ju.ac.ae/ Jumeira University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930032729/http://ju.ac.ae/ |date=2015-09-30 }} * [[London Business School]], Dubai{{citation needed|date=May 2015}} * [http://www.fashion.arts.ac.uk/short-courses/middle-east/ London College of Fashion - Short Courses in the Middle East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517065330/http://www.fashion.arts.ac.uk/short-courses/middle-east/ |date=2013-05-17 }} * [[London College of Make-up FZ-LLC]]<ref>[http://www.londoncollegeofmakeup.com/ London College of Make-up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020140047/https://www.londoncollegeofmakeup.com/ |date=2020-10-20 }}.</ref>{{citation needed|date=May 2015}} * [http://www.lchrm.ac.ae/ London Human Resources Institute, Dubai Centre, Knowledge Village]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Mahatma Gandhi University]] * Manchester University Business School{{citation needed|date=May 2015}} * [[Manipal University]] * [[Middlesex University#Dubai|Middlesex University]] - Dubai Campus * [[Murdoch University Dubai]] * [[Rochester Institute of Technology - Dubai]] (RIT Dubai) * [[S P Jain School of Global Management|S P Jain School of Global Management, Dubai]] * [[SAE Institute]] * [[Shahid Beheshti University, Dubai]]{{citation needed|date=April 2015}} * [http://www.szabist.ac.ae Shaheed Zulfikar Ali Bhutto Institute of Science and Technology (SZABIST)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111102609/http://www.szabist.ac.ae/ |date=2020-11-11 }} * [http://www.skylineuniversity.ac.ae/ Skyline University College] * [[Synergy University Dubai Campus]] * [http://syscomsdubai.com/ Syscoms Institute] * Universal Empire Institute of Medical Sciences{{citation needed|date=May 2015}} * [[University of Atlanta Dubai]] * [[University of Dubai]] * [[University of Modern Sciences]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Strathclyde Business School|University of Strathclyde Business School - Dubai Campus]]{{citation needed|date=May 2015}} * [[University of Waterloo]]{{citation needed|date=May 2015}} * [[University of Wollongong in Dubai]] * Wings University{{citation needed|date=May 2015}} * [[Brentwood Open learning College]]{{citation needed|date=April 2015}} * [[Atlas Educational Institute - Karama, Dubai Campus]]<ref>[http://www.agiuae.com/ Atlas Group of Institutions], UAE.</ref> * [[Make-Up Atelier Paris school in Dubai]]<ref>[http://www.make-up.ae/ Make-Up Atelier Paris school in Dubai], UAE.</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.edarabia.com/universities/uae/ Reviews of Universities in UAE] *[http://www.kv.ae/ Dubai Knowledge Village official website] *[http://www.diacedu.ae/ Dubai International Academic City official website] (DIAC) *[http://blog.thedentalcard.com/information/uae-dental-schools-programs/ List of UAE Dental Colleges and Dental Degrees Offered in UAE] — The Dental Card Blog {{DEFAULTSORT:Universities And Colleges In The United Arab Emirates}} [[Category:United Arab Emirates education-related lists]] [[Category:Universities and colleges in the United Arab Emirates|*]] [[Category:Lists of universities and colleges in Asia|United Arab Emirates]] [[Category:Universities and colleges in Dubai|*]] [[Category:Education in Dubai]] s7livuiravap2q4fhyq524ednki8ogo 0 325433 4643788 3416877 2026-07-05T12:33:15Z ~2026-38350-63 219998 /* */ 4643788 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Kannavath Sankaran Nambiar}} [[Pazhassi Raja|പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ]] പ്രധാനമന്ത്രി (സർവ്വാധികാര്യകർ) ആയിരുന്നു '''കണ്ണവം ശങ്കരൻ നമ്പ്യാർ(Kannavath Sankaran Nambiar).''' (ജീവിതകാലം (ഏതാണ്ട്)1760 മുതൽ 1801 നവമ്പർ 27 വരെ). 4 ചതുരശ്രമൈൽ വിസ്തൃതിയുള്ള [[കണ്ണവം]] എന്ന ഗ്രാമം മുഴുവൻ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഒരു കുടുംബമായിരുന്നു കണ്ണവത്ത്. ആ വീട്ടുപേർ അങ്ങനെ ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പേർ ആയി.<ref name="Malabar Manual">''Malabar Manual'', William Logan, 1887</ref> ഒരു കാലത്ത് വടക്കേ മലബാറിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ ജന്മികുടുംബമായിരുന്ന കണ്ണവത്ത് പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ കുടിയാന്മാരായിരുന്നു. ഈ ജന്മിഗൃഹത്തിലാണ് കണ്ണവത്ത് ശങ്കരൻ നമ്പ്യാർ ജനിച്ചത്.<ref name="Malabar Manual"/> ==ആദ്യകാല ജീവിതം== വളരെ ചെറുതായിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ [[കോട്ടയം (മലബാർ)|കോട്ടയം]] രാജ്യത്തിൽ നിന്നും [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂരുകാരെ]] തുരത്തുന്നതിന് പഴശ്ശിയുടെ യുദ്ധങ്ങളിൽ ശങ്കരൻ നമ്പ്യാർ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. അയാളുടെ ധൈര്യത്തിലും ദൃഢനിശ്ചയത്തിലും ആത്മാർത്ഥതയിലും ഭരണകാര്യത്തിലും നയതന്ത്രത്തിലുമെല്ലാം ആകൃഷ്ടനായ പഴശ്ശിരാജാവ് ശങ്കരൻ നമ്പ്യാരെ തന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയാക്കി. പഴശ്ശിയുടെ പ്രധാനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്ന [[തൊടീക്കളം]] ശങ്കരൻ നമ്പ്യാരുടെ പ്രവർത്തനമണ്ഡലത്തിന്റെ കേന്ദ്രം ആയിരുന്നു. തൊടീക്കളവും ചുറ്റുപാടുമെല്ലാം മലകളും മരങ്ങളും നിറഞ്ഞതും പഴശ്ശിയുടെ യുദ്ധങ്ങളിൽ മൈസൂരുകാർക്കെതിരെയും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെയും പോരാടാൻ മുന്നിൽ നിന്ന [[കുറിച്യർ|കുറിച്യസമുദായത്തിൽ]]പ്പെട്ടവർ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇടവുമായിരുന്നു.<ref name="Malabar Manual"/><ref name="Kerala Simham">''Kerala Simham'', Sardar KM Panikkar, 1941</ref><ref>''Pazhassi Samarangal'', KKN Kurup, 1986</ref> ==ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള യുദ്ധം== ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള ആദ്യയുദ്ധത്തിൽ [[കൈതെരി അമ്പു|കൈതെരി അമ്പുവിനൊപ്പം]] ശങ്കരൻ നമ്പ്യാരും ബ്രിട്ടീഷുകാരെ തടുത്തുനിർത്തുന്നതിൽ ഒരു പ്രധാനപങ്ക് വഹിക്കുകയുണ്ടായി. [[തൊടീക്കളം ശിവക്ഷേത്രം|തൊടീക്കളം ക്ഷേത്രത്തിൽ]] സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ച് 1797 -ൽ ബ്രീട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ പോരാടിയ ആൾക്കാരിൽ ശങ്കരൻ നമ്പ്യാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ പോരാട്ടത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് വലിയ നഷ്ടമുണ്ടായി. മുതിർന്ന നേതാക്കളായ ക്യാപ്റ്റൻ ബാച്ചിലറും ക്യാപ്റ്റൻ വില്യം ബ്രൗണും കൊല്ലപ്പെടുകയുമുണ്ടായി.<ref name="Malabar Manual"/><ref name="Vadakkan Aithihyamaala">''Vadakkan Aithihyamaala'', Vanidas Elayavoor, 1986</ref> 1800 ജൂണിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരോടുള്ള രണ്ടാമത്തെ യുദ്ധത്തിലും ശങ്കരൻ നമ്പ്യാർ പ്രാധാനപങ്കുവഹിക്കുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹം സുഹൃത്തുകളോടൊപ്പം വലിയൊരു സംഘം പോരാളികളെ ഒരുമിപ്പിച്ചു ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ പോരാടി. 1801 ആഗസ്റ്റ് 4 -ആം തിയതി ബ്രിട്ടിഷുകാർ ശങ്കരൻ നമ്പ്യാരെ നിയമഭ്രഷ്ടനാക്കുകയും വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. ശങ്കരൻ നമ്യാരും കൂട്ടാളികളും കൂടി പഴശ്ശിരാജാവിനെ പിടികൂടാതെ രക്ഷിക്കുകയും തെക്കെ മലബാറിലെ അത്തൻ ഗുരിക്കളോട് സഖ്യത്തിലാവുകയും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കൂടുതൽ തലവേദന ഉണ്ടാക്കുന്ന പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Malabar Manual"/><ref name="Kerala Simham"/> ==പിടികൂടിയതും വധിച്ചതും== 1801 നവമ്പർ 27 -ന് തന്റെ 24 വയസ്സുള്ള മകനോടും കുറച്ചു കൂട്ടാളികളോടും കൂടി [[കുറ്റ്യാടി|കുറ്റ്യാടിയിൽ]] താവളമടിക്കുമ്പോൾ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ശങ്കരൻ നമ്പ്യാരെ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് ഒറ്റിക്കൊടുത്തു. ആ രാത്രിയിൽത്തന്നെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ എല്ലാവരെയും പിടിച്ച് കണ്ണവത്ത് കൊണ്ടുവരികയും രാത്രി തന്നെ തൂക്കിക്കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. തങ്ങളുടെ നേതാവിന്റെയും കൂട്ടാളികളുടെയും മൃതദേഹങ്ങൾ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന കാഴ്ച്ച കണ്ടാണ് കണ്ണവത്തെ ആൾക്കാർ പിറ്റേന്ന് ഉറക്കമുണർന്നത്.<ref name="Malabar Manual"/><ref name="Kerala Simham"/> ഈയിടെയാണ് എല്ലാവരെയും തൂക്കിക്കൊന്ന ആ മരം കാലം ചെന്നു വീണത്. എന്നാൽ ഇന്നും ആ മരത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള ഒരേക്കർ സ്ഥലം കുരുതിക്കളം എന്ന പേരിൽ തുറസ്സായിത്തന്നെ ഇട്ടിട്ടുണ്ട്..<ref name="Vadakkan Aithihyamaala"/> തൂക്കിക്കൊല്ലുന്നതിനു തൊട്ടുമുന്നെ പോലും അദ്ദേഹം വളരെ ശാന്തനായിരുന്നുവത്രേ. പഴശ്ശിയുടെ ഒളിത്താവളം കാട്ടിക്കൊടുക്കുന്ന പക്ഷം മാപ്പുനൽകാമെന്നുള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വാഗ്ദാനം അദ്ദേഹം നിരസിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ നൽകുന്നതേക്കാൾ വലിയ സമ്മാനം തനിക്ക് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ കിട്ടുമെന്നും പറഞ്ഞ് സ്വന്തം തന്നെയാണത്രേ അദ്ദേഹം കൊലക്കയർ തന്റെ കഴുത്തിലേക്ക് ഇട്ടത്. പഴശ്ശിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ നൽകിയാൽ മോചിപ്പിക്കാം എന്ന വഗ്ദാനം കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും നിരസിക്കുകയായിരുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാവരെയും അന്നു രാത്രി തന്നെ കഴുവിലേറ്റുകയായിരുന്നു.<ref>[http://books.google.co.in/books?id=TMPPAAAAMAAJ&pg=RA1-PA594&dq=Cotiote+War&hl=en&ei=taQMTvyYDIjPrQf_s-y_Cw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=Cotiote%20War&f=false%20 Account of George Strachan]</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:1760-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1801-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭരണാധികാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]] mtdrlgga3h4az2q085uy97uah2f6ief 0 326246 4643795 4643758 2026-07-05T13:01:48Z Irshadpp 10433 4643795 wikitext text/x-wiki {{മായ്ക്കുക/ലേഖനം}} {{ആധികാരികത}} {{ശ്രദ്ധേയത}} {{pov}} [[File:പള്ളിക്കൽ മൊയ്തീൻ.jpg|thumb|പള്ളിക്കൽ മൊയ്തീൻ]] [[File:പീമ റോഡ്.jpg|thumb|Peema road]] മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ പള്ളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ജനിച്ച പ്രമുഖനായ ഒരു മാപ്പിളപ്പാട്ട് ഗായകനും നാടക നടനുമായിരുന്നു '''പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീൻ''' (പ്രസിദ്ധനായത് '''പീമ''' എന്ന പേരിൽ)<ref>{{Cite web|url=https://www.flashnewsonline.com/story/music-lovers-renew-pallikkal-moideen-s-memory-pallikkal-balakrishnan-writes-in-memory-of-pallikkal-moideen-id1622.html|title=പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീൻ സ്മരണ പുതുക്കി സംഗീതപ്രേമികൾ : പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീനെ അനുസ്മരിച്ചു പള്ളിക്കല് ബാലകൃഷ്ണന് എഴുതുന്..|access-date=2026-07-05|last=Desk|first=Metro News|date=2022-06-04|language=en-US}}</ref>. തനിമയാർന്ന ആലാപന ശൈലിയിലൂടെ മാപ്പിളപ്പാട്ട് രംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനായ അദ്ദേഹം, മൂവായിരത്തിലധികം വേദികളിൽ ഗാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref>{{Citation|last=balakrishnan pallikkal|title=REHNA SINGING A SONG ON PALLIKKAL MOIDEEN|date=2013-12-31|url=https://www.youtube.com/watch?v=kibkFBaGER4|access-date=2026-07-05}}</ref>. ==കലാജീവിതം== ആറാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ വേദിയിൽ പാടിത്തുടങ്ങിയ മൊയ്ദീൻ, തുടക്കകാലത്ത് കല്യാണ വീടുകളിലെ പാട്ടുകാരനായാണ് സജീവമായത്. ബന്ധുവായ ബീരാൻ മൊയ്ദീന്റെ സഹായത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംഗീതരംഗത്ത് വളർന്നത്. 1961-ൽ 'യുണൈറ്റഡ് ഓർക്കസ്ട്ര' എന്ന പേരിൽ സ്വന്തമായി ഒരു ഗാനമേള സംഘം രൂപീകരിച്ചു. കേരളത്തിന് പുറമെ തമിഴ്‌നാട്, കർണാടക, ആന്ധ്രാപ്രദേശ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും വിവിധ വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലും അദ്ദേഹം ഗാനമേളകൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. വാർധക്യസഹജമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും ജയ്ഹിന്ദ് ടിവിയിലെ മാപ്പിളപ്പാട്ട് റിയാലിറ്റി ഷോയിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തിരുന്നു. നാടകനടൻ എന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം സജീവമായിരുന്നു. 1970-കളിൽ മലബാറിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട 'വിശറിക്കു കാറ്റുവേണ്ട', 'കൈതോക്കും പുല്ലാങ്കുഴലും' എന്നീ നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു. രാഷ്ട്രീയ വേദികളിലും അദ്ദേഹം സജീവമായി പാടിയിരുന്നു. മുസ്ലീം ലീഗ് നേതാവായിരുന്ന സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ് കോയയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു<ref>{{Citation|last=MediaoneTV Live|title=Rahana sings Pallikkal Moideen's song - Pathinalam Ravu (56-1)|date=2013-06-22|url=https://www.youtube.com/watch?v=5Pf6C84NtDE|access-date=2026-07-05}}</ref>. 1979-ൽ മദ്രാസ് ദൂരദർശനു വേണ്ടി അദ്ദേഹം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു. 1982-ൽ കൊരമ്പയിൽ അഹമ്മദ് ഹാജി വഴി പ്രശസ്ത ഗായകൻ കെ.ജെ. യേശുദാസിനെ പരിചയപ്പെട്ടത് മൊയ്ദീന്റെ ജീവിതത്തിൽ വഴിത്തിരിവായി. ഈ സൗഹൃദം വഴി യേശുദാസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള 'തരംഗിണി സ്റ്റുഡിയോ'ക്ക് വേണ്ടി പാടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അവസരം ലഭിച്ചു. പ്രശസ്ത സംഗീത സംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബാബുരാജ് അനുസ്മരണ കമ്മിറ്റി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==മരണം== മസ്തിഷ്ക സംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് ചികിത്സയിലായിരുന്ന പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീൻ 2013-ൽ അന്തരിച്ചു. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സംഗീതജ്ഞർ]] afe12dtvob0kfwzbw25vihd0b1zkn7u 4643796 4643795 2026-07-05T13:02:31Z Irshadpp 10433 4643796 wikitext text/x-wiki {{മായ്ക്കുക/ലേഖനം}} {{ആധികാരികത}} {{ശ്രദ്ധേയത}} {{pov}} [[File:പള്ളിക്കൽ മൊയ്തീൻ.jpg|thumb|പള്ളിക്കൽ മൊയ്തീൻ]] [[File:പീമ റോഡ്.jpg|thumb|Peema road]] മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ പള്ളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ജനിച്ച പ്രമുഖനായ ഒരു മാപ്പിളപ്പാട്ട് ഗായകനും നാടക നടനുമായിരുന്നു '''പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീൻ''' (പ്രസിദ്ധനായത് '''പീമ''' എന്ന പേരിൽ)<ref>{{Cite web|url=https://www.flashnewsonline.com/story/music-lovers-renew-pallikkal-moideen-s-memory-pallikkal-balakrishnan-writes-in-memory-of-pallikkal-moideen-id1622.html|title=പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീൻ സ്മരണ പുതുക്കി സംഗീതപ്രേമികൾ : പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീനെ അനുസ്മരിച്ചു പള്ളിക്കല് ബാലകൃഷ്ണന് എഴുതുന്..|access-date=2026-07-05|last=Desk|first=Metro News|date=2022-06-04|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/nightingale-of-tirur-asma-koottayi-singer-asma-koottayi-passed-away-70a0d178|title=തിരൂരിന്റെ വാനമ്പാടി എന്ന അസ്മ കൂട്ടായി; വിടപറഞ്ഞത് പ്രവാസികളുടെ ഇശൽവിസ്‌മയം|access-date=2026-07-05|last=anjay|date=2023-09-12|language=en}}</ref>. തനിമയാർന്ന ആലാപന ശൈലിയിലൂടെ മാപ്പിളപ്പാട്ട് രംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനായ അദ്ദേഹം, മൂവായിരത്തിലധികം വേദികളിൽ ഗാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref>{{Citation|last=balakrishnan pallikkal|title=REHNA SINGING A SONG ON PALLIKKAL MOIDEEN|date=2013-12-31|url=https://www.youtube.com/watch?v=kibkFBaGER4|access-date=2026-07-05}}</ref>. ==കലാജീവിതം== ആറാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ വേദിയിൽ പാടിത്തുടങ്ങിയ മൊയ്ദീൻ, തുടക്കകാലത്ത് കല്യാണ വീടുകളിലെ പാട്ടുകാരനായാണ് സജീവമായത്. ബന്ധുവായ ബീരാൻ മൊയ്ദീന്റെ സഹായത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംഗീതരംഗത്ത് വളർന്നത്. 1961-ൽ 'യുണൈറ്റഡ് ഓർക്കസ്ട്ര' എന്ന പേരിൽ സ്വന്തമായി ഒരു ഗാനമേള സംഘം രൂപീകരിച്ചു. കേരളത്തിന് പുറമെ തമിഴ്‌നാട്, കർണാടക, ആന്ധ്രാപ്രദേശ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും വിവിധ വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലും അദ്ദേഹം ഗാനമേളകൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. വാർധക്യസഹജമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും ജയ്ഹിന്ദ് ടിവിയിലെ മാപ്പിളപ്പാട്ട് റിയാലിറ്റി ഷോയിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തിരുന്നു. നാടകനടൻ എന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം സജീവമായിരുന്നു. 1970-കളിൽ മലബാറിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട 'വിശറിക്കു കാറ്റുവേണ്ട', 'കൈതോക്കും പുല്ലാങ്കുഴലും' എന്നീ നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു. രാഷ്ട്രീയ വേദികളിലും അദ്ദേഹം സജീവമായി പാടിയിരുന്നു. മുസ്ലീം ലീഗ് നേതാവായിരുന്ന സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ് കോയയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു<ref>{{Citation|last=MediaoneTV Live|title=Rahana sings Pallikkal Moideen's song - Pathinalam Ravu (56-1)|date=2013-06-22|url=https://www.youtube.com/watch?v=5Pf6C84NtDE|access-date=2026-07-05}}</ref>. 1979-ൽ മദ്രാസ് ദൂരദർശനു വേണ്ടി അദ്ദേഹം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു. 1982-ൽ കൊരമ്പയിൽ അഹമ്മദ് ഹാജി വഴി പ്രശസ്ത ഗായകൻ കെ.ജെ. യേശുദാസിനെ പരിചയപ്പെട്ടത് മൊയ്ദീന്റെ ജീവിതത്തിൽ വഴിത്തിരിവായി. ഈ സൗഹൃദം വഴി യേശുദാസിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള 'തരംഗിണി സ്റ്റുഡിയോ'ക്ക് വേണ്ടി പാടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അവസരം ലഭിച്ചു. പ്രശസ്ത സംഗീത സംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബാബുരാജ് അനുസ്മരണ കമ്മിറ്റി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==മരണം== മസ്തിഷ്ക സംബന്ധമായ രോഗത്തെ തുടർന്ന് ചികിത്സയിലായിരുന്ന പള്ളിക്കൽ മൊയ്ദീൻ 2013-ൽ അന്തരിച്ചു. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സംഗീതജ്ഞർ]] oqwrqplzwyqr14uiskmfduqiyk1y7g2 0 341457 4643791 4572216 2026-07-05T12:53:09Z Malikaveedu 16584 4643791 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ലോർദെ | image = File:Lorde Moves 2.jpg | alt = | caption = | birth_name = എല്ല മരിജ ലാനി യെലിച്ച്-ഒ'കോണർ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1996|11|7}} | birth_place = [[ഓക്ക്‌ലൻഡ്]], [[ന്യൂസിലാൻഡ്]] | citizenship = {{hlist|ന്യൂസിലാൻഡ്|[[ക്രൊയേഷ്യ]]}} | occupation = {{hlist|ഗായിക|ഗാനരചയിതാവ്|റെക്കോർഡ് നിർമ്മാതാവ്}} | years_active = 2009–തുടരുന്നു | parents = [[സോന്യ യെലിച്ച്]] (അമ്മ) | awards = [[List of awards and nominations received by Lorde|Full list]] | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = <!-- Sourced in #Musical style. Please do not add or remove genres without discussion or reliable sources -->{{hlist|[[Art pop]]|[[dream pop]]|[[electropop]]|[[indie pop]]|<!-- See talk page before editing this -->}} | instrument = Vocals | associated_acts = {{hlist|[[Joel Little]]|[[Jack Antonoff]]}} | label = {{hlist|[[Universal Music Group|UMG]]|[[Lava Records|Lava]]|[[Republic Records|Republic]]}} | website = {{url|lorde.co.nz}} }} }} [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസിലാൻഡിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു ഗായികയാണ് '''ലോർദെ'''. വളരെ ചെറുപ്പം മുതലെ ഗായികയാവാൻ തൽപര്യപെട്ടിരുന്ന ലോർദെ യൂണിവേഴ്സൽ സംഗീത ഗ്രൂപ്പുമായി കരാറൊപ്പിട്ടു. 2013ലാണ് ഇവരുടെ ആദ്യഗാനമായ ''റോയൽസ്'' പുറത്തിറങ്ങിയത്. വളരെയധികം പ്രശസ്തമായ ഈ ഗാനം ബിൽബോർട് ഹോട്ട് 100 ചാർട്ടിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഇതോടെ 1987 ശേഷം ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആളായി ലോർദെ മാറി. 2013 അവസാനത്തോടെ ആദ്യ ആൽബമായ പ്യൂർ ഹീറോയ്ൻ പുറത്തിറങ്ങിയത്. രണ്ട് [[ഗ്രാമി]], ഒരു [[ബ്രിട്ട്]] പുരസ്കാരവും 10 ന്യൂസിലാൻഡ് സംഗീത പുരസ്കാരവും അവർക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="2014Grammys">{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2014/01/26/showbiz/grammys-winners-list/index.html|title=Grammys 2014: Winners list|publisher=[[CNN]]|date=27 January 2014|accessdate=25 May 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2014/feb/19/lorde-wins-international-solo-female-artist-2014-brits |title=Lorde wins international female solo artist award at 2014 Brits |work=The Guardian |first=Tshepo |last=Mokoena |date=19 February 2014 |accessdate=19 February 2014}}<br> {{cite news|last1=Beaumont-Thomas|first1=Ben|title=Brit awards nominations 2018: Dua Lipa beats Ed Sheeran with five|url=https://www.theguardian.com/music/2018/jan/13/brit-awards-nominations-2018-dua-lipa-ed-sheeran|accessdate=13 January 2018|work=The Guardian|date=13 January 2018}}</ref> == ജീവിതവും കരിയറും == === 1996–2008: ആദ്യകാല ജീവിതം === എല്ല മരിജ ലാനി യെലിച്ച്-ഒ'കോണർ എന്ന പേരിൽ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c0l05xx6ekdo|title=Lorde: Working with Charli XCX Inspired New Album Virgin|access-date=25 May 2025|last=Collins|first=Riyah|date=1 May 2025|website=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/news/lorde-new-album-2025-virgin-b2742500.html|title=Lorde Reveals Long-Awaited New Album Title and Release Date|access-date=25 May 2025|last=Perry|first=Kevin E G|date=30 April 2025|website=[[The Independent]]}}</ref> 1996 നവംബർ 7 ന്<ref name="Britannica-2025">{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Lorde|title=Lorde {{!}} Biography, Facts, Songs, Albums, & Solar Power|access-date=25 May 2025|date=21 May 2025|website=[[Britannica]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/musicians/lorde|title=Lorde - Songs, Royals & Albums|access-date=25 May 2025|date=8 October 2019|website=[[Biography.com]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/lorde-solar-power-review-tracklist-breakdown-2021-8#the-path-is-a-striking-portrait-of-an-artist-in-flux-1|title=Lorde's 'Solar Power' Reveals What She Learned When She Disappeared into the Sun|access-date=25 May 2025|last1=Ahlgrim|first1=Callie|last2=Larocca|first2=Courteney|date=21 August 2021|website=[[Business Insider]]}}</ref> ന്യൂസിലൻഡിലെ ഓക്ക്‌ലൻഡിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ തകാപുനയിൽ<ref name="Britannica-20252">{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Lorde|title=Lorde {{!}} Biography, Facts, Songs, Albums, & Solar Power|access-date=25 May 2025|date=21 May 2025|website=[[Britannica]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com.au/beauty/news/lorde-on-how-to-wear-dark-lipstick-with-confidence-and-make-it-last-forever/news-story/8787fd243def0e322cf1e83f7ef097d4|title=Lorde on How to Wear Dark Lipstick with Confidence and Make It Last 'Forever'|access-date=25 May 2025|last=Frank|first=Julia|date=26 June 2014|website=[[Vogue Australia]]}}</ref> കവയിത്രി സോഞ്ജ യെലിച്ചിന്റെയും (ക്രൊയേഷ്യൻ: ജെലിക്) സിവിൽ എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന വിക് ഒ'കോണറിന്റെയും മകളായി ജനിച്ചു.<ref>{{cite news|last=Ehrlich|first=Brenna|date=17 June 2014|title=Lorde's Parents Finally Got Engaged&nbsp;– After 30 Years|url=http://www.mtv.com/news/1847971/lorde-parents-engaged/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715092714/http://www.mtv.com/news/1847971/lorde-parents-engaged/|archive-date=15 July 2014|publisher=[[MTV News]]|access-date=6 July 2014}}</ref> ഡാൽമേഷ്യ മേഖലയിൽ നിന്നുള്ള ക്രൊയേഷ്യൻ കുടിയേറ്റക്കാരുടെ മകളായിരുന്നു അമ്മ, എന്നാൽ പിതാവ് ഐറിഷ് വംശജനാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.total-croatia-news.com/lifestyle/21869-singer-lorde-talks-croatian-heritage|title=Grammy Award Winner Lorde Talks Croatian Heritage|date=9 September 2017|website=Total-croatia-news.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818052331/https://www.total-croatia-news.com/lifestyle/21869-singer-lorde-talks-croatian-heritage|archive-date=18 August 2018}}</ref> 30 വർഷത്തെ ബന്ധത്തിന് ശേഷം<ref>{{cite news|last1=Rothman|first1=Michael|date=17 June 2014|title=Lorde's Parents Engaged, At Last|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/lordes-parents-engaged/story?id=24171630|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117080006/https://abcnews.go.com/Entertainment/lordes-parents-engaged/story?id=24171630|archive-date=17 January 2021|agency=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=20 August 2019}}</ref> 2014 ൽ മാതാപിതാക്കൾ വിവാഹനിശ്ചയം പ്രഖ്യാപിച്ചു, 2017 ൽ ചെൽട്ടൻഹാം ബീച്ചിൽ നടന്ന ഒരു സ്വകാര്യ ചടങ്ങിൽവച്ച് അവർ വിവാഹിതരായി.<ref>{{cite magazine|date=7 May 2017|title=Lorde's Parents Get Married in Auckland|url=https://i.stuff.co.nz/entertainment/92299673/lordes-parents-get-married-in-auckland|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008211946/https://i.stuff.co.nz/entertainment/92299673/lordes-parents-get-married-in-auckland|archive-date=8 October 2020|magazine=[[Stuff (magazine)|Stuff]]|access-date=20 August 2019}}</ref> ലോർഡിന് ന്യൂസിലാൻഡിലും ക്രൊയേഷ്യയിലും ഇരട്ട പൗരത്വമുണ്ട്.<ref>{{cite news|last=Bayer|first=Kurt|date=12 September 2017|title=Pop Star Lorde Reveals She Has Dual Citizenship with Croatia|url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11921395|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706170645/https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11921395|archive-date=6 July 2020|newspaper=[[The New Zealand Herald]]|access-date=5 July 2020}}</ref> ==അവലംബം == {{reflist}} * {{Official website}} * {{Discogs artist|Lorde}} * {{MusicBrainz artist}} * {{IMDb name|5941025}} {{Lorde|state=expanded}} {{Navboxes | title = [[List of awards and nominations received by Lorde|Accolades for Lorde]] | list = {{Brit International Female}} {{Grammy Award for Song of the Year 2010s}} {{ConsequenceOfSoundArtistBand}} }} [[വർഗ്ഗം:ഗ്രാമി പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ]] nyzby6lajdjjwf87w7r57r1bi4rxlaj 0 342595 4643785 4618430 2026-07-05T12:29:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643785 wikitext text/x-wiki {{merge to|മൈക്കൽ ജാക്സന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം|discuss=Talk:മൈക്കൽ ജാക്സന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം#Proposed merge with മൈക്കൽ ജാക്സൺ സ്വാധീനിച്ച കലകാരന്മാരുടെ പട്ടിക|date=2022 ജൂലൈ}} [[പ്രമാണം:Michael_Jackson_1984_(cropped).jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|254x254ബിന്ദു]] [[മൈക്കൽ  ജാക്സൺ]], പോപ് രാജാവ് (King of Pop) എന്നും അറിയപെടുന്ന ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതം,,നൃത്തം,ഫാഷൻ മുതലായ മേഖലകളിലെ സംഭാവനകൾ നാല് പതിറ്റാണ്ടുകളിലേറെ ഇദ്ദേഹത്തെ ലോകത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ വ്യക്തിയാക്കിത്തീർക്കുകയും വിവിധ സംഗീത ശാഖയിലുള്ള കലാകാരന്മാരെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്..<ref>http://www.theguardian.com/music/2014/jun/25/five-ways-michael-jackson-influence-lives-on</ref><ref>http://www.finalcall.com/artman/publish/National_News_2/The_life_and_legacy_of_a_global_music_icon.shtml</ref><ref>http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/jackson.young.artists/index.html?iref=24hours</ref><ref>http://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2010/06/michael-jacksons-unparalleled-influence/58616/</ref> == ജാക്സൺ സ്വാധീനിച്ചവർ == * [[ദ വീക്കന്റ്]], കനേഡിയൻ ഗായകൻ,<ref>{{Cite web |url=http://www.complex.com/music/2016/01/the-weeknd-explains-how-michael-jackson-was-his-vocal-inspiration |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-07 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308015823/http://www.complex.com/music/2016/01/the-weeknd-explains-how-michael-jackson-was-his-vocal-inspiration |url-status=dead }}</ref> * [[ബിയോൺസ്]],അമേരിക്കൻ ആർ&ബി, പോപ് ഗായിക <ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20287787_20288067,00.html|title=Beyoncé, Top Stars Tip Their Hats to Michael Jackson|last2=Huver|first2=Scott|date=June 27, 2009|publisher=[[Time Inc]]|last1=Mascia|first1=Kristen|work=[[People (magazine)|People]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/655UpPySY?url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20287787_20288067,00.html|archivedate=2012-01-30|access-date=2016-07-07|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1652928/beyonce-inspired-by-michael-jackson-lauryn-hill-for-new-album/|title=Beyonce Inspired By Michael Jackson, Lauryn Hill For New Album|accessdate=22 October 2015|archive-date=2020-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618102811/http://www.mtv.com/news/1652928/beyonce-inspired-by-michael-jackson-lauryn-hill-for-new-album/|url-status=dead}}</ref> * [[ബ്രിട്ട്നി സ്പിയേർസ്|ബ്രിട്ട്നി സ്പിയേർസ്]] അമേരിക്കൻ പോപ് ഗായിക <ref>{{Cite web |url=http://www.mtv.com/news/1614768/britney-spears-on-michael-jacksons-death-im-devastated/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-07 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820154002/http://www.mtv.com/news/1614768/britney-spears-on-michael-jacksons-death-im-devastated/ |url-status=dead }}</ref> * [[ദ ബാൻഡ് പെറി]],<ref name="B104.7 Country">{{Cite web|url=http://www.b1047.com/the-band-perry-salutes-michael-jacksons-influence-on-5th-anniversary-of-his-death|title=The Band Perry Salutes Michael Jackson's influence on 5th Anniversary of his death|accessdate=5 March 2015}}</ref> അമേരിക്കൻ കൺട്രി സംഗീത സംഘം * [[ജസ്റ്റിൻ ബീബർ]], കനേഡിയൻ പോപ് ഗായകൻ<ref name="Official page of Justin Bieber">{{Cite web|url=http://www.facebook.com/JustinBieber/info|title=Official page of Justin Bieber|publisher=Justin Bieber|accessdate=29 September 2012}}</ref> * [[ഓസ്റ്റിൻ ബ്രൗൺ]],<ref>{{Cite web|url=http://www.swaysuniverse.com/music/musictalk-austin-brown-speaks-on-advice-from-michael-jackson-picking-madonnas-brain|title=MusicTalk: Austin Brown Speaks on Advice from Michael Jackson & Picking Madonna’s Brain|publisher=Sway's Universe|accessdate=Aug 5, 2013|archive-date=2013-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102181016/http://www.swaysuniverse.com/music/musictalk-austin-brown-speaks-on-advice-from-michael-jackson-picking-madonnas-brain|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ * [[ക്രിസ് ബ്രൗൺ]], അമേരിക്കൻ ഗായകൻ - നർത്തകൻ<ref name="ryanseacrest.com">http://ryanseacrest.com/2010/06/25/10-artists-who-were-heavily-inspired-by-michael-jackson/</ref> * ആരോൻ ബ്രൂണോ,<ref>{{Cite web|url=http://www.antiquiet.com/news/2011/09/awolnation-influential-albums/|title=AQ Exclusive: Aaron Bruno Of AWOLNATION’s 5 Most Influential Albums|date=2011-09-23|publisher=aiquiet|accessdate=2013-04-06}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ * [[മറായ കേറി]], ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആൽബങ്ങൾ വിറ്റഴിച്ചിട്ടുള്ള അമേരിക്കൻ ഗായികരിൽ ഒരാൾ <ref>{{Cite web|url=http://www.virginmedia.com/music/pictures/profiles/michael-jackson-influence.php?ssid=8|title=Mariah Carey - Artists influenced by Michael Jackson - Pictures - Music|date=|publisher=Virgin Media|accessdate=2012-04-16}}</ref> * [[സിയറ]],<ref name="Virgin Media">{{Cite web|url=http://www.virginmedia.com/music/pictures/profiles/michael-jackson-influence.php?ssid=5|title=Ciara - Artists influenced by Michael Jackson|date=|publisher=Virgin Media|accessdate=2012-06-11}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായിക * [[ഷെറിയർ ക്രൗ]],<ref name="usatoday.com">{{cite news|url=http://www.usatoday.com/story/life/tv/2012/11/19/spike-lee-michael-jackson-bad25/1706985/|title=Spike Lee looks back at Michael Jackson's 'Bad'|date=2012-11-19|work=USA Today|first1=Elysa|last1=Gardner}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായിക * [[ജേസൺ ഡെറുലൊ]],<ref>{{Cite web|url=http://ryanseacrest.com/2010/06/25/10-artists-who-were-heavily-inspired-by-michael-jackson/|title=10 Artists who were Heavily Inspired by Michael Jackson}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ - നർത്തകൻ * [[പ്രഭുദേവ]],<ref>{{Cite web|url=http://movies.sulekha.com/prabhu-deva_actor-news-article_prabhudeva-michael-jackson-is-my-inspiration|title=Sulekha Movies}}</ref> ഇന്ത്യൻ നർത്തകർ അഭിനേതാവ്, സംവിധായകൻ * [[സീൻ കോമ്പ്സ്സ്]],<ref>{{Cite web|url=http://www.nme.com/news/nme/45608|title=P Diddy pays tribute to Michael Jackson|date=2009-06-25|publisher=Nme.Com|accessdate=2012-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.finalcall.com/artman/publish/National_News_2/The_life_and_legacy_of_a_global_music_icon.shtml|title=Michael Jackson; The life and legacy of a global music icon|date=|publisher=Finalcall.com|accessdate=2012-06-11}}</ref>- അമേരിക്കൻ റാപ്പർ - ഗായകൻ,വ്യാവസായി * [[സെലീൻ ഡിയോൺ]], <ref>http://www.spinner.com/2009/06/26/celine-dion-devestated-by-michael-jacksons-death/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> കനേഡിയൻ ഗായിക, ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആൽബങ്ങൾ വിറ്റഴിക്കുകയും ടൂറുകളിലുടെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വരുമാനമുണ്ടാക്കിയ ഗായിക * എവരിതിംഗ്,എവരിതിംഗ്<ref>{{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=zijBZiswYN8&sns=em|title=EverythingEverything - 1990's Songs Of Our Youth|date=2013-01-14|accessdate=2014-05-08}}</ref> British alternative rock band. * [[ഗ്രീൻ ഡെ]],<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/videos/news/436438/michael-jacksons-impact-on-green-day.jhtml|title=Michael Jackson's Impact on Green Day|publisher=MTV|accessdate=August 5, 2013|archive-date=2016-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512135300/http://www.mtv.com/videos/news/436438/michael-jacksons-impact-on-green-day.jhtml|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ പങ്ക് റോക്ക് ബാൻഡ്. * സീൻ കിംഗ്സ്റ്റൺ,<ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2009-06-25/entertainment/jackson.young.artists_1_invincible-album-james-brown-michael-jackson?_s=PM:SHOWBIZ|title=King of Pop' was major influence on younger artists|date=2009-06-26|publisher=CNN|accessdate=29 September 2012|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603061928/http://articles.cnn.com/2009-06-25/entertainment/jackson.young.artists_1_invincible-album-james-brown-michael-jackson?_s=PM:SHOWBIZ|url-status=dead}}</ref> ജമൈക്കൻ- അമേരിക്കൻ റാപ്പർ * [[ജസ്റ്റിസ്]],<ref>{{Cite web|url=http://www.attackmagazine.com/features/justice-tell-the-story-of-d-a-n-c-e/2/|title=Justice Tell The Story of D.A.N.C.E.|last=Buskin|first=Richard|date=|publisher=Attack Magazine|accessdate=5 April 2015}}</ref> French [[ഇലക്ട്രോണിക് സംഗീതം|electronic music]] duo * [[കിംബ്ര]],<ref>{{Cite web|url=http://www.americansongwriter.com/2012/06/kimbra/|title=Kimbra|last=Schlansky|first=Evan|date=|publisher=[[American Songwriter]]|accessdate=11 June 2012|archive-date=2016-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321021226/http://americansongwriter.com/2012/06/kimbra/|url-status=dead}}</ref> ന്യൂസിലാൻഡ് ഇൻഡീ പോപ് ഗായകർ * ആരോൺ ക്വൊക്ക്,<ref>{{Cite web|url=http://www.hkheadline.com/ent/ent_content.asp?track=news&contid=81683&srctype=n|title=Moonwalk成經典 米高辣舞歌手跟跳}}</ref> ഹോങ്കോംഗ് ഗായകൻ, നടൻd, നർത്തകൻ * [[ഫറാ ഖാൻ]],<ref>{{Cite web |url=http://www.nritoday.net/washington-diary/269-jul-09-michael-jacksons-tragic-death-stuns-bollywood |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-07 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402130811/http://www.nritoday.net/washington-diary/269-jul-09-michael-jacksons-tragic-death-stuns-bollywood |url-status=dead }}</ref> ഇന്ത്യൻ നൃത്ത സംയോജിക * [[ലേഡി ഗാഗ]],അമേരിക്കൻ പോപ് ഗായിക <ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-06-23/entertainment/michael.jackson.fashion_1_michael-jackson-jackson-s-book-lady-gaga?_s=PM:SHOWBIZ|title=Michael Jackson's style influence lives on|date=2010-06-23|work=CNN|access-date=2016-07-07|archive-date=2012-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216080706/http://articles.cnn.com/2010-06-23/entertainment/michael.jackson.fashion_1_michael-jackson-jackson-s-book-lady-gaga?_s=PM:SHOWBIZ|url-status=dead}}</ref> * [[ആഡം ലാംബർട്ട്]],<ref name="out">{{cite web|url=http://www.out.com/out-exclusives/out100/2011/11/07/adam-revisited?page=0%2c1|title=Adam Revisited|date=2011-12-07|author=Hicklin, Aaron|accessdate=2012-02-24}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ * [[ലൂഡാക്രിസ്]],<ref name="Virgin Media"/> അമേരിക്കൻ റാപ്പർ * [[മഡോണ (ഗായിക)]],<ref name="Michael Jackson Is The Reason">{{Cite web|url=http://www.azcentral.com/ent/celeb/articles/2009/07/04/20090704madonna-inspired-by-jackson.html|title=Michael Jackson Is The Reason|date=July 4, 2009|work=AZcentral|accessdate=July 4, 2009|archive-date=2012-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505005126/http://www.azcentral.com/ent/celeb/articles/2009/07/04/20090704madonna-inspired-by-jackson.html|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായിക. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആൽബം വിറ്റഴിച്ച ഗായിക. * [[മറൂൺ 5]],<ref name="TeenHollywood.com">{{Cite web|url=http://www.teenhollywood.com/2007/05/02/cd-review-it-wont-be-soon-before-long|title=Cd Review: It Won't Be Soon Before Long|date=2007-05-02|publisher=TeenHollywood.com|accessdate=2012-03-08|archive-date=2012-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210062308/http://www.teenhollywood.com/2007/05/02/cd-review-it-wont-be-soon-before-long|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ പോപ് റോക്ക് ബാൻഡ് * [[ബ്രൂണോ മാർസ്]],<ref>{{Cite news|url=http://www.express.co.uk/entertainment/music/407557/Bruno-Mars-unveils-his-Michael-Jackson-inspired-video-for-Treasure|title=Bruno Mars unveils his Michael Jackson-inspired video for Treasure|last=McNally|first=Kelby|date=June 14, 2013|publisher=''Sunday Express''|accessdate=April 4, 2015}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ * ജെയ്നല്ലെ മോനേയ്,<ref>{{Cite web|url=http://www.spinner.com/2010/06/23/michael-jackson-death-anniversary/|title=Michael Jackson, One Year Later|date=2010-06-23|publisher=Spinner|accessdate=2013-07-07|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221150721/http://www.spinner.com/2010/06/23/michael-jackson-death-anniversary/|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായിക * [[മ്യാ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.fanpop.com/spots/mya/videos/22390177/title/mya-performance-michael-jackson-30th-anniversary|title=mya performance at michael jackson 30th anniversary - Mýa video|date=|publisher=Fanpop|accessdate=2012-04-16}}</ref> അമേരിക്കൻ ആർ&ബി ഗായിക * [[നി-യോ]],<ref name="ryanseacrest.com"/> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ നർത്തകൻ * [[പാരമോർ]],<ref>{{Cite web |url=http://theimcmagazine.com/paramore-returns-in-style-with-new-album-paramore/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-07 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222064817/http://theimcmagazine.com/paramore-returns-in-style-with-new-album-paramore/ |url-status=dead }}</ref> അമേരിക്കൻ ആൽട്ടർനേറ്റിവ് റോക്ക് സംഘം * [[ഋത്വിക് റോഷൻ]], ഇന്ത്യൻ അഭിനേതാവ് -നർത്തകർ,<ref>http://indiatoday.intoday.in/story/michael-jackson-bollywood--hrithik-roshan-shah-rukh-khan-varun-dhawan-prabhu-dheva-tiger-shroff-mithun-chakraborty/1/384126.html</ref><ref>http://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/hrithik-roshan-how-michael-jackson-inspired-my-moves-1.1286990</ref> * പി- സ്ക്യായർ,<ref>{{Cite web|url=http://www.mjworld.net/news/2013/07/30/p-squares-personally-tribute-to-michael/|title=P-Square’s ‘Personally’ Tribute To Michael|publisher=The Michael Jackson World Network|accessdate=23 August 2013}}</ref> നൈജീരിയൻ ആർ&ബി ഇരട്ട സംഘം ഇവർ ജാക്സനു തങ്ങളുടെ പേഴ്സണലി എന്ന ഗാനം സമർപ്പിച്ചു * റെയ്ൻ,<ref>{{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=4bwxyt44b04|title="Rain on Michael Jackson: "He was my idol"". CNN International. 2009-09-07}}</ref> സൗത്ത് കൊറിയൻ ഗായകൻ * [[ക്രിസ്റ്റീനാ അഗീലെറാ]], അമേരിക്കൻ ഗായിക * [[പാട്രിക്ക് സ്റ്റാമ്പ്]],<ref name="Justin Timberlake, Usher, Ne-Yo Talk About Michael Jackson's Influence">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1615102/justin-timberlake-usher-talk-about-michael-jacksons-influence.jhtml|title=Justin Timberlake, Usher, Ne-Yo Talk About Michael Jackson's Influence|date=July 1, 2009|work=MTV.com|accessdate=June 25, 2011|archive-date=2013-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725024638/http://www.mtv.com/news/articles/1615102/justin-timberlake-usher-talk-about-michael-jacksons-influence.jhtml|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ * Lee Taemin,<ref>{{Cite web|url=http://minewishinee.wordpress.com/2010/11/19/taemin-interview-for-kool-magz/|title=Taemin Interview for KOOL Magz|accessdate=2013-05-08}}</ref> കൊറിയൻ നർത്തകർ, ഗായകർ,മോഡൽ * [[ജസ്റ്റിൻ ടിമ്പർലേക്ക്]],<ref><span><nowiki>{{cite web|url=</nowiki></span>http://www.showbizspy.com/article/188706/justin-timberlake-michael-jackson-will-always-will-be-the-king-of-pop.html<span><nowiki> |title=Justin Timberlake: ‘Michael Jackson Will Always Will be The King of Pop’ Showbiz Spy – celebrity news, rumors & gossip |publisher=Showbizspy.com |date=2009-07-01 |accessdate=2012-04-16}}</nowiki></span> [https://web.archive.org/web/20121127234043/http://www.showbizspy.com/article/188706/justin-timberlake-michael-jackson-will-always-will-be-the-king-of-pop.html Archived]<span> November 27, 2012, at the </span>[[വെയ്ബാക്ക് മെഷീൻ|Wayback Machine]]<span>.</span></ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ - നടൻ * [[ദ 1975]],<ref>{{Cite web |url=http://www.harpersbazaar.co.uk/going-out/who-what-where/this-is-our-jam-the-1975 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-07 |archive-date=2014-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223122813/http://www.harpersbazaar.co.uk/going-out/who-what-where/this-is-our-jam-the-1975 |url-status=dead }}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഇൻഡീ റോക്ക് സംഘം * [[അഷർ]],<ref name="CNN">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Music/11/01/usher/|title=Usher, Usher, Usher: The new 'King of Pop'?|last=Jean-Louis|first=Rosemary|date=November 1, 2004|publisher=CNN|accessdate=March 6, 2007}}</ref> അമേരിക്കൻ ഗായകൻ നർത്തകൻ * [[റെമോ ഡിസൂസ (കൊറിയോഗ്രാഫർ)]], ഇന്ത്യൻ നർത്തകൻ സംവിധായകൻ.<ref>http://m.mid-day.com/articles/michael-jackson-inspired-me-to-dance-remo-dsouza/223529{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ടൈഗർ ഷ്റോഫ്]] ഇന്ത്യൻ അഭിനേതാവ് -നർത്തകർ<ref>http://indiatoday.intoday.in/gallery/tiger-shroff-michael-jackson-dance-video/1/12716.html</ref><ref>http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a594986/tiger-shroff-michael-jackson-is-my-inspiration/</ref> * [[കൻയി വെസ്റ്റ്‌]],<ref name="usatoday.com"/> അമേരിക്കൻ സംഗീതജഞൻ ഫാഷൻ ഡിസൈനർ * ബെറ്റി ഹു,<ref name="elle.com">{{Cite news|url=http://www.elle.com/culture/music/news/a18720/betty-who-jess-newham-interview/|title=Your Next Pop Obsession: Betty Who|last=Plattner|first=Seth|date=August 5, 2013|publisher=''[[Elle (magazine)|Elle]]''|accessdate=April 4, 2015}}</ref> Australian pop singer * [[ജെയ്സി]], അമേരിക്കൻ റാപ്പർ<ref>http://www.rollingstone.com/music/news/jay-z-joins-quits-instagram-after-michael-jackson-tribute-20150830</ref> * [[വൈക്ലീഫ് ജീൻ]], ഹെയ്ത്തി യൻ റാപ്പർ<ref>http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/jackson.young.artists/index.html?iref=24hours</ref> * പേൾ ജാം അമേരിക്കൻ റോക്ക് സംഘം<ref>{{Cite web |url=http://www.twofeetthick.com/2009/06/26/michael-jackson-influenced-pearl-jam-too/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-07 |archive-date=2016-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504101017/http://www.twofeetthick.com/2009/06/26/michael-jackson-influenced-pearl-jam-too/ |url-status=dead }}</ref> * [[പ്രിൻസ് (സംഗീതജ്ഞൻ)]], അമേരിക്കൻ സംഗീതജ്ഞൻ <ref>http://abcnews.go.com/Entertainment/princes-longtime-keyboardist-talks-rumored-rivalry-michael-jackson/story?id=38619160</ref> * [[ആഷ്ലി ടിസ്ടാലെ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1614982/ashley-tisdale-talks-michael-jacksons-influence-on-hsm-cast/|title=Ashley Tisdale Talks Michael Jackson’s Influence On ‘HSM’ Cast|work=MTV News|access-date=2016-07-07|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505221537/http://www.mtv.com/news/1614982/ashley-tisdale-talks-michael-jacksons-influence-on-hsm-cast/|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ നടി, ഗായിക, == അവലംബം == {{Reflist|30em}} {{വർഗ്ഗം:സംഗീതജ്ഞർ}} [[വർഗ്ഗം:മൈക്കൽ ജാക്സൺ]] kelvwilnvu6dpmy4e9f29koigvhiy57 0 348348 4643853 4599535 2026-07-05T18:28:22Z Vicharam 9387 [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] നീക്കം ചെയ്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4643853 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=2021 ഡിസംബർ}} {{Infobox person | name = യു.കലാനാഥൻ | image = U_Kalanathan.jpg | known_for = യുക്തിവാദ പ്രചാരകൻ,ശാസ്ത്ര പ്രചാരകൻ }} കേരളത്തിലെ [[യുക്തിവാദം|യുക്തിവാദ]] പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഒരു പ്രമുഖ പ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''യു കലാനാഥൻ (U.Kalanadhan)'''. [[വള്ളിക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] പ്രസിഡണ്ടായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://malabarinews.com/news/kerala-sahithya-academy-award-kalanathan-master/|title=യു കലാനാഥൻ മാസ്റ്റർക്ക് കേരള സാഹിത്യഅക്കാദമി അവാർഡ്|access-date=2021-12-25|language=en-US}}</ref> [[കേരള യുക്തിവാദി സംഘം]] എന്ന സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. ചാലിയം യു.എച്ച്.എച്ച്.എസിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു. ==ജീവിതരേഖ== 1940 ജൂലൈ 22 ന് ജനനം. [[കോഴിക്കോട്]] ഗൺപത് സ്കൂളിൽ വിദ്ധ്യാഭ്യാസം. ഫറൂക്ക് കോളേജിൽ നിന്നും ജന്തുശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വള്ളിക്കുന്ന് പഞ്ചായത്തിൽ ആനങ്ങാടി റെയിൽവേ ഗേറ്റിനു സമീപം 'ചാർവാകം'എന്ന വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ യുക്തിവാദ സംഘടനകളുടെ ഫെഡറേഷനായ FIRA (Federation of Indian Rationalist Associations) യുടെ പ്രസിഡന്റായും, സെക്രട്ടറിയായും രക്ഷാധികാരിയായും പ്രവർത്തിച്ചു. നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ കർത്താവായ കലാനാഥൻ ഉജ്ജ്വല വാഗ്മിയാണ്. 1995ൽ അധ്യാപക ജോലിയിൽനിന്ന് വൊളണ്ടറി റിട്ടയർമെന്റ് എടുത്തു. സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരം കണ്ണൂർ പെരളശ്ശേരി സ്വദേശി എം.കെ ശോഭനയെ ജീവിതപങ്കാളിയാക്കി. 1970 മുതൽ 1984 വരെ സി.പി.എം. വള്ളിക്കുന്ന് ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി അംഗമായിരുന്നു. കേരള യുക്തിവാദി സംഘം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ ഓർഗനൈസിങ് സെക്രട്ടറി, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്, ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ റാഷണലിസ്റ്റ് അസോസിയേഷൻ ദേശീയ സെക്രട്ടറി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. 1979 മുതൽ 1984 വരെയും 1995 മുതൽ 2000 വരെയും വള്ളിക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. 2000 മുതൽ 2005 വരെ പഞ്ചായത്ത് അംഗവുമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/u-kalanathan-passed-away-1.9385754|title=യു. കലാനാഥൻ അന്തരിച്ചു|publisher=മാതൃഭൂമി|access-date=2024-03-07|archive-date=2025-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210135737/https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/u-kalanathan-passed-away-1.9385754|url-status=dead}}</ref> 2024 മാർച്ച് ആറിന് അന്തരിച്ചു. == കൃതികൾ == *ആത്മാവ് സത്യമോ മിഥ്യയോ?<ref name=":0" /> *ജോത്സ്യം ശാസ്ത്രമോ ശാസ്ത്ര ആഭാസമോ *മതം സാമൂഹിക പുരോഗതിയുടെ ശത്രു *ഇസ്ലാമതവും യുക്തിവാദവും *ജീവപരിണാമം *മതനിരപേക്ഷതയും ഏകസിവിൽകോഡും<ref name=":0" /> ==പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും== * സാഹിത്യ രംഗത്തെ സമഗ്ര സംഭാവനക്കുള്ള [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ യുക്തിവാദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നിരീശ്വരവാദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രഭാഷകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] 4nlmt3h56ck11xayorg06k60mxeqy7o 4643854 4643853 2026-07-05T18:29:48Z Vicharam 9387 [[വർഗ്ഗം:2024-ൽ മരിച്ചവർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4643854 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=2021 ഡിസംബർ}} {{Infobox person | name = യു.കലാനാഥൻ | image = U_Kalanathan.jpg | known_for = യുക്തിവാദ പ്രചാരകൻ,ശാസ്ത്ര പ്രചാരകൻ }} കേരളത്തിലെ [[യുക്തിവാദം|യുക്തിവാദ]] പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഒരു പ്രമുഖ പ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''യു കലാനാഥൻ (U.Kalanadhan)'''. [[വള്ളിക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] പ്രസിഡണ്ടായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://malabarinews.com/news/kerala-sahithya-academy-award-kalanathan-master/|title=യു കലാനാഥൻ മാസ്റ്റർക്ക് കേരള സാഹിത്യഅക്കാദമി അവാർഡ്|access-date=2021-12-25|language=en-US}}</ref> [[കേരള യുക്തിവാദി സംഘം]] എന്ന സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. ചാലിയം യു.എച്ച്.എച്ച്.എസിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു. ==ജീവിതരേഖ== 1940 ജൂലൈ 22 ന് ജനനം. [[കോഴിക്കോട്]] ഗൺപത് സ്കൂളിൽ വിദ്ധ്യാഭ്യാസം. ഫറൂക്ക് കോളേജിൽ നിന്നും ജന്തുശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വള്ളിക്കുന്ന് പഞ്ചായത്തിൽ ആനങ്ങാടി റെയിൽവേ ഗേറ്റിനു സമീപം 'ചാർവാകം'എന്ന വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ യുക്തിവാദ സംഘടനകളുടെ ഫെഡറേഷനായ FIRA (Federation of Indian Rationalist Associations) യുടെ പ്രസിഡന്റായും, സെക്രട്ടറിയായും രക്ഷാധികാരിയായും പ്രവർത്തിച്ചു. നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ കർത്താവായ കലാനാഥൻ ഉജ്ജ്വല വാഗ്മിയാണ്. 1995ൽ അധ്യാപക ജോലിയിൽനിന്ന് വൊളണ്ടറി റിട്ടയർമെന്റ് എടുത്തു. സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരം കണ്ണൂർ പെരളശ്ശേരി സ്വദേശി എം.കെ ശോഭനയെ ജീവിതപങ്കാളിയാക്കി. 1970 മുതൽ 1984 വരെ സി.പി.എം. വള്ളിക്കുന്ന് ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി അംഗമായിരുന്നു. കേരള യുക്തിവാദി സംഘം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ ഓർഗനൈസിങ് സെക്രട്ടറി, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്, ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ റാഷണലിസ്റ്റ് അസോസിയേഷൻ ദേശീയ സെക്രട്ടറി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. 1979 മുതൽ 1984 വരെയും 1995 മുതൽ 2000 വരെയും വള്ളിക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. 2000 മുതൽ 2005 വരെ പഞ്ചായത്ത് അംഗവുമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/u-kalanathan-passed-away-1.9385754|title=യു. കലാനാഥൻ അന്തരിച്ചു|publisher=മാതൃഭൂമി|access-date=2024-03-07|archive-date=2025-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210135737/https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/u-kalanathan-passed-away-1.9385754|url-status=dead}}</ref> 2024 മാർച്ച് ആറിന് അന്തരിച്ചു. == കൃതികൾ == *ആത്മാവ് സത്യമോ മിഥ്യയോ?<ref name=":0" /> *ജോത്സ്യം ശാസ്ത്രമോ ശാസ്ത്ര ആഭാസമോ *മതം സാമൂഹിക പുരോഗതിയുടെ ശത്രു *ഇസ്ലാമതവും യുക്തിവാദവും *ജീവപരിണാമം *മതനിരപേക്ഷതയും ഏകസിവിൽകോഡും<ref name=":0" /> ==പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും== * സാഹിത്യ രംഗത്തെ സമഗ്ര സംഭാവനക്കുള്ള [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ യുക്തിവാദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നിരീശ്വരവാദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രഭാഷകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2024-ൽ മരിച്ചവർ]] f2svvlqa3s4ki7aihdvgljfr95htuci 0 355366 4643884 4632460 2026-07-06T02:57:59Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643884 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag |Name = Vietnam |Article = |Nickname = ''Cờ đỏ sao vàng'' ("Red flag with a gold star") |Image = Flag of Vietnam.svg |Use = 110000 |Proportion = 2:3 |Adoption = September 5, 1945 |Designer = Nguyễn Hữu Tiến (or Lê Quang Sô) |Design = A large yellow star centered on a red field. |Image2 = Flag of the People's Army of Vietnam.svg |Nickname2 = Flag of the [[People's Army of Vietnam]] |Use2 = 001000 |Proportion2 = 2:3 |Design2 = A yellow star centered on a red field, and yellow words "Quyết thắng" (determined to win) in the upper left. |Designer2 = Design is a variant of the flag of [[Vietnam]] |Image3 = Ensign of Vietnam People's Navy.svg |Nickname3 = Ensign of the [[Vietnam People's Navy]] |Use3 = 000001 |Proportion3 = 2:3 |Adoption3=January 15, 2014 |Design3 = A white flag with an emblem of the Vietnam People's Navy in its upper canton with a blue strip below. |Designer3 = Design is a variant of the flag of [[Vietnam]] |Type = Military }} '''[[Vietnam|വിയറ്റ്നാമിന്റെ]] ദേശീയപതാക''' "സ്വർണ്ണനക്ഷത്രത്തോടുകൂടിയ ചുവന്ന പതാക" ({{lang|vi|cờ đỏ sao vàng}}) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ പതാക 1940-ലാണ് രൂപകല്പനചെയ്തത്. ഫ്രഞ്ച് ഭരണ‌ത്തിനെതിരായി ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാമിൽ നടന്ന മുന്നേറ്റത്തിൽ ഈ കൊടി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1871-ലെ [[Paris Commune|പാരീസ് കമ്യൂൺ]] മുതൽ അന്താരാഷ്ട്ര കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ഉപയോഗിക്ക [[red flag (politics)|ചെങ്കൊടി]] എന്ന ആശയത്തിൽ നിന്നാണ് പശ്ചാത്തലം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ദേശീയ മുന്നേറ്റത്തിലൂടെ സാമൂഹിക വിപ്ലവം കൊണ്ടുവരുക എന്ന ആശയത്തെ ചുവപ്പ് നിറം പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു. അഞ്ച് കോണുകളുള്ള നക്ഷത്രം വിയറ്റ്നാം സമൂഹത്തിലെ അഞ്ച് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു (ബുദ്ധിജീവികൾ, കൃഷിക്കാർ, തൊഴിലാളികൾ, വ്യവസായികൾ, സൈനികർ).<ref name=So>"[http://www.vietnamonline.com/culture/national-flag.html]"</ref> 1941-ൽ ജപ്പാനീസ് അധിനിവേശത്തിനെതിരായി പ്രവർത്തിച്ച [[Viet Minh|വിയറ്റ് മിങ്]] എന്ന കമ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്ത്വത്തിലുള്ള സംഘടന ഈ പതാക ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. [[World War II|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ]] അവസാനത്തോടുകൂടി വിയറ്റ് മിങ് നേതാവ് [[Ho Chi Minh|ഹോ ചി മിൻ]] വിയറ്റ്നാം സ്വതന്ത്രമായതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1945 സെപ്റ്റംബർ അഞ്ചിന് ഈ പതാക [[Democratic Republic of Vietnam|വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിന്റെ]] ദേശീയപതാകയായി പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു ഉത്തരവിൽ ഇദ്ദേഹം ഒപ്പിട്ടു.<ref name="decree1945">[http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=820 Decree number 5 of September 05, 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423100101/http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/ |date=2013-04-23 }}, 'Archive of Vietnamese legal documents''.</ref> ഡി.ആർ.വി. ഗവണ്മെന്റ് 1954-ൽ [[Geneva Accords (1954)|ജനീവ കരാർ]] പ്രകാരം വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിന്റെ അംഗീകൃതസർക്കാരായി മാറി. 1955 നവംബർ 30ന് ഈ പതാകയിൽ മാറ്റം വരുത്തി. നക്ഷത്രത്തിന്റെ കോണുകൾ കൂടുതൽ മൂർച്ചയുള്ളതാക്കുന്നതായിരുന്നു മാറ്റം.<ref name="resolution1955">[http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1080 Resolution number 249/SL of November 30, 1955], ''Archive of Vietnamese legal documents''.</ref> 1975-ൽ [[Fall of Saigon|വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം അവസാനിക്കുന്നതുവരെ]] [[South Vietnam|തെക്കൻ വിയറ്റ്നാം]] [[Flag of South Vietnam|മൂന്ന് ചുവന്ന വരകളുള്ള ഒരു മഞ്ഞ പതാക ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു]]. 1976-ൽ വടക്കൻ വിയറ്റ്നാമിന്റെ [[Flag of North Vietnam|ചുവന്ന പതാക]] ഐക്യ വിയറ്റ്നാമിന്റെ പതാകയായി സ്വീകരിച്ചു.<ref name="resolution1976">"[http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1607 Resolution of July 07, 1976]", ''Archive of Vietnamese legal documents''.</ref> ==രൂപകൽപ്പനയും ചരിത്രവും== 1992-ലെ ഭരണഘടന അനുസരിച്ച്: "സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് വിയറ്റ്നാമിന്റെ ദേശീയ പതാക ദീർഘചതുരാകൃതിയുള്ളതാണ്. പതാകയുടെ വീതി നീളത്തിന്റെ മൂന്നിൽ രണ്ട് വരും. ഫ്രഷ് റെഡ് പശ്ചാത്തലത്തിൽ അഞ്ച് കോണുകളുള്ള ഒരു സുവർണ്ണ നക്ഷത്രമുണ്ട്".<ref>''Constitution of the Socialist Republic of Vietnam'', [http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1090500&_dad=portal&_schema=PORTAL Article 141] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303202359/http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1090500&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=2016-03-03 }}.</ref> 1940 നവംബർ 23-ന് ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാമിലെ ജനകീയ മുന്നേറ്റത്തിനിടെയാണ് ({{lang|vi|Nam Kỳ Khởi nghĩa}}) ഈ കൊടി ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. ദക്ഷിണ വിയറ്റ്നാമിലെ ഫ്രഞ്ച് ഭരണത്തിനെതിരായിരുന്നു ഈ മുന്നേറ്റം.<ref name="embassy">"[http://vietnamembassy-usa.org/news/2005/08/flag-designer-urban-myths-squelched VN Embassy : Flag Designer Urban Myths Squelched]", ''Embassy of the Socialist Republic in Vietnam in the United States of America''.</ref> 1981-ൽ ദേശീയ പതാക സംബന്ധിച്ച് സോൺ തുങ് എഴുതിയ ചില ലേഖനങ്ങൾ വിയറ്റ്നാമിലെ ദേശീയ മാദ്ധ്യമങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>Sơn Tùng's writing was published in installments in the newspaper ''Sài Gòn Giải Phóng'' and later as a book entitled ''Nguyễn Hữu Tiến'' (1981).</ref> വിമതമുന്നേറ്റത്തിന്റെ നേതാവായിരുന്ന എൻഗുയൻ ഹ്രു ടിയൻ ആണ് ഈ പതാകയ്ക്ക് രൂപം കൊടുത്തത് എന്നാണ് സോൺ തുങ് വെളിപ്പെടുത്തിയത്. ഫ്രഞ്ചുകാർ ഇദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും 1941 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് വധിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="embassy"/> ലുങ് സുയെൻ എന്ന വടക്കൻ ഗ്രാമത്തിൽ ജനി‌ച്ച ടിയനെപ്പറ്റി വിയറ്റ്നാം ജനതയ്ക്ക് ടുങിന്റെ ഗവേഷണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല. ടിയൻ എഴുതിയ ഒരു കവിതയിൽ പറയുന്നത് ചുവന്ന പശ്ചാത്തലം രക്തത്തെയും മഞ്ഞ നക്ഷത്രം വിയറ്റ്നാം ജനതയുടെ തൊലിയുടെ നിറവും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു എന്നാണ്. നക്ഷത്രത്തിന്റെ അഞ്ച് കോണുകൾ ബുദ്ധിജീവികളെയും കർഷകരെയും തൊഴിലാളികളെയും വ്യാപാരികളെയും സൈനിയരെയും പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു. കവിതയിലെ പ്രസക്തഭാഗം ഇതാണ്: [[File:Flag of Vietnam (construction sheet).svg|thumb|left|Design proportions of the flag.]] <blockquote style="font-style:italic;"><poem> ... മഞ്ഞ നിറവും ചുവന്ന ചോരയുമുള്ള എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് നാം രാജ്യത്തിന്റെ പരിശുദ്ധമായ കൊടിക്ക് കീഴിൽ പോരാടുന്നു ദേശത്തിനായി നാം ഒഴുക്കിയ ചുവന്ന രക്തത്താൽ ഈ കൊടി കുതിർന്നിരിക്കുന്നു മഞ്ഞ നക്ഷത്രം നമ്മുടെ ജനതയുടെ ത്വക്കിന്റെ നിറമാണ് വേഗം എഴുന്നേൽക്കൂ! രാജ്യത്തിന്റെ ആത്മാവ് നമ്മെ വിളിക്കുന്നു ബുദ്ധിജീവികളും കർഷകരും തൊഴിലാളികളും വ്യാപാരികളും യോദ്ധാക്കളും അഞ്ച് കോണുകളുള്ള ഒരു നക്ഷത്രമായി ഒരുമിക്കുന്നു...<ref name="embassy"/> </poem></blockquote> 2001 ഏപ്രിലിൽ വിയറ്റ്നാമിലെ സാംസ്കാരിക വകുപ്പ് ടിയൻ ആണ് പതാക രൂപീകരി‌ച്ചതെന്ന അവകാശവാദത്തിന് തെളിവൊന്നുമില്ല എന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. 2005-ൽ ലെ മിൻ ഡുക് എന്ന [[Tiền Giang|ടിയൻ ഗിയാങ്]] പ്രവിശ്യയിലെ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വേറൊരു അഭിപ്രായം മുന്നോട്ട് വച്ചു. [[Mỹ Tho|മൈ തോ]] സ്വദേശിയായ ലെ കുവാങ് സോ എന്ന വിപ്ലവകാരിയാണ് ഈ കൊടി നിർമിച്ചത് എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. സോ 1968-ൽ എഴുതിയ അനുഭവക്കുറിപ്പുകളും സോയുടെ മകന്റെ അവകാശവാദവും മുൻനിറുത്തിയാണ് ഇദ്ദേഹം ഈ അഭിപ്രായം മുന്നോട്ട് വച്ചത്. ഡുകിന്റെ അഭിപ്രായമനുസരിച്ച് മഞ്ഞ നിറം വിയറ്റ്നാമിനെയും ചുവന്ന നിറം കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെയും വിപ്ലവത്തെയുമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. നക്ഷത്രങ്ങൾ പല സ്ഥാനങ്ങളിലും വലിപ്പത്തിലും പരീക്ഷിച്ച ശേഷമാണ് സൊ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള വലിയ നക്ഷത്രം എന്ന ഡിസൈനിൽ എത്തിച്ചേർന്നത്. 1940 ഏപ്രിലിൽ മൈ ഥോ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ട് നേതാവായ ഫാൻ വാൻ ഖോയ് ഈ കൊടി അംഗീകരിച്ചു. ജൂലൈ മാസത്തിൽ ഈ പതാക ദേശീയ പാർട്ടിയും അംഗീകരിച്ചു.<ref name=So/> 2006 വരെ ദേശീയ മാദ്ധ്യമങ്ങൾ ഡുകിന്റെ അവകാശവാദത്തെപ്പറ്റി പ്രതികരി‌ച്ചിട്ടില്ല.<ref name="tuoitre2">"[http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/173930/tac-gia-quoc-ky-van-la-dau-cham-hoi.html Tác giả quốc kỳ: vẫn là dấu chấm hỏi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209031924/http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/173930/Tac-gia-quoc-ky-van-la-dau-cham-hoi.html |date=2011-12-09 }}", ''Tuổi Trẻ'', Nov. 23, 2006</ref> {| class="wikitable" style="width:60%;" |- ! സ്കീം !style="background:#E21C1C; color:white" title="#FFFF00"| ചുവപ്പ് !style="background:#FFFF00" title="#E21C1C"| മഞ്ഞ |- | [[Pantone|പാന്റോൺ]] | 1788 | Yellow 116 |- | [[CMYK color model|സി.എം.വൈ.കെ.]] | 0.88.88.11 | 0.0.100.0 |- | [[RGB color model|ആർ.ജി.ബി.]] | (226,28,28) | (255,255,0) |- | [[Hex triplet|ഹെക്സ് ടിപ്ലെറ്റ്]] | #E21C1C | #FFFF00 |- | [[Natural Color System|എൻ.സി.എസ്]] | S 1085 Y80R | S 0570 G70Y |} == ഇവയും കാണുക == * [[Flag of North Vietnam|വടക്കൻ വിയറ്റ്‌നാമിന്റെ ദേശീയപതാക]] * [[Flag of South Vietnam|തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിന്റെ ദേശീയപതാക]] ==അവലംബം== {{Reflist|2}} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category|Flags of Vietnam}} *{{FOTW|id=vn|title=Vietnam}} * [http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf The National Flag of Viet Nam: Its Origin and Legitimacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106023816/http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf |date=2013-11-06 }} {{clear}} {{Asia topic|Flag of|title=[[Flags of Asia]]}} {{nationalflags}}<!-- to edit this table, go to [[Template:Communistflags]] --> [[വർഗ്ഗം:വിയറ്റ്നാം]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ദേശീയ പതാകകൾ]] 7f99u24dlkgq95xpp6bindmbyt8k37y 0 357470 4643815 4095716 2026-07-05T14:22:57Z Malikaveedu 16584 4643815 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullurkara}} {{Infobox settlement | name = മുള്ളൂർക്കര | native_name = mullurkara | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10|42|0|N|76|16|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Thrissur district|Thrissur]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = Panchayat | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 11922 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages Malayalam | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 680583 | registration_plate = KL-48 | website = | footnotes = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[തൃശൂർ]] ജില്ലയിലുള്ള [[തലപ്പിള്ളി]] താലൂക്കിലെ ഒരു ഗ്രാമമാണ് മുള്ളൂർക്കര.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|first=Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=2008-12-10|last=""}}</ref> ==ജനസംഖ്യ== 2001ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം മുള്ളൂർക്കരയിലെ ആകെയുള്ള ജനസംഖ്യ 11922 ആണ്. അതിൽ 5710 പുരുഷന്മാരും 6212 സ്ത്രീകളും ആണ്.<ref name="censusindia" /> ==ഗതാഗതം== പാലക്കാട് - തൃശൂർ പാതയിലാണ് മുള്ളൂർക്കര ഗ്രാമം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമീപത്തുള്ള ഏറ്റവും വലിയ റയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ [[ഷോർണ്ണൂർ]] ആണ്. വിമാനത്താവള സൗകര്യം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിൽ]] ആണ്. അത് ഏകദേശം 2 - 2.5 മണിക്കൂർ യാത്രയുണ്ട്. ==വിദ്യാലയങ്ങൾ== * ഹോളിക്രോസ് മുള്ളൂർക്കര സ്കൂൾ * എ അസ് എം എൻ എസ് എസ് യു പി എസ്, മുള്ളൂർക്കര * എൻ എസ് എസ് ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ *മഹാജൂബിലി കോളേജ് * ദാറുൽ ഫലാഹ് ഇസ്ലാമിക്‌ സെന്റർ * ഗാന്ധി മെമ്മോറിയൽ എൽ പി സ്കൂൾ കാഞ്ഞിരശ്ശേരി * ഗവ: എൽ പി സ്കൂൾ മുള്ളൂർക്കര * ഗവ: യു പി സ്കൂൾ ആറ്റൂർ ==അവലംബം== {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] f35nj26sqxwsv6rev8od4krn65bz5li 0 358709 4643903 4628833 2026-07-06T06:32:19Z ~2026-38285-86 220023 /* */ 4643903 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|C.P. John}} {{Infobox officeholder | name = സി.പി. ജോൺ | image = C.P.John.jpg | office = [[കേരള ഗതാഗത വകുപ്പ്|കേരളത്തിൻറെ ഗതാഗത വകുപ്പ്]] മന്ത്രി | term = 18 മെയ് 2026 | predecessor = [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] | office1 = കേരള [[ നിയമസഭാംഗം]] | term1 = 04 മെയ് 2026 | predecessor1 = [[ആന്റണി രാജു]] | constituency1 = [[തിരുവനന്തപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] | birth_name = ചെറുവത്തൂർ പൗലോസ് ജോൺ | birth_date = {{birth date and age|1957|04|22|df=yes}} | birth_place = [[കുന്നംകുളം]] [[തൃശൂർ ജില്ല]] | party = [[File:CMP-banner.svg|50px]] * സി.എം.പി(1986-തുടരുന്നു) | otherparty = * സി.പി.എം(1977-1986)[[File:CPI-M-flag.svg|50px]] | occupation = Politician & Social Worker | parents = CI Poulose & Rosa | date = 18 മെയ് | year = 2026 | source = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/cp-john-cmp-faction-leader/article6653766.ece The Hindu News | 1blankname = മുഖ്യമന്ത്രി | 1namedata = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] }} 2026 മെയ് 18 മുതൽ സംസ്ഥാന ഗതാഗത വകുപ്പ് മന്ത്രിയായി തുടരുന്ന സി.എം.പി പാർട്ടിയുടെ നേതാവാണ് ''' സി.പി.ജോൺ(22 ഏപ്രിൽ 1957) ''' 2026 മെയ് നാല് മുതൽ തിരുവനന്തപുരം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭ സാമാജികനാണ്. എ.കെ.ആൻ്റണി, ഉമ്മൻചാണ്ടി മന്ത്രിസഭകളിൽ സംസ്ഥാന ആസൂത്രണ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്നു. 1986-ൽ രൂപീകരിച്ച സി.എം.പി പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപക നേതാവാണ്.<ref>https://keralakaumudi.com/kerala/general/cp-1749117</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/04/04/kerala-assembly-election-cp-john-cmp-thiruvananthapuram-interview.html</ref><ref>https://keralakaumudi.com/news/mobile/local/thiruvananthapuram/local-news--thiruvananthapuram-1742234</ref><ref>https://keralakaumudi.com/news/mobile/kerala/general/k-1748577</ref><ref>https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/04/cmps-cp-john-wins-kerala-assembly-election-from-thiruvananthapuram</ref> കെഎസ്ആർടിസി ബസുകളിൽ വനിതകൾക്ക് സൗജന്യ യാത്ര നൽകുന്ന പ്രിയദർശിനി പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കി == ജീവിതരേഖ == തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കുന്നംകുളത്ത് കൃഷി വകുപ്പ് അസിസ്റ്റൻ്റ് ഡയറക്ടറായിരുന്ന സി.എ. പൗലോസിൻ്റെയും ഹൈസ്കൂൾ അധ്യാപികയായിരുന്ന റോസയുടേയും മകനായി 1957 ഏപ്രിൽ 22 ന് ജനനം. ചെറുവത്തൂർ പൗലോസ് ജോൺ എന്നതാണ് ശരിയായ പേര്. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമായപ്പോൾ സി.പി.ജോൺ എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം ഭൗതിക ശാസ്‌ത്രത്തിൽ ബി.എസ്.സി ബിരുദവും കോഴിക്കോട് ലോ കോളേജിൽ നിന്നും നിയമ ബിരുദവും നേടി. == രാഷ്‌ട്രീയ ജീവിതം == കലാലയ ജീവിതത്തിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്ത്രം ഇഷ്‌ടപ്പെട്ട സി.പി.ജോൺ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയായ എസ്എഫ്ഐയിലൂടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ എത്തി. 1980 മുതൽ 1983 വരെ സംഘടനയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായും 1983 മുതൽ 1985 വരെയും ദേശീയ ഉപാധ്യക്ഷനായും പ്രവർത്തിച്ച ജോൺ 1986-ലെ ബദൽരേഖ വിവാദത്തിൽ എം.വി. രാഘവൻ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി വിട്ട് സി.എം.പി രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ രാഘവനൊപ്പം അണിചേർന്നു. അന്ന് മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലെ യുവജന വിഭാഗം നേതാവായിരുന്ന ജോൺ സിപിഎം വിട്ട് സി.എം.പി എന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി രൂപീകരിക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ പങ്കാളിയായി. 2014-ൽ സ്ഥാപക നേതാവ് എംവിആറിൻ്റെ മരണശേഷം ഇടതു പശ്ചാത്തലമുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവായി യുഡിഎഫിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കാനായിരുന്നു സിപി ജോണിൻ്റെ തീരുമാനം. 2015-ൽ പാർട്ടിയിൽ പിളർപ്പ് ഉണ്ടായപ്പോൾ അരവിന്ദാക്ഷൻ വിഭാഗം തിരിച്ച് സി.പി.എമ്മിൽ ചേർന്നെങ്കിലും ജോൺ യുഡിഎഫിൽ തന്നെ തുടർന്നു പാർട്ടി ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി. തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ യു.ഡി.എഫിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക വക്താവായി മാറി. 2001 മുതൽ 2004 വരെയും 2011 മുതൽ 2016 വരെയും നിലവിലിരുന്ന യു.ഡി.എഫ് മന്ത്രിസഭകളിൽ സംസ്ഥാന ആസൂത്രണ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്നു. 2006-ൽ എം.വി.ആർ യു.ഡി.എഫ് മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞ് 20 വർഷത്തിന് ശേഷമാണ് സി.പി.ജോൺ ആ പാർട്ടിയുടെ ഏക അംഗമായി ആദ്യമായി വിജയിച്ച് നിയമസഭയിലെത്തിയത്. 2011, 2016 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കുന്നംകുളത്ത് നിന്ന് മത്സരിച്ചെങ്കിലും പരാജയപെട്ടു. സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധനും ഗ്രന്ഥരചയിതാവുമായ സി.പി.ജോൺ യു.ഡി.എഫിൻ്റെ ബൗദ്ധിക മുഖമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. നിലവിൽ മുന്നണിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയാണ്. 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തിരുവനന്തപുരം നിയമസഭ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും വിജയിച്ച് ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമായ ജോൺ നിലവിൽ 2026 മെയ് 18ന് അധികാരമേറ്റ വി.ഡി. സതീശൻ മന്ത്രിസഭയിലെ ഗതാഗത വകുപ്പ് മന്ത്രിയാണ്.<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2025/11/30/cp-john-manorama-hortus-2025-kerala-politics-cmp.html</ref><ref>https://www.samakalikamalayalam.com/news/kerala/cp-john-is-again-cmp-general-secretary</ref><ref>https://www.twentyfournews.com/2026/05/18/udf-ministers-swearing-in-completed.html</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == * ഭാര്യ : അരുണ * മക്കൾ : അപർണ, അഞ്ജന == അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:1957-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.എം.പി. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഗതാഗതവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] trzd537v8nre6i6g5m0is2oowunuxdv 0 375777 4643880 3644624 2026-07-06T00:50:59Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643880 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Whanganui River}} {{Infobox river | name = Whanganui River | image = Whanganui River.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = The Whanganui River. Mount Ruapehu can partly be seen at the top right of the scene. | map = NZ-Whanganui R.png | map_size = | map_alt = | map_caption = The Whanganui River system | source1_location = [[Mount Tongariro]] | mouth_location = [[Tasman Sea]] | progression = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[New Zealand]] | subdivision_type2 = Region | subdivision_name2 = [[Manawatu-Wanganui Region]] | length = {{convert|290|km|mi|abbr=on}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = | basin_size = {{convert|7380|km2|sqmi|abbr=on}} | river_system = | tributaries_left = | tributaries_right = }} [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസീലൻഡിലെ]] പ്രധാന ദ്വീപായ  [[North Island|നോർത്ത്ഐലന്റിലെ]] പ്രധാന നദിയാണ് '''വാങ്ങനൂയി നദി''' (Whanganui River). രാജ്യത്തെ മൂന്നാമത്തെ നീളം കൂടിയ നദിയാണ് ഇത്.  ഈ പ്രദേശത്തിന് [[മാവോറി ജനത|മാവോറി ജനവിഭാഗത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യം കാരണം സവിശേഷ പദവി ഉണ്ട്. വാങ്ങനൂയി നദി 2017 മാർച്ചിൽ ഒരു വ്യക്തി എന്ന പദവി ലഭിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ പ്രകൃതി വിഭവമായി മാറി.  ലോകത്തിലാദ്യമായി ഒരു  നദിക്ക് വ്യക്തി എന്ന പദവി ലഭിക്കുന്നതും വാങ്ങനൂയി നദിക്കാണ്. ഇതിലൂടെ ഒരു വ്യക്തിക്ക് ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ നിയമപരിരക്ഷയും, അവകാശങ്ങളും നദിക്കു ലഭിക്കുന്നു.<ref name="Davison">{{Cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11818858|title=Whanganui River given legal status of a person under unique Treaty of Waitangi settlement|access-date=16 March 2017|last=Davison|first=Isaac|website=NZ Herald online|archive-date=2017-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401071050/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11818858|url-status=dead}}</ref><ref name="roy-2017">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/16/new-zealand-river-granted-same-legal-rights-as-human-being|title=New Zealand river granted same legal rights as human being|access-date=16 March 2017|last=Roy|first=Eleanor Ainge|date=16 March 2017|website=The Guardian|location=London, United Kingdom}}</ref> ന്യൂസീലൻഡിലെ ജലഗതാഗതയോഗ്യമായ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ നദിയാണിത്. <ref>{{Cite web|url=http://www.jasons.co.nz/manawatu-whanganui|title=Manawatu and Whanganui Region|publisher=[[Jasons Travel Media]]|access-date=2017-05-27|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221151414/https://www.jasons.co.nz/manawatu-whanganui|url-status=dead}}</ref> === പോഷകനദികൾ === {| border="1" style="border-collapse: collapse; margin-bottom: 10px;" ! bgcolor="#C0FFEE" |Tributary name ! bgcolor="#C0FFEE" |Length (km) ! bgcolor="#C0FFEE" |Km from mouth ! bgcolor="#C0FFEE" |Confluence coordinates ! bgcolor="#C0FFEE" |Altitude |- valign="top" |[[Mount Tongariro]] |[[Source (river)|River source]] |290&nbsp;km |{{Coord|39|07.91|S|175|37.95|E|region:NZ_type:river}} |- |[[Whakapapa River]] |{{Coord|38|55.92|S|175|24.50|E|region:NZ_type:river}} |- |[[Kakahi, New Zealand|Kakahi Stream]] |{{Coord|38|55.94|S|175|22.00|E|region:NZ_type:river}} |- |[[Ongarue River]] |{{Coord|38|53.54|S|175|15.27|E|region:NZ_type:river}} |- |{{Coord|39|02.34|S|175|03.89|E|region:NZ_type:river}} |- |[[Retaruke River]] |{{Coord|39|06.65|S|175|03.98|E|region:NZ_type:river}} |- |[[Ohura River]] |- |[[Mangapurua Stream]] |- |[[Manganui o te Ao River]] |{{Coord|39|24.30|S|175|2.69|E|region:NZ_type:river}} |- |[[Tangarakau River]] |- |[[Tasman Sea]] |[[Base level|River mouth]] |0&nbsp;km |{{Coord|39|56.89|S|174|59.22|E|region:NZ_type:river}} |0 m |} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ന്യൂസിലൻഡിലെ നദികൾ]] bqhqxodzmtinzq3uh8tr8qj9kzcvp4g 0 379496 4643847 4081992 2026-07-05T16:46:18Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643847 wikitext text/x-wiki {{PU|Rakiura National Park}} {{Infobox Protected area | name = റകിയുറ ദേശീയോദ്യാനം | iucn_category = II | map = New Zealand |relief=1 | map_caption = Map of [[New Zealand]] | location = [[Stewart Island, New Zealand]] | nearest_city = [[Oban, New Zealand]] | coordinates = {{coord|46|54|S|168|7|E|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 1570 | established = 2002 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[New Zealand Department of Conservation|Department of Conservation]]}} [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസിലാന്റിലെ]] സ്റ്റുവാർറ്റ് ദ്വീപ് അല്ലെങ്കിൽ റകിയുറയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദേശീയോദ്യാനമാണ് '''റകിയുറ ദേശീയോദ്യാനം'''. 2002ൽ തുറന്ന ഈ ദേശീയോദ്യാനം ന്യൂസിലാന്റിലെ ഏറ്റവും പുതിയ ദേശീയോദ്യാനമാണ്. ഈ സംരക്ഷിതമേഖലയിൽ ദ്വീപിന്റെ 85% ശതമാനവും ഉൾപ്പെടുന്നു. ==ചരിത്രം== റകിയുറ ദേശീയോദ്യാനം ന്യൂസിലാന്റിന്റെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ 14 ആമത്തേതാണ്. പ്രധാനമന്ത്രിയായ ഹെലൻ ക്ലാർക്ക്, പരിസ്ഥിമന്ത്രി സാന്ദ്രാ ലീ, പർവ്വതാരോഹകനായ സർ എഡ്മണ്ട് ഹിലാരി എന്നിവർ ചേർന്ന് 2002 മാർച്ച് 9 നാണ് ഇത് ഔദ്യോഗികമായി ആരംഭിച്ചത്. <ref name="NZ Herald 1190818" >{{cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=1190818 |title=Stewart Island national park created |date=10 March 2002 |agency=[[New Zealand Press Association]] |work=[[The New Zealand Herald]] |accessdate=4 November 2011 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018072450/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=1190818 |url-status=dead }}</ref> ഇത് ന്യൂസിലന്റിലെ ഏറ്റവും പുതിയ ദേശീയോദ്യാനമാണ്.<ref name="Te Ara p1">{{cite web |last1=Walrond |first1=Carl |title=Stewart Island/Rakiura - New Zealand’s third main island |url=http://www.teara.govt.nz/en/photograph/37619/entrance-to-rakiura-national-park |publisher=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |accessdate=16 June 2015 |date=12 December 2012 |archive-date=2017-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612194307/http://www.teara.govt.nz/en/photograph/37619/entrance-to-rakiura-national-park |url-status=dead }}</ref> ==ഇതും കാണുക== *[[National parks of New Zealand|ന്യൂസിലാന്റിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ]] *[[Protected areas of New Zealand|ന്യൂസിലാന്റിലെ സംരക്ഷിതപ്രദേശങ്ങൾ]] ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Rakiura National Park}} *[http://www.doc.govt.nz/templates/PlaceProfile.aspx?id=38436 Department of Conservation information on Rakiura National Park]. {{Commons category|Rakiura National Park}} {{National Parks of New Zealand}} [[വർഗ്ഗം:ന്യൂസിലൻഡിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ]] blq1u89pkqix88meqs95upmy6bt9rvl 0 385517 4643800 3831069 2026-07-05T13:11:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643800 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Moroni | native_name = {{lang|ar|موروني}}<br>{{small|''Mūrūnī''}} | image_skyline = Moroni-Harbour.jpg | image_caption = Moroni in early July 2008 | pushpin_map = Comoros | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = Location of Moroni on the island of Grande Comore | coordinates = {{coord|-11.699|43.256|region:KM|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Comoros}} | subdivision_type1 = Island | subdivision_name1 = [[Grande Comore]] | established_title = Capital city | established_date = 1962 | area_total_km2 = 30 | elevation_m = 29 | population_total = 54,000 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | area_code = 269 }}'''മൊറോണി, Moroni''' (in [[അറബി ഭാഷ|Arabic]] موروني ''Mūrūnī'') ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ പരമാധികാര ദ്വീപു രാഷ്ട്രമായ യൂണിയൻ ഓഫ് കൊമോറോസിന്റെ ഫെഡറൽ തലസ്ഥാനവും അവിടത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണവുമാണ്. കൊമോറിയൻ ഭാഷയിൽ മൊറോണി എന്നതിന്റെ അർഥം തീയുടെ ഹൃദയത്തിൽ എന്നാണ്.{{തെളിവ്}}<ref name="Lonelyplanet.com">{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/comoros/grande-comore/moroni|title=Introducing Moroni|date=|publisher=Lonely Planet|accessdate=30 September 2013|archive-date=2013-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709035845/http://www.lonelyplanet.com/comoros/grande-comore/moroni|url-status=dead}}</ref> മൊറോണി കൊമോറോസിലെ മൂന്നു വലിയ ദ്വിപുകളിലൊന്നായ സ്വയംഭരണ ദ്വീപു ആയ ഗ്രാൻഡെ കൊമോറിയുടെ തലസ്ഥാനവുമാണ്. 2003ൽ ഈ പട്ടണത്തിന്റെ ആകെ ജനസംഖ്യ, 41,557 ആയി കണക്കാക്കിയിട്ടുണ്ട്. <ref name="Brit">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/392714/Moroni|title=Encyclopædia Britannica|access-date=30 September 2013|last=Encyclopædia Britannica|publisher=Britannica.com}}</ref> മൊറോണി റൂട്ട് നാഷനേൽ 1 എന്ന പ്രധാന റോഡിനടുത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇതിനു ഒരു തുറമുഖവും അനേകം മോസ്കുകളും കാണാം. == ചരിത്രം == മൊറോണി അറബ് കളാണ് സ്ഥാപിച്ചത്. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിലാകാനാണ് സാദ്ധ്യത. ടാൻസാനിയായുടെ സാൻസിബാറുമായി ഈ പട്ടണം വ്യാപാരത്തിലേർപ്പെട്ടു. == ഭൂമിശാസ്ത്രവും കാലാവസ്ഥയും == [[പ്രമാണം:Moroni,_Comoros.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|Itsandra beach]] ഗ്രാൻഡെ കൊമോറി എന്ന ദ്വീപിന്റെ പടിഞ്ഞാറായി ഈ പട്ടണം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു..{{തെളിവ്}} മൊറോണിക്കു കൂടുതൽ ഭാഗവും പാറകളും കല്ലുകളും നിറഞ്ഞ അഗ്നിപർവ്വത ശിലകളാൽ നിറഞ്ഞതായതിനാൽ ബീച്ചുകൾ കുറവാണ്. പട്ടണത്തിന്റെ വടക്കായി ഇട്സന്ദ്ര എന്ന സ്ഥലത്തു കാണപ്പെടുന്ന ചെറിയ ബീച്ചിനടുത്തായി സുൽത്താന്റെ കോട്ടയും കൊട്ടാരവും കാണാം. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലാണിതു നിർമ്മിച്ചത്. {{Infobox Weather|location=Moroni, Comoros|metric_first=Y|single_line=Y|Jan_Rain_mm=364|Feb_Rain_mm=293|Mar_Rain_mm=279|Apr_Rain_mm=316|May_Rain_mm=256|Jun_Rain_mm=266|Jul_Rain_mm=244|Aug_Rain_mm=150|Sep_Rain_mm=108|Oct_Rain_mm=97|Nov_Rain_mm=108|Dec_Rain_mm=219|source2=BBC weather,<ref name = weather1>{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/weather/921772 | title = Average Conditions - Moroni | publisher = BBC | accessdate = 14 April 2013}}</ref> [[Danish Meteorological Institute]] (sun and relative humidity, 1931–1960)<ref name=DMI>{{cite web | last1 = Cappelen | first1 = John | last2 = Jensen | first2 = Jens | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | archivedate = April 27, 2013 | url = http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf | work = Climate Data for Selected Stations (1931-1960) | title = Comorerne - Ile Moroni | page = 70 | publisher = Danish Meteorological Institute | language = Danish | accessdate = April 14, 2013}}</ref>}} == വന്യജീവികൾ == അഗ്നിപർവ്വതപ്രദേശമായ ഈ പ്രദേശത്ത് അനേകം പക്ഷി സ്പീഷിസുകളെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. .{{Sfn|Sinclair|Langrand|2003|p=26}} == ജനസംഖ്യ == [[പ്രമാണം:Moroni-Place_des_Assemblées.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|Moroni in 1908]] == പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Moroni_Mosque_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|205x205ബിന്ദു|Badjanani Mosque]] == ഗതാഗതം == .<ref name="faa.gov2013">{{cite web|url=http://www.faa.gov/air_traffic/publications/ifim/country_info/PDF/KM.pdf|title=ISO Country Code – KM|date=July 29, 2013|publisher=[[FAA]]|accessdate=5 October 2013|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007053146/http://www.faa.gov/air_traffic/publications/ifim/country_info/PDF/KM.pdf|url-status=dead}}</ref> .<ref>{{Cite web|url=http://www.gcmap.com/airport/HAH|title=Prince Said Ibrahim International Airport|access-date=3 October 2013|publisher=Great Circle mapper}}</ref> .<ref name="Flight">{{Cite web|url=http://www.saflights.co.za/africa-flights/comoros-flights.html|title=Flights to Comoros|access-date=3 October 2013|publisher=Saflights|archive-date=2016-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222202630/http://www.saflights.co.za/africa-flights/comoros-flights.html|url-status=dead}}</ref> [[പ്രമാണം:Moroni,_Capital_of_the_Comores,_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|ലഘുചിത്രം|Moroni Port in the foreground]] == ഇതും കാണൂ == == അവലംബം == {{reflist|colwidth=30em}} [[വർഗ്ഗം:ആഫ്രിക്കയിലെ തലസ്ഥാനങ്ങൾ]] buyq3jzg2xxleo7c05fd4otu0qdfjrb 0 416850 4643859 4643651 2026-07-05T18:52:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643859 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = RobinTunneyHWOFFeb2013.jpg | caption = 2013-ൽ ടണ്ണി | birth_date = {{birth date and age|1972|6|19}}<!-- Valid citation required for date of birth for BLP. (WP:BLPPRIVACY) --> | birth_place = [[ഷിക്കാഗോ]], [[ഇല്ലിനോയി]], യു.എസ്. | years_active = 1991–തുടരുന്നു | occupation = നടി | spouse = {{marriage|[[ബോബ് ഗോസ്സെ]]|1997|2006|end=divorced}} | partner = നിക്കി മാർമെറ്റ് (2012–present)<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/CoqBzWbSpEH/|title=And everybody said it wouldn't last. Happy Valentines Day Nicky!|author=Robin Tunney|date=February 14, 2023|work=[[Instagram]]|access-date=February 20, 2023}}</ref><!--Do NOT change this without citing a published reliable source--> | children = 2 | relatives = {{Ubl | [[ടോം ടണ്ണി]] (cousin) }} }} '''റോബിൻ ടണ്ണി''' (ജനനം: ജൂൺ 19, 1972)<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/2022/06/19/UPI-Almanac-for-Sunday-June-19-2022/3471655597563/|title=UPI Almanac for Sunday, June 19, 2022|accessdate=July 16, 2022|date=June 19, 2022|website=[[United Press International]]|author=United Press International}}</ref> ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] നടിയാണ്. ''എൻസിനോ മാൻ'' (1992) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ സിനിമാ രംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. 2008 മുതൽ 2015 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്യപ്പെട്ട ‘''[[ദ മെന്റലിസ്റ്റ്]]''’ എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിലെ തെരേസ ലിസ്ബൺ എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെയും ''[[എമ്പയർ റിക്കാർഡ്സ്]]'' (1995), ''[[ദ ക്രാഫ്റ്റ്]]'' (1996) എന്നീ കൾട്ട് ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന വേഷങ്ങളിലൂടെ അവർ പ്രശസ്തിയിലേക്ക് ഉയർന്നു ''നയാഗ്ര, നയാഗ്ര'' (1997) എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടിക്കുള്ള വോൾപ്പി കപ്പ് ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് ''[[എൻറ് ഓഫ് ഡെയ്സ്]]'' (1999), ''സൂപ്പർനോവ'', ''[[വെർട്ടിക്കൽ ലിമിറ്റ്]]'' (രണ്ടും 2000), ''ചെറിഷ്'', ''ദി സീക്രട്ട് ലൈവ്സ് ഓഫ് ഡെന്റിസ്റ്റ്സ്'' (രണ്ടും 2002), ''ദി ഇൻ-ലോസ്'' (2003) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. 2006-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഓപ്പൺ വിൻഡോ'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ലൈംഗികാതിക്രമത്തിന് ഇരയായ പെൺകുട്ടിയുടെ വേഷത്തിലൂടെ ടണ്ണിയുടെ അഭിനയത്തിന് പ്രശംസ ലഭിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-jul-16-et-window16-story.html|title=An open window on a filmmaker's trauma|access-date=September 5, 2018|date=July 16, 2007|work=[[Los Angeles Times]]|author=John Horn}}</ref> ''ഹോളിവുഡ് ലാൻഡ്'' (2006), ''ഓഗസ്റ്റ്'', ''ദി ബേണിംഗ് പ്ലെയിൻ'' (രണ്ടും 2008), ''പാസഞ്ചർ സൈഡ്'' (2009), ''ലുക്കിംഗ് ഗ്ലാസ്'', ''മോൺസ്റ്റർ പാർട്ടി'' (രണ്ടും 2018) എന്നിവയാണ് അവരുടെ തുടർന്നുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ. പ്രിസൺ ബ്രേക്ക് (2005–2006) എന്ന പരമ്പരയിൽ വെറോണിക്ക ഡൊനോവനായും ദി മെന്റലിസ്റ്റിൽ (2008–2015) തെരേസ ലിസ്ബണായും അവർ അഭിനയിച്ചു, കൂടാതെ ദി ഫിക്സ് (2019) എന്ന എബിസി പരമ്പരയിലും അഭിനയിച്ചു. == ജീവിതരേഖ == റോബിൻ ടണ്ണി [[ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിയിലെ]] [[ഷിക്കാഗോ|ഷിക്കാഗോയിൽ]] ഒരു കാർ സെയിൽസ്മാനായ പിതാവിൻറേയും ബാറിലെ വിളമ്പുകാരിയായിരുന്ന മാതാവിൻറേയും മകളായി ജനിച്ചു.<ref name="fr4">{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/89/Robin-Tunney.html|title=Robin Tunney Biography (1972?-)|work=Film Reference}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/1998-07-05/features/9807050046_1_niagara-auditions-robin-tunney|title=It's All An Act|last=McGavin|first=Patrick Z|date=July 5, 1998|work=Chicago Tribune|access-date=2018-03-19|archive-date=2012-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812042552/http://articles.chicagotribune.com/1998-07-05/features/9807050046_1_niagara-auditions-robin-tunney|url-status=dead}}</ref> റോബിൻ ടണ്ണി ഒരു [[ഐറിഷ് ഭാഷ|ഐറിഷ്]] വംശജയായ അമേരിക്കക്കാരിയാണ്.<ref name="int5">{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_n3_v28/ai_20468520|title=Fly, Robin Hood, flyperpa|last=Burgerstein|first=Jonathan|date=March 1998|work=Interview|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012122626/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_n3_v28/ai_20468520|archivedate=2007-10-12|url-status=dead|df=}}</ref><ref name="g">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/1999/dec/05/comment|title=Robin Tunney's angst-ridden roles|last=Hughes|first=Scott|date=1999-12-05|work=[[guardian.co.uk|The Guardian]]|location=London|quote=...her compulsion to tackle tough parts range from her Irish-Catholic background...|accessdate=2010-06-24}}</ref> അവരുടെ പിതാവ് [[അയർലന്റ്|അയർലാൻറിലെ]] കൌണ്ടി മായോയിലെ സ്ട്രെയിഡിൽ ജനിച്ചയാളും മാതാവു വഴിയുള്ള മുത്തശ്ശീമുത്തശ്ശന്മാർ അയർലാൻറിലെ ക്ലയർ ദ്വീപിൽനിന്നുള്ളവരുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.ie/lifestyle/my-irish-dad-would-pretend-to-be-a-gay-hairdresser-26834260.html|title=My Irish dad would pretend to be a gay hairdresser!|date=March 19, 2012|newspaper=Independent|accessdate=June 15, 2013}}</ref> [[ഷിക്കാഗോ|ഷിക്കാഗോയുടെ]] തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രാന്തപ്രദേശത്തുള്ള ഒർലാൻറ് പാർക്കിലാണ് റോബിൻ വളർന്നത്. ഒരു [[കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കാത്തലിക്കാ]]<ref name="g2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/1999/dec/05/comment|title=Robin Tunney's angst-ridden roles|last=Hughes|first=Scott|date=1999-12-05|work=[[guardian.co.uk|The Guardian]]|location=London|quote=...her compulsion to tackle tough parts range from her Irish-Catholic background...|accessdate=2010-06-24}}</ref> വിശ്വാസിയായി വളർന്ന റോബിൻ, ഷിക്കാഗോയിലെ കാൾ സാൻഡ്ബർഗ് ഹൈസ്കൂളിലും സെന്റ് ഇഗ്നേഷ്യസ് കോളേജ് പ്രെപ്പിലും ഷിക്കാഗോയിലെ ഷിക്കാഗോ അക്കാഡമി ഫോർ ആർട്സിലും<ref>{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/robin-tunney/|title=Robin Tunney:Biography|accessdate=2010-06-24|last=|first=|date=|work=[[MSN|Movies MSN]]|quote=|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202125703/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/robin-tunney/|url-status=dead}}</ref> വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യുകയും, ഷിക്കാഗോ പ്രദേശത്തുതന്നെയുള്ള പാലോസ് ഹൈറ്റ്സിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Palos smile">{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-live-0921-robin-tunney-tv-20100921,0,1336025.story|title=Palos Heights native wears a smile on CBS' 'Mentalist'|last=Crowder|first=Courtney|date=2010-09-21|work=[[Chicago Tribune]]|accessdate=2010-10-15}}</ref> ഷിക്കാഗോ നഗരാധികാരിയായിരുന്ന ടോം ടണ്ണിയുടെ കസിനും കൂടിയായിരുന്നു റോബിൻ.<ref name="Palos smile2">{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-live-0921-robin-tunney-tv-20100921,0,1336025.story|title=Palos Heights native wears a smile on CBS' 'Mentalist'|last=Crowder|first=Courtney|date=2010-09-21|work=[[Chicago Tribune]]|accessdate=2010-10-15}}</ref> == തൊഴിൽജീവിതം == ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലേക്ക് താമസം മാറിയ ടണ്ണി, ''ക്ലാസ് ഓഫ് '96'', ''ലോ & ഓർഡർ'', ''ഡ്രീം ഓൺ'', ''ലൈഫ് ഗോസ് ഓൺ'' തുടങ്ങിയ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിൽ അഭിനയിച്ചു. 1995-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''എംപയർ റെക്കോർഡ്‌സ്'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ആത്മഹത്യയിൽനിന്നു കരകയറിയ കൌമാരക്കാരിയായി തല മുണ്ഡനം ചെയ്തു് അഭിനയിച്ച് മികച്ച പ്രകടനംതന്നെ കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/annehelenpetersen/how-empire-records-became-the-unlikely-film-of-a-generation|title=How "Empire Records" Became The Unlikely Film Of A Generation|access-date=2022-02-08|last=Petersen|first=Anne Helen|date=September 2014|website=[[BuzzFeed]]}}</ref> ഫെയറൂസ ബാൽക്ക്, നീവ് കാംബെൽ, റേച്ചൽ ട്രൂ എന്നിവരോടൊപ്പം അഭിനയിച്ച ''ദി ക്രാഫ്റ്റിലെ''<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/the-craft-oral-history_n_5734f7c9e4b060aa7819d362|title=Relax, It's Only Magic: An Oral History Of 'The Craft'|access-date=2022-02-08|date=2016-05-20|website=[[HuffPost]]}}</ref> സാറാ ബെയ്‌ലി എന്ന വേഷത്തിലൂടെയാണ് ടണ്ണി പിന്നീട് വിജയം നേടിയത്. 15 മില്യൺ ഡോളർ ബജറ്റിൽ 55 മില്യൺ ഡോളർ സമ്പാദിച്ച ഈ ചിത്രം വാണിജ്യപരമായി വൻ വിജയം നട.<ref name="The Craft">{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movies/1996/0THCR.php|title=The Craft|access-date=July 31, 2011|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|archive-date=2010-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112105054/http://www.the-numbers.com/movies/1996/0THCR.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=The Craft Has the Knack for Scaring Up an Audience|newspaper=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-06-ca-1108-story.html|access-date=June 3, 2012}}</ref>. 1997-ൽ ടണ്ണി, ഹെൻട്രി തോമസിനൊപ്പം ബോബ് ഗോസ്സെയുടെ നയാഗ്ര, നയാഗ്ര എന്ന ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയും ഇതിലെ പ്രകടനത്തിന് 1997-ൽ വെനീസ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച നടിക്കുള്ള വോൾപി കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു..<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1997/09/15/snipes-wins-best-actor-at-venice-film-festival/|title=Snipes wins best actor at Venice Film Festival|access-date=2022-02-08|work=[[Tampa Bay Times]]}}</ref><ref name="VOLPICUP">{{Cite web|url=http://www.sicvenezia.it/edizione/2337/?lang=en|title=12th International Film Critics' Week {{!}} Venice International Film Critics' Week|access-date=2022-02-08|date=2018-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403051830/http://www.sicvenezia.it/edizione/2337/?lang=en|archive-date=April 3, 2018}}</ref> 1999 അമാനുഷിക ആക്ഷൻ സിനിമയായ എൻഡ് ഓഫ് ഡേസിൽ അർനോൾഡ് ഷ്വാർസെനെഗറിന്റെ ജോഡിയായി അഭിനയിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/1998/film/news/beacon-drafts-hyams-to-helm-end-of-days-1117481608/|title=Beacon drafts Hyams to helm 'End of Days'|access-date=2022-02-08|last1=Petrikin|first1=Chris|last2=Cox|first2=Dan|date=1998-10-20|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> 2004-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഹൗസ് എന്ന മെഡിക്കൽ നാടക പരമ്പരയുടെ പൈലറ്റ് എപ്പിസോഡിൽ, അപസ്മാരം ബാധിച്ച ഒരു കിന്റർഗാർട്ടൻ ഇൻസ്ട്രക്ടറുടെ വേഷത്തിലാണ് ടണ്ണി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. ഹൌസ് എന്ന പരമ്പരയുടെ പ്രാഥമിക എപ്പിസോഡിൽ<ref>{{Cite news|last=Stanley|first=Alessandra|date=2005-08-29|title=Jailhouse Heroes Are Hard to Find|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2005/08/29/arts/television/jailhouse-heroes-are-hard-to-find.html|access-date=2022-02-08|issn=0362-4331}}</ref> ഒരു നേഴ്സറി വിദ്യാലയത്തിലെ അദ്ധ്യാപികയായി ശ്രദ്ധ നേടുകയും പ്രത്യേക അതിഥി താരമെന്ന  ബഹുമതി ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രിസൺ ബ്രേക്കിൻറെ ആദ്യ സീസണിൽ രണ്ട് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് ശേഷം വരുന്ന മൂന്നാമത്തെ പ്രധാന കഥാപാത്രമായ വെറോണിക്ക ദൊനോവാൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുകയും, രണ്ടാം സീസണിന്റെ പ്രാരംഭ എപ്പിസോഡിനു ശേഷം ഈ ഷോയിൽനിന്ന് ഒഴിവാകുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2005/scene/markets-festivals/everyone-s-watching-post-katrina-coverage-1117928712/|title=Everyone's watching Post-Katrina coverage|access-date=2022-02-08|last=Kissell|first=Rick|date=2005-09-08|website=Variety}}</ref> 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ക്ലോസിംഗ് ദി റിംഗ് എന്ന ചിത്രത്തിൽ ടണ്ണി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 2008 ജൂലൈ 11 ന് പുറത്തിറങ്ങിയ ഓഗസ്റ്റ് എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഒരു ചെറിയ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഏഴ് വർഷം നീണ്ടുനിന്ന.<ref>{{Cite web|url=https://redblog-thementalist.blogspot.com/2012/06/interview-bruno-heller-teresa-lisbon-is.html|title=(:RED BLOG:): {{!}}INTERVIEW{{!}} Bruno Heller: Teresa Lisbon is essential (2010)|access-date=2022-02-08|last=Chizuru-chibi|date=2012-06-27}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/tv/ct-ent-robin-tunney-the-fix-0415-story.html|title=Robin Tunney talks starring on 'The Fix,' rebooting 'The Craft' and getting fired from Ann Sather|access-date=2022-05-15|date=April 15, 2019|website=Chicago Tribune}}</ref> ദ മെന്റലിസ്റ്റ്,<ref>{{Cite news|last=Bernhard|first=Lisa|date=2008-11-28|title='Mentalist' Is a Hit, but Who Can See Into Its Future?|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/11/30/arts/television/30bern.html|access-date=2022-02-08|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/mentalist-series-finale-baker-robin-774705/|title='The Mentalist' Star, Creator on Series Finale: "It's a Smorgasbord of Emotions"|access-date=2022-05-15|date=2015-02-18|website=[[The Hollywood Reporter]]|author=T. H. R. Staff}}</ref> എന്ന CBS നാടകപരമ്പരയിൽ തേരേസാ ലിസ്ബൺ എന്ന ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ വേഷങ്ങളിലൊന്ന് സൈമൺ ബേക്കറോടൊപ്പം അഭിനയിച്ചിരുന്നു. 2018-ൽ, നിക്കോളാസ് കേജിനൊപ്പം ലുക്കിംഗ് ഗ്ലാസ് എന്ന ത്രില്ലർ ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു,<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/looking-glass-1084865/|title='Looking Glass': Film Review|access-date=2022-02-08|last=Scheck|first=Frank|date=2018-02-14|work=The Hollywood Reporter}}</ref> പക്ഷേ നെഗറ്റീവ് അവലോകനം നേടിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ അവരുടെ പ്രകടനം പ്രശംസ നേടി..<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/looking-glass-1084865/|title='Looking Glass': Film Review|access-date=2022-02-08|last=Scheck|first=Frank|date=2018-02-14|work=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-mini-looking-glass-review-20180215-story.html|title=Review: A voyeur, a skeevy motel and Nicolas Cage: 'Looking Glass' aims for Lynchian suspense|access-date=2022-02-08|date=2018-02-15|website=Los Angeles Times}}</ref> 2019-ൽ, ഹ്രസ്വകാല നിയമ നാടക പരമ്പരയായ ദി ഫിക്സിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/ChannelGuideMagazine/photos/a.10156886087502488/10156966991502488/?type=1&theater|title=Channel Guide Magazine March 2019 cover featuring Robin Tunney of The Fix ABC.|access-date=June 15, 2020|date=February 28, 2019|website=[[Facebook]]|archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/35554347487/10156966991502488|archive-date=2022-02-26|author=Channel Guide Magazine|url-access=limited}}{{cbignore}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/tv/ct-ent-robin-tunney-the-fix-0415-story.html|title=Robin Tunney talks starring on 'The Fix,' rebooting 'The Craft' and getting fired from Ann Sather|access-date=2022-05-15|date=April 15, 2019|website=Chicago Tribune}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1997 ഒക്ടോബർ 4 ന്<ref>{{cite news|url=http://caren.campbell-online.com/robintunney.html|title=Up and Coming: Robin Tunney; a young best actress takes the plunge in 'Niagara, Niagara{{'-}}|work=The New York Times|date=March 22, 1998|last=Weiner|first=Carey|access-date=December 28, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708112749/http://caren.campbell-online.com/robintunney.html|archive-date=July 8, 2011}}</ref> നിർമ്മാതാവും സംവിധായകനുമായ ബോബ് ഗോസിനെ ടണ്ണി വിവാഹം കഴിച്ചു; 2006 ൽ അവർ വിവാഹമോചനം നേടി. 2009 മുതൽ 2010 വരെ ഓസ്ട്രേലിയൻ എഴുത്തുകാരനും സംവിധായകനുമായ ആൻഡ്രൂ ഡൊമിനിക്കുമായി ടണ്ണി വിവാഹനിശ്ചയം നടത്തി.<ref>{{cite web|url=http://www.womenshealthmag.com/life/speak-your-mind|title=Actress Robin Tunney on How to Speak Your Mind|access-date=December 28, 2010|last=Zuckerman|first=Suzanne|date=May 2009|work=[[Women's Health (magazine)|Women's Health]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005070917/http://www.womenshealthmag.com/life/speak-your-mind|archive-date=October 5, 2010|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://robingreenshades.blogspot.com/2010/07/in-style-article-transcription.html|title=Robin's Green Shades|access-date=December 28, 2010|last=Morrison|first=Mark|date=August 2010|work=[[InStyle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101102163313/http://robingreenshades.blogspot.com/2010/07/in-style-article-transcription.html|archive-date=November 2, 2010|url-status=live}}</ref> 2012 ഡിസംബർ 25 ന് റിയോ ഡി ജനീറോയിൽ അവധിക്കാലം ആഘോഷിക്കുന്നതിനിടെയാണ് ടണ്ണി നിക്കി മാർമെറ്റുമായി വിവാഹനിശ്ചയം നടത്തിയത്.<ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/robin-tunney-the-mentalist-star-is-engaged-to-nicky-marmet-201352|title=Exclusive: Robin Tunney, the Mentalist star, engaged to Nicky Marmet|access-date=February 18, 2013|last=Eggenberger|first=Nicole|date=February 5, 2013|work=[[Us Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209141145/http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/robin-tunney-the-mentalist-star-is-engaged-to-nicky-marmet-201352|archive-date=February 9, 2013|url-status=live}}</ref> അവർക്ക് രണ്ട് കുട്ടികളുണ്ട്.<ref>{{cite magazine|url=http://people.com/parents/robin-tunney-welcomes-son-oscar-holly/|title=Robin Tunney Welcomes Son Oscar Holly|date=July 27, 2016|magazine=[[People (magazine)|People]]|access-date=March 3, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718022132/http://celebritybabies.people.com/2016/07/07/robin-tunney-welcomes-son-oscar-holly/|archive-date=July 18, 2017}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Pasquini|first=Maria|date=January 23, 2020|title=Robin Tunney Welcomes Daughter Colette Kathleen: She's 'Ready to Take Over the World'|url=https://people.com/parents/robin-tunney-welcomes-daughter-colette-kathleen/|magazine=People|access-date=March 3, 2021}}</ref> === സിനിമകൾ === {| class="wikitable sortable" !വർഷം !സിനിമ !കഥാപാത്രം ! class="unsortable" |കുറിപ്പുകൾ |- |1992 |''എൻസിനോ മാൻ'' |എല്ല | |- |1995 |''എമ്പയർ റിക്കാർഡ്സ്'' |ഡെബ്ര | |- | rowspan="2" |1996 |''ദ ക്രാഫ്റ്റ്'' |സാറാ ബയ്ലി | |- |''റൈഡേർസ് ഓഫ് ദ പർപ്പിൾ സേജ്'' |എലിസബേത് 'ബെസ്' എർനെ | |- | rowspan="2" |1997 |''ജൂലിയൻ പോ'' |സാറാ | |- |''നയാഗ്ര, നയാഗ്ര'' |മെർസി | |- | rowspan="2" |1998 |''മൊണ്ടാന'' |കിറ്റി | |- |''റെസ്ക്യൂവേർസ്: സ്റ്റോറീസ് ഓഫ് കറേജ്: റ്റു ഫാമിലീസ്'' |മെൽവിന 'മാൽക്ക' സിസ്മാഡി | |- |1999 |''എൻറ് ഓഫ് ഡേസ്'' |ക്രിസ്റ്റീൻ യോർക്ക് | |- | rowspan="2" |2000 |''[[വെർട്ടിക്കൽ ലിമിറ്റ്]]'' |ആനി ഗാരറ്റ് | |- |''സൂപ്പർനോവ'' |ഡാനിക്ക ലണ്ട് | |- |2001 |''ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്റിഗം സെക്സ്'' |സോയി | |- | rowspan="2" |2002 |''ദ സീക്രട്ട് ലിവ്സ് ഓഫ് ഡെൻറിസ്റ്റ്സ്'' |ലോറ | |- |''ചെറിഷ്'' |സോയി | |- | rowspan="2" |2003 |''ആബ്ബി സിംഗർ'' |അവൾ തന്നെ (അതിഥി വേഷം) | |- |''ദ ഇൻ-ലാസ്'' |ആഞ്ചല ഹാരിസ് | |- | rowspan="2" |2004 |''പപ്പരാസി'' |ആബി ലാറാമി | |- |''ഷാഡോ ഓഫ് ഫിയർ'' |വിൻ ഫ്രഞ്ച് | |- | rowspan="2" |2005 |''ദ സോഡിയാക്'' |ലോറ പാരിഷ് | |- |''റൺഎവേ'' |കാർലി | |- | rowspan="3" |2006 |''ഹോളിവുഡ്ലാൻഡ്'' |ലിയോനോർ ലെമ്മൺ | |- |''ദ ഡാർവിൻ അവാർ‌ഡ്സ്'' |സോയി | |- |''ഓപ്പൺ വിൻഡോ'' |ഇസ്സി | |- | rowspan="3" |2008 |''ആഗസ്റ്റ്'' |മെലാനി ഹാൻസൺ | |- |''ദ ബേണിംഗ് പ്ലെയിൻ'' |ലോറ | |- |''ദ ടു മി. കിസ്സെൽസ്'' |നാൻസി കിസ്സൽ | |- |2009 |''പാസഞ്ചർ സൈഡ്'' |തെരേസ | |- |2012 |''സീ ഗേൾ റൺ'' |എമ്മി | |- |2015 |''മൈ ആൾ അമേരിക്കൻ'' |ഗ്ലോറിയ സ്റ്റെയിൻമാർക്ക് | |- | rowspan="2" |2018 |''ലുക്കിംഗ് ഗ്ലാസ്'' |മാഗി |- |മോൺസ്റ്റർ പാർട്ടി |റോക്സാൻ ഡോസൺ |- |2020 |ഹോർസ് ഗേൾ |അഗത കൈൻ |- |2025 |ബൈ ഡിസൈൻ |ഐറിൻ |- |2026 |അഗ്ലി ക്രൈ | |} === ടെലിവിഷൻ === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role ! class="unsortable" |Notes |- |1992 |''പെറി മാസൻ: ദ കേസ് ഓഫ് റെക്ലസ് റോമിയോ'' |Sandra Turner | rowspan="2" |Television film |- | rowspan="2" |1993 |''JFK: റെക്ലസ് യൂത്ത്'' |Kathleen 'Kick' Kennedy |- |''കട്ടേർസ്'' |Deborah |5 episodes |- |1994 |''ലാ & ഓർഡർ'' |Jill Templeton |Episode: "[[:en:List_of_Law_&_Order_episodes_(season_4)|Mayhem]]" |- |2003 |''ദ ട്വലൈറ്റ് സോൺ'' |Edie Durant |Episode: "[[:en:Developing_(The_Twilight_Zone)|Developing]]" |- |2004 |''ഹൌസ്'' |Rebecca Adler |[[:en:Pilot_(House)|Pilot episode]] |- |2005–06 |''പ്രിസൺ ബ്രേക്ക്'' |[[:en:Veronica_Donovan|Veronica Donovan]] |(23 episodes) |- |2008–2015 |''ദ മെൻറലിസ്റ്റ്'' |[[:en:Teresa_Lisbon|Teresa Lisbon]] |151 episodes |- |2016 |''ലവ്'' |SLAA Woman |Episode: "The End of the Beginning" |- |2018 |ഇൻസാറ്റബിൾ |ബ്രാൻഡിലിൻ ഹഗ്ഗൻസ് |Episode: "Miss Bareback Buckaroo" |- |2019 |ദ ഫിക്സ |മായ ട്രാവിസ് |10 episodes |- |2023 |ഡിയർ എഡ്വേർഡ് |ജെയ്ൻ അഡ്‌ലർ |4 episodes |} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:1972-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 19-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ടെലിവിഷൻ നടിമാർ]] 0gpg4d5ynkli8tgyobs5or2es0adnrn 0 429111 4643866 3951431 2026-07-05T19:25:32Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643866 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ross Sea}} {{Infobox sea |name=റോസ് സീ |image=Ross Sea, Summer 2016 25.jpg |caption=റോസ് കടലിലെ കടൽ ഐസ് |image_bathymetry=Antarctic-seas-en.jpg|caption_bathymetry=അന്റാർട്ടിക്കയിലെ സമുദ്രങ്ങൾ, താഴെ റോസ് കടൽ-left|location=[[Antarctica|അന്റാർട്ടിക്ക]]|type=Sea|outflow=[[Southern Ocean|തെക്കൻ സമുദ്രം]]|etymology=[[James Clark Ross|ജെയിംസ് റോസ്]]}} [[Victoria Land|വിക്ടോറിയ ലാൻഡിനും]] [[Marie Byrd Land|മാരി ബൈർഡ് ലാൻഡിനും]] [[Ross Embayment|റോസ് എംബയ്മെന്റിനുമിടയിലും]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[അന്റാർട്ടിക്ക]]യിലെ തെക്കൻ സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴക്കടലാണ് '''റോസ് സീ.''' ഭൂമിയിലെ തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള ഈ കടൽതീരത്ത് 1841-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് പര്യവേഷകനായ [[James Clark Ross|ജെയിംസ് റോസ്]] എത്തിചേർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഈ കടലിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിൽ നാമകരണം ചെയ്തു. കടലിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് [[Ross Island|റോസ് ദ്വീപും]] വിക്ടോറിയ ലാൻഡും [[Roosevelt Island, Antarctica|കിഴക്ക് റൂസ്വെൽറ്റ് ദ്വീപും]] [[Marie Byrd Land|മാരി ബൈർഡ് ലാൻഡിലെ]] [[King Edward VII Land|എഡ്വേർഡ് ഏഴാമൻ പെനിൻസുലയും]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. തെക്കേ അറ്റത്ത് [[Ross Ice Shelf|റോസ് ഐസ് ഷെൽഫ്]] കൊണ്ട് മൂടിയിരിക്കുന്നു. ഏകദേശം 200 മൈൽ (320 കിലോമീറ്റർ) അകലെയാണ് [[ദക്ഷിണധ്രുവം]]. ന്യൂസിലാന്റ് നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് വാട്ടർ ആൻഡ് അറ്റ്മോസ്ഫെറിക് റിസർച്ച് അതിന്റെ അതിരുകളും പ്രദേശവും 637,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (246,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ളതായി നിർണ്ണയിക്കുന്നു.<ref> "About the Ross Sea". NIWA. 27 July 2012. Archived from the original on 24 February 2018. Retrieved 23 February 2018.</ref> == വിവരണം == 1841-ൽ ജെയിംസ് റോസ് ആണ് റോസ് കടൽ കണ്ടെത്തിയത്. റോസ് സീയുടെ പടിഞ്ഞാറ് റോസ് ദ്വീപ്, [[Mount Erebus|യുറബസ് പർവ്വതം]], കിഴക്ക് റൂസ്വെൽറ്റ് ദ്വീപ് എന്നിവ കാണപ്പെടുന്നു. തെക്കൻ ഭാഗത്തെ [[Ross Ice Shelf|റോസ് ഐസ് ഷെൽഫ്]] മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref> "Ross Sea (sea, Pacific Ocean) - Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Archived from the original on 11 March 2012. Retrieved 13 August 2012.</ref> 1911- ൽ [[Roald Amundsen|റൊണാൾഡ് അമൻഡ്സെൻ]] തന്റെ ദക്ഷിണധ്രുവ ഗവേഷണ സംഘം ഷെൽഫിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[Bay of Whales|ബേ ഓഫ് വേൽസിൽ]] നിന്ന് ആരംഭിച്ചു. റോസ് സമുദ്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ്, വേനൽക്കാലത്ത് മഞ്ഞ് മൂടിയ ഒരു തുറമുഖമാണ് [[McMurdo Sound|മക്മുർഡോ സൗണ്ട്]]. റോസ് സീയുടെ തെക്കൻ ഭാഗം [[Gould Coast|ഗൗൾഡ് കോസ്റ്റ്]] ആണ്. ഇത് ദക്ഷിണധ്രുവത്തിൽനിന്ന് ഏകദേശം 200 മൈൽ അകലെയാണ്. == ജിയോളജി == ===[[വൻകരത്തട്ട്]]=== [[File:GPM 16 fred Ross CC.pdf|thumb|അന്റാർട്ടിക്കയിലെ റോസ് കടലിന്റെ ബാത്ത്മെട്രിക് മാപ്പ്]] റോസ് സീ (റോസ് ഐസ് ഷെൽഫ്) ആഴത്തിലുള്ള വൻകരത്തട്ടിന് കുറുകെ കിടക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ വൻകരത്തട്ടുകളുടെ ശരാശരി ആഴം (ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ചരിവുകളിൽ ചേരുന്നതിനിടയിൽ) ഏകദേശം 130 മീറ്റർ ആണ്. <ref> Gross, M. Grant (1977). Oceanography: A view of the Earth (6 ed.). New Jersey: Prentice Hall. p. 28.</ref><ref> Shepard, F.P. (1963). Submarine Geology (2 ed.). New York: Harper & Row. p. 264.</ref> റോസ് ഷെൽഫിന്റെ ശരാശരി ആഴം ഏകദേശം 500 മീറ്റർ ആണ്.<ref> Hayes, D.E.; Davey, F.J. A Geophysical Study of the Ross Sea, Antarctica (PDF). doi:10.2973/dsdp.proc.28.134.1975. Archived (PDF) from the original on 15 July 2017.</ref> [[ഒലിഗോസീൻ]] ഭൗമയുഗത്തിലും പിന്നീടുള്ള കാലഘട്ടങ്ങളിലും ഷെൽഫിനെ മറികടന്ന് മഞ്ഞുപാളികൾ വികസിക്കുകയും ചുരുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെയും മണ്ണൊലിപ്പ്, അവശിഷ്ടങ്ങൾ നിക്ഷേപിക്കൽ എന്നിവയിലൂടെയും ആണ് ഈ ആഴത്തിലുള്ള അവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണം.<ref> Bartek, L. R.; Vail, P. R.; Anderson, J. B.; Emmet, P. A.; Wu, S. (1991-04-10). "Effect of Cenozoic ice sheet fluctuations in Antarctica on the stratigraphic signature of the Neogene". Journal of Geophysical Research: Solid Earth. 96 (B4): 6753–6778. doi:10.1029/90jb02528. ISSN 2156-2202.</ref> [[അന്റാർട്ടിക്ക]]യ്ക്കു ചുറ്റുമുള്ള മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലും ഷെൽഫുകൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref> Barker, P.F., Barrett, P.J., Camerlenghi, A., Cooper, A.K., Davey, F.J., Domack, E.W., Escutia, C., Kristoffersen, Y. and O'Brien, P.E. (1998). "Ice sheet history from Antarctic continental margin sediments: the ANTOSTRAT approach". Terra Antarctica. 5 (4): 737–760.</ref>മണ്ണൊലിപ്പ് ഷെൽഫിന്റെ ആന്തരിക ഭാഗങ്ങളിൽ കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും പുറം ഷെൽഫിൽ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കൂടുതൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ആന്തരിക ഷെൽഫ് പുറത്തേതിനേക്കാൾ ആഴമുള്ളതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite journal|last=Bartek, L. R.; Vail, P. R.; Anderson, J. B.; Emmet, P. A.; Wu, S. (10 April 1991). "Effect of Cenozoic ice sheet fluctuations in Antarctica on the stratigraphic signature of the Neogene". Journal of Geophysical Research: Solid Earth. 96 (B4): 6753–6778. doi:10.1029/90jb02528. ISSN 2156-2202.|first=|date=|title=|url=|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref><ref>{{Cite book|title=Geology and Seismic Stratigraphy of the Antarctic Margin|last=Ten Brink|first=Uri S.|last2=Schneider|first2=Christopher|last3=Johnson|first3=Aaron H.|publisher=American Geophysical Union|year=1995|isbn=9781118669013|editor-last=Cooper|editor-first=Alan K.|location=|pages=1–24|language=en|chapter=Morphology and stratal geometry of the Antarctic continental shelf: insights from models|doi=10.1029/ar068p0001|editor-last2=Barker|editor-first2=Peter F.|editor-last3=Brancolini|editor-first3=Giuliano|hdl = 1912/1602}}</ref> [[File:Ross Sea Antarctica sea floor geology.svg|thumb|റോസ് സീ അന്റാർട്ടിക്ക സീ ഫ്ലോർ ജിയോളജി പ്രധാന തടങ്ങളും ഡ്രിൽ സൈറ്റുകളും കാണിക്കുന്നു|alt=|right|314x314px]] == റോസ് സിസ്റ്റം == റോസ് സിസ്റ്റം പാറകൾ [[Paleozoic|പാലിയോസോയ്ക്]] കാലഘട്ടത്തിനു താഴെ [[Precambrian|പ്രികാംപ്രിയൻ]] കാലഘട്ടത്തിനു മുകളിൽ വരെ നിന്നുള്ളതാണ്. റോസ് സിസ്റ്റത്തിന് ഒരു എക്ലോൺ വെയിൻ പാറ്റേൺ കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് ഡെക്സ്ട്രൽ തകരാറുകൾ കാണിക്കുന്നു. ഈ [[Geosyncline|മയോജിയോസിൻക്ലിൻ]] മെറ്റാസെഡിമെന്ററി പാറകൾ സാധാരണയായി വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ, തെക്കുകിഴക്കൻ അക്ഷങ്ങളിൽ മടക്കുകളുണ്ടാക്കുന്നു. റോബർട്സൺ ബേ ഗ്രൂപ്പ്, പ്രിസ്റ്റ്ലി ഗ്രൂപ്പ്, സ്കെൽടൺ ഗ്രൂപ്പ്, ബീയർഡ്മോർ ഗ്രൂപ്പ്, ബേർഡ് ഗ്രൂപ്പ്, ക്വീൻ മൗഡ് ഗ്രൂപ്പ്, കൊറ്റ്ലിറ്റ്സ് ഗ്രൂപ്പ് എന്നിവയാണ് റോസ് സിസ്റ്റത്തിനുള്ളിലെ ഗ്രൂപ്പുകൾ. റോബർട്ട്സൺ ബേ ഗ്രൂപ്പിൽ 56 മുതൽ 76 ശതമാനം വരെ [[സിലിക്ക]] കാണപ്പെടുന്നു. റോബർ‌ട്ട്സൺ ബേ ഗ്രൂപ്പിൽ 56 മുതൽ 76% വരെ സിലിക്കയാണ്. മറ്റ് റോസ് സിസ്റ്റം അംഗങ്ങളുമായി ഇത് താരതമ്യം കാണിക്കുന്നു. ബീയർഡ്മോർ ഗ്രൂപ്പിന്റെ താഴ്ഭാഗം ബീയർഡ്മോർ ഹിമാനിക്കും താഴ്ന്ന ഷാക്കെൽറ്റൺ ഹിമാനിക്കും ഇടയിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. നിമ്രോദ് ഹിമാനിക്ക് വടക്ക് ബേർഡ് ഗ്രൂപ്പിനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന നാല് ബ്ലോക്ക് മേഖലകളുണ്ട്. ക്വീൻ മൗഡ് ഗ്രൂപ്പിൽ പ്രധാനമായും പോസ്റ്റ് -ടെക്ടേണിക് [[ഗ്രാനൈറ്റ്]] ആണ് കാണപ്പെടുന്നത്. <ref> "Sub-Antarctic and Polar bird life". archive.org. 23 April 2015. Archived from the original on 23 April 2015.</ref> == ഓഷ്യാനോഗ്രാഫി == === പ്രദക്ഷിണം=== [[File:Bloom in the Ross Sea.jpg|thumb|റോസ് കടലിൽ ബ്ലൂം, ജനുവരി 2011]] [[Polynya|പോളിന്യ പ്രക്രിയ]]കളുടെ ആധിപത്യമുള്ള റോസ് സീ സർക്കുലേഷൻ പൊതുവേ വളരെ സാവധാനത്തിലാണ്. റോസ് കടലിലെ ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ കോണ്ടിനെന്റൽ ഷെൽഫിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന താരതമ്യേന ഊഷ്മളമായ ലവണാംശമുള്ള പോഷക സമ്പുഷ്ടവുമായ ജലമാണ് [[Circumpolar deep water|സർകംപോളാർ ഡീപ് വാട്ടർ]] (CDW). അത് റോസ് കടലിലെ ചില സ്ഥലങ്ങളിലെ കോണ്ടിനെന്റൽ ഷെൽഫിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. താപപ്രവാഹത്തിലൂടെ, ഈ ജലത്തിലെ മഞ്ഞുപാളികളെ മിതപ്പെടുത്തുന്നു. പ്രാഥമിക ഉൽപാദനത്തിന് വഴിയൊരുക്കികൊണ്ട് ഉപരിതലത്തിനടുത്തുള്ള ജലത്തിൽ ചില ജീവികൾക്ക് പോഷകങ്ങളും ഊഷ്മള അന്തരീക്ഷവും നൽകുന്നു. ഷെൽഫിലേക്കുള്ള സി‌ഡി‌ഡബ്ല്യു ഗതാഗതം നിരന്തരവും കാലാനുസരണവുമാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല താഴെയുള്ള സ്ഥലശാസ്ത്രത്തെ സ്വാധീനിച്ച നിർദ്ദിഷ്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇത് സംഭവിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. റോസ് കടലിന്റെ പരിക്രമണം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നത് കാറ്റിന്റെ ഗതിയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള [[Ocean gyre|ഗൈർ]] കടൽജലപ്രവാഹത്തിലൂടെയാണ്. തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് വടക്കുകിഴക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് പോകുന്ന മൂന്ന് അന്തർവാഹിനി വരമ്പുകളാണ് ഈ പ്രവാഹത്തെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുന്നത്. ഉപരിതല പാളിക്ക് താഴെയുള്ള ഷെൽഫിന് മുകളിലുള്ള ഒഴുക്കിൽ ഒരു സെന്ട്രൽ സൈക്ലോണിക് ഫ്ലോ ബന്ധിപ്പിച്ച രണ്ട് ആന്റിസൈക്ലോണിക് ഗൈറുകൾ കാണപ്പെടുന്നു. വേലിയേറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നതിനാൽ വസന്തകാലത്തും ശൈത്യകാലത്തും ഈ ഒഴുക്ക് ഗണ്യമാണ്. റോസ് കടൽ വർഷത്തിൽ കൂടുതൽ ഹിമത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തെക്ക്-മധ്യമേഖലയിൽ ഹിമത്തിന്റെ സാന്ദ്രതയിൽ ചെറിയ ഉരുകൽ സംഭവിക്കുന്നു. റോസ് കടലിലെ ഐസ് സാന്ദ്രതയെ കാറ്റ് ഓസ്ട്രൽ സ്പ്രിംഗിലുടനീളം പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശത്ത് ശേഷിക്കുന്ന ഐസിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ജനുവരിയിൽ പ്രാദേശിക ചൂട് അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ ഐസ് ഉരുകുന്നു. ഇത് പടിഞ്ഞാറൻ റോസ് കടലിൽ വളരെ ശക്തമായ അട്ടികളും ആഴമില്ലാത്ത മിശ്രിത പാളികളും ഉടലെടുക്കുന്നതിലേയ്ക്ക് നയിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.ccpo.odu.edu/~klinck/Reprints/PDF/dinnimanDSR03.pdf |title=Archived copy |accessdate=2013-12-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224113244/http://www.ccpo.odu.edu/~klinck/Reprints/PDF/dinnimanDSR03.pdf |archivedate=24 December 2013 |df=dmy-all }}</ref> == പാരിസ്ഥിതിക പ്രാധാന്യവും സംരക്ഷണവും == മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ താരതമ്യേന ബാധിക്കാത്ത ഭൂമിയുടെ അവസാനത്തെ കടലുകളിൽ ഒന്നാണ് റോസ് കടൽ. <ref name="Ballard 2012">{{cite journal|last1=Ballard|first1=Grant|last2=Jongsomjit|first2=Dennis|last3=Veloz|first3=Samuel D.|last4=Ainley|first4=David G.|title=Coexistence of mesopredators in an intact polar ocean ecosystem: The basis for defining a Ross Sea marine protected area|journal=Biological Conservation|date=1 November 2012|volume=156|pages=72–82|doi=10.1016/j.biocon.2011.11.017}}</ref> ഇക്കാരണത്താൽ, ഇത് മലിനീകരണത്തിൽ നിന്നും [[ജൈവാധിനിവേശം|ജൈവാധിനിവേശ ജീവജാലങ്ങളുടെ]] ആവിർഭാവത്തിൽ നിന്നും തികച്ചും മുക്തമാണ്. തന്മൂലം, റോസ് കടലിനെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഭീഷണികളിൽ നിന്നും നാശങ്ങളിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള അപൂർവ അവസരത്തെ ഉദ്ധരിച്ച് ഈ പ്രദേശത്തെ ലോക സമുദ്ര സംരക്ഷണ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റാൻ പ്രചാരണം നടത്തിയ നിരവധി പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരുടെ കേന്ദ്രമായി റോസ് കടൽ മാറിയിരിക്കുന്നു. റോസ് കടലിനെ സമുദ്ര ജീവശാസ്ത്രജ്ഞർ വളരെ ഉയർന്ന ജൈവ വൈവിധ്യമുള്ളവയായി കണക്കാക്കുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പര്യവേക്ഷണത്തിന്റെയും ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണത്തിന്റെയും നീണ്ട ചരിത്രം ഇതിനുണ്ട്. ചില വിവര ശേഖരങ്ങൾ 150 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതാണ്.<ref>[http://www.asoc.org/AntarcticAdvocacy/CampaignstoProtectAntarctica/ProtectingtheRossSea/tabid/140/Default.aspx (dead link)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925022404/http://www.asoc.org/AntarcticAdvocacy/CampaignstoProtectAntarctica/ProtectingtheRossSea/tabid/140/Default.aspx |date=25 September 2010 }}</ref><ref name="ASOC pdf">{{cite web|last1=Antarctic and Southern Ocean Coalition|title=The Ross Sea|url=http://www.asoc.org/storage/documents/MPAs/The_Ross_Sea.pdf|website=The Ross Sea - Antarctic and Southern Ocean Coalition|publisher=ASOC|accessdate=26 April 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120511025352/http://www.asoc.org/storage/documents/MPAs/The_Ross_Sea.pdf|archivedate=11 May 2012|df=dmy-all}}</ref> ===ജൈവവൈവിദ്ധ്യം=== റോസ് കടലിൽ കുറഞ്ഞത് 10 സസ്തന ജീവികളും അര ഡസൻ പക്ഷികളും 95 ഇനം മത്സ്യങ്ങളും ആയിരത്തിലധികം അകശേരു ജീവികളും കാണപ്പെടുന്നു. [[Adélie penguin|അഡ്‌ലി പെൻ‌ഗ്വിൻ]], [[ചക്രവർത്തി പെൻ‌ഗ്വിൻ|ചക്രവർത്തി പെൻ‌ഗ്വിൻ]], [[Antarctic petrel|അന്റാർട്ടിക്ക് പെട്രെൽ]], [[Snow petrel|സ്നോ പെട്രെൽ]], ദക്ഷിണധ്രുവ [[സ്കുവ|സ്കുവ]] എന്നിവ റോസ് കടലിനടുത്തും സമീപത്തും കൂടുണ്ടാക്കുന്ന ചില ഇനം പക്ഷികളാണ്. റോസ് കടലിലെ സമുദ്ര സസ്തനികളിൽ [[Antarctic minke whale|അന്റാർട്ടിക്ക് മിങ്കെ തിമിംഗിലം]], [[കൊലയാളിത്തിമിംഗിലം|കൊലയാളി തിമിംഗിലം]], [[Weddell seal|വെഡ്ഡെൽ സീൽ]], [[Crabeater seal|ക്രേബീറ്റർ സീൽ]], [[Leopard seal|ലെപാർഡ് സീൽ]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[Antarctic toothfish|അന്റാർട്ടിക്ക് ടൂത്ത് ഫിഷ്]], [[Antarctic silverfish|അന്റാർട്ടിക്ക് സിൽവർ ഫിഷ്]], [[Antarctic krill|അന്റാർട്ടിക്ക് ക്രിൽ]], [[Euphausia crystallorophias|ക്രിസ്റ്റൽ ക്രിൽ]] എന്നിവയും റോസ് കടലിന്റെ തണുത്ത അന്റാർട്ടിക്ക് വെള്ളത്തിൽ നീന്തുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.lastocean.org/Ross-Sea/Antarctic-wildlife-animals-Adelie-penguin-Emperor-penguin-__I.2431|title=Ross Sea Species|website=www.lastocean.org|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217010157/http://www.lastocean.org/Ross-Sea/Antarctic-wildlife-animals-Adelie-penguin-Emperor-penguin-__I.2431|archivedate=17 December 2013|df=dmy-all}}</ref> മറ്റ് തെക്കൻ അന്റാർട്ടിക്ക് സമുദ്ര പ്രദേശങ്ങൾക്ക് സമാനമായി തന്നെ ഇവിടത്തെ സസ്യജന്തുജാലങ്ങളെയും കണക്കാക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും വേനൽക്കാലത്ത്, പോഷക സമ്പുഷ്ടമായ സമുദ്രജലം സമൃദ്ധമായ [[പ്ലാങ്ക്ടൺ|പ്ലാങ്ക്ടോണിക്]] ജീവിതത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു, [[മത്സ്യം]], [[കടൽനായ|സീലുകൾ]], [[തിമിംഗിലം|തിമിംഗിലങ്ങൾ]], കടൽത്തീര-പക്ഷികൾ തുടങ്ങിയ വലിയ ജീവജാലങ്ങൾക്ക് റോസ് സീ ഭക്ഷണം നൽകുന്നു. യാത്ര ചെയ്യാൻ [[ആൽബട്രോസ്|ആൽ‌ബാട്രോസ്]] കാറ്റിനെ ആശ്രയിക്കുന്നു, മാത്രമല്ല ശാന്തമായി വായുവിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാനും അതിന് കഴിയില്ല. [[പശ്ചിമവാതങ്ങൾ]] ഐസ് എഡ്ജ് വരെ തെക്കോട്ട് വ്യാപിക്കാത്തതിനാൽ ആൽബട്രോസ് പലപ്പോഴും ഐസ് പാക്കിലേക്ക് പോകാറില്ല. ശാന്തമായ സ്ഥലത്ത് ഒരു ആൽബട്രോസ് ഇറങ്ങിയാൽ ഐസ് ഫ്ലോയിൽ അവ കുടുങ്ങുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.rosssea.info/sub-antarctic-bird-life.html|title=Sub-Antarctic and Polar bird life|date=23 April 2015|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150423115646/http://www.rosssea.info/sub-antarctic-bird-life.html|archivedate=23 April 2015|df=dmy-all}}</ref> കടലിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ അഡെലി, ചക്രവർത്തി പെൻ‌ഗ്വിനുകളുടെ നിരവധി നിവാസ സ്ഥലങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. അവ റോസ് കടലിനു ചുറ്റുമുള്ള നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ തീരത്തേക്കും പുറത്തേക്കും തുറന്ന കടലിൽ നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite journal|date=1998-05-06|title=Encyclopedia|url=http://dx.doi.org/10.1001/jama.279.17.1409-jbk0506-6-1|journal=JAMA|volume=279|issue=17|pages=1409|doi=10.1001/jama.279.17.1409-jbk0506-6-1|issn=0098-7484}}</ref> 2007 ഫെബ്രുവരി 22 ന് റോസ് കടലിൽ നിന്ന് 495 കിലോഗ്രാം (1,091 പൗണ്ട്) ഭാരമുള്ള 10 മീറ്റർ (32.8 അടി) നീളമുള്ള കൂറ്റൻ [[കണവ]] പിടിച്ചെടുത്തു.<ref name="Anderton, H.J. 2007">{{cite web|url=http://www.beehive.govt.nz/node/28451|title=World's largest squid landed in NZ - Beehive (Govt of NZ)|date=2007-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523152104/http://www.beehive.govt.nz/node/28451|archivedate=23 May 2010|url-status=dead|accessdate=2013-06-11}}</ref><ref name="BBC News">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6385071.stm|title=NZ fishermen land colossal squid - BBC News|date=2007-02-22|accessdate=2013-06-11|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130917094636/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6385071.stm|archivedate=17 September 2013|df=dmy-all}}</ref><ref name="Kim Griggs">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6453997.stm|title=Colossal squid's headache for science - BBC News|date=2007-03-15|accessdate=2013-06-11|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927071951/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6453997.stm|archivedate=27 September 2013|df=dmy-all}}</ref><ref name="Kent Atkinson">{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/science/news/article.cfm?c_id=82&objectid=10507295|title=Size matters on 'squid row' (+photos, video) - The New Zealand Herald|date=2008-05-01|accessdate=2013-06-11|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924163556/http://www.nzherald.co.nz/science/news/article.cfm?c_id=82&objectid=10507295|url-status=dead}}</ref><ref name="Richard Black">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7374297.stm|title=Colossal squid's big eye revealed - BBC News|date=2008-04-30|accessdate=2013-06-11|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919050815/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7374297.stm|archivedate=19 September 2013|df=dmy-all}}</ref> ===ടൂത്ത് ഫിഷ് ഫിഷറി=== 2010-ൽ, റോസ് സീ അന്റാർട്ടിക്ക് ടൂത്ത് ഫിഷ് ഫിഷറിക്ക് മറൈൻ സ്റ്റീവർഷിപ്പ് കൗൺസിൽ സ്വതന്ത്രമായി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite web|last1=Marine Stewardship Council|title=Ross Sea toothfish longline — Marine Stewardship Council|url=https://www.msc.org/track-a-fishery/fisheries-in-the-program/certified/southern-ocean/ross-sea-toothfish-longline/ross-sea-toothfish-longline/?searchterm=toothfish|website=www.msc.org|accessdate=26 April 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160513234338/https://www.msc.org/track-a-fishery/fisheries-in-the-program/certified/southern-ocean/ross-sea-toothfish-longline/ross-sea-toothfish-longline/?searchterm=toothfish|archivedate=13 May 2016|df=dmy-all}}</ref> മോണ്ടെറി ബേ അക്വേറിയം സീഫുഡ് വാച്ച് പ്രോഗ്രാം ഇതിനെ നല്ലൊരു ഇതരമാർഗ്ഗമായി വിലയിരുത്തി. എന്നിരുന്നാലും, സി‌സി‌എം‌എൽ‌ആറിന് സമർപ്പിച്ച 2008-ലെ ഒരു രേഖയിൽ 1996 മുതൽ വ്യാവസായിക ടൂത്ത് ഫിഷിംഗ് വ്യവസായത്തിന്റെ വികാസത്തോടനുബന്ധിച്ച് മക്മർഡോ സൗണ്ടിന്റെ ടൂത്ത് ഫിഷ് ജനസംഖ്യയിൽ ഗണ്യമായ കുറവുണ്ടായതായി രേഖപ്പെടുത്തി. മറ്റ് റിപ്പോർട്ടുകൾ ഓർക്കുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ യാദൃച്ഛികമായി കുറയുന്നതായി കണ്ടെത്തി. റോസ് ഷെൽഫിന് മുകളിലൂടെ മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്നതിന് റിപ്പോർട്ട് മൊറട്ടോറിയം ശുപാർശ ചെയ്തു.<ref name="DeVries 2008">{{cite web|last1=DeVries|first1=Arthur L.|last2=Ainley|first2=David G.|last3=Ballard|first3=Grant|title=Decline of the Antarctic toothfish and its predators in McMurdo Sound and the southern Ross Sea, and recommendations for restoration.|url=http://assets1.thelastocean.co.nz/assets/Decline-of-the-Antarctic-toothfish_1.pdf|publisher=CCAMLR|accessdate=26 April 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160124225717/http://assets1.thelastocean.co.nz/assets/Decline-of-the-Antarctic-toothfish_1.pdf|archivedate=24 January 2016|df=dmy-all}}</ref> 2012 ഒക്ടോബറിൽ, ജെയിംസ് റോസിന്റെ വലിയ, കൊച്ചുമകളായ ഫിലിപ്പ റോസ്, ഈ പ്രദേശത്തെ മത്സ്യബന്ധനത്തിനെതിരെ എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news | url=http://www.3news.co.nz/Ross-descendant-wants-sea-protected/tabid/1160/articleID/274498/Default.aspx | work=3 News NZ | title=Ross descendant wants sea protected | date=29 October 2012 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2017-ലെ തെക്കൻ ശൈത്യകാലത്ത് ന്യൂസിലാന്റ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ വടക്കൻ റോസ് കടൽത്തീരത്ത് അന്റാർട്ടിക്ക് ടൂത്ത് ഫിഷിന്റെ പ്രജനന കേന്ദ്രം ആദ്യമായി കണ്ടെത്തി.<ref>{{Cite news|url=https://www.hakaimagazine.com/features/peeping-mile-deep-club|title=Peeping in on the Mile Deep Club {{!}} Hakai Magazine|work=Hakai Magazine|access-date=2017-08-16|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170817034553/https://www.hakaimagazine.com/features/peeping-mile-deep-club|archivedate=17 August 2017|df=dmy-all}}</ref> ഈ ഇനത്തെക്കുറിച്ച് വളരെക്കുറച്ചു മാത്രമേ അറിയൂ എന്ന് അടിവരയിടുന്നു. === സമുദ്ര സംരക്ഷിത പ്രദേശം === 2005 മുതൽ, [[Marine protected area|അന്റാർട്ടിക്ക് സമുദ്ര സംരക്ഷണ മേഖലകൾ]] (എം‌പി‌എ) ശാസ്ത്രീയ വിശകലനവും ആസൂത്രണവും [[Convention for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources|കമ്മീഷൻ ഫോർ അന്റാർട്ടിക്ക് മറൈൻ ലിവിംഗ് റിസോഴ്‌സസ്]] (സി‌സി‌എ‌എം‌എൽ‌ആർ) നിയോഗിച്ചു. സംരക്ഷണ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി അന്റാർട്ടിക്ക് എം‌പി‌എകൾ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള സയന്റിഫിക് കമ്മിറ്റിയുടെ നിർദ്ദേശത്തിന് 2010-ൽ സി‌സി‌എം‌എൽ‌ആർ അംഗീകാരം നൽകി. സി‌സി‌എ‌എം‌എൽ‌ആറിന്റെ (CCAMLR) 2012 സെപ്റ്റംബറിൽ യു‌എസ് സ്റ്റേറ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് റോസ് സീ എം‌പി‌എയ്ക്കുള്ള നിർദ്ദേശം സമർപ്പിച്ചു. <ref>{{cite web|last1=Delegation of the United States|title=A PROPOSAL FOR THE ROSS SEA REGION MARINE PROTECTED AREA|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/197887.pdf|website=Proposed Marine Protected Area in Antarctica's Ross Sea|publisher=U.S. Department of State|accessdate=26 April 2016|df=dmy-all}}</ref> ഈ ഘട്ടത്തിൽ, വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര, ദേശീയ എൻ‌ജി‌ഒകളുടെ നിരന്തരമായ പ്രചാരണം പ്രക്രിയ ത്വരിതപ്പെടുത്തുന്നതിന് ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.antarcticocean.org/|title=Antarctic Oceans Alliance|website=www.antarcticocean.org|language=en-US|access-date=2017-08-16|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170817033827/http://www.antarcticocean.org/|archivedate=17 August 2017|df=dmy-all}}</ref> റോസ് കടലിനെ എം‌പി‌എ (MPA) ആക്കണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ 2013 ജൂലൈയിൽ സി‌സി‌എഎം‌എൽ‌ആർ (CCAMLR) ജർമ്മനിയിലെ [[Bremerhaven|ബ്രെമെർഹാവനിൽ]] ഒരു യോഗം ചേർന്നു. സമുദ്ര സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥാപിക്കാൻ കമ്മീഷന് അധികാരമുണ്ടോയെന്ന കാര്യത്തിൽ അനിശ്ചിതത്വം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[റഷ്യ]] ഇതിനെതിരെ വോട്ടുചെയ്തതിനാൽ കരാർ പരാജയപ്പെട്ടു.<ref>[[New Scientist]], No. 2926, 20 July, "Fight to preserve last pristine ecosystem fails"</ref> 2014 ഒക്ടോബറിൽ, എം‌പി‌എ പ്രസ്‌താവന സി‌സി‌എ‌എം‌എൽ‌ആറിൽ വീണ്ടും ചൈനയിൽ നിന്നും റഷ്യയിൽ നിന്നുമുള്ള വോട്ടുകൾ പരാജയപ്പെടുത്തി. <ref name="Guardian Mathiesen 2014">{{cite news|last1=Mathiesen|first1=Karl|title=Russia accused of blocking creation of vast Antarctic marine reserves|url=https://www.theguardian.com/environment/2014/oct/31/russia-accused-of-blocking-creation-of-vast-antarctic-marine-reserves|newspaper=The Guardian|accessdate=26 April 2016|language=en-GB|date=31 October 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160513012625/http://www.theguardian.com/environment/2014/oct/31/russia-accused-of-blocking-creation-of-vast-antarctic-marine-reserves|archivedate=13 May 2016|df=dmy-all}}</ref> 2015 ഒക്‌ടോബർ യോഗത്തിൽ യു‌എസിൽ നിന്നും ന്യൂസിലാന്റിൽ നിന്നുമുള്ള പുതുക്കിയ എം‌പി‌എ പ്രസ്‌താവന ചൈനയുടെ സഹായത്തോടെ വിപുലീകരിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും വാണിജ്യ മത്സ്യബന്ധനം അനുവദിച്ചുകൊണ്ട് എം‌പി‌എയുടെ മുൻ‌ഗണനകൾ സംരക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റി. ഈ പ്രസ്‌താവന റഷ്യ വീണ്ടും തടഞ്ഞു.<ref name="Pew 2015">{{cite web|last1=The Pew Charitable Trusts|title=Pew: Nations Miss Historic Opportunity to Protect Antarctic Waters|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pew-nations-miss-historic-opportunity-to-protect-antarctic-waters-300169451.html|website=www.prnewswire.com|accessdate=26 April 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509124239/http://www.prnewswire.com/news-releases/pew-nations-miss-historic-opportunity-to-protect-antarctic-waters-300169451.html|archivedate=9 May 2016|df=dmy-all}}</ref> 2016 ഒക്ടോബർ 28 ന് [[ഹൊബാർട്|ഹൊബാർട്ടിൽ]] നടന്ന വാർഷിക യോഗത്തിൽ 24 രാജ്യങ്ങളും [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ|യൂറോപ്യൻ യൂണിയനും]] ഒപ്പുവച്ച കരാർ പ്രകാരം റോസ് സീ മറൈൻ പാർക്ക് CCAMLR പ്രഖ്യാപിച്ചു. 15 ദശലക്ഷം ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം സമുദ്രത്തെ സംരക്ഷിച്ച ഇത് അക്കാലത്ത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ചർച്ചകളുടെ ഭാഗമായി 35 വർഷത്തെ [[Sunset provision|സൂര്യാസ്തമയ വ്യവസ്ഥ]] ഉൾപ്പെടുത്തി, അതായത് സമുദ്ര സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തിന്റെ [[ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഫോർ ദ കൺസർവേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ റിസോഴ്‌സ്|ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഫോർ കൺസർവേഷൻ ഓഫ് നേച്ചർ]] നിർവ്വചനം പാലിക്കുന്നില്ല. അതിനർത്ഥം ഇത് ശാശ്വതമായിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.<ref name="Guardian Slezak 2016">{{cite news|last1=Slezak|first1=Michael|title=World's largest marine park created in Ross Sea in Antarctica in landmark deal|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/28/worlds-largest-marine-park-created-in-ross-sea-in-antarctica-in-landmark-deal|newspaper=The Guardian|accessdate=28 October 2016|language=en-GB|date=26 October 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161028152059/https://www.theguardian.com/world/2016/oct/28/worlds-largest-marine-park-created-in-ross-sea-in-antarctica-in-landmark-deal|archivedate=28 October 2016|df=dmy-all}}</ref> == ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ == [[Ursula K. Le Guin|ഉർസുല കെ. ലെ ഗ്വിൻന്റെ]] ചെറുകഥയായ സുറിലെ ഒരു വനിതാ എക്സ്പ്ലോറർ ടീമിന്റെ ലാൻഡിംഗ് പോയിന്റിനും ബേസ് ക്യാമ്പിനുമുള്ള സ്ഥലമായി [[Bay of Whales|ബേ ഓഫ് വേൽസ്]] ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. കഥയിൽ, ദക്ഷിണധ്രുവത്തിലെത്തിയ ആദ്യ ആളുകളാണ് സ്ത്രീകൾ. പക്ഷേ അമുന്ദ്‌സനെ നാണക്കേടിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നതിനായി അവരുടെ നേട്ടം രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കുന്നു.<ref name="New Yorker 1982">{{cite journal |last1=LeGuin |first1=Ursula K. |title=Sur |url=https://archive.org/details/sim_the-new-yorker_1982-02-01_57_50/page/38 |journal=The New Yorker |date=1 February 1982 |page=38}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commonscat-inline|Ross Sea}} * Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources, New Zealand and United States Delegation, 2015. [https://www.mfat.govt.nz/assets/_securedfiles/Antarctica/Proposal-for-establishment-of-Ross-Sea-region-MPA-CCAMLR-XXXIV29-Rev1.pdf ''A proposal for the establishment of a Ross Sea Region Marine Protected Area''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422035018/https://www.mfat.govt.nz/assets/_securedfiles/Antarctica/Proposal-for-establishment-of-Ross-Sea-region-MPA-CCAMLR-XXXIV29-Rev1.pdf |date=2020-04-22 }} *J.Glausiusz, 2007, [http://discovermagazine.com/2007/apr/raw-data-beacon-bird-of-climate-change ''Raw Data: Beacon Bird of Climate Change.''] Discover Magazine. *Gunn, B., nd, [https://web.archive.org/web/20150423115357/http://www.rosssea.info/geology.html ''Geology The Ross Sea Dependency including Victoria-Land ''] Ross Sea, Antarctica, Including the Ross Sea Dependency, the Sub-Antarctic Islands and sea, up to New Zealand from the Pole. *K.Hansen, 2007, [http://www.geotimes.org/mar07/article.html?id=nn_penguins.html ''Paleoclimate: Penguin poop adds to climate picture.''] Geotimes. *International Polar Foundation, 2007, [http://www.sciencepoles.org/index.php?s=2&rs=home&uid=1020&lg=en ''Interview with Dr. Steven Emslie: The Adélie Penguins' Diet Shift.''] SciencePoles website. *C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Ross_Sea?topic=49523 ''Ross Sea''. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC] *Locarnini, R.A., 1995, [https://web.archive.org/web/20061231034436/http://www-ocean.tamu.edu/Quarterdeck/QD3.1/Locarnini/locarnini.html the ''Ross Sea.''] Quarterdeck, vol. 1, no. 3.(Department of Oceanography, [[Texas A&M University]], College Station, Texas.) *{{cite news |url=http://www.radionz.co.nz/news/national/72356/nth-korean-boats-caught-fishing-in-conservation-area |title=Nth Korean boats caught fishing in conservation area |publisher=[[Radio New Zealand]] |accessdate=7 April 2011}} *http://www.antarcticocean.org/. International campaign to establish Marine Protected Areas in the Southern Ocean. *[http://www.britannica.com/place/Rose-Sea] *[http://www.videoproject.com/The-Last-Ocean.html The Last Ocean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170331085814/http://www.videoproject.com/The-Last-Ocean.html |date=2017-03-31 }}, documentary film on the Ross Sea and the international debate over its fate. [[വർഗ്ഗം:അന്റാർട്ടിക്ക് പ്രദേശം]] [[വർഗ്ഗം:കടലുകൾ]] h498ey139ou761anieu92sqzhp2af9a 0 438181 4643803 4543346 2026-07-05T13:23:32Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643803 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} <span>[[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയിലെ]] പണ്ഡിതനായ ഒരു [[ഇന്ത്യൻ]] കവിയും, ആധുനിക പഞ്ചാബി കവിതയുടെ ആദ്യകാല കവിയുമാണ് '''മോഹൻ സിങ്''' (1905-1978)</span>'''. '''1959 ൽ സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. == ജീവചരിത്രം == 1905 ൽ മാർഡൻ എന്ന സ്ഥലത്ത് (ഇന്നത്തെ പാകിസ്താനിൽ) മോഹൻ സിങ് ജനിച്ചു. ഇദ്ദേഹം പേർഷ്യൻ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി [[അമൃത്‌സർ|അമൃത്‌സറിൻ]] ഉള്ള കോളേജിൽ പേർഷ്യൻ, ഉർദു, പഞ്ചാബി ലക്ചറർ ആയി pസേവനം ചെയ്‌തു.<ref>{{Cite web |url=http://www.ludhianadistrict.com/personality/prof_mohan_singh.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-08-20 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108134703/http://www.ludhianadistrict.com/personality/prof_mohan_singh.php |url-status=dead }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=SoNXuXIkfS4C&pg=PA499&lpg=PA499&dq=mohan+singh+poet&source=bl&ots=myhefu0_Nc&sig=zt3MVQXPlrjTls27INqPXcNe8D8&hl=en&sa=X&ei=fs6QUvG_Ao7NrQeu0oD4CA&ved=0CFAQ6AEwBTgK#v=onepage&q=mohan%20singh%20poet&f=false Sant Singh Sekhon: Selected Writings, By Sant Singh Sekhon, pages 499]</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, പേർഷ്യ, ഉർദു സാഹിത്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം നന്നായി വായിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |url=http://www.ksvirk.in/english/mohansingh.html |title=Mohan Singh – Man and Poet By Kulwant Singh Virk |access-date=2018-08-20 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203032739/http://www.ksvirk.in/english/mohansingh.html |url-status=dead }}</ref> == അവാർഡുകൾ == 1959 - സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് - വാട വേല (കവിത).<ref>{{Cite web |url=http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10316.htm |title=Sahitya Akademi Awards 1955-2005, Official listings |access-date=2018-08-20 |archive-date=2010-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613175322/http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10316.htm#punjabi |url-status=bot: unknown }}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം താളുകൾ == * [http://www.apnaorg.com/poetry/romanenglish/mohansingh/ Prof Mohan Singh's Poetry in Roman Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718051913/http://apnaorg.com/poetry/romanenglish/mohansingh/ |date=2018-07-18 }} [[വർഗ്ഗം:1905-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1978-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബി ഭാഷാകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബി കവികൾ]] gcv0twi9pmro4mzvuoymazacgky5658 0 439100 4643834 3925214 2026-07-05T15:46:02Z Malikaveedu 16584 4643834 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=പണ്ഡിറ്റ് മഖാൻലാൽ ചതുർവേദി |image = Makhanlal Chaturvedi 1977 stamp of India.jpg |caption = മഖൻലാൽ ചതുർവേദി 1977 ഇന്ത്യയുടെ സ്റ്റാമ്പ് |alt=Pandit Makhanlal Chaturvedi |birth_date={{Birth date|df=yes|1889|4|4}} |birth_place=[[Hoshangabad District|Babai]], [[Central Provinces]], [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] |death_date={{death date and age|df=yes|1968|1|30|1889|4|4}} |death_place=[[ഭോപ്പാൽ]], [[മധ്യപ്രദേശ്‌]], [[ഇന്ത്യ]] |occupation= [[കവി]], എഴുത്തുകാരൻ, നാടകകൃത്ത്, പത്രപ്രവർത്തകൻ |nationality= ഇന്ത്യൻ |period= Chhayavaad |subject= ഹിന്ദി |awards=1955: [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി|സാഹിത്യ അക്കാദമി]] }} [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി]] ദേശീയ പോരാട്ടത്തിൽ പങ്കുവഹിച്ച പത്രപ്രവർത്തകനായിരുന്നു പണ്ഡിറ്റ് ജി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന '''പണ്ഡിറ്റ് മഖാൻലാൽ ചതുർവേദി''' (ജീവിതകാലം: 1889 ഏപ്രിൽ 4 - 1968 ജനുവരി 30). [[കവി]], എഴുത്തുകാരൻ, നാടകകൃത്ത് എന്നി മേഖലകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. 1955 ൽ ''ഹിം തറിംഗിനി'' എന്ന കൃതിക്ക് ഹിന്ദിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യത്തെ [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി|സാഹിത്യ അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10306.htm |title=Sahitya Akademi Awards 1955-2007 |access-date=2018-08-27 |archive-date=2018-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801052327/http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10306.htm#hindi |url-status=bot: unknown }}</ref> 1963 ൽ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായി അദ്ദേഹത്തിന് [[പത്മഭൂഷൺ]] [[ഭാരത സർക്കാർ]] നൽകി ആദരിച്ചു.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|access-date=21 July 2015|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|url-status=dead}}</ref> == ആദ്യകാലജീവിതം == മധ്യപ്രദേശിലെ നർമ്മദാപുരം ജില്ലയിലെ ബാബായ് ഗാവ് (മഖൻ പുരം) ഗ്രാമത്തിലാണ് ചതുർവേദി 1889 ഏപ്രിൽ 4 ന് ജനിച്ചത്. 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ സ്കൂൾ അധ്യാപകനായി.<ref>[http://khandwa.nic.in/persons.htm Personalities Of District] PANDIT MAKHANLAL CHATURVEDI at Official website of Khandwa district.</ref><ref>[http://www.shayeri.net/gpoet/makhanlal/1.html Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015205922/http://shayeri.net/gpoet/makhanlal/1.html |date=2007-10-15 }} www.shayeri.net.</ref> പിന്നീട്, ദേശീയവാദ ജേണലുകളായ പ്രഭ, പ്രതാപ്, കർമ്മവീ എന്നി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ പത്രാധിപരായിരുന്നു. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] കാലഘട്ടത്തിൽ ഇദ്ദേഹം പലതവണ തടവിലായിരുന്നു.ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം, അദ്ദേഹം സർക്കാരിൽ ഒരു സ്ഥാനം തേടുന്നതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു, പകരം സാമൂഹിക തിന്മകൾക്കെതിരെയും മഹാത്മാഗാന്ധി വിഭാവനം ചെയ്ത ചൂഷണരഹിതവും നീതിയുക്തവുമായ ഒരു സമൂഹത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിലും അവർക്കുവേണ്ടി സംസാരിക്കുന്നതും തുടർന്നു. === കൃതികൾ === അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ രചനകളാണ് "വേണു ലോ ഗുഞ്ഞേ ധരാ",''ഹിം കിർതിനി '', ''ഹിം തറിംഗിനി'' ({{Lang-hi|हिम तरंगिणी}}), ''കാലഘട്ടം'' ({{Lang-hi|युग चरण}}), ''സാഹിത്യ<span> ദേവത</span>'' ({{Lang-hi|साहित्य देवता}}). അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ കവിതകളാണ് ''ദീപ് സെ ദീപ് ജലെ'' ({{Lang-hi|दीप से दीप जले}}), ''കൈസ ഛാന്ധ് ബനാ ദേറ്റി ഹയ്'' ({{Lang-hi|कैसा छन्द बना देती है}}), ''പുഷ്പ് കി അഭിലാഷ്'' ({{Lang-hi|पुष्प की अभिलाषा}}).<ref>{{Cite web |url=http://www.shayeri.net/gpoet/makhanlal.html |title=Poems by Makhanlal |access-date=2018-08-27 |archive-date=2010-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702182026/http://www.shayeri.net/gpoet/makhanlal.html |url-status=dead }}</ref> === ഓർമ === പണ്ഡിറ്റ് ജിയുടെ ഓർമ്മയിൽ 1987 മുതൽ മധ്യപ്രദേശ് സാഹിത്യ അക്കാദമി (മധ്യപ്രദേശ് കൾച്ചറൽ കൌൺസിൽ) വാർഷിക 'മഖാൻലാൽ ചതുർവേദി സമാറോഹ്' സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.<ref>[http://www.mpculture.in/html/sahitya-academy.asp Madhya Pradesh Sahitya Academi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016144716/http://mpculture.in/html/sahitya-academy.asp |date=2007-10-16 }} {{Dlw|url=https://web.archive.org/web/20071016144716/http://mpculture.in/html/sahitya-academy.asp}}</ref> 1992ൽ [[മധ്യപ്രദേശ്‌]] [[നിയമസഭ]] സ്ഥാപിച്ച  [[ഭോപ്പാൽ|ഭോപ്പാലിലെ]] [[മഖാൻലാൽ ചതുർവേദി രാഷ്ട്രീയ പത്രകരിത വിശ്വവിദ്യാലയ]] എന്ന ഒരു പൊതു സർവകലാശാലകി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref name="makan">[http://www.mcu.ac.in/Pt_%20Makhanlalji.htm About Pt. Makhanlal Chaturvedi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011085357/http://mcu.ac.in/Pt_%20Makhanlalji.htm |date=2007-10-11 }} {{Dlw|url=https://web.archive.org/web/20071011085357/http://mcu.ac.in/Pt_%20Makhanlalji.htm}}</ref><ref>[http://presscouncil.nic.in/speech12.htm Foundation day speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064933/http://presscouncil.nic.in/speech12.htm |date=2016-03-04 }} G.N. Ray, Official website of Press Council of India.</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%A8%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%9A%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A5%80 Makhanlal Chaturvedi at Kavita Kosh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204050421/http://kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%A8%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%9A%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A5%80 |date=2009-02-04 }} '''(Hindi)''' * [http://manaskriti.com/kaavyaalaya/pushp_kee_abhilaashaa1.stm ''Pushp ki Abhilasha'', famous poem by Makhan Lal Chaturvedi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317124822/http://manaskriti.com/kaavyaalaya/pushp_kee_abhilaashaa1.stm |date=2013-03-17 }} * [https://www.anhadkriti.com/creator.php?knum=496 ''अनहद कृति ई-पत्रिका में, साहित्य गौरव 'एक भारतीय आत्मा' : माखन लाल चतुर्वेदी (जीवन परिचय एवं कुछ रचनाएं) '', Makhan Lal Chaturvedi in Anhadkriti]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[വർഗ്ഗം:1889-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1968-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി-ഭാഷയിലെ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] r6u8lqrw1fwwhsn9glj5hw090b82fex 0 441439 4643878 4629734 2026-07-06T00:09:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643878 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Violet (color)}} {{Infobox colour | title=Violet | textcolor=white | hex= 8000FF| | size = 243 | color_border = #AAAAAA | color = #F8F8F8 | image={{photomontage | photo1a=Améthystre sceptre2.jpg | photo1b=Chasublepurple.jpg | photo1c=CarolineRemy-Renoir.jpg | photo2a= | photo2b=Devon Violets. Viola odorata (33624079715).jpg | photo2c= | photo3a=Abbey de Senanque.JPG | size = 243 | color_border = #AAAAAA | color = #F9F9F9 | foot_montage = }} | wavelength=380–450 | frequency=790–666 | r=128|g= 0|b=255 | c= 50|m=100|y= 0|k= 0 | h=270|s=100|v=100 | source=99Colors<ref>{{cite web |url=http://www.99colors.net/name/violet |title=Color Violet |access-date=18 May 2018 |archive-date=2020-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201006085219/https://www.99colors.net/name/violet |url-status=dead }}</ref> }} {| class="infobox" style="width:22em" |+ Violet as a tertiary color | class="hlist" | *{{legend-inline|#800080|[[purple]]}} *{{legend-inline|#55308D|'''violet'''<ref>RGB approximations of RYB tertiary colors, using cubic interpolation.{{cite web |url=http://www.paintassistant.com/rybrgb.html |title=Archived copy |accessdate=2012-12-29 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130628074235/http://www.paintassistant.com/rybrgb.html |archivedate=28 June 2013 |df=dmy-all }} The colors displayed here are substantially paler than the true colors a mixture of paints would produce.</ref>}} *{{legend-inline|#0247FE|[[blue]]}} |} '''വയലറ്റ്''' [[നീല]]യ്ക്കും അദൃശ്യമായ [[അൾട്രാവയലറ്റ്|അൾട്രാവയലറ്റിനും]] ഇടയിൽ കാണപ്പെടുന്ന പ്രകാശത്തിന്റെ ദൃശ്യ [[സ്പെക്ട്രം|സ്പെക്ട്രത്തിന്റെ]] അവസാനത്തെ നിറം ആണ്. വയലറ്റ് നിറത്തിൽ ഏകദേശം 380-450 നാനോമീറ്ററുകളുടെ പ്രബല തരംഗദൈർഘ്യം കാണപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite web|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html|title=Spectral Colors|website=HyperPhysics site|author=Georgia State University Department of Physics and Astronomy|accessdate=October 20, 2017}}</ref> എന്നാൽ വയലറ്റിന് പ്രകാശത്തിൽ എക്സ്-റേ, ഗാമാ കിരണങ്ങളെക്കാൾ ചെറിയ തരംഗദൈർഘ്യമാണുള്ളത്. തരംഗദൈർഘ്യം കുറഞ്ഞ പ്രകാശത്തെ [[അൾട്രാവയലറ്റ്]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായി ചിത്രകാരന്മാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വർണ്ണ ചക്രത്തിൽ ഇത് നീലയ്ക്കും പർപ്പിളിനും ഇടയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കമ്പ്യൂട്ടർ മോണിറ്ററുകളുടെയും ടെലിവിഷൻ സെറ്റുകളുടെയും സ്ക്രീനിൽ വയലറ്റ് പോലെ തോന്നിക്കുന്ന നിറം ആർജിബി വർണ്ണ മാതൃക ഉപയോഗിച്ച് ചുവപ്പും നീലയും കലർന്ന പ്രകാശത്തെ ചുവപ്പിനെക്കാളിലും രണ്ടിരട്ടി പ്രകാശമുള്ള നീലപ്രകാശം നിർമ്മിക്കുന്നതാണ്. കുറഞ്ഞ ഒറ്റ തരംഗദൈർഘ്യം മാത്രമുള്ള നീല വെളിച്ചം മറ്റു വർണ്ണങ്ങളുടെ തരംഗദൈർഘ്യവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല, കാരണം ഇത് യഥാർത്ഥ വയലറ്റ് അല്ല. വയലറ്റ് പുഷ്പത്തിൽ നിന്ന് ആണ് ഈ നിറത്തിന് വയലറ്റ് എന്ന പേർ ലഭിച്ചത്.<ref name="color-wheel-artist.com">{{Cite web |url=http://www.color-wheel-artist.com/meanings-of-violet.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-09-15 |archive-date=2017-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508232015/http://www.color-wheel-artist.com/meanings-of-violet.html |url-status=dead }}</ref><ref>''Webster's New World Dictionary of the American Language'', The World Publishing Company, New York, 1964.</ref>വയലറ്റും പർപ്പിൾ നിറവും കാഴ്ചയിൽ സമാനത പുലർത്തുന്നു. എന്നാൽ വയലറ്റ് സ്പെക്ട്രൽ നിറമാണ്. ദൃശ്യപ്രകാശത്തിന്റെ വർണ്ണരാജിയിൽ ഇതിന് സ്വന്തമായി തരംഗദൈർഘ്യമുള്ളതാണ്. നീല, ചുവപ്പ് എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കിയ പർപ്പിൾ ഒരു ഡൈക്രൊമാറ്റിക് നിറമാണ്. [[അമീഥിസ്റ്റ്]] ഒരു ശ്രദ്ധേയമായ വയലറ്റ് ക്രിസ്റ്റൽ ആണ്. ഇരുമ്പിൽ നിന്നും [[ക്വാർട്ട്സ്|ക്വാർട്ട്സിൻറെ]] മറ്റു ട്രേസ്എലമെൻറിൽ നിന്നുമാണ് ഈ നിറം ലഭിക്കുന്നത്. {{EMSpectrum}} ==ചിത്രശാല== <gallery widths="220px" heights="220px"> Pigment Violet 29.svg|Chemical structure of [[Pigment Violet 29|pigment violet 29]]. Violet pigments typically have several rings. Améthystre sceptre2.jpg|[[Amethyst]] mineral, the violet color arises from an impurity of iron in the quartz. Royal Botanical Gardens Lilac Celebration.JPG|[[Lilac]] flowers Vaucluse lavanda.jpg|[[Lavender]] fields in the [[Vaucluse]], in [[Provence]] Wilde Malve.JPG|The color [[mauve]] is a pale violet. This is a flower of the [[Malvaceae]] family. Manganese violet.jpg|A sample of [[manganese violet]], a popular violet pigment Lobelia_(aka).jpg | [[ ലോബെലിയ]]. </gallery> == വയലറ്റ്, പർപ്പിൾ== <gallery widths="220px" heights="220px"> Image:Color icon violet v2.svg|The shades of violet File:Color icon purple.svg|The shades of purple File:Boutet 1708 color circles.jpg|In the traditional Boutet [[Color wheel|color circle]] (1708), violet is shown between blue and purple. </gallery> == മദ്ധ്യകാലഘട്ടവും നവോത്ഥാനവും == <gallery widths="220px" heights="220px"> File:The Wilton Diptych (Right).jpg|The [[Wilton Diptych]] (1395), painted for King [[Richard II]] File:Rafael - Ressurreição de Cristo (detalhe - anjo).jpg|A violet-clad angel from the ''[[Resurrection of Christ (Raphael)|Resurrection of Christ]]'' by Raphael (1483–1520) </gallery> == സുവോളജി == <gallery widths="220px" heights="220px"> File:Messina Straits Argyropelecus hemigymnus.jpg|The [[marine hatchetfish]] (here eating a small crustacean) lives in extreme depths. It is luminous, and can adjust its light level to match the light coming from the surface, so as not to be visible to predators below. File:PurpleUrchinPuertoVG.JPG|The [[purple sea urchin]] File:Xylocopa violacea female 1.jpg|The violet carpenter bee ([[Xylocopa violacea]]) is one of the largest bees in Europe. File:Cinnyricinclus leucogaster - 20080321.jpg|The [[violet-backed starling]] is found in sub-Saharan Africa. File:Amazona imperialis -Roseau -Dominica -aviary-6a-3c.jpg|The [[imperial amazon]] parrot is featured on the national flag of [[Dominica]], making it the only national flag in the world with a violet color. </gallery> == ഇതും കാണുക == *[[Flag of the Second Spanish Republic]] *[[High-energy visible light]] *[[Indigo]] *[[Lavender (color)|Lavender]] *[[List of colors]] *[[Purple]] *[[Shades of violet]] ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|30em}} *{{cite book|last=Ball|first=Philip|title=Bright Earth, Art and the Invention of Colour|year=2001|publisher=Hazan (French translation)|isbn=978-2-7541-0503-3}} *{{cite book|last=Heller|first=Eva|title=Psychologie de la couleur: Effets et symboliques|year=2009|publisher=Pyramyd (French translation)|isbn=978-2-35017-156-2}} *{{cite book|last=Pastoureau|first=Michel|title=Le petit livre des couleurs|url=https://archive.org/details/lepetitlivredesc0000domi|year=2005|publisher=Editions du Panama|isbn=978-2-7578-0310-3}} *{{cite book|last=Gage|first=John|title=Colour and Culture - Practice and Meaning from Antiquity to Abstraction|url=https://archive.org/details/colourculturepra0000gage|year=1993|publisher=Thames and Hudson (Page numbers cited from French translation)|isbn=978-2-87811-295-5}} *{{cite book|last=Gage|first=John|title=La Couleur dans l'art|url=https://archive.org/details/lacouleurdanslar0000john|year=2006|publisher=Thames and Hudson|isbn=978-2-87811-325-9}} *{{cite book|last=Varichon|first=Anne|title=Couleurs: pigments et teintures dans les mains des peuples|url=https://archive.org/details/couleurspigments0000vari|year=2000|publisher=Seuil|isbn=978-2-02084697-4}} *{{cite book|last=Zuffi|first=Stefano|title=Color in Art|url=https://archive.org/details/colorinart0000zuff|year=2012|publisher=Abrams|isbn=978-1-4197-0111-5}} *{{cite book|last=Roelofs|first=Isabelle|title=La couleur expliquée aux artistes|year=2012|publisher=Groupe Eyrolles|isbn=978-2-212-13486-5}} *{{cite book|last=Broecke|first=Lara|title=Cennino Cennini's ''Il Libro dell'Arte'': a New English Translation and Commentary with Italian Transcription|year=2015|publisher=Archetype|isbn=978-1-909492-28-8}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons category|Violet}} {{Shades of violet}} {{Color topics}} [[വർഗ്ഗം:മഴവില്ല്]] [[വർഗ്ഗം:ഒപ്റ്റിക്കൽ സ്പെക്ട്രം]] [[വർഗ്ഗം:വയലറ്റ് നിറങ്ങൾ]] mnk5ltgvrl5be0q3s49afdgxfqmowqs 0 442373 4643876 3179252 2026-07-05T22:35:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643876 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{infobox cryptocurrency | currency_name = Litecoin | image_1 = 6 Full Logo S-2.png | image_title_1 = Official Litecoin logo | subunit_ratio_1 = {{frac|1|1000}} | subunit_name_1 = millilitecoin, mŁ | subunit_ratio_2 = {{frac|1|1000000}} | subunit_name_2 = microlitecoins, photons, &mu;Ł | plural = Litecoins | symbol = Ł | ticker_symbol = LTC | color = {{color test|#bebebe}} {{color test|#ffffff}} | precision = 10⁻⁸ | initial_release_version = 0.1.0 | initial_release_date = {{Start date and age|df=1|2011|10|07}} | latest_release_version = 0.16.0<ref>{{cite web |url=https://blog.litecoin.org/litecoin-core-v0-16-0-release-5bf9b732b069 |title=Litecoin v0.16.0 |publisher=litecoin.org |accessdate=2018-07-12 |archive-date=2022-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028065720/https://blog.litecoin.org/litecoin-core-v0-16-0-release-5bf9b732b069 |url-status=dead }}</ref> | latest_release_date = {{Start date and age|df=yes|2018|05|31}} | code_repository = {{URL|https://github.com/litecoin-project/litecoin}} | status = Active | forked_from = [[Bitcoin]] | programming_languages = [[C++]] | operating_system = [[Microsoft Windows|Windows]], [[OS X]], [[Linux]], [[Android (operating system)|Android]] | author = [[Charlie Lee (computer scientist)|Charlie Lee]] | developer = Litecoin Core Development Team | source_model = [[Open source model|Open source]] | license = [[MIT License]] | website = [https://litecoin.org/ litecoin.org] [https://litecoin.com/ litecoin.com] | block_explorer = [http://explorer.litecoin.net/chain/Litecoin explorer.litecoin.net] [https://chainz.cryptoid.info/ltc/ chainz.cryptoid.info] | hash_function = [[scrypt]] | circulating_supply = 56,851,198 LTC (6 June 2018)<ref name=coinmarket>{{cite web|url=https://coinmarketcap.com/currencies/litecoin/|title=Cryptocurrency Market Capitalizations: Litecoin - CoinMarketCap|website=coinmarketcap.com |accessdate=2018-06-06}}</ref> | supply_limit = 84,000,000 LTC<ref name=coinmarket1>{{cite web|url=https://coinmarketcap.com/currencies/litecoin/|title=Cryptocurrency Market Capitalizations: Litecoin - CoinMarketCap|website=coinmarketcap.com |accessdate=2018-03-09}}</ref> | issuing_authority_title = Issuance | issuing_authority = [[decentralized]], block reward | timestamping = [[Proof-of-work system|Proof-of-work]] | block_time = 2.5 minutes | block_reward = 25 LTC (approximately till 2019), halved approximately every four years | value = {{US$}}233.00 (29 December 2017) | market_cap = {{US$}}6.9 billion (9 March 2018)<ref name=coinmarket1 /> | footnotes = {{notelist|group=infobox}} }} ഒരു പിയർ ടു പിയർ ക്രിപ്റ്റോകറൻസിയും സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്‍വെയറുമാണ് ലൈറ്റ്കോയിൻ(('''LTC''' or '''Ł)'''. ഈ പദ്ധതി സ്വതന്ത്ര പകർപ്പനുമതിപത്രമായ എംഐടി/എക്സ്11 അനുമതി പ്രകാരം പുറത്തിറക്കിയിരിക്കുന്നു. കോയിനുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതും പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ക്രിപ്റ്റോഗ്രാഫി നിയമമനുസരിച്ചാണ്. ഇത് ഒരു പ്രത്യേക അതോരിട്ടി നിയന്ത്രിക്കുന്നില്ല. ലൈറ്റ്കോയിൻ ബിറ്റ്കോയിനിന്റെ ആദ്യകാലത്തേയുള്ള ഒരു പകർപ്പ്(അല്ലെങ്കിൽ ആൾട്ട്കോയിൻ) ആണ്. 2011 ഒക്ടോബറിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്. സാങ്കേതികകാര്യങ്ങളിൽ ഇത് ബിറ്റ്കോയിനുമായി വളരെ സാമ്യം പുലർത്തുന്നു. 2011 ഒക്ടോബർ 7 ന് ഗിറ്റഹബ്ബ് വഴി ലൈറ്റ്കോയിൻ പുറത്തിറക്കി. കോയിൻബേസിലെ മുൻഎൻജിനീയറിങ്ങ് ഡയറക്ടറും ഗൂഗിളിലെ ജീവനക്കാരനുമായിരുന്ന ചാർളി ലീയാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. 2011 ഒക്ടോബർ 13 ന് ലൈറ്റ്കോയിൻ നെറ്റ്‍വർക്ക് സജ്ജീവമായി. ഇത് ബിറ്റ്കോയിൻ കോർ ക്ലൈന്റിന്റെ ഒരു പകർപ്പായിരുന്നു. പ്രധാന വ്യത്യാസം കോയിൻ ഉണ്ടാക്കാനെടുക്കുന്നസമയം കുറവായിരുന്നു എന്നതാണ് (2.5 മിനിട്ട്). ഉണ്ടാക്കാവുന്ന കോയിനുകളുടെ എണ്ണത്തിലുള്ള വർദ്ധന, ഹാഷിങ് അൽഗോരിതം എസ്ക്രിപ്റ്റ് (എസ്എച്ച്എ-256 നു പകരം), കുറച്ച് മാറ്റംവരുത്തിയ സമ്പർക്കമുഖം എന്നിവയും ഇതിന്റെ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു. 2013 നവംബറിൽ ലൈറ്റ്കോയിനിന്റെ ആകെ മൂല്യം വളരെ വലിയ കയറ്റത്തിനുവിധേയമായി. 100% വളർച്ച 24 മണിക്കൂറിലുണ്ടായി. നവംബർ 2013 ൽ ഇതിന് ഒരു ബില്യൺ ഡോളർ മാർക്കറ്റ് ക്യാപ്പിറ്റൽ ഉണ്ടായി. 2017 മേയ് മാസത്തിൽ സെഗ്രഗേറ്റ് വിറ്റ്നസ് സ്വീകരിച്ച കോയിനുകളിൽ ആദ്യഅഞ്ചിൽ ഒന്നാമതായി മാറി. അതേവർഷം മെയ് മാസത്തിൽ ആദ്യ ലൈറ്റ്നിങ്ങ് നെറ്റ്‍വർക്ക് ട്രാൻസാക്ഷൻ നടന്നു. 0.00000001 എൽടിസി സൂറിച്ചിൽനിന്നും സാൻഫ്രാൻസിസ്കോയിലേക്ക് ഒരു സെക്കന്റിനുള്ളിൽ കൈമാറി. == ബിറ്റ്കോയിനുമായുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ == വിവിധ കാര്യങ്ങളിൽ ലൈറ്റ് കോയിൻ ബിറ്റ് കോയിനിൽിനിന്ന് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.വ * എല്ലാ 2.5 മിനിട്ടിലും പ്രോസസിംഗ് നടക്കുന്ന തരത്തിലാണ് ലൈറ്റ്കോയിൻ നെറ്റ്‍വർക്ക് ഉള്ളത്. എന്നാൽ ബിറ്റ്കോയിനിൽ ഇത് 10 മിനിട്ടാണ്. ഇത് ലൈറ്റ് കോയിനിൽ വേഗത്തിലുള്ള ഇടപാട് സ്ഥിരീകരണത്തിന് കാരണമാവുന്നു. * എസ്ക്രിപ്റ്റാണ് ലൈറ്റ്കോയിനിലെ പ്രൂഫ്-ഓഫ്-വർക്ക് അൽഗോരിതം. എസ്ക്രിപ്റ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നതുകൊണ്ട് എഫ്പിജിഎ, എഎസ്ഐസി എന്നീ ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ലൈറ്റ് കോയിൻ മൈൻ ചെയ്യുന്നത് ബിറ്റ് കോയിനിനെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണവും കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും ആണ്. == ഇതും കാണുക == * [[Crypto-anarchism]] * [[Private currency]] * [[List of scrypt crypto currencies]] * [[Dogecoin]] == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *{{Official website}} [[വർഗ്ഗം:ക്രിപ്റ്റോകറൻസികൾ]] {{Cryptocurrencies|state=expanded}} 8u0bxu6vn0hrq3isjgvfq4tiufzzrc7 0 443497 4643825 3135633 2026-07-05T15:23:51Z Malikaveedu 16584 4643825 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Veerapandiya Kattabomman (film)}} {{Infobox film | name = വീരപാണ്ഡ്യ കട്ടബൊമ്മൻ | image = Veerapandiya Kattabomman Poster.jpg | caption = തിയേറ്റർ റിലീസ് പോസ്റ്റർ | director = [[ബി. ആർ. പന്തുലു]] | producer = ബി. ആർ. പന്തുലു | story = [[ശക്തി ടി. കെ. കൃഷ്ണസാമി]] | based on = {{Based on|''Veerapandiya Kattabomman'' (play)}} | starring = {{plainlist| *[[ശിവാജി ഗണേശൻ]] *[[ജെമിനി ഗണേശൻ]] *[[Padmini (actress)|പദ്മിനി]] *[[എസ്. വരലക്ഷ്മി]] *[[Ragini (actress)|രാഗിണി]] }} | music = [[ജി. രാമനാഥൻ]] | cinematography = ഡബ്ല്യു. ആർ. സുബ്ബറാവു | editing = ആർ. ദേവരാജൻ | studio = പദ്മിനി പിക്ചേഴ്സ് | distributor = പദ്മിനി പിക്ചേഴ്സ് | released = 10 മെയ് 1959<br /><small>(London premiere)</small><br />16 May 1959<br /><small>(Tamil Nadu)</small> | runtime = 201&nbsp;minutes{{sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1998|p=361}} | country = ഇന്ത്യ | language = തമിഴ് }} [[ബി. ആർ. പന്തുലു]] സംവിധാനം ചെയ്ത് 1959-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ തമിഴ് ഭാഷാ ചലച്ചിത്രമാണ് '''വീരപാണ്ഡ്യ കട്ടബൊമ്മൻ (ചിത്രം)''' Veerapandiya Kattabomman (lit. Kattabomman, the Brave Warrior).[[ശിവാജി ഗണേശൻ]], [[ജെമിനി ഗണേശൻ]], [[പത്മിനി]], [[എസ് വരലക്ഷ്മി|എസ്. വരലക്ഷ്മി]], [[രാഗിണി]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുന്നു. [[വി.കെ. രാമസാമി]], [[ജാവേർ സീതാരാമൻ]] എന്നിവരാണ് പ്രധാന വേഷം ചെയ്യുന്നത്. ജി. രാമനാഥൻ ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീതസംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചു. പത്മിനി പിക്ചേഴ്സിന്റെ പന്തുലു നിർമ്മിച്ച് വിതരണം ചെയ്ത വീരപാണ്ഡ്യ കട്ടബൊമ്മൻ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]]യിലെ [[ഈസ്റ്റ് ഇൻഡ്യ കമ്പനി]]ക്കെതിരെ കലാപത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന കഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. [[ശക്തി ടി. കെ കൃഷ്ണസ്വാമി]] രചിച്ച ശിവാജി ഗണേശന്റെ ശിവാജി നാടക മന്ദിരം സമിതിയുടെ അതേ നാടകത്തിന്റെ ചലച്ചിത്രാവിഷ്കാരമായിരുന്നു ഇത്. [[ജയ്പൂർ|ജയ്പൂരിലെ]] മിക്ക സിനിമകളും ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടെക്നിക്കളറിൽ റിലീസ് ചെയ്യപ്പെടുന്ന ആദ്യ [[തമിഴ്]] ചിത്രം എന്നറിയപ്പെടുന്ന വീരപാണ്ഡ്യ കട്ടബൊമ്മൻ ശ്രദ്ധേയമാണ്. 1959 മേയ് 10-ന് [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിൽ]] പ്രദർശിപ്പിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന്റെ പ്രദർശനം ആറു ദിവസത്തിനു ശേഷം തമിഴ് നാട്ടിൽ റിലീസ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[ശിവാജി ഗണേശൻ|ശിവാജി ഗണേശന്റെ]] കട്ടബൊമ്മൻ അഭിനയത്തിന് വലിയ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റിയിരുന്നു. എന്നാൽ ചില പണ്ഡിതന്മാർ ഈ സിനിമയെ ചരിത്രപരമായി കൃത്യതയുള്ളതായി കണക്കാക്കുന്നില്ല, പ്രത്യേകിച്ച് ഗണേശന്റെ കട്ടബൊമ്മന്റെ വേഷം. 25 ആഴ്ചകളിലേറെയായി തിയേറ്ററുകളിൽ ഈ ചലച്ചിത്രം വാണിജ്യ വിജയം കൈവരിച്ചു, അങ്ങനെ ഇത് ഒരു വെള്ളി ജൂബിലി സിനിമയായി. 1959-ൽ വീരപാണ്ഡ്യ കട്ടബ്രഹ്മണ്ണ എന്ന പേരിൽ തെലുങ്കു ഡബ്ബ് ചെയ്തു പുറത്തിറങ്ങി. 1960-ൽ അമർ ഷഹീദ് എന്ന പേരിൽ [[ഹിന്ദി]]യിൽ പുറത്തിറങ്ങി. == അവലംബം == {{Reflist|25em}} == ഗ്രന്ഥസൂചിക == {{refbegin}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/?id=otJDRkUxKGwC |title=Adoor Gopalakrishnan: A Life in Cinema |last=Bhaskaran |first=Gautaman |publisher=[[Penguin Books]] |year=2010 |isbn=978-0-670-08171-4 |location=India |ref=harv}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgrKSAAACAAJ |title=Cinemas of South India: Culture, Resistance, and Ideology |last=Dechamma C. C. |first=Sowmya |last2=Prakash |first2=Elavarthi Sathya |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2010 |isbn=978-0-19-806795-5 |ref=harv}} * {{Cite book |title=Autobiography of an Actor: Sivaji Ganesan, October 1928&nbsp;– July 2001 |title-link=Autobiography of an Actor |last=Ganesan |first=Sivaji |last2=Narayana Swamy |first2=T.S. |publisher=Sivaji Prabhu Charities Trust |year=2007 |ref=harv |author-link=Sivaji Ganesan |orig-year=2002}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tWVYGwAACAAJ |title=Starlight, Starbright: The Early Tamil Cinema |last=Guy |first=Randor |publisher=Amra Publishers |year=1997 |ref=harv |author-link=Randor Guy}} * {{Cite book |url=https://indiancine.ma/texts/indiancine.ma%3AEncyclopedia_of_Indian_Cinema/text.pdf |title=Encyclopaedia of Indian Cinema |last=Rajadhyaksha |first=Ashish |last2=Willemen |first2=Paul |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |isbn=0-19-563579-5 |ref=harv |orig-year=1994}}</ref> * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=UKWeAwAAQBAJ |title=MGR: A Biography |last=Veeravalli |first=Shrikanth |publisher=Rupa Publications |year=2013 |isbn=978-8-1291-3228-4 |ref=harv}} {{refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb title|id=0250803|title=Veerapandiya Kattabomman}} {{Portal bar|Film|1950s|India}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചരിത്ര ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് ഇതിവൃത്തമായിട്ടുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 3h2k8hla1kdw0or37nfdz9sr5n2gj2v 0 448108 4643811 4628276 2026-07-05T14:02:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643811 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Yinon Plan}} {{History of Israel}} 1982 ഫെബ്രുവരിയിൽ കിവുനിം ("ദിശകൾ") എന്ന [[ഹീബ്രു|ഹീബ്രു]] ജേർണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച "എ സ്ട്രാറ്റെഗി ഫോർ ഇസ്രയേൽ ഇൻ ദ 1980s'" എന്ന ലേഖനത്തിൽ '''യിനോൻ പ്ലാൻ''' പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{harvnb|Yinon|1982b|pp=49–59}}: ''Estrategiah le-Yisrael bi-Shnot ha-Shmonim.''</ref> കിവുനിം [[യഹൂദമതം]], [[സയണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം|സിയോണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം]] എന്നിവയുടെ പഠനത്തിനു വേണ്ടി 1978 മുതൽ 1987 {{sfn|Bernstein|2012|p=13}}വരെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ട ത്രൈമാസ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണം {{sfn|Karmi|2007|p=27}} ആയിരുന്നു. ഇത് ജറൂസലേമിലെ [[World Zionist Organization|വേൾഡ് സിയോണിസ്റ്റ് ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ഇൻഫർമേഷൻ വിഭാഗം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfn|Chomsky|1999|p=471 n.19}} ഇസ്രായേലിലെ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിയും [[ഇസ്രായേൽ]] വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിലെ മുൻ മേലധികാരിയും {{sfn|Primakov|2009|p=201}}{{sfn|Legrain|2013|p=266, n.19}}{{sfn|Masalha|2000|p=94}}{{sfn|Feeley|2010|p=79}} [[The Jerusalem Post|ദ ജറുസലേം പോസ്റ്റി]]ൻറെ പത്രപ്രവർത്തകനും ആയ {{sfn|Sleiman|2014|p=94}}[[ഏരിയൽ ഷാരോൺ|ഏരിയൽ ഷാരോണിന്റെ]]{{sfn|Talal|1984|p=118}}<ref> Lis, Jonathan (January 11, 2014). "Ariel Sharon, former Israeli prime minister, dies at 85". Haaretz. National Israel News. Archived from the original on January 11, 2014. Retrieved January 11, 2014. </ref> മുൻ ഉപദേശകൻ {{sfn|Talal|1984|p=118}} ഓഡെഡ് യാനോൺ, എഴുതിയ ലേഖനം ആയിരുന്നു ഇത്. [[Sectarianism|സെക്ടേറിയൻ]] വിഭാഗങ്ങളുടെ യുക്തിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശത്തെ രാഷ്ട്രീയ പ്രോജക്റ്റുകളുടെ സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കുന്നതിന്റെ ആദ്യകാല ഉദാഹരണമായി ഇത് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Legrain|2013|p=266 n.19}} [[ജോർജ്ജ് ഡബ്ല്യു. ബുഷ്|ജോർജ് ഡബ്ല്യൂ ബുഷിന്റെ]] കീഴിൽ [[അമേരിക്ക]]ൻ ഭരണകൂടം സ്വീകരിച്ച നയങ്ങളുടെ രൂപവത്കരണത്തെ സ്വാധീനിച്ചതായി പണ്ഡിതർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടതിനെ കുറിച്ചുള്ള രണ്ട് വിമർശന വിശകലനങ്ങളിൽ ഇത് ഒരു പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.{{sfn|Becker|Polkinghorn|2017|p=148}}1980 കളിൽ തന്നെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ സംഭവവികാസങ്ങൾ പ്രവചിക്കുന്നതോ അല്ലെങ്കിൽ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതോ ആയ ഗൂഢാലോചന സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ, [[ഇറാഖ് അധിനിവേശ യുദ്ധം|ഇറാഖിലെ 2003 അധിനിവേശം]], [[സദ്ദാം ഹുസൈൻ|സദ്ദാം ഹുസൈനെ]] മാറ്റുക, [[സിറിയൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|സിറിയൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധം]], [[ഇസ്‌ലാമിക്ക് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഇറാഖ് ആൻഡ് ലെവാന്റ്|ഇസ്ലാമിക രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഉദയം]] എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. അമേരിക്കയുടെ ഭരണകൂടത്തിലെ [[Institute for Zionist Strategies|ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ സിയോണിസ്റ്റ് സ്ട്രാറ്റജീസ്]] അംഗങ്ങൾ ഈ മിഷന്റെ ലേഖനം സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചത്. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ കൂടുതൽ അമേരിക്കൻ താൽപ്പര്യങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുന്നതിനും, [[തനക്ക്|ഹീബ്രു ബൈബിളിൽ]] എഴുതിയിരിക്കുന്നതുപോലെ, "[[Greater Israel|ഈജിപ്തിലെ അരുവികളിൽ നിന്ന് യൂഫ്രട്ടീസ് വരെ]]" എന്ന ഒരു യഹൂദ സ്വപ്നം നേടിയെടുക്കുന്നതിനും വഴി തുറന്നു.{{sfn|Cohen Tzemach|2016}} == പേപ്പർ വാദം == ചരിത്രത്തിൽ ഒരു പുതിയ യുഗം സാക്ഷാത്ക്കരിക്കപ്പെടാതെ ലോകത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കേണ്ടിവന്നുവെന്ന്, യിനൊൻ വാദിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെയും നടപ്പാക്കാനുള്ള പ്രവർത്തനരീതിയും ആവശ്യമാണ്. [[Western culture|പാശ്ചാത്യ നാഗരികതയുടെ]] യുക്തിസഹവും [[മാനവതാവാദം|മാനവികതാവാദവുമായ]] അടിത്തറകൾ തകർന്ന നിലയിലാണ്.{{sfn|Yinon|1982b|pp=49–59}} സോവിയറ്റ് യൂണിയനും മൂന്നാം ലോകവുമായുള്ള സംഘട്ടനത്തിനുമുമ്പുതന്നെ പടിഞ്ഞാറ് ശിഥിലമായിരുന്നു. [[ജൂതവിരോധം|ജൂത വിരുദ്ധതയിൽ]] മുന്നേറുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമായിരുന്നു ഇത്. അതിനാലാവണം, ഇസ്രയേൽ അഭയാർഥികളെ രക്ഷിക്കാൻ അവസാനത്തെ സുരക്ഷിത കേന്ദ്രമായി മാറി..{{sfn|Chomsky|1999|p=456}} ഇസ്രായേലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിൽക്കുന്ന മുസ്ലിം അറബ് ലോകത്തിൽ 19 ധാർമ്മികതയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികളായ ഫ്രാൻസും ബ്രിട്ടനും{{sfn|Labévière|2000|p=206}}ചേർന്ന് വെറും ഒരു 'താത്കാലിക കാർഡുകാർ വിദേശികൾ' എന്ന് മുദ്രകുത്തിയിരുന്നു. [[Pan-Arabism|പാൻ അറബിസത്തിൻറെ]] തകർച്ചക്ക് പരിഹാരമായിരുന്ന കാർഡുകളുടെ ഭവനം ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പുതന്നെ {{sfn|Ali|1990|p=29}}[[Fouad Ajami|ഫൌദ് അജമിയുടെ]] തർക്കം പരിഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അഹ്മദിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ഫ്യൂഡൽ ആദിവാസി ഭരണകൂടങ്ങളിൽ അധിനിവേശം ഉണ്ടാക്കിയ ഒരേയൊരു വംശീയ ന്യൂനപക്ഷവും ബഹുഭൂരിപക്ഷവും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.{{sfn|Ahmad|2014|p=83}} അപര്യാപ്തമായ വസ്തുതകൾ തകർച്ചയുടെ ചലനാത്മകതയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കും, അത് വളരെ അപകടകരമായ അവസ്ഥയിൽ, 1967-ൽ ചൂഷണം ചെയ്യാൻ പരാജയപ്പെട്ട അവസരങ്ങൾ ഇസ്രയേലിനു നൽകുകയായിരുന്നു.{{sfn|Labévière|2000|p=206}} അറബ് രാജ്യങ്ങളുടെ ദൗർബല്യങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്ത് അറബ് ലോകത്തിന്റെ തകർച്ചയെ വംശീയവും കുറ്റസമ്മത ഗ്രൂപ്പുകളുടെ മൊസൈക് ആയി മാറ്റാൻ ഇസ്രയേൽ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കണം എന്ന് അദ്ദേഹം അവരുടെ ദേശീയ, സാമൂഹിക ഘടനകളിൽ തെറ്റുപറ്റാറുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചുകൊണ്ട്, അത് അവസാനിപ്പിച്ചു.{{sfn|Masalha|2000|p=94}} ==അവലംബം== {{Reflist|20em}} == ഉറവിടങ്ങൾ == {{refbegin|30em}} *{{Cite book| title = The Road to Iraq: The Making of a Neoconservative War | last = Ahmad | first = Muhammad Idrees | year = 2014 | publisher = [[Edinburgh University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=J1mrBgAAQBAJ&pg=PA83 | isbn = 978-0-748-69304-7 | ref = harv }} *{{Cite journal | title = Management Theory in a Transitional Society: The Arab's Experience | url = https://archive.org/details/sim_international-studies-of-management-organization_fall-1990_20_3/page/7 | last = Ali | first = Abbas J. | journal = International Studies of Management & Organization | volume = 20 | issue = 3 | pages = 7–35 | date = Fall 1990 | jstor = 40397141 | ref = harv }} *{{Cite book| title = A New Pathway to World Peace: From American Empire to First Global Nation | last1 = Becker | first1 = Ted | last2 = Polkinghorn | first2 = Brian | year = 2017 | publisher = [[Wipf and Stock]] | url = https://books.google.com/books?id=tRM4DwAAQBAJ&pg=PA150 | isbn = 978-1-532-61819-2 | ref = harv }} *{{Cite book| chapter = Introduction | last = Bernstein | first = Deborah | year = 2012 | title = Pioneers and Homemakers: Jewish Women in Pre-State Israel | editor-last = Bernstein | editor-first = Deborah | publisher = [[SUNY Press]] | pages = 1–20 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=aLMBFrDpzAoC&pg=PA12 | isbn = 978-0-791-49660-2 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Fateful Triangle: The United States, Israel, and the Palestinians | last = Chomsky | first = Noam | author-link = Noam Chomsky | year = 1999 | publisher = [[South End Press]] | page = 456 | url = https://books.google.com/books?id=i1ZfAxkbGFYC&pg=PA456 | isbn = 978-0-896-08601-2 | ref = harv }} *{{Cite web| title = Editorial note | last = Chossudovsky | first = Michel | author-link = Michel Chossudovsky | editor-last = Shahak | editor-first = Israel | publisher = Global Research | url = http://www.globalresearch.ca/greater-israel-the-zionist-plan-for-the-middle-east/5324815 | date = 6 September 2015 | ref = harv }} *{{cite news| title = The Conspiracy Theorists Celebrate: How Israel Created ISIS in order to Take Over the World - and What is the Connection to the Gangster Dr. Farid? | last = Cohen Tzemach | first = Yaron | newspaper = [[TheMarker]] | language = Hebrew | url = http://www.themarker.com/magazine/1.2838855 | date = 8 February 2016 | access-date = 14 July 2017 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Israel and the clash of civilisations: Iraq, Iran and the plan to remake the Middle East | last = Cook | first = Jonathan | author-link = Jonathan Cook | year = 2008 | publisher = [[Pluto Press]] | pages = 107–110, 114–115 | url = https://books.google.com/books?id=i1ZfAxkbGFYC&pg=PA456 | isbn = 978-0-745-32754-9 | ref = harv }} *{{cite news| title = Defamation Scientist | language = Hebrew | publisher = [[Matzpen]] | url = http://www.matzpen.org/1983-07-10/%D7%9E%D7%93%D7%A2%D7%9F-%D7%94%D7%94%D7%A9%D7%9E%D7%A6%D7%94/ | date = 10 July 1983 | access-date = 14 July 2017 | ref = {{harvid|Matzpen|1983}} }} *{{Cite book| chapter = The Political Economy of 'Homeland Security' in the USA | last = Feeley | first = Francis | year = 2010 | title = War, Resistance and Counter-Resistance in Modern Times | editor-last = Feeley | editor-first = Francis | publisher = Cambridge Scholars Publishing | pages = 65–83 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=sWQnBwAAQBAJ&pg=PA79 | isbn = 978-1-443-82440-8 | ref = harv }} *{{Cite book| title = The case of Israel: a study of political Zionism | url = https://archive.org/details/caseofisraelstud0000gara | last = Garaudy | first = Roger | author-link = Roger Garaudy | year = 1983 | publisher = Shorouk International | location = London | isbn = 978-1-850-24001-3 | ref = harv }} *{{Cite book| chapter = Israeli Occupation Policy in Lebanon, the West Bank, and Gaza | last = Haddad | first = William W | year = 1985 | title = The Regionalization of Warfare: The Falkland/Malvinas Islands, Lebanon, and the Iran-Iraq Conflict | editor1-last = Browne | editor1-first = James | editor2-last = Snyder | editor2-first = William Paul | publisher = [[Transaction Publishers]] | pages = 96–116. | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zPj7UmZZEjgC&pg=PA104 | isbn = 978-1-412-83287-8 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Israel's fateful hour | url = https://archive.org/details/israelsfatefulho00hark | last = Harkabi | first = Yehoshafat | author-link = Yehoshafat Harkabi | year = 1989 | publisher = [[Harper & Row]] | isbn = 978-0-060-16039-5 | ref = harv }} *{{Cite news| title = Is the US Waging Israel's Wars? | last = Heard | first = Linda S. | website = [[CounterPunch]] | url = http://www.counterpunch.org/2006/04/25/is-the-us-waging-israel-s-wars/ | date = 26 April 2006 | access-date = 9 October 2016 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Iraq: eastern flank of the Arab world | url = https://archive.org/details/iraqeasternflank0000helm | last = Helms | first = Christine M. | year = 1984 | publisher = [[Brookings Institution]] | isbn = 978-0-815-73556-4 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Arabism and Islam: stateless nations and nationless | last = Helms | first = Christine M. | year = 1990 | publisher = The Institute for National Strategic Studies, [[National Defense University]] | url = https://books.google.com/books?id=NA5RP6epiIIC&pg=PA48 | isbn = 978-1-428-98192-8 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Married to Another Man: Israel's Dilemma in Palestine | url = https://archive.org/details/marriedtoanother0000karm | last = Karmi | first = Ghada | author-link = Ghada Karmi | year = 2007 | publisher = [[Pluto Press]] | isbn = 978-0-745-32066-3 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Dollars for Terror: The United States and Islam | last = Labévière | first = Richard | author-link = :fr:Richard Labévière | year = 2000 | publisher = Algora Publishing | url = https://books.google.com/books?id=DubRtoWBEjcC&pg=PA206 | isbn = 978-1-892-94120-6 | ref = harv }} *{{Cite book| chapter = The Shiite Peril in Palestine:Between Phobias and Propaganda | last = Legrain | first = Jean-François | year = 2013 | title = The Dynamics of Sunni-Shia Relationships: Doctrine, Transnationalism, Intellectuals and the Media | editor1-last = Maréchal | editor1-first = Brigitte | editor2-last = Zemni | editor2-first = Sami | publisher = [[Hurst Publishers]] | pages = 48, 266 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ga0NAQAAQBAJ&pg= | isbn = 978-1-849-04217-8 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Imperial Israel and the Palestinians: The Politics of Expansion | last = Masalha | first = Nur | author-link = Nur Masalha | year = 2000 | publisher = [[Pluto Press]] | pages = 94–95 | url = https://books.google.com/books?id=vgGJo3wR6sQC&pg=PA94 | isbn = 978-0-745-31615-4 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Minorities in the Middle East: A History of Struggle and Self-Expression | last = Nisan | first = Mordechai | author-link = Mordechai Nisan | year = 2002 | publisher = [[McFarland & Company]] | url = https://books.google.com/books?id=9UmnCgAAQBAJ&pg=PA275 | isbn = 978-0-786-41375-1 | ref = harv }} *{{Cite book| chapter = The Legacy of Begin and Beginism for the Israeli Political System | last = Peleg | first = Ilan | year = 2012 | title = Israel After Begin | editor-last = Mahler | editor-first = Gregory S. | publisher = [[SUNY Press]] | pages = 19–49 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=_6s2rogqCgMC&pg=PA43 | isbn = 978-1-438-41169-9 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Russia and the Arabs: Behind the Scenes in the Middle East from the Cold War to the Present | last = Primakov | first = Yevgeny | author-link = Yevgeny Primakov | year = 2009 | publisher = [[Basic Books]] | location = New York | page = 201 | translator = Paul Gould | url = https://books.google.com/books?id=qXHKs5WaNgMC&pg=PA201 | isbn = 978-0-465-01997-7 | ref = harv }} *{{Cite book| title = The hidden history of Zionism | last = Schoenman | first = Ralph | author-link = Ralph Schoenman | year = 1988 | publisher = [[Veritas Press]] | isbn = 978-0-929-67501-5 | ref = harv }} *{{Cite book| title = The Zionist Plan for the Middle East | last1 = Shahak | first1 = Israel | last2 = Yinon | first2 = Oded | author1-link = Israel Shahak | year = 1982 | editor-last = Shahak | editor-first = Israel | publisher = Association of Arab-American University Graduates | location = Belmont, Massachusetts | url = https://books.google.com/books?id=SpctAQAAIAAJ | ref = harv }} *{{Cite book| chapter = Zionizing the Middle East: Rumours of the 'Kissinger Plan' in Lebanon, 1973–1982 | last = Sleiman | first = André G. | year = 2014 | title = Conspiracy Theories in the United States and the Middle East: A Comparative Approach | editor1-last = Butter | editor1-first = Michael | editor2-last = Reinkowski | editor2-first = Maurus | publisher = [[Walter de Gruyter]] | pages = 76–99 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=Yt3mBQAAQBAJ&pg=PA94 | isbn = 978-3-110-33827-0 | ref = harv }} *{{Cite book| title = Search for Peace | url = https://archive.org/details/searchforpeacepo0000hass | last = Talal | first = Hassan bin | author-link = Prince Hassan bin Talal | year = 1984 | publisher = [[Macmillan Publishers|Macmillan]] | isbn = 978-0-333-38401-5 | ref = harv }} *{{Cite book| title = The One-State Solution: A Breakthrough for Peace in the Israeli-Palestinian Deadlock | last = Tilley | first = Virginia | author-link = Virginia Tilley | year = 2010 | publisher = [[University of Michigan Press]] | url = https://books.google.com/books?id=dUn701_Rkp4C&pg=PT119 | isbn = 978-0-472-02616-6 | ref = harv }} *{{Cite journal | title = Review | url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_1984-08_16_3/page/418 | last = Waines | first = David | journal = [[International Journal of Middle East Studies]] | volume = 16 | issue = 3 | pages = 418–420 | date = August 1984 | jstor = 163056 | ref = harv }} *{{Cite journal | title = Making the Arab World Collapse | last = Yinon | first = Oded | editor-last = Shahak | editor-first = Israel | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | year = 1982a | issue = 44-45 | pages = 209–214 | jstor = 2538350 | ref = harv }} *{{Cite journal | title = אסטראטגיה לישראל בשנות השמונים | trans-title = A Strategy for Israel in the 1980s | last = Yinon | first = Oded | editor-last = Beck | editor-first = Yoram | journal = Kivunim | volume = 14 | pages = 49–59 | language = he | date = February 1982b | ref = harv }} {{refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.jewishpress.com/news/breaking-news/move-over-protocols-of-the-elders-of-zion-make-room-for-the-yinon-plan/2015/09/25/ Move Over Protocols of the Elders of Zion, Make Room for the Yinon Plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005150138/http://www.jewishpress.com/news/breaking-news/move-over-protocols-of-the-elders-of-zion-make-room-for-the-yinon-plan/2015/09/25/ |date=2018-10-05 }} {{Zionism and the Land of Israel}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] [[വർഗ്ഗം:സയണിസം]] dgu0t7u7d2grj0g5ekdwgfyakcj5qh6 0 468640 4643797 4604160 2026-07-05T13:03:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643797 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = മോണിക്ക മേയർ | image = Mónica Mayer.JPG | caption = മോണിക്ക മേയർ | birth_name = മോണിക്ക മേയർ | birth_date = {{Birth year and age|1954}} | birth_place = [[മെക്സിക്കോ സിറ്റി]], [[മെക്സിക്കോ ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | education = [[National School of Arts (UNAM)|Escuela Nacional de Artes Plásticas]]<br/>[[Goddard College]] | known_for = | nationality = [[മെക്സിക്കോ]] | other_names = | occupation = [[വിഷ്വൽ ആർടിസ്റ്റ്]]<br/>[[ആക്ടിവിസ്റ്റ്]] | alt = | notable_works = | years_active = }} ഒരു [[സ്ത്രീ സമത്വവാദം|ഫെമിനിസ്റ്റ്]] [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കൻ]] കലാകാരിയും കലാ വിമർശകയും ആക്റ്റിവിസ്റ്റുമാണ് '''മോണിക്ക മേയർ''' (ജനനം: മാർച്ച് 16, 1954). ഡിജിറ്റൽ ഗ്രാഫിക്സ്, ഡ്രോയിംഗ്, [[ഛായാഗ്രഹണം|ഫോട്ടോഗ്രാഫി]], ആർട്ട് ഡിസൈൻ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെല്ലാം അവർ തൻറെ കഴിവ് തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[കലാകാരി]], കലാ സൈദ്ധാന്തിക, ക്യൂറേറ്റർ, എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രശസ്തയാണ് ഇവർ. വിവിധ വേദികളിലും ഗ്രൂപ്പുകളിലും പ്രദർശങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ,നിരവധി വർക്ക് ഷോപ്പുകളും മറ്റും സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1988 മുതൽ 2008 വരെയുള്ള കാലത്ത് [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കൻ]] പത്രമായ എൽ യൂണിവേഴ്സലിൽ കോളമിസ്റ്റ് ആയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=es&tl=en&u=http%3A%2F%2Fes.wikipedia.org%2Fwiki%2FMónica_Mayer&anno=2|title=Mónica Mayer's column on El Universal}}</ref> [[ബ്ലോഗ്|ബ്ലോഗുകളിലും]] സജീവമാണ് . തന്റെ കരിയറിന്റെ തുടക്കം മുതൽ, മേയർ കലയുടെ പരമ്പരാഗതമായ നിർവ്വചനങ്ങളോട് അഭിപ്രായവ്യത്യാസം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിരന്തരമായി പോരാടാനുള്ള ശേഷിയും, വിമർശനം, നർമ്മബോധം തുടങ്ങിയവയും അവരുടെ കലാ ജീവിതത്തിലുടനീളം കാണാവുന്നതാണ്. അവരുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, ഡ്രോയിങ്ങുകൾ, അവതരണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ മാത്രമല്ല, എഴുത്ത്, അധ്യാപനം, ആർക്കൈവ് ചെയ്യൽ എന്നിവയിലും അവർ സജീവമാണ്. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1954 ൽ [[മെക്സിക്കോ സിറ്റി|മെക്സിക്കോ സിറ്റിയിൽ]] ജനിച്ച മേയർ, എസ്ക്യൂല നാഷ്ണൽ ഡി ആർറ്റേസ് പ്ലാസ്റ്റിക്സിൽ വിഷ്വൽ ആർട്ടിസ്റ്റായി പരിശീലനം നേടി. ആർട്ട് സ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ [[ഫെമിനിസം|ഫെമിനിസത്തിൽ]] തത്പരയായി. മെക്സിക്കോയിലെ ഫെമിനിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ, ''മോവിമിന്റോ ഫെമിനിസ്റ്റ'' , ''കൊക്യുവിവോ ഡി സിൻ ഫെമിനിസ്റ്റ തുടങ്ങിയ തുടങ്ങിയ ഫെമിനിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ ഭാഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.'' <ref>{{Cite web|url=https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/feminist_art_base/monica-p-mayer|title=Brooklyn Museum: Monica P. Mayer|access-date=2018-03-10|website=www.brooklynmuseum.org|archive-date=2019-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211090215/https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/feminist_art_base/monica-p-mayer|url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കയിലെ ഗോഡോദ് കോളേജിൽ നിന്ന് [[സോഷ്യോളജി ഓഫ് ആർട്ട്|സോഷ്യോളജി ഓഫ് ആർട്ടിൽ]] ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ''ഫെമിനിസ്റ്റ് ആർട്ട്: ഒരു ഫലപ്രദമായ രാഷ്ട്രീയ ഉപകരണം'' എന്ന പേരിലായിരുന്നു അവരുടെ തീസിസ്. <ref>{{Cite book|url=http://www.thisisliveart.co.uk/publishing/reactfeminism-2-a-performing-archive/|title=Re.Act.Feminism|publisher=Live Art Development Agency - Verlag fur Moderne Kunst|isbn=978-3-86984-460-2|pages=282|access-date=2019-03-18|archive-date=2018-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115030905/http://www.thisisliveart.co.uk/publishing/reactfeminism-2-a-performing-archive/|url-status=dead}}</ref> 1978 മുതൽ 1980 വരെ കാലിഫോർണിയയിലെ [[ലോസ് ആഞ്ചലസ്|ലോസ് ആഞ്ചലസിലെ]] വുമൺസ് ബിൽഡിങ്ങിൽ ഫെമിനിസ്റ്റ് സ്റ്റുഡിയോ വർക്ക്ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുക്കുകയുണ്ടായി. == കരിയർ == 1983 ൽ മാരിസ് ബസ്റ്റാമന്റയോടൊപ്പം , [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിലെ]] ആദ്യ [[സ്ത്രീ സമത്വവാദം|ഫെമിനിസ്റ്റ്]] ആർട്ട് കൂട്ടായ്മയായ പോളോ ഡി ഗാലിന നെഗ്ര (ബ്ലാക്ക് ഹെൻ പൗഡർ) സ്ഥാപിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.pintomiraya.com/pmr/gallina-negra|title=Polvo de Gallina Negra on pintomiraya.com|access-date=2019-03-18|archive-date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319165804/http://www.pintomiraya.com/pmr/gallina-negra|url-status=dead}}</ref> തീവ്ര സാമൂഹിക വിമർശനവും നർമ്മവും ചേർന്ന അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ബ്ലാക്ക് ഹെൻ പൗഡർ എന്ന ഗ്രൂപ്പിന്റെ പേരിൽ നിന്നു തന്നെ വ്യക്തമായിരുന്നു - പുരുഷാധിപത്യ ജാലവിദ്യയിൽ നിന്ന് സ്ത്രീകളെ രക്ഷിക്കാൻ " <ref>{{Cite book|url=http://www.thisisliveart.co.uk/publishing/reactfeminism-2-a-performing-archive/|title=Re.Act.Feminism|publisher=Live Art Development Agency - Verlag fur Modern Kunst|isbn=978-3-86984-460-2|pages=290|access-date=2019-03-18|archive-date=2018-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115030905/http://www.thisisliveart.co.uk/publishing/reactfeminism-2-a-performing-archive/|url-status=dead}}</ref> മാധ്യമങ്ങളിലും മറ്റു സാമൂഹ്യ ഇടപെടലുകളിലും ഗ്രൂപ്പിന്റെ പ്രകടനം നടന്നു. അതേ വർഷം, എസ്കുല നാഷ്ണൽ ഡി ആർറ്റേസ് പ്ലാസ്റ്റിക്ക് എന്ന സ്ഥലത്ത് "വുമൺ ആൻഡ് ആർട്ട്" എന്നൊരു വർക്ക്ഷോപ്പ് അവർ സംഘടിപ്പിച്ചു. അത് പിന്നീട് മറ്റൊരു ഫെമിനിസ്റ്റ് ആർട്ട് കളക്ടീവായി മാറി. [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിലും]] [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലും]] [[വിക്റ്റർ ലെർമ|വിക്റ്റർ ലെർമയോടൊപ്പം]] അവർ അവതരണങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിവിധ മ്യൂസിയങ്ങളിൽ അവരുടെ സൃഷ്ടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രകടനങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും പ്രത്യേക ക്രമീകരണങ്ങൾക്കായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളാണ്. 1989 ൽ വിക്ടർ ലെർമയോടൊപ്പം, പിന്റോ മി റയാ എന്ന പ്രോജക്റ്റ് സൃഷ്ടിച്ചു. മെക്സിക്കോയിലെ സമകാലിക കലയെ സംബന്ധിക്കുന്ന പ്രത്യേകമായ ഒരു പത്രത്തിന്റെ ആർക്കൈവായിരുന്നു ഇതിന്റെ സവിശേഷത. എൽക് ബാൽകോൺ ഡെൽ സെൻഡിപ്പ്, ഡി ക്രൈറ്റി, ആർറിസ്റ്റ വൈ ലോക്കോ ..., എ എൽ മെജോർ അമിഗോ ഡി ലോസ് മ്യൂസിയോസ് തുടങ്ങിയവരുമായി ചേർന്ന് വിവിധ മേഖലകളിൽ വർക്ക്ഷോപ്പുകൾ, പ്രകടന ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ നടത്തി [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] ആർട്ട് സിസ്റ്റം ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. പിന്റോ മിയ റയ: ഡോൺഡ ലാസ് ആർട്ട്സ് വിസുവേഴ്സ് സുവനൻ (“Pinto mi Raya: Donde las Artes Visuales Suenan” )"(എബിസി റേഡിയോ, 1999-2000) എന്ന പേരിൽ [[റേഡിയോ]] പരിപാടികൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. കലാ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സജീവമായി പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=http://www.arteenlared.com/archivo/2011/taller-de-autobiografia-y-performance-monica-mayer-y-victor-lerma.html|title=Taller de Autobiografía y Performance – Mónica Mayer y Víctor Lerma|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215514/http://www.arteenlared.com/archivo/2011/taller-de-autobiografia-y-performance-monica-mayer-y-victor-lerma.html|archive-date=2014-04-26|url-status=dead}}</ref> ലെർമാ, മേയർ ഇങ്ങനെ എഴുതുന്നു : 1998 ലെ 'പിന്റോ മി റായ - എ ബ്രീഫ് സ്റ്റോറി ഓഫ് അൾമോസ്റ്റ് 10 ഇയർ ഓഫ് അപ്ലൈഡ് കോൺസപ്ച്വൽ ആർട്ട് പ്രോജക്ട്സ്' "ഈ കലാരൂപങ്ങളിnz നമ്മൾ ഗുരുതരമായ ചില പ്രശ്നങ്ങൾ കണ്ടുപിടിക്കാൻ ഈ അനുഭവം ഞങ്ങളെ സഹായിച്ചു. ഞങ്ങൾ ഒരു പ്ലാറ്റ്ഫോമിലേക്ക് തിരിയാൻ തുടങ്ങി, അതിൽ നിന്നും ഞങ്ങൾ അവയ്ക്ക് പരിഹാരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചേക്കാവുന്ന സങ്കൽപ പരിപാടികൾ ആരംഭിച്ചു. മറ്റൊരു വിധത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഞങ്ങൾ കൂടുതൽ സുഗമമായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന ശിൽപവ്യവസ്ഥയെ ലുബ്ധീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ്. ഞങ്ങൾ നാടോടികളായി മാറാൻ തീരുമാനിച്ചു. " <ref>{{Cite book|url=http://www.thisisliveart.co.uk/resources/catalogue/pinto-my-rayo-a-brief-story-of-almost-10-years-of-applied-conceptual-art-pr|title=Pinto my Raya|last=Victor Lima and Monica Mayer|pages=2}}</ref> നാഷണൽ ഫിലിം ഫോർ ''മെക്കൻഡിംഗ്'' കൾച്ചർ ആന്റ് ആർട്ട്സ് ഫോർ നാഷണൽ ഫണ്ടിംഗ് ഫോർ മെക്സിക്കൻ കൾച്ചർ ആന്റ് ആർട്ട്സ് പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുത്തു. 2016 ഒക്ടോബറിൽ, വിദ്യാഭ്യാസ, കല, സംസ്കാരം, കായികരംഗത്തെ മികവ് പങ്കുവെക്കാനുള്ള അവാർഡ് ലഭിച്ചു. == തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രദർശനങ്ങൾ == * ''വാക്ക്!'' ''കലയും ഫെമിനിസ്റ്റ് വിപ്ലവവും'' . മ്യൂസിയം ഓഫ് കോണ്ടമെന്ററി ആർട്ട് (ലോസ് ആഞ്ചലസ്, യുഎസ്എ) * ലാ ബാറ്റാല ഡെ ലോസ് ഗെനേർസ്. സെന്റ്രോ ഗംഗഗോ ഡി ആർറ്റെ കണ്ടോപോറേനെ (സാന്റിയാഗോ ഡി കമ്പോസ്റ്റേല, സ്പെയിൻ). ഡിസംബർ 2007 വരെ സെപ്റ്റംബർ <ref>{{Cite web|url=http://artescontemporaneos.com/cgac-de-septiembre-a-diciembre/|title=La batalla de los géneros}}</ref> * നോവെല റോസ ഓ എനിക്ക് അജോറോ എ ആർക്വറ്റിപ്പോ "മ്യുസേസോ കാരില്ലോ ഗിൽ. പ്ളസ്ടില: മെക്സികൊ ഡി എഫ്, 1987. * കിങ്സ്റ്റണിലെ ദേശീയ ഗാലറി (ജമൈക്ക) * റിയോ ഡി ജനീറോയിലെ കാൻഡിഡോ മെൻഡസ് കൾച്ചറൽ സെന്റർ (ബ്രസീൽ) * ഫൈനൽ & സിഗ്ഗ്. വിഹെർമോസയുടെ ജൂറെസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ടബാസ്കോ, മെക്സിക്കോ). ജൂൺ 2009 * വീഡിയോ ഒരു ലാ ലൊക്കാണ. ഡീ-സെക്സ്, ആമോന നർമ്മം. മോണ്ടെർമോസോ പാലസ് (വിറ്റോറിയ, സ്പെയിൻ). 2010 സെപ്തംബർ വരെ * "എൽ ടെൻഡ്രോറ / ദ ക്ലിറ്റലൈൻ പദ്ധതി." [[നാഷണൽ മ്യൂസിയം ഓഫ് വിമൻ ഇൻ ദ ആർസ്|നാഷണൽ മ്യൂസിയം ഓഫ് വുമൺ ഇൻ ദ ആർട്ട്സ്]] (വാഷിംഗ്ടൺ, ഡിസി). 2017 <ref>{{Cite news}}</ref> == കൊച്ചി മുസിരിസ് ബിനാലെ 2018 == [[പ്രമാണം:ദി ക്ലോത്ത്സ്ലൈൻ.jpg|ലഘുചിത്രം| ദി ക്ലോത്ത്സ്ലൈൻ ]] കഴിഞ്ഞ അര നൂറ്റാണ്ടു കാലത്തെ അവരുടെ സൃഷ്ടികളുടെ രേഖപ്പെടുത്തലും '''ദി ക്ലോത്ത്സ്ലൈൻ''' എന്ന പ്രതിഷ്ഠാപനവുമാണ് ഇവർ അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇതിൽ ഒരു ചരടിൽ തൂക്കിയിട്ടിട്ടുള്ള കടലാസു കഷണങ്ങളിൽ തങ്ങൾക്കുണ്ടായ ദുരനുഭവങ്ങൾ ആളുകൾക്ക് കുറിച്ചിടാം. ഇവിടെ മറ്റുള്ളവരുടെ കുറിപ്പുകൾ വായിക്കാനും അതിനു പ്രതികരിക്കാനും കഴിയും.<ref>അന്യതയിൽ നിന്നും അന്യോന്യതയിലേക്ക്, ബിനലെ കൈപ്പുസ്തകം, 2018</ref> == പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ (തിരഞ്ഞെടുപ്പ്) == * കോൺസെപ്ചുവൽ സ്പെയ്സിന്റെ പിന്റോ മൈ റായയുടെ അവലോകനങ്ങൾ. * എൽയൂണിവേഴ്സൽ പത്രത്തിലെ (മെക്സിക്കോ) കോളം * [http://www.performance-research.org പ്രകടന ഗവേഷണത്തിലെ] പല ഇനങ്ങളും (യുകെ) == പുസ്തകങ്ങൾ == *Mayer, Mónica. ''Rosa chillante: mujeres y performance en México''. México: Conaculta/Fonca, 2004. * Mayer, Mónica. ''Una Década Y Pico: Textos De Performance''. [México, D.F.]: Ediciones al vapor, 2001. * Mayer, Mónica. ''Translations: An International Dialogue of Women Artists''. [Place of publication not identified]: [publisher not identified], 1980. * Mayer, Mónica. ''Mónica Mayer: novela rosa o me agarró el arquetipo''. México, D.F.: Museo de Arte Carrillo Gil, 1987. * Mayer, Mónica. ''Una Década Y Pico: Textos De Performance''. [México, D.F.]: Ediciones al vapor, 2001. * Mayer, Mónica, Víctor Lerma, and Alfredo Ramírez. ''Arte público en el archivo de Pinto Mi Raya''. México: Pinto Mi Raya, 2002. * Mayer, Mónica, Víctor Lerma, Alethia Edurné González Cañetas, and Alejandra Sánchez Avilés. ''Mujeres artistas en el Archivo de Pinto Mi Raya, colectivas y textos varios''. México: Pinto Mi Raya, 2003. * Mayer, Mónica, Víctor Lerma, Alethia Edurné González Cañetas, and Alejandra Sánchez Avilés. ''Ojos y vidrio: las fotógrafas en el archivo de Pinto Mi Raya''. México: Pinto Mi Raya, 2003. * Mayer, Mónica, Víctor Lerma, and Miriam Urbano Alonso. ''Performance en el archivo de Pinto Mi Raya: versión actualizada de Mayo de 1991 a Mayo de 2005)''. [México]: Pinto Mi Raya, 2005. * Mayer, Mónica. ''Escandalario: los artistas y la distribución del arte''. [Mexico]: AVJ Ediciones, 2006. == റെഫറൻസുകൾ == <references group="" responsive=""></references> [[വർഗ്ഗം:1954-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] [[വർഗ്ഗം:ഫെമിനിസ്റ്റ് കലാകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ 2018]] cvz0i2pv9vsrqo87e1ull3omu41mlng 0 479456 4643874 3790158 2026-07-05T22:23:31Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643874 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Lesbian Sex Mafia}} ലെസ്ബിയൻ, ബൈസെക്ഷ്വൽ, ഭിന്നലിംഗ, ട്രാൻസ്ജെൻഡർ സ്ത്രീകൾക്കായി ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലെ ഒരു വിവരദായക പിന്തുണാ ഗ്രൂപ്പാണ് 1981-ൽ സ്ഥാപിതമായ '''ലെസ്ബിയൻ സെക്സ് മാഫിയ''' (എൽഎസ്എം). ഫാന്റസി റോൾ പ്ലേയിംഗ്, ബോണ്ടേജ്, അച്ചടക്കം, സാഡോമാസോചിസം, ഫെറ്റിഷുകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ലിംഗ ഐഡന്റിറ്റികൾ, ഇതരമാർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ തടസ്സമില്ലാത്ത ലൈംഗിക പ്രകടനത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ "ഞങ്ങളുടെ ലൈംഗിക പ്രതിരോധത്തിനായി ഞങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതുപോലെ ശക്തമായി സ്ത്രീകളുടെ ലൈംഗികാഭിലാഷത്തിനായി സംഘടിപ്പിക്കാൻ" ഗ്രൂപ്പ് ശ്രമിക്കുന്നു. രഹസ്യാത്മകത, സുരക്ഷ, സമ്മതം, ഒരു സ്ത്രീ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സമയത്ത് അവളുടെ ലൈംഗികത സമഗ്രപഠനം നടത്തുന്നതിനുള്ള അവകാശം എന്നിവ ഈ ഗ്രൂപ്പ് ശക്തമായി ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നു. ഈ സംഘം ഒരു തരത്തിലും യഥാർത്ഥ മാഫിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടില്ല, എന്നാൽ ലേഡീസ് സ്വിവിംഗ് സർക്കിളിന്റെയും ഭീകരപ്രവർത്തന സമൂഹത്തിന്റെയും അതേ നർമ്മബോധത്തിലാണ് ഈ പേര് മനഃപൂർവ്വം തിരഞ്ഞെടുത്തത്. വ്യക്തിപരമായ വിമോചനത്തിനായുള്ള അവരുടെ വിമർശനാത്മക പരിശ്രമത്തിന്റെ ഗ്രൂപ്പിന് ഒരു സ്വയം ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ് ഇതിന്റെ പ്രകോപനപരമായ സ്വഭാവം.<ref>{{Cite journal|last=Moira|first=Fran|date=1982|title=Politically Correct, Politically Incorrect Sexuality|journal=Off Our Backs|volume=12|issue=6|pages=22–23|jstor=25774474}}</ref><ref>{{Cite book|title=Skin: Talking About Sex, Class, and Literature|last=Allison|first=Dorothy|publisher=Firebrand Books|year=2013|isbn=978-1-4804-2660-3|location=|pages=}}</ref> [[ഡൊറോത്തി ആലിസൺ|ഡൊറോത്തി ആലിസണും]] ജോ അർനോണും ചേർന്നാണ് ലെസ്ബിയൻ സെക്സ് മാഫിയ സ്ഥാപിച്ചത് <ref>{{Cite web | url=http://lesbiansexmafia.org/lsmnyc/about/ | title=Lesbian Sex Mafia » About | access-date=2019-07-31 | archive-date=2014-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141101144102/http://lesbiansexmafia.org/lsmnyc/about/ | url-status=bot: unknown }}</ref> ലൈംഗിക-പോസിറ്റീവ് ഫെമിനിസത്തിന്റെ ആദ്യകാല വക്താവായി സ്വയം ഒരു പേര് ഉണ്ടാക്കി.1982-ലെ [[Feminist sex wars|ഫെമിനിസ്റ്റ് ലൈംഗിക യുദ്ധങ്ങൾക്കിടയിൽ]] ലൈംഗികതയെക്കുറിച്ചുള്ള ബാർനാർഡ് കോൺഫറൻസിൽ "രാഷ്ട്രീയമായി തെറ്റായി ലൈംഗികതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചതിന്റെ" റാലി സംഘടിപ്പിച്ചതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം LSM നായിരുന്നു.<ref>E. J. Graff, "Skin: Talking About Sex, Class, and Literature", ''The Women's Review of Books'', September 1, 1994. Copy available [https://web.archive.org/web/20150328142017/http://www.highbeam.com/doc/1G1-16076215.html here] from [[HighBeam Research]] (subscription required).</ref><ref>Carla Frecerro, "Notes of a Post-Sex Wars Theorizer", in Marianne Hirsch and Evelyn Fox Keller, eds., ''Conflicts in Feminism'' ([[Psychology Press]], 1990), {{ISBN|978-0415901789}}, p. 311. [https://books.google.com/books?id=6mzOaVZn6acC&pg=PA311 Excerpts available] at [[Google Books]].</ref> ജർമ്മൻ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ് [[Monika Treut|ബോണ്ടേജ് മോണിക്ക ട്രൂട്ടിന്റെ]] ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ വിഷയം കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. സ്ത്രീയുടെ മോശം പെരുമാറ്റ പരമ്പരയിലെ നാല് ചിത്രങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് ആയിരുന്നു ഇത്.<ref>{{Cite journal|last=Dawson|first=Leanne|last2=Treut|first2=Monika|date=2014-09-02|title=Same, same but different: filmmakers are hikers on the globe and create globalisation from below|journal=Studies in European Cinema|volume=11|issue=3|pages=155–169|doi=10.1080/17411548.2014.972710|issn=1741-1548}}</ref><ref>[[Monika Treut]], "Female Misbehavior", in Laura Pietropaolo and Ada Testaferri, eds., ''Feminisms in the Cinema'' ([[Indiana University Press]], 1995), {{ISBN|978-0253345004}}, pp. 113ff. [https://books.google.com/books?id=VSzNmb7SSTYC&lpg=PA113&pg=PA113#v=onepage&q=mafia&f=false. Excerpts available] at [[Google Books]].</ref><ref>Gerd Gemünden, "How American Is It? The United States as Queer Utopia in the Cinema of Monika Treut", in Scott D. Denham, Irene Kacandes, Jonathan Petropoulos, eds., ''A User's Guide to German Cultural Studies'' ([[University of Michigan Press]], 1997), {{ISBN|978-0472066568}}, pp.342ff. [https://books.google.com/books?id=Vd5fy43NPR8C&lpg=PA343&pg=PA343#v=onepage&q=mafia&f=false Excerpts available] at [[Google Books]].</ref> പ്രകടന കലാകാരനും നാടകകൃത്തുമാണ് കേറ്റ് ബോർൺസ്റ്റൈൻ. ജെൻഡർ ഔട്ട്‌ല: ഓൺ മെൻ, വുമൺ, ദി റെസ്റ്റ് ഓഫ് അസ്, മൈ ജെൻഡർ വർക്ക്ബുക്ക്, ഹലോ, ക്രൂവൽ വേൾഡ്: 101 അൾട്ടർനേറ്റീവ് ടു സൂയിസൈഡ് ഫോർ ടീൻസ്, ഫ്രീക്ക്സ്, മറ്റ് ഔട്ട്‌ലസ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി അവാർഡ് നേടിയ പുസ്തകങ്ങൾ കേറ്റ് രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി കൗൺസിലിൽ നിന്ന് രണ്ട് സമ്മാനപത്രങ്ങൾ അവർ നേടിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പൗരാവകാശ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ നിന്ന് പ്രശംസ നേടി. കേറ്റിന്റെ കൂട്ടുകാരികൾ, മൂന്ന് പൂച്ചകൾ, രണ്ട് നായ്ക്കൾ, ആമ എന്നിവരോടൊപ്പം [[ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി]]യിൽ താമസിക്കുന്നു. ഒപ്പം അവളുടെ ഓരോ പുസ്തകങ്ങളും അത്യാനന്ദപൂർണ്ണമായ സാഡോമാസോചിസ്റ്റ് എന്ന നിലയിൽ അവളുടെ വളർച്ച ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നുവെന്ന് അഭിമാനിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://leatherati.com/lesbian-sex-mafia-event-43b9aaedef88|title=Lesbian Sex Mafia Event|last=Leatherati|date=2016-08-26|website=Medium|language=en|access-date=2019-08-01}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അംഗത്വം== === ആവശ്യകതകൾ === അംഗങ്ങൾ‌ നയിക്കുന്നതും അംഗങ്ങൾ‌ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതുമായ ഓർ‌ഗനൈസേഷനാണ് എൽ‌എസ്‌എം. ഇന്റർസെക്സ് അല്ലെങ്കിൽ ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ സ്ത്രീകൾ. ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ പുരുഷന്മാർ ഉൾപ്പെടെ 18 വയസും അതിൽ കൂടുതലുമുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് അംഗത്വം ലഭ്യമാണ്. അംഗമാകാൻ, ഒരാൾ അപേക്ഷ പൂരിപ്പിച്ച് ഒരു എൽ‌എസ്‌എം പ്രതിജ്ഞ കൂടി നടത്തണം. അടുത്തതായി, പ്രതിജ്ഞയ്ക്കായി ഒരു എൽ‌എസ്‌എം ഓറിയന്റേഷൻ/സുരക്ഷാ നടപടിക്രമ യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കണം.<ref>{{Cite web|url=http://lesbiansexmafia.org/membership/|title=Become a Member {{!}} Lesbian Sex Mafia|website=lesbiansexmafia.org|language=en-US|access-date=2018-10-03}}</ref> നിരവധി അംഗങ്ങൾ‌ അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ‌ സാധ്യതയുള്ള അംഗവുമായി ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനൊപ്പം ഓർ‌ഗനൈസേഷനിൽ‌ അപേക്ഷകൻറെ താൽ‌പ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചും ചർച്ച ചെയ്യുന്ന ഒരു സാധാരണ സംഭവമാണ് ഓറിയന്റേഷൻ‌. നിർബന്ധിത സുരക്ഷാ വർക്ക്‌ഷോപ്പ്, രക്തചംക്രമണം മുറിക്കാതെ കൈത്തണ്ടയെ എങ്ങനെ സുരക്ഷിതമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം എന്നതുപോലുള്ള ബിഡി‌എസ്എം സാങ്കേതികതകളും കഴിവുകളും എങ്ങനെ ശരിയായി നടപ്പാക്കാമെന്ന് ഭാവി അംഗങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. === അംഗ ആനുകൂല്യങ്ങൾ === ഗ്രൂപ്പിൽ ചേർന്നതിനുശേഷം, ഒരു അംഗത്തിന് വിഷയം, പ്രകടന മീറ്റിംഗുകൾ, ചർച്ചാ ഗ്രൂപ്പുകൾ, നിർദ്ദിഷ്ട ലൈംഗിക രീതികളെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യേക താൽപ്പര്യം "ഹാൻഡ്സ് ഓൺ" വർക്ക് ഷോപ്പുകൾ എന്നിവയിൽ പങ്കെടുക്കാം. എൽ‌എസ്‌എം അംഗങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ "തടവറകൾ" സ്ഥാപിക്കുകയോ സ്വകാര്യ "പ്ലേ പാർട്ടികൾ" നടത്തുന്നതിന് എസ് ആന്റ് എം ക്ലബ്ബുകൾ വാടകയ്ക്ക് എടുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു (അംഗങ്ങൾക്ക് ഒരു അതിഥിയെ കൊണ്ടുവരാം, അവർ അവരുടെ മുഴുവൻ ഉത്തരവാദിത്തവും ഏറ്റെടുക്കുന്നിടത്തോളം). മിക്ക മീറ്റിംഗുകളും അംഗങ്ങളല്ലാത്തവർക്കായി തുറന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മീറ്റിംഗ് പ്രവേശന ഫീസ്, വോട്ടിംഗ് പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ, ബോർഡ് സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മത്സരിക്കാനുള്ള കഴിവ്, അംഗങ്ങൾക്ക് മാത്രമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ, വ്യാപാരച്ചരക്കുകൾ എന്നിവയ്ക്കും ഓർഗനൈസേഷനിൽ ആനുകൂല്യങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. അനുബന്ധ ബി‌ഡി‌എസ്‌എം ഗ്രൂപ്പുകൾ‌ നടത്തുന്ന ഇവന്റുകളിലേക്ക് അംഗങ്ങൾ‌ പ്രവേശനം നേടുകയും പ്രാദേശിക ലൈംഗിക കളിപ്പാട്ട ഷോപ്പുകളിലും മറ്റ് അനുബന്ധ ബിസിനസുകളിലും കിഴിവുകൾ നേടുകയും ചെയ്യുന്നു. == ഇതും കാണുക == * [[ഡൊറോത്തി ആലിസൺ]] * [[Patrick Califia]] *[[Feminist sex wars]] ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{official website|http://www.lesbiansexmafia.org/}} * [https://web.archive.org/web/20080306135008/http://www.geocities.com/wikispace/oob.1982b.html Lesbian Sex Mafia Speakout, 1982] {{LGBT in New York}} o6in7ivwy9y6e5xruii722vrm0wllmo 0 485050 4643808 4619968 2026-07-05T13:54:00Z Malikaveedu 16584 4643808 wikitext text/x-wiki {{PU| Stuart Highway}} {{Infobox Australian road | type = highway | road_name = സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ <br> Stuart Highway | state = nt | state2 = sa | image = Sunset along Hwy A87 N into the Red Centre - (13113070625).jpg | caption = സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ദൂരെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഹൈവേ | location = StuartHighway.png | loc_caption = ഓസ്ട്രേലിയയുടെ ഭൂപടം (ടാസ്മാനിയ ഒഴികെയുള്ളത്), സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ ചുവന്ന നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. | est = | length = 2834 | route = *{{AUshield|N|1}} National Highway&nbsp;1 {{small|(Darwin – Daly Waters; future route A1)}} *{{AUshield|N|87}} National Highway&nbsp;87 {{small|(Daly Waters – NT/SA border; future route A87)}} *{{AUshield|N|A87}} National Highway&nbsp;A87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | former = {{AUshield|N|87}} National Route 87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | coordinates_a ={{coord|-12.4546|130.8392|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (northern end)}} | coordinates_b ={{coord|-32.4802|137.7529|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (southern end)}} | direction_a = North | end_a = ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്, {{small|[[Darwin, Northern Territory|ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]}} | exits = *{{AUshield|N|1}} [[Victoria Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|1}} [[Carpentaria Highway]] {{small|(National Route&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|80}} [[Buchanan Highway]] {{small|(National Route&nbsp;80)}} *{{AUshield|N|66}} [[Barkly Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;66)}} | direction_b = South | end_b = {{AUshield|N|A1}} [[Princes Highway]] / [[Eyre Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;A1), [[Port Augusta, South Australia]]}} | through = {{NTcity|Katherine|Daly Waters|Tennant Creek|Alice Springs}}, {{SAcity|Coober Pedy}} }} [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ പ്രധാന [[ദേശീയപാത|ഹൈവേകളിലൊന്നാണ്]] '''സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ'''. [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]യിലെ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] മുതൽ [[Tennant Creek |ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] വരെ നീളുന്ന ഈ പാതയ്ക്ക് ഏകദേശം 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) നീളമുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] [[Highway 1 (Australia)|ഹൈവേ 1]] ന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ് ഇതിന്റെ വടക്കും തെക്കും ഭാഗങ്ങൾ. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] മധ്യഭാഗത്തേക്കുള്ള പ്രധാന വടക്ക്-തെക്ക് പാതയായ ഹൈവേയെ "ദ ട്രാക്ക്" എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ]] കടന്ന് തെക്കുനിന്ന് വടക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ച ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ വംശജനായ [[Scotland|സ്കോട്ടിഷ്]] പര്യവേക്ഷകൻ [[John McDouall Stuart|ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ടിന്റെ]] പേരിലാണ് ഈ ഹൈവേ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>''Exploring the Stuart Highway: further than the eye can see'', 1997, p. 6</ref> സ്റ്റുവർട്ട് കടന്നു പോയ വഴി ഈ ഹൈവേ ഏകദേശം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. == റൂട്ട് വിവരണം == === വിഹഗവീക്ഷണം === [[File:Woomera-warning-sign.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Woomera-warning-sign.JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വൂമെറ നിരോധിത മേഖലയിലൂടെയാണ് ദേശീയപാത കടന്നുപോകുന്നത്]] വടക്കുഭാഗത്ത്, [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]]<nowiki/>നിന്നാരംഭിച്ച് [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി തെക്കുഭാഗത്ത് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] വരെ നീളുന്ന സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ - 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ളതാണ്. [[റോയൽ ഫ്ലൈയിംഗ് ഡോക്ടർ സർവീസ്]] ഹൈവേയെ അടിയന്തര ലാൻഡിംഗ് സ്ട്രിപ്പായി ഉപയോഗിക്കുകയും കൂടാതെ ഹൈവേയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾക്കൂടി ഈ ആവശ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. റോഡിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലീസ് അടച്ചതിനുശേഷം മാത്രം നടക്കുന്ന [[വിമാനം|വിമാനത്തിന്റെ]] ലാൻഡിംഗിനായി ഹൈവേയിലെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുത്ത് തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളതാണ്. ഹൈവേയുടെ ന്യായമായ ദൂരപരിധികളിൽ (സാധാരണയായി 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ)) [[പെട്രോൾ|പെട്രോളും]] മറ്റ് അവശ്യ സാധനങ്ങളും സൗകര്യങ്ങളും ([[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ശുചിമുറികൾ മുതലായവ) ലഭ്യമാണ്. ബാക്കിയുള്ള സ്റ്റോപ്പുകളിൽ ചിലത് ഇൻഫർമേഷൻ ബോർഡുകളുള്ള മനോഹരമായ വിശ്രമ സ്ഥലങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. &nbsp; == നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി == [[File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററിയിലെ ബെറിമയിൽ സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ ജംഗ്ഷൻ.]] സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗം [[ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്|ഡാലി സ്ട്രീറ്റിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിന്റെ വിളുമ്പിൽനിന്നാരംഭിച്ച് [[ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സ്|ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സിലെ]] അർനെം ഹൈവേയിലേക്കുള്ള ഇരട്ട പാതയായി തുടരുന്നു. 317 കിലോമീറ്റർ (197 മൈൽ) തെക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കു നീളുന്ന ഹൈവേ, കക്കാഡു ഹൈവേ കടന്ന് [[കാതറിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|കാതറിനിലെ]] വിക്ടോറിയ ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. [[ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്]] പട്ടണത്തിൽവച്ച്, ദേശീയപാത 1 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത 87 ലേക്ക് റൂട്ട് നമ്പർ മാറുന്നു. റോപ്പർ ഹൈവേ, കാർപെന്റാരിയ ഹൈവേ, ബുക്കാനൻ ഹൈവേ എന്നിവയിലൂടെ തെക്കൻ ദിശയിലൂടെ ഏകദേശം 673 കിലോമീറ്റർ (418 മൈൽ) പിന്നിടുന്ന ഹൈവേ [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്|ടെന്നന്റ് ക്രീക്കിലെ]] ബാർക്ലി ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഹൈവേ 508 കിലോമീറ്റർ (316 മൈൽ) തെക്ക് [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിലേക്ക്]] തുടരുകയും പ്ലെന്റി ഹൈവേയിലൂടെ കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് [[മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ച്|മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചുകളിലൂടെ]] കടന്നുപോകുകയും അന്തിമമായി [[കുൽഗേര|കുൽഗേരയുടെ]] തെക്ക് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയ / വടക്കൻ പ്രദേശം അതിർത്തി കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite press release|url=http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|title=Stuart Highway|accessdate=11 April 2008|publisher=Australian Towns, Cities and Highways|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080829032857/http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|archivedate=29 August 2008|df=dmy-all}}</ref> ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബൈസെന്റനറി റോഡ്‌ വർക്ക്‌സ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ ഭാഗമായി 1987 ഫെബ്രുവരിയിൽ മാത്രമാണ് ഈ ഹൈവേ പൂർണമായി അടഞ്ഞുകിടന്നത്. ഈ വിദൂര, വിജന ഹൈവേയുടെ ഭൂരിഭാഗങ്ങളിലും പോലീസ് പട്രോളിംഗ് നടത്തുന്നില്ല എന്നതുപോലെതന്നെ 2006 അവസാനം വരെ പട്ടണങ്ങൾക്കും മറ്റ് ബിൽറ്റ്-അപ്പ് ഏരിയകൾക്കും പുറത്ത് വടക്കൻ പ്രവിശ്യയിൽ മോട്ടോർവാഹനങ്ങൾക്ക് വേഗ പരിധിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വടക്കൻ പ്രദേശത്തെ ജനസംഖ്യയുടെ സിംഹഭാഗവും പാത കടന്നപോകുന്ന [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]] താമസിക്കുന്നില്ല. == തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ == [[File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|പോർട്ട് അഗസ്റ്റ വെസ്റ്റിൽ ഹൈവേയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തെ സൂചനാ ഫലകം.]] [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] / [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]] അതിർത്തിയിൽ റൂട്ട് നമ്പർ 87 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത A87 എന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു. സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ വിദൂര വടക്കൻ മേഖലയിലൂടെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] നയിക്കുന്നു. യാത്രികർക്കു നിയന്ത്രണങ്ങളുള്ള വൂമറ എന്ന നിരോധിത പ്രദേശത്തിലൂടെയാണ് ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നത്. ഹൈവേ തെക്ക്-കിഴക്കായി [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിലേക്ക്]] തുടരുന്നു. == ചരിത്രം == === പശ്ചാത്തലം === 1861–1862 ൽ [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയൻ]] ഭൂപ്രദേശം തെക്കു ദിശയിൽനിന്ന് വടക്കൻ ദിശയിലേയ്ക്കു സഞ്ചരിച്ച് [[ഭൂഖണ്ഡം|ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ]] മധ്യഭാഗത്തുകൂടി മടങ്ങുന്നതിനുള്ള ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ പര്യവേഷണത്തിന് [[ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ട്|ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട്]] എന്ന വ്യക്തി നേതൃത്വം നൽകി. 1871-72 ൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ ഓവർലാന്റ് [[കമ്പിത്തപാൽ]] ലൈൻ ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട് പര്യവേക്ഷണം നടത്തിയ അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെത്തന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article49592359|title=Up North: Highway of the Past and Future|last=Brownrigg|first=Blake|date=25 August 1950|location=New South Wales, Australia|page=4|via=[[NLA Trove|Trove]] (National Library of Australia)|newspaper=[[Barrier Miner]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] മുതൽ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] വരെയുള്ള പ്രധാന റോഡും സമാനമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article207754489|title=Minerals in the Macdonnell Ranges|last=|first=|date=5 October 1888|location=South Australia|edition=Second|page=4|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[The Express And Telegraph]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[കമ്പിത്തപാൽ]] വകുപ്പു സ്ഥാപിച്ച മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ക്രമേണ ഒരു പാതകൂടി വികസിക്കുകയും 1888 ആയപ്പോഴേക്കും [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിനും]] [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനുമിടയിലുള്ള]] ഒരു പ്രധാന പാതയായി ഇത് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതുവഴി സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്ക് പാതയിലെ നിരവധി [[കിണർ|കിണറുകൾ]] അക്കാലത്ത് ദാഹജലം നൽകിയിരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ ഇവ വറ്റി വരണ്ടുപോകുകയോ മൃഗങ്ങൾ ചത്തുവീണ് മലിനീകരിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പാതയിലെ ഏകദേശം 144 മൈൽ (232 കിലോമീറ്റർ) വരെ യാത്രികർക്ക് ജലം ലഭ്യമല്ലായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4225815|title=Correspondence|last=|first=|date=7 April 1899|location=Northern Territory, Australia|page=3|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[Northern Territory Times And Gazette]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> 1920 കളിൽ മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾ ഈ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുവാനാരംഭിച്ചു. അതേസമയം ഈ പാത ഒരുവിധം സഞ്ചാരയോഗ്യമായിരുന്നുവെങ്കിലും പാതയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ‌ മണൽനിറഞ്ഞതും‌, ചതുപ്പുനിലമുള്ളതും, ശൈത്യകാലത്ത്‌ പാതയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഒഴുകിപ്പോകുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇത്‌ പാറക്കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ്‌ പരുക്കനായതോ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article164849404 |title=Overland Motor Race |newspaper=[[The Observer (Adelaide)|Observer]] |location=South Australia |date=23 August 1924 |accessdate=29 March 2017 |page=26 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140713860 |title=Notes and Notices |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=6 June 1925 |accessdate=29 March 2017 |page=46 |via=National Library of Australia |quote=The road from Katherine to Darwin was very bad, and their motor-car was bogged many times.}}</ref> ഏതാനും [[നദി|അരുവികൾ]] മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായിരുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ]] വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള പാത താരതമ്യേന നല്ല അവസ്ഥയിലായിരുന്നതിനാൽ, ഈ ഭാഗങ്ങളിലൂടെ യാത്രികർക്ക് മണിക്കൂറിൽ 50 മൈൽ വരെ (മണിക്കൂറിൽ 80 കിലോമീറ്റർ) വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കാനാകുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article168275496 |title=Notes on Central Australia: A Drought-stricken Region |first=C. T. |last=Madigan |newspaper=Observer |location=South Australia |date=17 December 1927 |accessdate=7 April 2017 |page=21 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == ദേശീയപാത ആസൂത്രണവും നിർമ്മാണവും == [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ]] ഊറ്റമായ തുടക്കത്തോടെ രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്കുള്ള വിതരണ റോഡുകൾ ഫെഡറൽ സർക്കാർ അതീവ നിർണായകമായി കണക്കാക്കി.<ref name="history of road and rail">{{cite web|title=A History of Australian Road and Rail|url=http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|publisher=Department of Infrastructure and Transport, Australian Government|accessdate=18 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317003455/http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|archivedate=17 March 2012|format=PDF}}</ref><ref name="year book 1974">{{cite web|title=History Of Roads In Australia|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/2e904c15091c39a5ca2569de0028b416?OpenDocument|work=1301.0 - Year Book Australia, 1974|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|accessdate=18 March 2017|date=25 January 1974}}</ref> [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]], [[ബേർഡം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ റെയിൽപ്പാതകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒരു മധ്യ വടക്ക്-തെക്ക് ഹൈവേ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെടുകയും 1940 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇതിന്റെ സർവേ നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="rush job">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131422663 |title=Rush Job On Highway |newspaper=[[The News (Adelaide)|The News]] |location=South Australia |date=24 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=4 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പാതയുടെ നിർമ്മാണ പൂർത്തീകരണം ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായി ദേശീയപാതാ നിർമ്മാണത്തിന്റെ ചുമതല മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രധാന റോഡ് വകുപ്പുകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചു നൽകി.<ref name="Engineers Show The World" /> &nbsp;91 മൈൽ (146 കിലോമീറ്റർ) വരുന്ന ഈ പാതയുടെ വടക്കൻ ഭാഗം [[ന്യൂ സൗത്ത് വെയ്ൽസ്|ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസിനും]] &nbsp;90 മൈൽ (145 കിലോമീറ്റർ) നീളംവരുന്ന മധ്യഭാഗം [[ക്വീൻസ്‌ലാൻഡ്|ക്വീൻസ്‌ലാന്റിനും]] 131 മൈൽ (211 കിലോമീറ്റർ) നീളമുള്ള തെക്കു ഭാഗം തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ നിർമ്മിക്കുവാനും ധാരണയായി.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49468034 |title=New All Weather Highway |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=20 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article184539592 |title=Queensland Section of Inland Road Well Up to Schedule |newspaper=[[Telegraph (Brisbane)|The Telegraph]] |location=Queensland, Australia |date=1 November 1940 |accessdate=10 April 2017 |page=3 |edition=City Final |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1940 ഡിസംബറോടെ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]-ബേർ‌ഡം പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയാക്കുകയും മിക്കപ്പോഴും മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസം നേരിട്ടിരുന്ന ഈ പാത കനത്ത സൈനിക ഗതാഗതം നേരിടാൻ‌ കഴിയുന്നതും എല്ലാ കാലാവസ്ഥക്കും അനുയോജ്യമായ നിലയിൽ നവീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49471430 |title=Answer to Correspondent |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=3 January 1941 |accessdate=10 April 2017 |page=10 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref name="history of road and rail" /><ref name="year book 1974" /> 306 മൈൽ (492 കിലോമീറ്റർ) നീളത്തിലുള്ള ഈ ഹൈവേ 90 ദിവസത്തിനുള്ളിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിലായി 11 മൈൽ (18 കിലോമീറ്റർ) ദൂരത്തിൽ പാത നിർമ്മിക്കുകയും അത് ഒരു ലോക റെക്കോർഡായി അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="Engineers Show The World">{{cite news |title=Engineers Show The World |date=15 February 1941 |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |page=9 |accessdate=10 April 2017 |url=http://nla.gov.au/nla.news-article17730828 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> റെയിൽ‌വേയുമായി ഇരുവശത്തും &nbsp;ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഈ പുതിയ പാത ‘ഡാർ‌വിൻസ് ഐസൊലേഷൻ’ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആഘാതം കുറച്ചു. മഴക്കാലത്തുടനീളം റോഡ് തുറന്നുകിടക്കുന്നതിനാൽ സൈനിക ഉപകരണങ്ങളുമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന സൈനികർക്ക് ഇതുവഴി വേഗത്തിലും കാര്യക്ഷമമായും സഞ്ചരിക്കാൻ സാധിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article142429150 |title=Australia's "Great North Road": New Highway Has Romance and Strategic Importance |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=10 May 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=12 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1941 മാർച്ചോടെ സൈനിക അധികാരികൾ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]- ബേർ‌ഡം റോഡ് [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിലേക്ക്]] നീട്ടണമെന്ന് വാദിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140437736 |title=Link All States |newspaper=[[Newcastle Morning Herald And Miners' Advocate]] |location=New South Wales, Australia |date=12 March 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> [[മൺ‌സൂൺ|മഴക്കാലത്ത്]], ബേർ‌ഡമിനു വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള റോഡ് തീരെ സഞ്ചാരയോഗ്യമല്ലായിരുന്നു. അതിനർത്ഥം [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനുമായി]] ആകെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നത് ഒരു ഒറ്റവരി റെയിൽ‌വേ പാത മാത്രമായിരുന്നു. അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള ശ്രമത്തന്റെ ഭാഗമായി 1941 ഒക്ടോബറോടെ നിർമ്മാണം അതിവേഗത്തിൽ നടന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article8209875 |title=New Roads are Spanning a Continent |newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Victoria, Australia |date=11 October 1941 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |department=Week-end Magazine |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1942 ജൂലൈയിൽ‌ പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയായിരുന്നെങ്കിലും ചില വിഭാഗങ്ങൾ ബിറ്റുമെനൈസ് ചെയ്യാൻ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article47340926 |title=North–South Road |newspaper=[[The West Australian]] |location=Western Australia |date=23 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=3 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article11987346 |title=The Mne and the Road |newspaper=The Argus |location=Victoria, Australia |date=25 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article76109972 |title=Alice Springs, Darwin Road |newspaper=[[The Central Queensland Herald]] |location=Queensland, Australia |date=3 September 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=17 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == വേഗപരിധി == 2007 ജനുവരി 1 ന് മുമ്പ് വടക്കൻ പ്രദേശത്ത് ഒരു കൃത്യമായ വേഗത പരിധി നിയമം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ചില റോഡ് വിഭാഗങ്ങളിൽ പരമാവധി വേഗപരിധി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ബോർഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ട്. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഡ്രൈവർമാർക്ക് സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി സുരക്ഷിതമായ ഒരു വേഗതയിൽ വാഹനമോടിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|title=Road Users' Handbook|last=|first=|publisher=|year=|isbn=0-7245-4869-6|location=|page=59|pages=|chapter=Section 3 The Driving Rules|format=PDF|accessdate=11 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060519231052/http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|archive-date=19 May 2006|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> അതിനാൽ, സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗത്തിന് വേഗ പരിധി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു. നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾക്ക് സമാനമായി &nbsp;2007 ജനുവരി 1 മുതൽ പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടു. പരിഷ്കരിച്ച [[ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ|ട്രാഫിക് നിയമത്തിൽ]] എല്ലാ പാതകളിലും വേഗ പരിധി ഏർപ്പെടുത്തുക (സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ പോലുള്ള പ്രധാന ഹൈവേകളിൽ മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ അല്ലെങ്കിൽ മണിക്കൂറിൽ 81 മൈൽ), &nbsp;അനിയന്ത്രിതമായ വേഗതയ്ക്ക് പിഴകൾ ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2006/s1780096.htm |title=Speed limits to be introduced on NT open roads |accessdate=5 January 2007 |date=2 November 2006 |work=[[7:30 Report]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200701/s1820468.htm |title=Motorists caught breaking new speed limit |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] |accessdate=5 January 2007 |date=2 January 2007 }}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയ്ക്കും]] വടക്കൻ ടെറിട്ടറി അതിർത്തിക്കുമിടയിലുള്ള ബിൽറ്റ്-അപ്പ് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയൻ വിഭാഗം മണിക്കൂറിൽ 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) എന്ന വേഗപരിധി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനും]] [[ബാരോ ക്രീക്ക്|ബാരോ ക്രീക്കിനുമിടയിലുള്ള]] 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ള പ്രദേശത്ത് 2014 ഫെബ്രുവരി 1 മുതൽ ഓപ്പൺ സ്പീഡ് പരിധിയിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള ഒരു പരീക്ഷണ കാലയളവ് [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററി]] സർക്കാർ 2013 ഒക്ടോബറിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/state-politics/open-speed-limit-on-trial-and-under-fire/story-e6frgczx-1226740568229 |title=Open speed limit on trial and under fire|publisher=[[The Australian]] |accessdate=13 December 2013|date=16 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/2014-01-17/nt-docs-decry-speed-limit-trial-on-stuart-highway/5204898 |title=Peak medical bodies unite to condemn Northern Territory trial of unlimited road speeds|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] |accessdate=27 January 2014 |date=17 January 2014}}</ref> പരീക്ഷണ കാലാവധി അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം 2015 സെപ്റ്റംബറിൽ ഹൈവേയുടെ 276 കിലോമീറ്റർ (171 മൈൽ) ഭാഗത്തുകൂടിയുള്ള വേഗ പരിധി ശാശ്വതമായി എടുത്തുകളഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|title=NT speed limits permanently derestricted|last=Charlwood|first=Sam|date=3 September 2015|work=Drive|publisher=Fairfax Media|accessdate=2016-01-18|location=Sydney|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324230602/http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|url-status=dead}}</ref> നവംബർ 2016 വരെ, വേഗത പരിധി പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ഇപ്പോൾ പരമാവധി വേഗത മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ (81 മൈൽ) ആയി നിജപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence|title=NT restricts speed despite evidence|last=Hinchliffe|first=Mark|date=3 November 2016|publisher=Motorbike Rider|accessdate=2016-12-04|location=Australia|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114041531/http://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence/|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{RL}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{commons category-inline|Stuart Highway}} * [http://travography.com/stuart_hwy/ Driving Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807204141/http://travography.com/stuart_hwy/ |date=2020-08-07 }} by Roderick Eime * [https://web.archive.org/web/20070706052603/http://www.travelnt.com/en/experience/driving/explorers-way.htm Explorers Way] Drive from Adelaide to Darwin {{Coord|-22.8580|133.4632|dim:3000000_region:AU|display=title|name=Stuart Highway}} [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഡാർവിനിലെ (നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി) പാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൗത്ത് ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആലീസ് സ്പ്രിങ്സിലെ ഗതാഗതം]] [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] gep7yr87xm3u2wn46x23uzjonsr8bec 4643809 4643808 2026-07-05T14:00:28Z Malikaveedu 16584 4643809 wikitext text/x-wiki {{PU| Stuart Highway}} {{Infobox Australian road | type = highway | road_name = സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ <br> Stuart Highway | state = nt | state2 = sa | image = Sunset along Hwy A87 N into the Red Centre - (13113070625).jpg | caption = സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ദൂരെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഹൈവേ | location = StuartHighway.png | loc_caption = ഓസ്ട്രേലിയയുടെ ഭൂപടം (ടാസ്മാനിയ ഒഴികെയുള്ളത്), സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ ചുവന്ന നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. | est = | length = 2834 | route = *{{AUshield|N|1}} National Highway&nbsp;1 {{small|(Darwin – Daly Waters; future route A1)}} *{{AUshield|N|87}} National Highway&nbsp;87 {{small|(Daly Waters – NT/SA border; future route A87)}} *{{AUshield|N|A87}} National Highway&nbsp;A87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | former = {{AUshield|N|87}} National Route 87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | coordinates_a ={{coord|-12.4546|130.8392|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (northern end)}} | coordinates_b ={{coord|-32.4802|137.7529|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (southern end)}} | direction_a = North | end_a = ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്, {{small|[[Darwin, Northern Territory|ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]}} | exits = *{{AUshield|N|1}} [[Victoria Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|1}} [[Carpentaria Highway]] {{small|(National Route&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|80}} [[Buchanan Highway]] {{small|(National Route&nbsp;80)}} *{{AUshield|N|66}} [[Barkly Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;66)}} | direction_b = South | end_b = {{AUshield|N|A1}} [[Princes Highway]] / [[Eyre Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;A1), [[Port Augusta, South Australia]]}} | through = {{NTcity|Katherine|Daly Waters|Tennant Creek|Alice Springs}}, {{SAcity|Coober Pedy}} }} [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ പ്രധാന [[ദേശീയപാത|ഹൈവേകളിലൊന്നാണ്]] '''സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ'''. [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]യിലെ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] മുതൽ [[Tennant Creek |ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] വരെ നീളുന്ന ഈ പാതയ്ക്ക് ഏകദേശം 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) നീളമുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] [[Highway 1 (Australia)|ഹൈവേ 1]] ന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ് ഇതിന്റെ വടക്കും തെക്കും ഭാഗങ്ങൾ. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] മധ്യഭാഗത്തേക്കുള്ള പ്രധാന വടക്ക്-തെക്ക് പാതയായ ഹൈവേയെ "ദ ട്രാക്ക്" എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ]] കടന്ന് തെക്കുനിന്ന് വടക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ച ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ വംശജനായ [[Scotland|സ്കോട്ടിഷ്]] പര്യവേക്ഷകൻ [[John McDouall Stuart|ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ടിന്റെ]] പേരിലാണ് ഈ ഹൈവേ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>''Exploring the Stuart Highway: further than the eye can see'', 1997, p. 6</ref> സ്റ്റുവർട്ട് കടന്നു പോയ വഴി ഈ ഹൈവേ ഏകദേശം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. == റൂട്ട് വിവരണം == === വിഹഗവീക്ഷണം === [[File:Woomera-warning-sign.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Woomera-warning-sign.JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വൂമെറ നിരോധിത മേഖലയിലൂടെയാണ് ദേശീയപാത കടന്നുപോകുന്നത്]] വടക്കൻ ദിശയിൽ, [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]]<nowiki/>നിന്നാരംഭിച്ച് [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി തെക്കുഭാഗത്ത് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] വരെ നീളുന്ന സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ - 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ളതാണ്. [[റോയൽ ഫ്ലൈയിംഗ് ഡോക്ടർ സർവീസ്]] ഹൈവേയെ അടിയന്തര ലാൻഡിംഗ് സ്ട്രിപ്പായി ഉപയോഗിക്കുകയും കൂടാതെ ഹൈവേയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾക്കൂടി ഈ ആവശ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. റോഡിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലീസ് അടച്ചതിനുശേഷം മാത്രം നടക്കുന്ന [[വിമാനം|വിമാനത്തിന്റെ]] ലാൻഡിംഗിനായി ഹൈവേയിലെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുത്ത് തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളതാണ്. ഹൈവേയുടെ ന്യായമായ ദൂരപരിധികളിൽ (സാധാരണയായി 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ)) [[പെട്രോൾ|പെട്രോളും]] മറ്റ് അവശ്യ സാധനങ്ങളും സൗകര്യങ്ങളും ([[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ശുചിമുറികൾ മുതലായവ) ലഭ്യമാണ്. ബാക്കിയുള്ള സ്റ്റോപ്പുകളിൽ ചിലത് ഇൻഫർമേഷൻ ബോർഡുകളുള്ള മനോഹരമായ വിശ്രമ സ്ഥലങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. &nbsp; == നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി == [[File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററിയിലെ ബെറിമയിൽ സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ ജംഗ്ഷൻ.]] സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗം [[ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്|ഡാലി സ്ട്രീറ്റിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിന്റെ വിളുമ്പിൽനിന്നാരംഭിച്ച് [[ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സ്|ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സിലെ]] അർനെം ഹൈവേയിലേക്കുള്ള ഇരട്ട പാതയായി തുടരുന്നു. 317 കിലോമീറ്റർ (197 മൈൽ) തെക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കു നീളുന്ന ഹൈവേ, കക്കാഡു ഹൈവേ കടന്ന് [[കാതറിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|കാതറിനിലെ]] വിക്ടോറിയ ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. [[ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്]] പട്ടണത്തിൽവച്ച്, ദേശീയപാത 1 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത 87 ലേക്ക് റൂട്ട് നമ്പർ മാറുന്നു. റോപ്പർ ഹൈവേ, കാർപെന്റാരിയ ഹൈവേ, ബുക്കാനൻ ഹൈവേ എന്നിവയിലൂടെ തെക്കൻ ദിശയിലൂടെ ഏകദേശം 673 കിലോമീറ്റർ (418 മൈൽ) പിന്നിടുന്ന ഹൈവേ [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്|ടെന്നന്റ് ക്രീക്കിലെ]] ബാർക്ലി ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഹൈവേ 508 കിലോമീറ്റർ (316 മൈൽ) തെക്ക് [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിലേക്ക്]] തുടരുകയും പ്ലെന്റി ഹൈവേയിലൂടെ കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് [[മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ച്|മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചുകളിലൂടെ]] കടന്നുപോകുകയും അന്തിമമായി [[കുൽഗേര|കുൽഗേരയുടെ]] തെക്ക് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയ / വടക്കൻ പ്രദേശം അതിർത്തി കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite press release|url=http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|title=Stuart Highway|accessdate=11 April 2008|publisher=Australian Towns, Cities and Highways|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080829032857/http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|archivedate=29 August 2008|df=dmy-all}}</ref> ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബൈസെന്റനറി റോഡ്‌ വർക്ക്‌സ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ ഭാഗമായി 1987 ഫെബ്രുവരിയിൽ മാത്രമാണ് ഈ ഹൈവേ പൂർണമായി അടഞ്ഞുകിടന്നത്. ഈ വിദൂര, വിജന ഹൈവേയുടെ ഭൂരിഭാഗങ്ങളിലും പോലീസ് പട്രോളിംഗ് നടത്തുന്നില്ല എന്നതുപോലെതന്നെ 2006 അവസാനം വരെ പട്ടണങ്ങൾക്കും മറ്റ് ബിൽറ്റ്-അപ്പ് ഏരിയകൾക്കും പുറത്ത് വടക്കൻ പ്രവിശ്യയിൽ മോട്ടോർവാഹനങ്ങൾക്ക് വേഗ പരിധിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വടക്കൻ പ്രദേശത്തെ ജനസംഖ്യയുടെ സിംഹഭാഗവും പാത കടന്നപോകുന്ന [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]] താമസിക്കുന്നില്ല. == തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ == [[File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|പോർട്ട് അഗസ്റ്റ വെസ്റ്റിൽ ഹൈവേയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തെ സൂചനാ ഫലകം.]] [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] / [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]] അതിർത്തിയിൽ റൂട്ട് നമ്പർ 87 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത A87 എന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു. സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ വിദൂര വടക്കൻ മേഖലയിലൂടെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] നയിക്കുന്നു. യാത്രികർക്കു നിയന്ത്രണങ്ങളുള്ള വൂമറ എന്ന നിരോധിത പ്രദേശത്തിലൂടെയാണ് ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നത്. ഹൈവേ തെക്ക്-കിഴക്കായി [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിലേക്ക്]] തുടരുന്നു. == ചരിത്രം == === പശ്ചാത്തലം === 1861–1862 ൽ [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയൻ]] ഭൂപ്രദേശം തെക്കു ദിശയിൽനിന്ന് വടക്കൻ ദിശയിലേയ്ക്കു സഞ്ചരിച്ച് [[ഭൂഖണ്ഡം|ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ]] മധ്യഭാഗത്തുകൂടി മടങ്ങുന്നതിനുള്ള ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ പര്യവേഷണത്തിന് [[ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ട്|ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട്]] എന്ന വ്യക്തി നേതൃത്വം നൽകി. 1871-72 ൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ ഓവർലാന്റ് [[കമ്പിത്തപാൽ]] ലൈൻ ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട് പര്യവേക്ഷണം നടത്തിയ അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെത്തന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article49592359|title=Up North: Highway of the Past and Future|last=Brownrigg|first=Blake|date=25 August 1950|location=New South Wales, Australia|page=4|via=[[NLA Trove|Trove]] (National Library of Australia)|newspaper=[[Barrier Miner]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] മുതൽ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] വരെയുള്ള പ്രധാന റോഡും സമാനമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article207754489|title=Minerals in the Macdonnell Ranges|last=|first=|date=5 October 1888|location=South Australia|edition=Second|page=4|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[The Express And Telegraph]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[കമ്പിത്തപാൽ]] വകുപ്പു സ്ഥാപിച്ച മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ക്രമേണ ഒരു പാതകൂടി വികസിക്കുകയും 1888 ആയപ്പോഴേക്കും [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിനും]] [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനുമിടയിലുള്ള]] ഒരു പ്രധാന പാതയായി ഇത് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതുവഴി സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്ക് പാതയിലെ നിരവധി [[കിണർ|കിണറുകൾ]] അക്കാലത്ത് ദാഹജലം നൽകിയിരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ ഇവ വറ്റി വരണ്ടുപോകുകയോ മൃഗങ്ങൾ ചത്തുവീണ് മലിനീകരിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പാതയിലെ ഏകദേശം 144 മൈൽ (232 കിലോമീറ്റർ) വരെ യാത്രികർക്ക് ജലം ലഭ്യമല്ലായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4225815|title=Correspondence|last=|first=|date=7 April 1899|location=Northern Territory, Australia|page=3|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[Northern Territory Times And Gazette]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> 1920 കളിൽ മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾ ഈ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുവാനാരംഭിച്ചു. അതേസമയം ഈ പാത ഒരുവിധം സഞ്ചാരയോഗ്യമായിരുന്നുവെങ്കിലും പാതയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ‌ മണൽനിറഞ്ഞതും‌, ചതുപ്പുനിലമുള്ളതും, ശൈത്യകാലത്ത്‌ പാതയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഒഴുകിപ്പോകുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇത്‌ പാറക്കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ്‌ പരുക്കനായതോ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article164849404 |title=Overland Motor Race |newspaper=[[The Observer (Adelaide)|Observer]] |location=South Australia |date=23 August 1924 |accessdate=29 March 2017 |page=26 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140713860 |title=Notes and Notices |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=6 June 1925 |accessdate=29 March 2017 |page=46 |via=National Library of Australia |quote=The road from Katherine to Darwin was very bad, and their motor-car was bogged many times.}}</ref> ഏതാനും [[നദി|അരുവികൾ]] മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായിരുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ]] വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള പാത താരതമ്യേന നല്ല അവസ്ഥയിലായിരുന്നതിനാൽ, ഈ ഭാഗങ്ങളിലൂടെ യാത്രികർക്ക് മണിക്കൂറിൽ 50 മൈൽ വരെ (മണിക്കൂറിൽ 80 കിലോമീറ്റർ) വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കാനാകുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article168275496 |title=Notes on Central Australia: A Drought-stricken Region |first=C. T. |last=Madigan |newspaper=Observer |location=South Australia |date=17 December 1927 |accessdate=7 April 2017 |page=21 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == ദേശീയപാത ആസൂത്രണവും നിർമ്മാണവും == [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ]] ഊറ്റമായ തുടക്കത്തോടെ രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്കുള്ള വിതരണ റോഡുകൾ ഫെഡറൽ സർക്കാർ അതീവ നിർണായകമായി കണക്കാക്കി.<ref name="history of road and rail">{{cite web|title=A History of Australian Road and Rail|url=http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|publisher=Department of Infrastructure and Transport, Australian Government|accessdate=18 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317003455/http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|archivedate=17 March 2012|format=PDF}}</ref><ref name="year book 1974">{{cite web|title=History Of Roads In Australia|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/2e904c15091c39a5ca2569de0028b416?OpenDocument|work=1301.0 - Year Book Australia, 1974|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|accessdate=18 March 2017|date=25 January 1974}}</ref> [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]], [[ബേർഡം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ റെയിൽപ്പാതകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒരു മധ്യ വടക്ക്-തെക്ക് ഹൈവേ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെടുകയും 1940 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇതിന്റെ സർവേ നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="rush job">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131422663 |title=Rush Job On Highway |newspaper=[[The News (Adelaide)|The News]] |location=South Australia |date=24 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=4 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പാതയുടെ നിർമ്മാണ പൂർത്തീകരണം ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായി ദേശീയപാതാ നിർമ്മാണത്തിന്റെ ചുമതല മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രധാന റോഡ് വകുപ്പുകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചു നൽകി.<ref name="Engineers Show The World" /> &nbsp;91 മൈൽ (146 കിലോമീറ്റർ) വരുന്ന ഈ പാതയുടെ വടക്കൻ ഭാഗം [[ന്യൂ സൗത്ത് വെയ്ൽസ്|ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസിനും]] &nbsp;90 മൈൽ (145 കിലോമീറ്റർ) നീളംവരുന്ന മധ്യഭാഗം [[ക്വീൻസ്‌ലാൻഡ്|ക്വീൻസ്‌ലാന്റിനും]] 131 മൈൽ (211 കിലോമീറ്റർ) നീളമുള്ള തെക്കു ഭാഗം തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ നിർമ്മിക്കുവാനും ധാരണയായി.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49468034 |title=New All Weather Highway |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=20 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article184539592 |title=Queensland Section of Inland Road Well Up to Schedule |newspaper=[[Telegraph (Brisbane)|The Telegraph]] |location=Queensland, Australia |date=1 November 1940 |accessdate=10 April 2017 |page=3 |edition=City Final |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1940 ഡിസംബറോടെ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]-ബേർ‌ഡം പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയാക്കുകയും മിക്കപ്പോഴും മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസം നേരിട്ടിരുന്ന ഈ പാത കനത്ത സൈനിക ഗതാഗതം നേരിടാൻ‌ കഴിയുന്നതും എല്ലാ കാലാവസ്ഥക്കും അനുയോജ്യമായ നിലയിൽ നവീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49471430 |title=Answer to Correspondent |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=3 January 1941 |accessdate=10 April 2017 |page=10 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref name="history of road and rail" /><ref name="year book 1974" /> 306 മൈൽ (492 കിലോമീറ്റർ) നീളത്തിലുള്ള ഈ ഹൈവേ 90 ദിവസത്തിനുള്ളിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിലായി 11 മൈൽ (18 കിലോമീറ്റർ) ദൂരത്തിൽ പാത നിർമ്മിക്കുകയും അത് ഒരു ലോക റെക്കോർഡായി അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="Engineers Show The World">{{cite news |title=Engineers Show The World |date=15 February 1941 |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |page=9 |accessdate=10 April 2017 |url=http://nla.gov.au/nla.news-article17730828 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> റെയിൽ‌വേയുമായി ഇരുവശത്തും &nbsp;ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഈ പുതിയ പാത ‘ഡാർ‌വിൻസ് ഐസൊലേഷൻ’ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആഘാതം കുറച്ചു. മഴക്കാലത്തുടനീളം റോഡ് തുറന്നുകിടക്കുന്നതിനാൽ സൈനിക ഉപകരണങ്ങളുമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന സൈനികർക്ക് ഇതുവഴി വേഗത്തിലും കാര്യക്ഷമമായും സഞ്ചരിക്കാൻ സാധിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article142429150 |title=Australia's "Great North Road": New Highway Has Romance and Strategic Importance |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=10 May 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=12 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1941 മാർച്ചോടെ സൈനിക അധികാരികൾ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]- ബേർ‌ഡം റോഡ് [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിലേക്ക്]] നീട്ടണമെന്ന് വാദിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140437736 |title=Link All States |newspaper=[[Newcastle Morning Herald And Miners' Advocate]] |location=New South Wales, Australia |date=12 March 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> [[മൺ‌സൂൺ|മഴക്കാലത്ത്]], ബേർ‌ഡമിനു വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള റോഡ് തീരെ സഞ്ചാരയോഗ്യമല്ലായിരുന്നു. അതിനർത്ഥം [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനുമായി]] ആകെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നത് ഒരു ഒറ്റവരി റെയിൽ‌വേ പാത മാത്രമായിരുന്നു. അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള ശ്രമത്തന്റെ ഭാഗമായി 1941 ഒക്ടോബറോടെ നിർമ്മാണം അതിവേഗത്തിൽ നടന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article8209875 |title=New Roads are Spanning a Continent |newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Victoria, Australia |date=11 October 1941 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |department=Week-end Magazine |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1942 ജൂലൈയിൽ‌ പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയായിരുന്നെങ്കിലും ചില വിഭാഗങ്ങൾ ബിറ്റുമെനൈസ് ചെയ്യാൻ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article47340926 |title=North–South Road |newspaper=[[The West Australian]] |location=Western Australia |date=23 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=3 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article11987346 |title=The Mne and the Road |newspaper=The Argus |location=Victoria, Australia |date=25 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article76109972 |title=Alice Springs, Darwin Road |newspaper=[[The Central Queensland Herald]] |location=Queensland, Australia |date=3 September 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=17 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == വേഗപരിധി == 2007 ജനുവരി 1 ന് മുമ്പ് വടക്കൻ പ്രദേശത്ത് ഒരു കൃത്യമായ വേഗത പരിധി നിയമം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ചില റോഡ് വിഭാഗങ്ങളിൽ പരമാവധി വേഗപരിധി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ബോർഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ട്. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഡ്രൈവർമാർക്ക് സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി സുരക്ഷിതമായ ഒരു വേഗതയിൽ വാഹനമോടിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|title=Road Users' Handbook|last=|first=|publisher=|year=|isbn=0-7245-4869-6|location=|page=59|pages=|chapter=Section 3 The Driving Rules|format=PDF|accessdate=11 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060519231052/http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|archive-date=19 May 2006|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> അതിനാൽ, സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗത്തിന് വേഗ പരിധി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു. നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾക്ക് സമാനമായി &nbsp;2007 ജനുവരി 1 മുതൽ പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടു. പരിഷ്കരിച്ച [[ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ|ട്രാഫിക് നിയമത്തിൽ]] എല്ലാ പാതകളിലും വേഗ പരിധി ഏർപ്പെടുത്തുക (സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ പോലുള്ള പ്രധാന ഹൈവേകളിൽ മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ അല്ലെങ്കിൽ മണിക്കൂറിൽ 81 മൈൽ), &nbsp;അനിയന്ത്രിതമായ വേഗതയ്ക്ക് പിഴകൾ ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2006/s1780096.htm |title=Speed limits to be introduced on NT open roads |accessdate=5 January 2007 |date=2 November 2006 |work=[[7:30 Report]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200701/s1820468.htm |title=Motorists caught breaking new speed limit |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] |accessdate=5 January 2007 |date=2 January 2007 }}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയ്ക്കും]] വടക്കൻ ടെറിട്ടറി അതിർത്തിക്കുമിടയിലുള്ള ബിൽറ്റ്-അപ്പ് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയൻ വിഭാഗം മണിക്കൂറിൽ 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) എന്ന വേഗപരിധി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനും]] [[ബാരോ ക്രീക്ക്|ബാരോ ക്രീക്കിനുമിടയിലുള്ള]] 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ള പ്രദേശത്ത് 2014 ഫെബ്രുവരി 1 മുതൽ ഓപ്പൺ സ്പീഡ് പരിധിയിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള ഒരു പരീക്ഷണ കാലയളവ് [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററി]] സർക്കാർ 2013 ഒക്ടോബറിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/state-politics/open-speed-limit-on-trial-and-under-fire/story-e6frgczx-1226740568229 |title=Open speed limit on trial and under fire|publisher=[[The Australian]] |accessdate=13 December 2013|date=16 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/2014-01-17/nt-docs-decry-speed-limit-trial-on-stuart-highway/5204898 |title=Peak medical bodies unite to condemn Northern Territory trial of unlimited road speeds|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] |accessdate=27 January 2014 |date=17 January 2014}}</ref> പരീക്ഷണ കാലാവധി അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം 2015 സെപ്റ്റംബറിൽ ഹൈവേയുടെ 276 കിലോമീറ്റർ (171 മൈൽ) ഭാഗത്തുകൂടിയുള്ള വേഗ പരിധി ശാശ്വതമായി എടുത്തുകളഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|title=NT speed limits permanently derestricted|last=Charlwood|first=Sam|date=3 September 2015|work=Drive|publisher=Fairfax Media|accessdate=2016-01-18|location=Sydney|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324230602/http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|url-status=dead}}</ref> നവംബർ 2016 വരെ, വേഗത പരിധി പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ഇപ്പോൾ പരമാവധി വേഗത മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ (81 മൈൽ) ആയി നിജപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence|title=NT restricts speed despite evidence|last=Hinchliffe|first=Mark|date=3 November 2016|publisher=Motorbike Rider|accessdate=2016-12-04|location=Australia|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114041531/http://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence/|url-status=dead}}</ref> == മോട്ടോർ റേസിംഗ് == 1950-കൾ മുതൽ ഹൈവേകളിൽ മോട്ടോർ റേസുകൾ നടത്താൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുകയോ നടത്തുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്..<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article63097244|title=Stuart Highway Race Challenge|newspaper=[[Townsville Daily Bulletin]]|location=Queensland, Australia|date=12 August 1950|access-date=2 June 2017|page=3|via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article217271044|title=2,000-Mile Race?|newspaper=[[Brisbane Telegraph]]|location=Queensland, Australia|date=22 November 1950|access-date=2 June 2017|page=8|via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article52825026|title=Fined For Record Attempt|newspaper=[[The Examiner (Tasmania)]]|location=Tasmania, Australia|date=4 August 1951|access-date=2 June 2017|page=8|via=National Library of Australia}}</ref> ==അവലംബം== {{RL}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{commons category-inline|Stuart Highway}} * [http://travography.com/stuart_hwy/ Driving Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807204141/http://travography.com/stuart_hwy/ |date=2020-08-07 }} by Roderick Eime * [https://web.archive.org/web/20070706052603/http://www.travelnt.com/en/experience/driving/explorers-way.htm Explorers Way] Drive from Adelaide to Darwin {{Coord|-22.8580|133.4632|dim:3000000_region:AU|display=title|name=Stuart Highway}} [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഡാർവിനിലെ (നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി) പാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൗത്ത് ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആലീസ് സ്പ്രിങ്സിലെ ഗതാഗതം]] [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] m955xl1iokqs99cd833bnik980dp82t 4643810 4643809 2026-07-05T14:01:59Z Malikaveedu 16584 4643810 wikitext text/x-wiki {{PU| Stuart Highway}} {{Infobox Australian road | type = highway | road_name = സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ <br> Stuart Highway | state = nt | state2 = sa | image = Sunset along Hwy A87 N into the Red Centre - (13113070625).jpg | caption = സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ദൂരെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഹൈവേ | location = StuartHighway.png | loc_caption = ഓസ്ട്രേലിയയുടെ ഭൂപടം (ടാസ്മാനിയ ഒഴികെയുള്ളത്), സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ ചുവന്ന നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. | est = | length = 2834 | route = *{{AUshield|N|1}} National Highway&nbsp;1 {{small|(Darwin – Daly Waters; future route A1)}} *{{AUshield|N|87}} National Highway&nbsp;87 {{small|(Daly Waters – NT/SA border; future route A87)}} *{{AUshield|N|A87}} National Highway&nbsp;A87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | former = {{AUshield|N|87}} National Route 87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | coordinates_a ={{coord|-12.4546|130.8392|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (northern end)}} | coordinates_b ={{coord|-32.4802|137.7529|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (southern end)}} | direction_a = North | end_a = ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്, {{small|[[Darwin, Northern Territory|ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]}} | exits = *{{AUshield|N|1}} [[Victoria Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|1}} [[Carpentaria Highway]] {{small|(National Route&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|80}} [[Buchanan Highway]] {{small|(National Route&nbsp;80)}} *{{AUshield|N|66}} [[Barkly Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;66)}} | direction_b = South | end_b = {{AUshield|N|A1}} [[Princes Highway]] / [[Eyre Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;A1), [[Port Augusta, South Australia]]}} | through = {{NTcity|കാതറിൻ|ഡാലി വാട്ടേഴ്‌സ്|ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്|ആലിസ് സ്പ്രിംഗ്‌സ്}}, {{SAcity|Coober Pedy}} }} [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ പ്രധാന [[ദേശീയപാത|ഹൈവേകളിലൊന്നാണ്]] '''സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ'''. [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]യിലെ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] മുതൽ [[Tennant Creek |ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] വരെ നീളുന്ന ഈ പാതയ്ക്ക് ഏകദേശം 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) നീളമുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] [[Highway 1 (Australia)|ഹൈവേ 1]] ന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ് ഇതിന്റെ വടക്കും തെക്കും ഭാഗങ്ങൾ. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] മധ്യഭാഗത്തേക്കുള്ള പ്രധാന വടക്ക്-തെക്ക് പാതയായ ഹൈവേയെ "ദ ട്രാക്ക്" എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ]] കടന്ന് തെക്കുനിന്ന് വടക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ച ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ വംശജനായ [[Scotland|സ്കോട്ടിഷ്]] പര്യവേക്ഷകൻ [[John McDouall Stuart|ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ടിന്റെ]] പേരിലാണ് ഈ ഹൈവേ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>''Exploring the Stuart Highway: further than the eye can see'', 1997, p. 6</ref> സ്റ്റുവർട്ട് കടന്നു പോയ വഴി ഈ ഹൈവേ ഏകദേശം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. == റൂട്ട് വിവരണം == === വിഹഗവീക്ഷണം === [[File:Woomera-warning-sign.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Woomera-warning-sign.JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വൂമെറ നിരോധിത മേഖലയിലൂടെയാണ് ദേശീയപാത കടന്നുപോകുന്നത്]] വടക്കൻ ദിശയിൽ, [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]]<nowiki/>നിന്നാരംഭിച്ച് [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി തെക്കുഭാഗത്ത് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] വരെ നീളുന്ന സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ - 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ളതാണ്. [[റോയൽ ഫ്ലൈയിംഗ് ഡോക്ടർ സർവീസ്]] ഹൈവേയെ അടിയന്തര ലാൻഡിംഗ് സ്ട്രിപ്പായി ഉപയോഗിക്കുകയും കൂടാതെ ഹൈവേയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾക്കൂടി ഈ ആവശ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. റോഡിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലീസ് അടച്ചതിനുശേഷം മാത്രം നടക്കുന്ന [[വിമാനം|വിമാനത്തിന്റെ]] ലാൻഡിംഗിനായി ഹൈവേയിലെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുത്ത് തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളതാണ്. ഹൈവേയുടെ ന്യായമായ ദൂരപരിധികളിൽ (സാധാരണയായി 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ)) [[പെട്രോൾ|പെട്രോളും]] മറ്റ് അവശ്യ സാധനങ്ങളും സൗകര്യങ്ങളും ([[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ശുചിമുറികൾ മുതലായവ) ലഭ്യമാണ്. ബാക്കിയുള്ള സ്റ്റോപ്പുകളിൽ ചിലത് ഇൻഫർമേഷൻ ബോർഡുകളുള്ള മനോഹരമായ വിശ്രമ സ്ഥലങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. &nbsp; == നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി == [[File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററിയിലെ ബെറിമയിൽ സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ ജംഗ്ഷൻ.]] സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗം [[ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്|ഡാലി സ്ട്രീറ്റിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിന്റെ വിളുമ്പിൽനിന്നാരംഭിച്ച് [[ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സ്|ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സിലെ]] അർനെം ഹൈവേയിലേക്കുള്ള ഇരട്ട പാതയായി തുടരുന്നു. 317 കിലോമീറ്റർ (197 മൈൽ) തെക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കു നീളുന്ന ഹൈവേ, കക്കാഡു ഹൈവേ കടന്ന് [[കാതറിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|കാതറിനിലെ]] വിക്ടോറിയ ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. [[ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്]] പട്ടണത്തിൽവച്ച്, ദേശീയപാത 1 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത 87 ലേക്ക് റൂട്ട് നമ്പർ മാറുന്നു. റോപ്പർ ഹൈവേ, കാർപെന്റാരിയ ഹൈവേ, ബുക്കാനൻ ഹൈവേ എന്നിവയിലൂടെ തെക്കൻ ദിശയിലൂടെ ഏകദേശം 673 കിലോമീറ്റർ (418 മൈൽ) പിന്നിടുന്ന ഹൈവേ [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്|ടെന്നന്റ് ക്രീക്കിലെ]] ബാർക്ലി ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഹൈവേ 508 കിലോമീറ്റർ (316 മൈൽ) തെക്ക് [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിലേക്ക്]] തുടരുകയും പ്ലെന്റി ഹൈവേയിലൂടെ കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് [[മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ച്|മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചുകളിലൂടെ]] കടന്നുപോകുകയും അന്തിമമായി [[കുൽഗേര|കുൽഗേരയുടെ]] തെക്ക് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയ / വടക്കൻ പ്രദേശം അതിർത്തി കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite press release|url=http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|title=Stuart Highway|accessdate=11 April 2008|publisher=Australian Towns, Cities and Highways|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080829032857/http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|archivedate=29 August 2008|df=dmy-all}}</ref> ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബൈസെന്റനറി റോഡ്‌ വർക്ക്‌സ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ ഭാഗമായി 1987 ഫെബ്രുവരിയിൽ മാത്രമാണ് ഈ ഹൈവേ പൂർണമായി അടഞ്ഞുകിടന്നത്. ഈ വിദൂര, വിജന ഹൈവേയുടെ ഭൂരിഭാഗങ്ങളിലും പോലീസ് പട്രോളിംഗ് നടത്തുന്നില്ല എന്നതുപോലെതന്നെ 2006 അവസാനം വരെ പട്ടണങ്ങൾക്കും മറ്റ് ബിൽറ്റ്-അപ്പ് ഏരിയകൾക്കും പുറത്ത് വടക്കൻ പ്രവിശ്യയിൽ മോട്ടോർവാഹനങ്ങൾക്ക് വേഗ പരിധിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വടക്കൻ പ്രദേശത്തെ ജനസംഖ്യയുടെ സിംഹഭാഗവും പാത കടന്നപോകുന്ന [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]] താമസിക്കുന്നില്ല. == തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ == [[File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|പോർട്ട് അഗസ്റ്റ വെസ്റ്റിൽ ഹൈവേയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തെ സൂചനാ ഫലകം.]] [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] / [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]] അതിർത്തിയിൽ റൂട്ട് നമ്പർ 87 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത A87 എന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു. സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ വിദൂര വടക്കൻ മേഖലയിലൂടെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] നയിക്കുന്നു. യാത്രികർക്കു നിയന്ത്രണങ്ങളുള്ള വൂമറ എന്ന നിരോധിത പ്രദേശത്തിലൂടെയാണ് ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നത്. ഹൈവേ തെക്ക്-കിഴക്കായി [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിലേക്ക്]] തുടരുന്നു. == ചരിത്രം == === പശ്ചാത്തലം === 1861–1862 ൽ [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയൻ]] ഭൂപ്രദേശം തെക്കു ദിശയിൽനിന്ന് വടക്കൻ ദിശയിലേയ്ക്കു സഞ്ചരിച്ച് [[ഭൂഖണ്ഡം|ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ]] മധ്യഭാഗത്തുകൂടി മടങ്ങുന്നതിനുള്ള ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ പര്യവേഷണത്തിന് [[ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ട്|ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട്]] എന്ന വ്യക്തി നേതൃത്വം നൽകി. 1871-72 ൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ ഓവർലാന്റ് [[കമ്പിത്തപാൽ]] ലൈൻ ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട് പര്യവേക്ഷണം നടത്തിയ അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെത്തന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article49592359|title=Up North: Highway of the Past and Future|last=Brownrigg|first=Blake|date=25 August 1950|location=New South Wales, Australia|page=4|via=[[NLA Trove|Trove]] (National Library of Australia)|newspaper=[[Barrier Miner]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] മുതൽ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] വരെയുള്ള പ്രധാന റോഡും സമാനമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article207754489|title=Minerals in the Macdonnell Ranges|last=|first=|date=5 October 1888|location=South Australia|edition=Second|page=4|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[The Express And Telegraph]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[കമ്പിത്തപാൽ]] വകുപ്പു സ്ഥാപിച്ച മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ക്രമേണ ഒരു പാതകൂടി വികസിക്കുകയും 1888 ആയപ്പോഴേക്കും [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിനും]] [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനുമിടയിലുള്ള]] ഒരു പ്രധാന പാതയായി ഇത് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതുവഴി സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്ക് പാതയിലെ നിരവധി [[കിണർ|കിണറുകൾ]] അക്കാലത്ത് ദാഹജലം നൽകിയിരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ ഇവ വറ്റി വരണ്ടുപോകുകയോ മൃഗങ്ങൾ ചത്തുവീണ് മലിനീകരിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പാതയിലെ ഏകദേശം 144 മൈൽ (232 കിലോമീറ്റർ) വരെ യാത്രികർക്ക് ജലം ലഭ്യമല്ലായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4225815|title=Correspondence|last=|first=|date=7 April 1899|location=Northern Territory, Australia|page=3|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[Northern Territory Times And Gazette]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> 1920 കളിൽ മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾ ഈ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുവാനാരംഭിച്ചു. അതേസമയം ഈ പാത ഒരുവിധം സഞ്ചാരയോഗ്യമായിരുന്നുവെങ്കിലും പാതയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ‌ മണൽനിറഞ്ഞതും‌, ചതുപ്പുനിലമുള്ളതും, ശൈത്യകാലത്ത്‌ പാതയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഒഴുകിപ്പോകുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇത്‌ പാറക്കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ്‌ പരുക്കനായതോ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article164849404 |title=Overland Motor Race |newspaper=[[The Observer (Adelaide)|Observer]] |location=South Australia |date=23 August 1924 |accessdate=29 March 2017 |page=26 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140713860 |title=Notes and Notices |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=6 June 1925 |accessdate=29 March 2017 |page=46 |via=National Library of Australia |quote=The road from Katherine to Darwin was very bad, and their motor-car was bogged many times.}}</ref> ഏതാനും [[നദി|അരുവികൾ]] മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായിരുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ]] വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള പാത താരതമ്യേന നല്ല അവസ്ഥയിലായിരുന്നതിനാൽ, ഈ ഭാഗങ്ങളിലൂടെ യാത്രികർക്ക് മണിക്കൂറിൽ 50 മൈൽ വരെ (മണിക്കൂറിൽ 80 കിലോമീറ്റർ) വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കാനാകുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article168275496 |title=Notes on Central Australia: A Drought-stricken Region |first=C. T. |last=Madigan |newspaper=Observer |location=South Australia |date=17 December 1927 |accessdate=7 April 2017 |page=21 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == ദേശീയപാത ആസൂത്രണവും നിർമ്മാണവും == [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ]] ഊറ്റമായ തുടക്കത്തോടെ രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്കുള്ള വിതരണ റോഡുകൾ ഫെഡറൽ സർക്കാർ അതീവ നിർണായകമായി കണക്കാക്കി.<ref name="history of road and rail">{{cite web|title=A History of Australian Road and Rail|url=http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|publisher=Department of Infrastructure and Transport, Australian Government|accessdate=18 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317003455/http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|archivedate=17 March 2012|format=PDF}}</ref><ref name="year book 1974">{{cite web|title=History Of Roads In Australia|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/2e904c15091c39a5ca2569de0028b416?OpenDocument|work=1301.0 - Year Book Australia, 1974|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|accessdate=18 March 2017|date=25 January 1974}}</ref> [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]], [[ബേർഡം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ റെയിൽപ്പാതകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒരു മധ്യ വടക്ക്-തെക്ക് ഹൈവേ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെടുകയും 1940 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇതിന്റെ സർവേ നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="rush job">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131422663 |title=Rush Job On Highway |newspaper=[[The News (Adelaide)|The News]] |location=South Australia |date=24 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=4 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പാതയുടെ നിർമ്മാണ പൂർത്തീകരണം ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായി ദേശീയപാതാ നിർമ്മാണത്തിന്റെ ചുമതല മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രധാന റോഡ് വകുപ്പുകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചു നൽകി.<ref name="Engineers Show The World" /> &nbsp;91 മൈൽ (146 കിലോമീറ്റർ) വരുന്ന ഈ പാതയുടെ വടക്കൻ ഭാഗം [[ന്യൂ സൗത്ത് വെയ്ൽസ്|ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസിനും]] &nbsp;90 മൈൽ (145 കിലോമീറ്റർ) നീളംവരുന്ന മധ്യഭാഗം [[ക്വീൻസ്‌ലാൻഡ്|ക്വീൻസ്‌ലാന്റിനും]] 131 മൈൽ (211 കിലോമീറ്റർ) നീളമുള്ള തെക്കു ഭാഗം തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ നിർമ്മിക്കുവാനും ധാരണയായി.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49468034 |title=New All Weather Highway |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=20 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article184539592 |title=Queensland Section of Inland Road Well Up to Schedule |newspaper=[[Telegraph (Brisbane)|The Telegraph]] |location=Queensland, Australia |date=1 November 1940 |accessdate=10 April 2017 |page=3 |edition=City Final |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1940 ഡിസംബറോടെ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]-ബേർ‌ഡം പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയാക്കുകയും മിക്കപ്പോഴും മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസം നേരിട്ടിരുന്ന ഈ പാത കനത്ത സൈനിക ഗതാഗതം നേരിടാൻ‌ കഴിയുന്നതും എല്ലാ കാലാവസ്ഥക്കും അനുയോജ്യമായ നിലയിൽ നവീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49471430 |title=Answer to Correspondent |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=3 January 1941 |accessdate=10 April 2017 |page=10 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref name="history of road and rail" /><ref name="year book 1974" /> 306 മൈൽ (492 കിലോമീറ്റർ) നീളത്തിലുള്ള ഈ ഹൈവേ 90 ദിവസത്തിനുള്ളിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിലായി 11 മൈൽ (18 കിലോമീറ്റർ) ദൂരത്തിൽ പാത നിർമ്മിക്കുകയും അത് ഒരു ലോക റെക്കോർഡായി അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="Engineers Show The World">{{cite news |title=Engineers Show The World |date=15 February 1941 |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |page=9 |accessdate=10 April 2017 |url=http://nla.gov.au/nla.news-article17730828 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> റെയിൽ‌വേയുമായി ഇരുവശത്തും &nbsp;ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഈ പുതിയ പാത ‘ഡാർ‌വിൻസ് ഐസൊലേഷൻ’ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആഘാതം കുറച്ചു. മഴക്കാലത്തുടനീളം റോഡ് തുറന്നുകിടക്കുന്നതിനാൽ സൈനിക ഉപകരണങ്ങളുമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന സൈനികർക്ക് ഇതുവഴി വേഗത്തിലും കാര്യക്ഷമമായും സഞ്ചരിക്കാൻ സാധിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article142429150 |title=Australia's "Great North Road": New Highway Has Romance and Strategic Importance |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=10 May 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=12 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1941 മാർച്ചോടെ സൈനിക അധികാരികൾ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]- ബേർ‌ഡം റോഡ് [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിലേക്ക്]] നീട്ടണമെന്ന് വാദിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140437736 |title=Link All States |newspaper=[[Newcastle Morning Herald And Miners' Advocate]] |location=New South Wales, Australia |date=12 March 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> [[മൺ‌സൂൺ|മഴക്കാലത്ത്]], ബേർ‌ഡമിനു വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള റോഡ് തീരെ സഞ്ചാരയോഗ്യമല്ലായിരുന്നു. അതിനർത്ഥം [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനുമായി]] ആകെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നത് ഒരു ഒറ്റവരി റെയിൽ‌വേ പാത മാത്രമായിരുന്നു. അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള ശ്രമത്തന്റെ ഭാഗമായി 1941 ഒക്ടോബറോടെ നിർമ്മാണം അതിവേഗത്തിൽ നടന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article8209875 |title=New Roads are Spanning a Continent |newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Victoria, Australia |date=11 October 1941 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |department=Week-end Magazine |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1942 ജൂലൈയിൽ‌ പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയായിരുന്നെങ്കിലും ചില വിഭാഗങ്ങൾ ബിറ്റുമെനൈസ് ചെയ്യാൻ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article47340926 |title=North–South Road |newspaper=[[The West Australian]] |location=Western Australia |date=23 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=3 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article11987346 |title=The Mne and the Road |newspaper=The Argus |location=Victoria, Australia |date=25 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article76109972 |title=Alice Springs, Darwin Road |newspaper=[[The Central Queensland Herald]] |location=Queensland, Australia |date=3 September 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=17 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == വേഗപരിധി == 2007 ജനുവരി 1 ന് മുമ്പ് വടക്കൻ പ്രദേശത്ത് ഒരു കൃത്യമായ വേഗത പരിധി നിയമം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ചില റോഡ് വിഭാഗങ്ങളിൽ പരമാവധി വേഗപരിധി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ബോർഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ട്. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഡ്രൈവർമാർക്ക് സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി സുരക്ഷിതമായ ഒരു വേഗതയിൽ വാഹനമോടിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|title=Road Users' Handbook|last=|first=|publisher=|year=|isbn=0-7245-4869-6|location=|page=59|pages=|chapter=Section 3 The Driving Rules|format=PDF|accessdate=11 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060519231052/http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|archive-date=19 May 2006|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> അതിനാൽ, സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗത്തിന് വേഗ പരിധി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു. നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾക്ക് സമാനമായി &nbsp;2007 ജനുവരി 1 മുതൽ പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടു. പരിഷ്കരിച്ച [[ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ|ട്രാഫിക് നിയമത്തിൽ]] എല്ലാ പാതകളിലും വേഗ പരിധി ഏർപ്പെടുത്തുക (സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ പോലുള്ള പ്രധാന ഹൈവേകളിൽ മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ അല്ലെങ്കിൽ മണിക്കൂറിൽ 81 മൈൽ), &nbsp;അനിയന്ത്രിതമായ വേഗതയ്ക്ക് പിഴകൾ ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2006/s1780096.htm |title=Speed limits to be introduced on NT open roads |accessdate=5 January 2007 |date=2 November 2006 |work=[[7:30 Report]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200701/s1820468.htm |title=Motorists caught breaking new speed limit |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] |accessdate=5 January 2007 |date=2 January 2007 }}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയ്ക്കും]] വടക്കൻ ടെറിട്ടറി അതിർത്തിക്കുമിടയിലുള്ള ബിൽറ്റ്-അപ്പ് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയൻ വിഭാഗം മണിക്കൂറിൽ 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) എന്ന വേഗപരിധി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനും]] [[ബാരോ ക്രീക്ക്|ബാരോ ക്രീക്കിനുമിടയിലുള്ള]] 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ള പ്രദേശത്ത് 2014 ഫെബ്രുവരി 1 മുതൽ ഓപ്പൺ സ്പീഡ് പരിധിയിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള ഒരു പരീക്ഷണ കാലയളവ് [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററി]] സർക്കാർ 2013 ഒക്ടോബറിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/state-politics/open-speed-limit-on-trial-and-under-fire/story-e6frgczx-1226740568229 |title=Open speed limit on trial and under fire|publisher=[[The Australian]] |accessdate=13 December 2013|date=16 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/2014-01-17/nt-docs-decry-speed-limit-trial-on-stuart-highway/5204898 |title=Peak medical bodies unite to condemn Northern Territory trial of unlimited road speeds|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] |accessdate=27 January 2014 |date=17 January 2014}}</ref> പരീക്ഷണ കാലാവധി അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം 2015 സെപ്റ്റംബറിൽ ഹൈവേയുടെ 276 കിലോമീറ്റർ (171 മൈൽ) ഭാഗത്തുകൂടിയുള്ള വേഗ പരിധി ശാശ്വതമായി എടുത്തുകളഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|title=NT speed limits permanently derestricted|last=Charlwood|first=Sam|date=3 September 2015|work=Drive|publisher=Fairfax Media|accessdate=2016-01-18|location=Sydney|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324230602/http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|url-status=dead}}</ref> നവംബർ 2016 വരെ, വേഗത പരിധി പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ഇപ്പോൾ പരമാവധി വേഗത മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ (81 മൈൽ) ആയി നിജപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence|title=NT restricts speed despite evidence|last=Hinchliffe|first=Mark|date=3 November 2016|publisher=Motorbike Rider|accessdate=2016-12-04|location=Australia|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114041531/http://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence/|url-status=dead}}</ref> == മോട്ടോർ റേസിംഗ് == 1950-കൾ മുതൽ ഹൈവേകളിൽ മോട്ടോർ റേസുകൾ നടത്താൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുകയോ നടത്തുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്..<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article63097244|title=Stuart Highway Race Challenge|newspaper=[[Townsville Daily Bulletin]]|location=Queensland, Australia|date=12 August 1950|access-date=2 June 2017|page=3|via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article217271044|title=2,000-Mile Race?|newspaper=[[Brisbane Telegraph]]|location=Queensland, Australia|date=22 November 1950|access-date=2 June 2017|page=8|via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article52825026|title=Fined For Record Attempt|newspaper=[[The Examiner (Tasmania)]]|location=Tasmania, Australia|date=4 August 1951|access-date=2 June 2017|page=8|via=National Library of Australia}}</ref> ==അവലംബം== {{RL}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{commons category-inline|Stuart Highway}} * [http://travography.com/stuart_hwy/ Driving Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807204141/http://travography.com/stuart_hwy/ |date=2020-08-07 }} by Roderick Eime * [https://web.archive.org/web/20070706052603/http://www.travelnt.com/en/experience/driving/explorers-way.htm Explorers Way] Drive from Adelaide to Darwin {{Coord|-22.8580|133.4632|dim:3000000_region:AU|display=title|name=Stuart Highway}} [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഡാർവിനിലെ (നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി) പാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൗത്ത് ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആലീസ് സ്പ്രിങ്സിലെ ഗതാഗതം]] [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] bi4ydhlwur798ixu7pkq9jhq49zi3yq 4643812 4643810 2026-07-05T14:03:52Z Malikaveedu 16584 /* വേഗപരിധി */ 4643812 wikitext text/x-wiki {{PU| Stuart Highway}} {{Infobox Australian road | type = highway | road_name = സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ <br> Stuart Highway | state = nt | state2 = sa | image = Sunset along Hwy A87 N into the Red Centre - (13113070625).jpg | caption = സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ദൂരെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഹൈവേ | location = StuartHighway.png | loc_caption = ഓസ്ട്രേലിയയുടെ ഭൂപടം (ടാസ്മാനിയ ഒഴികെയുള്ളത്), സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ ചുവന്ന നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. | est = | length = 2834 | route = *{{AUshield|N|1}} National Highway&nbsp;1 {{small|(Darwin – Daly Waters; future route A1)}} *{{AUshield|N|87}} National Highway&nbsp;87 {{small|(Daly Waters – NT/SA border; future route A87)}} *{{AUshield|N|A87}} National Highway&nbsp;A87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | former = {{AUshield|N|87}} National Route 87 {{small|(NT/SA border – Port Augusta)}} | coordinates_a ={{coord|-12.4546|130.8392|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (northern end)}} | coordinates_b ={{coord|-32.4802|137.7529|type:landmark_region:AU|display=inline|name=Stuart Highway (southern end)}} | direction_a = North | end_a = ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്, {{small|[[Darwin, Northern Territory|ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]}} | exits = *{{AUshield|N|1}} [[Victoria Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|1}} [[Carpentaria Highway]] {{small|(National Route&nbsp;1)}} *{{AUshield|R|80}} [[Buchanan Highway]] {{small|(National Route&nbsp;80)}} *{{AUshield|N|66}} [[Barkly Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;66)}} | direction_b = South | end_b = {{AUshield|N|A1}} [[Princes Highway]] / [[Eyre Highway]] {{small|(National Highway&nbsp;A1), [[Port Augusta, South Australia]]}} | through = {{NTcity|കാതറിൻ|ഡാലി വാട്ടേഴ്‌സ്|ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്|ആലിസ് സ്പ്രിംഗ്‌സ്}}, {{SAcity|Coober Pedy}} }} [[ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ പ്രധാന [[ദേശീയപാത|ഹൈവേകളിലൊന്നാണ്]] '''സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ'''. [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]യിലെ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] മുതൽ [[Tennant Creek |ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]]യിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] വരെ നീളുന്ന ഈ പാതയ്ക്ക് ഏകദേശം 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) നീളമുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] [[Highway 1 (Australia)|ഹൈവേ 1]] ന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ് ഇതിന്റെ വടക്കും തെക്കും ഭാഗങ്ങൾ. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ]] മധ്യഭാഗത്തേക്കുള്ള പ്രധാന വടക്ക്-തെക്ക് പാതയായ ഹൈവേയെ "ദ ട്രാക്ക്" എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. [[ഓസ്ട്രേലിയ]] കടന്ന് തെക്കുനിന്ന് വടക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ച ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ വംശജനായ [[Scotland|സ്കോട്ടിഷ്]] പര്യവേക്ഷകൻ [[John McDouall Stuart|ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ടിന്റെ]] പേരിലാണ് ഈ ഹൈവേ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>''Exploring the Stuart Highway: further than the eye can see'', 1997, p. 6</ref> സ്റ്റുവർട്ട് കടന്നു പോയ വഴി ഈ ഹൈവേ ഏകദേശം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. == റൂട്ട് വിവരണം == === വിഹഗവീക്ഷണം === [[File:Woomera-warning-sign.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Woomera-warning-sign.JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വൂമെറ നിരോധിത മേഖലയിലൂടെയാണ് ദേശീയപാത കടന്നുപോകുന്നത്]] വടക്കൻ ദിശയിൽ, [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]]<nowiki/>നിന്നാരംഭിച്ച് [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്]], [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]] വഴി തെക്കുഭാഗത്ത് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] വരെ നീളുന്ന സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ - 2,834 കിലോമീറ്റർ (1,761 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ളതാണ്. [[റോയൽ ഫ്ലൈയിംഗ് ഡോക്ടർ സർവീസ്]] ഹൈവേയെ അടിയന്തര ലാൻഡിംഗ് സ്ട്രിപ്പായി ഉപയോഗിക്കുകയും കൂടാതെ ഹൈവേയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾക്കൂടി ഈ ആവശ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. റോഡിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലീസ് അടച്ചതിനുശേഷം മാത്രം നടക്കുന്ന [[വിമാനം|വിമാനത്തിന്റെ]] ലാൻഡിംഗിനായി ഹൈവേയിലെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുത്ത് തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളതാണ്. ഹൈവേയുടെ ന്യായമായ ദൂരപരിധികളിൽ (സാധാരണയായി 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ)) [[പെട്രോൾ|പെട്രോളും]] മറ്റ് അവശ്യ സാധനങ്ങളും സൗകര്യങ്ങളും ([[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]], ശുചിമുറികൾ മുതലായവ) ലഭ്യമാണ്. ബാക്കിയുള്ള സ്റ്റോപ്പുകളിൽ ചിലത് ഇൻഫർമേഷൻ ബോർഡുകളുള്ള മനോഹരമായ വിശ്രമ സ്ഥലങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. &nbsp; == നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി == [[File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vanderlin_Drive_Darwin.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററിയിലെ ബെറിമയിൽ സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ ജംഗ്ഷൻ.]] സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗം [[ഡാലി സ്ട്രീറ്റ്|ഡാലി സ്ട്രീറ്റിലെ]] [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിന്റെ വിളുമ്പിൽനിന്നാരംഭിച്ച് [[ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സ്|ഹോവാർഡ് സ്പ്രിംഗ്സിലെ]] അർനെം ഹൈവേയിലേക്കുള്ള ഇരട്ട പാതയായി തുടരുന്നു. 317 കിലോമീറ്റർ (197 മൈൽ) തെക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കു നീളുന്ന ഹൈവേ, കക്കാഡു ഹൈവേ കടന്ന് [[കാതറിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|കാതറിനിലെ]] വിക്ടോറിയ ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. [[ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാലി വാട്ടേഴ്സ്]] പട്ടണത്തിൽവച്ച്, ദേശീയപാത 1 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത 87 ലേക്ക് റൂട്ട് നമ്പർ മാറുന്നു. റോപ്പർ ഹൈവേ, കാർപെന്റാരിയ ഹൈവേ, ബുക്കാനൻ ഹൈവേ എന്നിവയിലൂടെ തെക്കൻ ദിശയിലൂടെ ഏകദേശം 673 കിലോമീറ്റർ (418 മൈൽ) പിന്നിടുന്ന ഹൈവേ [[ടെന്നന്റ് ക്രീക്ക്|ടെന്നന്റ് ക്രീക്കിലെ]] ബാർക്ലി ഹൈവേയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഹൈവേ 508 കിലോമീറ്റർ (316 മൈൽ) തെക്ക് [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിലേക്ക്]] തുടരുകയും പ്ലെന്റി ഹൈവേയിലൂടെ കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് [[മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ച്|മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചുകളിലൂടെ]] കടന്നുപോകുകയും അന്തിമമായി [[കുൽഗേര|കുൽഗേരയുടെ]] തെക്ക് തെക്കൻ ഓസ്‌ട്രേലിയ / വടക്കൻ പ്രദേശം അതിർത്തി കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite press release|url=http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|title=Stuart Highway|accessdate=11 April 2008|publisher=Australian Towns, Cities and Highways|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080829032857/http://www.hotkey.net.au/~krool/photos/nt/stuart.html|archivedate=29 August 2008|df=dmy-all}}</ref> ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബൈസെന്റനറി റോഡ്‌ വർക്ക്‌സ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ ഭാഗമായി 1987 ഫെബ്രുവരിയിൽ മാത്രമാണ് ഈ ഹൈവേ പൂർണമായി അടഞ്ഞുകിടന്നത്. ഈ വിദൂര, വിജന ഹൈവേയുടെ ഭൂരിഭാഗങ്ങളിലും പോലീസ് പട്രോളിംഗ് നടത്തുന്നില്ല എന്നതുപോലെതന്നെ 2006 അവസാനം വരെ പട്ടണങ്ങൾക്കും മറ്റ് ബിൽറ്റ്-അപ്പ് ഏരിയകൾക്കും പുറത്ത് വടക്കൻ പ്രവിശ്യയിൽ മോട്ടോർവാഹനങ്ങൾക്ക് വേഗ പരിധിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വടക്കൻ പ്രദേശത്തെ ജനസംഖ്യയുടെ സിംഹഭാഗവും പാത കടന്നപോകുന്ന [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിൽ]] താമസിക്കുന്നില്ല. == തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ == [[File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Highway_sign,_Port_Augusta_West,_2017_(02).jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|പോർട്ട് അഗസ്റ്റ വെസ്റ്റിൽ ഹൈവേയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തെ സൂചനാ ഫലകം.]] [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] / [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ]] അതിർത്തിയിൽ റൂട്ട് നമ്പർ 87 ൽ നിന്ന് ദേശീയപാത A87 എന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു. സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ വിദൂര വടക്കൻ മേഖലയിലൂടെ [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയിലേക്ക്]] നയിക്കുന്നു. യാത്രികർക്കു നിയന്ത്രണങ്ങളുള്ള വൂമറ എന്ന നിരോധിത പ്രദേശത്തിലൂടെയാണ് ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നത്. ഹൈവേ തെക്ക്-കിഴക്കായി [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിലേക്ക്]] തുടരുന്നു. == ചരിത്രം == === പശ്ചാത്തലം === 1861–1862 ൽ [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയൻ]] ഭൂപ്രദേശം തെക്കു ദിശയിൽനിന്ന് വടക്കൻ ദിശയിലേയ്ക്കു സഞ്ചരിച്ച് [[ഭൂഖണ്ഡം|ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ]] മധ്യഭാഗത്തുകൂടി മടങ്ങുന്നതിനുള്ള ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ പര്യവേഷണത്തിന് [[ജോൺ മക്ഡൗൾ സ്റ്റുവർട്ട്|ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട്]] എന്ന വ്യക്തി നേതൃത്വം നൽകി. 1871-72 ൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ ഓവർലാന്റ് [[കമ്പിത്തപാൽ]] ലൈൻ ജോൺ മക്ഡോൾ സ്റ്റുവർട്ട് പര്യവേക്ഷണം നടത്തിയ അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെത്തന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article49592359|title=Up North: Highway of the Past and Future|last=Brownrigg|first=Blake|date=25 August 1950|location=New South Wales, Australia|page=4|via=[[NLA Trove|Trove]] (National Library of Australia)|newspaper=[[Barrier Miner]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ]] മുതൽ [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിൻ]] വരെയുള്ള പ്രധാന റോഡും സമാനമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article207754489|title=Minerals in the Macdonnell Ranges|last=|first=|date=5 October 1888|location=South Australia|edition=Second|page=4|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[The Express And Telegraph]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> [[കമ്പിത്തപാൽ]] വകുപ്പു സ്ഥാപിച്ച മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ക്രമേണ ഒരു പാതകൂടി വികസിക്കുകയും 1888 ആയപ്പോഴേക്കും [[അഡലെയ്‌ഡ്|അഡ്‌ലെയ്ഡിനും]] [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനുമിടയിലുള്ള]] ഒരു പ്രധാന പാതയായി ഇത് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതുവഴി സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്ക് പാതയിലെ നിരവധി [[കിണർ|കിണറുകൾ]] അക്കാലത്ത് ദാഹജലം നൽകിയിരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ ഇവ വറ്റി വരണ്ടുപോകുകയോ മൃഗങ്ങൾ ചത്തുവീണ് മലിനീകരിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി പാതയിലെ ഏകദേശം 144 മൈൽ (232 കിലോമീറ്റർ) വരെ യാത്രികർക്ക് ജലം ലഭ്യമല്ലായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4225815|title=Correspondence|last=|first=|date=7 April 1899|location=Northern Territory, Australia|page=3|via=Trove (National Library of Australia)|newspaper=[[Northern Territory Times And Gazette]]|accessdate=29 March 2017}}</ref> 1920 കളിൽ മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾ ഈ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുവാനാരംഭിച്ചു. അതേസമയം ഈ പാത ഒരുവിധം സഞ്ചാരയോഗ്യമായിരുന്നുവെങ്കിലും പാതയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ‌ മണൽനിറഞ്ഞതും‌, ചതുപ്പുനിലമുള്ളതും, ശൈത്യകാലത്ത്‌ പാതയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഒഴുകിപ്പോകുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇത്‌ പാറക്കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ്‌ പരുക്കനായതോ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article164849404 |title=Overland Motor Race |newspaper=[[The Observer (Adelaide)|Observer]] |location=South Australia |date=23 August 1924 |accessdate=29 March 2017 |page=26 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140713860 |title=Notes and Notices |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=6 June 1925 |accessdate=29 March 2017 |page=46 |via=National Library of Australia |quote=The road from Katherine to Darwin was very bad, and their motor-car was bogged many times.}}</ref> ഏതാനും [[നദി|അരുവികൾ]] മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായിരുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ]] വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള പാത താരതമ്യേന നല്ല അവസ്ഥയിലായിരുന്നതിനാൽ, ഈ ഭാഗങ്ങളിലൂടെ യാത്രികർക്ക് മണിക്കൂറിൽ 50 മൈൽ വരെ (മണിക്കൂറിൽ 80 കിലോമീറ്റർ) വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കാനാകുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article168275496 |title=Notes on Central Australia: A Drought-stricken Region |first=C. T. |last=Madigan |newspaper=Observer |location=South Australia |date=17 December 1927 |accessdate=7 April 2017 |page=21 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == ദേശീയപാത ആസൂത്രണവും നിർമ്മാണവും == [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ]] ഊറ്റമായ തുടക്കത്തോടെ രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്കുള്ള വിതരണ റോഡുകൾ ഫെഡറൽ സർക്കാർ അതീവ നിർണായകമായി കണക്കാക്കി.<ref name="history of road and rail">{{cite web|title=A History of Australian Road and Rail|url=http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|publisher=Department of Infrastructure and Transport, Australian Government|accessdate=18 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317003455/http://www.infrastructure.gov.au/transport/publications/files/history_of_road_and_rail.pdf|archivedate=17 March 2012|format=PDF}}</ref><ref name="year book 1974">{{cite web|title=History Of Roads In Australia|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/2e904c15091c39a5ca2569de0028b416?OpenDocument|work=1301.0 - Year Book Australia, 1974|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|accessdate=18 March 2017|date=25 January 1974}}</ref> [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]], [[ബേർഡം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ റെയിൽപ്പാതകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒരു മധ്യ വടക്ക്-തെക്ക് ഹൈവേ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെടുകയും 1940 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇതിന്റെ സർവേ നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="rush job">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131422663 |title=Rush Job On Highway |newspaper=[[The News (Adelaide)|The News]] |location=South Australia |date=24 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=4 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പാതയുടെ നിർമ്മാണ പൂർത്തീകരണം ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായി ദേശീയപാതാ നിർമ്മാണത്തിന്റെ ചുമതല മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രധാന റോഡ് വകുപ്പുകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചു നൽകി.<ref name="Engineers Show The World" /> &nbsp;91 മൈൽ (146 കിലോമീറ്റർ) വരുന്ന ഈ പാതയുടെ വടക്കൻ ഭാഗം [[ന്യൂ സൗത്ത് വെയ്ൽസ്|ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസിനും]] &nbsp;90 മൈൽ (145 കിലോമീറ്റർ) നീളംവരുന്ന മധ്യഭാഗം [[ക്വീൻസ്‌ലാൻഡ്|ക്വീൻസ്‌ലാന്റിനും]] 131 മൈൽ (211 കിലോമീറ്റർ) നീളമുള്ള തെക്കു ഭാഗം തെക്കൻ ഓസ്ട്രേലിയ നിർമ്മിക്കുവാനും ധാരണയായി.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49468034 |title=New All Weather Highway |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=20 August 1940 |accessdate=7 April 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article184539592 |title=Queensland Section of Inland Road Well Up to Schedule |newspaper=[[Telegraph (Brisbane)|The Telegraph]] |location=Queensland, Australia |date=1 November 1940 |accessdate=10 April 2017 |page=3 |edition=City Final |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1940 ഡിസംബറോടെ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]-ബേർ‌ഡം പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയാക്കുകയും മിക്കപ്പോഴും മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രയാസം നേരിട്ടിരുന്ന ഈ പാത കനത്ത സൈനിക ഗതാഗതം നേരിടാൻ‌ കഴിയുന്നതും എല്ലാ കാലാവസ്ഥക്കും അനുയോജ്യമായ നിലയിൽ നവീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article49471430 |title=Answer to Correspondent |newspaper=[[Northern Standard]] |location=Northern Territory, Australia |date=3 January 1941 |accessdate=10 April 2017 |page=10 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref name="history of road and rail" /><ref name="year book 1974" /> 306 മൈൽ (492 കിലോമീറ്റർ) നീളത്തിലുള്ള ഈ ഹൈവേ 90 ദിവസത്തിനുള്ളിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിലായി 11 മൈൽ (18 കിലോമീറ്റർ) ദൂരത്തിൽ പാത നിർമ്മിക്കുകയും അത് ഒരു ലോക റെക്കോർഡായി അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="Engineers Show The World">{{cite news |title=Engineers Show The World |date=15 February 1941 |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |page=9 |accessdate=10 April 2017 |url=http://nla.gov.au/nla.news-article17730828 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> റെയിൽ‌വേയുമായി ഇരുവശത്തും &nbsp;ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഈ പുതിയ പാത ‘ഡാർ‌വിൻസ് ഐസൊലേഷൻ’ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആഘാതം കുറച്ചു. മഴക്കാലത്തുടനീളം റോഡ് തുറന്നുകിടക്കുന്നതിനാൽ സൈനിക ഉപകരണങ്ങളുമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന സൈനികർക്ക് ഇതുവഴി വേഗത്തിലും കാര്യക്ഷമമായും സഞ്ചരിക്കാൻ സാധിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article142429150 |title=Australia's "Great North Road": New Highway Has Romance and Strategic Importance |newspaper=[[The Australasian]] |location=Victoria, Australia |date=10 May 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=12 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1941 മാർച്ചോടെ സൈനിക അധികാരികൾ [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്]]- ബേർ‌ഡം റോഡ് [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനിലേക്ക്]] നീട്ടണമെന്ന് വാദിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article140437736 |title=Link All States |newspaper=[[Newcastle Morning Herald And Miners' Advocate]] |location=New South Wales, Australia |date=12 March 1941 |accessdate=2 June 2017 |page=5 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> [[മൺ‌സൂൺ|മഴക്കാലത്ത്]], ബേർ‌ഡമിനു വടക്കുഭാഗത്തേയ്ക്കുള്ള റോഡ് തീരെ സഞ്ചാരയോഗ്യമല്ലായിരുന്നു. അതിനർത്ഥം [[ഡാർവിൻ, നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|ഡാർവിനുമായി]] ആകെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നത് ഒരു ഒറ്റവരി റെയിൽ‌വേ പാത മാത്രമായിരുന്നു. അടുത്ത മഴക്കാലത്തിനുമുമ്പ് പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള ശ്രമത്തന്റെ ഭാഗമായി 1941 ഒക്ടോബറോടെ നിർമ്മാണം അതിവേഗത്തിൽ നടന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article8209875 |title=New Roads are Spanning a Continent |newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Victoria, Australia |date=11 October 1941 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |department=Week-end Magazine |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> 1942 ജൂലൈയിൽ‌ പാതയുടെ നിർമ്മാണം പൂർ‌ത്തിയായിരുന്നെങ്കിലും ചില വിഭാഗങ്ങൾ ബിറ്റുമെനൈസ് ചെയ്യാൻ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article47340926 |title=North–South Road |newspaper=[[The West Australian]] |location=Western Australia |date=23 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=3 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article11987346 |title=The Mne and the Road |newspaper=The Argus |location=Victoria, Australia |date=25 July 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=1 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article76109972 |title=Alice Springs, Darwin Road |newspaper=[[The Central Queensland Herald]] |location=Queensland, Australia |date=3 September 1942 |accessdate=1 September 2017 |page=17 |via=Trove (National Library of Australia)}}</ref> == വേഗപരിധി == 2007 ജനുവരി 1 ന് മുമ്പുള്ള കാലത്ത് വടക്കൻ പ്രദേശത്ത് ഒരു കൃത്യമായ വേഗപരിധി സംബന്ധമായ നിയമം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, എന്നാൽ നിലവിൽ ചില റോഡ് വിഭാഗങ്ങളിൽ പരമാവധി വേഗപരിധി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ബോർഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഡ്രൈവർമാർക്ക് സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി സുരക്ഷിതമായ ഒരു വേഗതയിൽ വാഹനമോടിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|title=Road Users' Handbook|last=|first=|publisher=|year=|isbn=0-7245-4869-6|location=|page=59|pages=|chapter=Section 3 The Driving Rules|format=PDF|accessdate=11 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060519231052/http://www.dpi.nt.gov.au/whatwedo/mvr/roaduserhandbook/section3.pdf|archive-date=19 May 2006|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> അതിനാൽ, സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേയുടെ [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] വിഭാഗത്തിന് വേഗ പരിധി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു. നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾക്ക് സമാനമായി &nbsp;2007 ജനുവരി 1 മുതൽ പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടു. പരിഷ്കരിച്ച [[ട്രാഫിക് നിയമങ്ങൾ|ട്രാഫിക് നിയമത്തിൽ]] എല്ലാ പാതകളിലും വേഗ പരിധി ഏർപ്പെടുത്തുക (സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ പോലുള്ള പ്രധാന ഹൈവേകളിൽ മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ അല്ലെങ്കിൽ മണിക്കൂറിൽ 81 മൈൽ), &nbsp;അനിയന്ത്രിതമായ വേഗതയ്ക്ക് പിഴകൾ ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2006/s1780096.htm |title=Speed limits to be introduced on NT open roads |accessdate=5 January 2007 |date=2 November 2006 |work=[[7:30 Report]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200701/s1820468.htm |title=Motorists caught breaking new speed limit |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] |accessdate=5 January 2007 |date=2 January 2007 }}</ref> [[പോർട്ട് അഗസ്റ്റ|പോർട്ട് അഗസ്റ്റയ്ക്കും]] വടക്കൻ ടെറിട്ടറി അതിർത്തിക്കുമിടയിലുള്ള ബിൽറ്റ്-അപ്പ് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയൻ വിഭാഗം മണിക്കൂറിൽ 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) എന്ന വേഗപരിധി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിനും]] [[ബാരോ ക്രീക്ക്|ബാരോ ക്രീക്കിനുമിടയിലുള്ള]] 200 കിലോമീറ്റർ (120 മൈൽ) ദൂരത്തിലുള്ള പ്രദേശത്ത് 2014 ഫെബ്രുവരി 1 മുതൽ ഓപ്പൺ സ്പീഡ് പരിധിയിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള ഒരു പരീക്ഷണ കാലയളവ് [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി|നോർത്തേൺ ടെറിറ്ററി]] സർക്കാർ 2013 ഒക്ടോബറിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/state-politics/open-speed-limit-on-trial-and-under-fire/story-e6frgczx-1226740568229 |title=Open speed limit on trial and under fire|publisher=[[The Australian]] |accessdate=13 December 2013|date=16 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/2014-01-17/nt-docs-decry-speed-limit-trial-on-stuart-highway/5204898 |title=Peak medical bodies unite to condemn Northern Territory trial of unlimited road speeds|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] |accessdate=27 January 2014 |date=17 January 2014}}</ref> പരീക്ഷണ കാലാവധി അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം 2015 സെപ്റ്റംബറിൽ ഹൈവേയുടെ 276 കിലോമീറ്റർ (171 മൈൽ) ഭാഗത്തുകൂടിയുള്ള വേഗ പരിധി ശാശ്വതമായി എടുത്തുകളഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|title=NT speed limits permanently derestricted|last=Charlwood|first=Sam|date=3 September 2015|work=Drive|publisher=Fairfax Media|accessdate=2016-01-18|location=Sydney|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324230602/http://www.drive.com.au/motor-news/nt-speed-limits-permanently-derestricted-20150903-gje7jc.html|url-status=dead}}</ref> നവംബർ 2016 വരെ, വേഗത പരിധി പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ഇപ്പോൾ പരമാവധി വേഗത മണിക്കൂറിൽ 130 കിലോമീറ്റർ (81 മൈൽ) ആയി നിജപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence|title=NT restricts speed despite evidence|last=Hinchliffe|first=Mark|date=3 November 2016|publisher=Motorbike Rider|accessdate=2016-12-04|location=Australia|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114041531/http://motorbikewriter.com/nt-restricts-speed-despite-evidence/|url-status=dead}}</ref> == മോട്ടോർ റേസിംഗ് == 1950-കൾ മുതൽ ഹൈവേകളിൽ മോട്ടോർ റേസുകൾ നടത്താൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുകയോ നടത്തുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്..<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article63097244|title=Stuart Highway Race Challenge|newspaper=[[Townsville Daily Bulletin]]|location=Queensland, Australia|date=12 August 1950|access-date=2 June 2017|page=3|via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article217271044|title=2,000-Mile Race?|newspaper=[[Brisbane Telegraph]]|location=Queensland, Australia|date=22 November 1950|access-date=2 June 2017|page=8|via=Trove (National Library of Australia)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article52825026|title=Fined For Record Attempt|newspaper=[[The Examiner (Tasmania)]]|location=Tasmania, Australia|date=4 August 1951|access-date=2 June 2017|page=8|via=National Library of Australia}}</ref> ==അവലംബം== {{RL}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{commons category-inline|Stuart Highway}} * [http://travography.com/stuart_hwy/ Driving Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807204141/http://travography.com/stuart_hwy/ |date=2020-08-07 }} by Roderick Eime * [https://web.archive.org/web/20070706052603/http://www.travelnt.com/en/experience/driving/explorers-way.htm Explorers Way] Drive from Adelaide to Darwin {{Coord|-22.8580|133.4632|dim:3000000_region:AU|display=title|name=Stuart Highway}} [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഡാർവിനിലെ (നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി) പാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൗത്ത് ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആലീസ് സ്പ്രിങ്സിലെ ഗതാഗതം]] [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ദേശീയപാതകൾ]] noarst7guelxmf4ef7ixw122tcnrv1c 0 487410 4643889 4591487 2026-07-06T03:57:53Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643889 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Veeraswamy}} {{Infobox Restaurant | name = Veeraswamy | image = Veeraswamy 2008 07 01.jpg | image_caption = | slogan = | logo = | logo_width = | established = 1926 | current-owner = Chutney Mary Group | head-chef = | food-type = [[Indian cuisine|Indian]] ([[North Indian cuisine|Northern]], [[Goan cuisine|Goan]], and [[Anglo-Indian cuisine|Anglo-Indian]]) | dress-code = Smart casual | street-address = 99-101 [[Regent Street]] | city = [[City of Westminster]], [[London]] | state = | postcode = W1B 4RS | country = [[England]] | rating = {{Michelinstar|1}} ([[Michelin Guide]] 2016)<ref name = viamichelin >{{Cite web|url=https://www.viamichelin.co.uk/web/Restaurant/Mayfair-W1B_4RS-Veeraswamy-69433-41102|title=Veeraswamy - London : a Michelin Guide restaurant|website=www.viamichelin.co.uk|access-date=2016-10-20|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021002852/https://www.viamichelin.co.uk/web/Restaurant/Mayfair-W1B_4RS-Veeraswamy-69433-41102|url-status=dead}}</ref> | seating-capacity = | reservations = | other-locations = | other-information = | website = [http://www.veeraswamy.com www.veeraswamy.com] }} 99-101 റീജന്റ് സ്ട്രീറ്റിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലണ്ടനിലെ ഒരു ഇന്ത്യൻ റെസ്റ്റോറന്റാണ് '''വീരസ്വാമി'''. 1926-ൽ വിരമിച്ച ഇന്ത്യൻ ആർമി ഉദ്യോഗസ്ഥനും ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് ജനറലിന്റെയും ഒരു ഇന്ത്യൻ രാജകുമാരിയുടെയും ചെറുമകനുമായ എഡ്വേർഡ് പാമർ ആണ് ഇത് ആരംഭിച്ചത്. യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലെ അവശേഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും പഴയ ഇന്ത്യൻ റെസ്റ്റോറന്റാണിത്. <ref name="hindu1">{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/26/stories/2006042600140500.htm |title=Metro Plus Chennai |last=Singh |first=Rashmi Uday |date=26 April 2006 |work=Online edition |publisher=[[The Hindu]] |accessdate=2009-06-13 |archive-date=2007-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206015305/http://www.hindu.com/mp/2006/04/26/stories/2006042600140500.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="times1">{{cite news |url = http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/food_and_drink/eating_out/a_a_gill/article705029.ece |title = Veeraswamy |last = Gill |first = AA |work = Online edition |publisher = [[The Times]] |accessdate = 2009-06-13 |location = London |date = 23 April 2006 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ആദ്യകാലങ്ങളിൽ വീരസ്വാമി ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ പാചകരീതി വിളമ്പിയിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ, യുകെയിലെ ആധികാരിക ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ജനപ്രീതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, [[പഞ്ചാബ്]], [[ലഖ്‌നൗ]], [[കശ്മീർ]], [[ഗോവ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിഭവങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ പ്രാദേശിക ഇന്ത്യൻ വിഭവങ്ങൾ വിളമ്പാൻ തുടങ്ങി. എഡ്വേർഡ് പാമർ തന്റെ ഭക്ഷണ ബിസിനസിനും പുസ്തകത്തിനും ഇ. പി. വീരസ്വാമി എന്ന പേര് ഉപയോഗിച്ചു. മുത്തശ്ശിയുടെ കുടുംബപ്പേരായിരുന്നു വീരസ്വാമി. തുടക്കത്തിൽ ഇത് വീരസവമി എന്ന് എഴുതിയിരുന്നു. അച്ചടി പിശക് കാരണം ഇത് വീരസ്വാമിയായി.<ref>[https://www.standard.co.uk/goingout/restaurants/veeraswamy-7431082.html Veeraswamy, Evening Standard, 27 February 2001]</ref> == ചരിത്രം == എഡ്വേർഡ് പാമറിന് ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് കാര്യമായ അറിവുണ്ടായിരുന്നു, ഈ വിഷയത്തിൽ പ്രഭാഷണവും നടത്തി. ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി 1896-ൽ അദ്ദേഹം ഹോർൺസിയിൽ ഇ. പി. വീരസ്വാമി & കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചു. “അതിനാൽ അവ പാശ്ചാത്യ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കാനും കിഴക്കൻ നേട്ടങ്ങൾ നേടാനും കഴിഞ്ഞു.” അദ്ദേഹം അവയെ ‘നിസാം’ എന്ന വ്യാപാരമുദ്രയ്ക്ക് കീഴിൽ വിറ്റു. <ref>{{Cite web|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item124203.html|title=Indian restaurant 1926|last=|first=|date=|website=British Library English Learning Timeline|publisher=British Library|access-date=2016-07-03|archive-date=2016-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914215339/http://www.bl.uk/learning/timeline/item124203.html|url-status=dead}}</ref> 1924-ൽ മിഡിൽസെക്സിലെ [[Wembley Park|വെംബ്ലി പാർക്കിൽ]] നടന്ന [[British Empire Exhibition|ബ്രിട്ടീഷ് എംപയർ എക്സിബിഷനിൽ]] ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റ് പവലിയനിലെ റെസ്റ്റോറന്റിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായി പാമറെ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. എക്സിബിഷനിലെ റെസ്റ്റോറന്റുകൾ ജെ. ലിയോണിന്റെ കുത്തകയായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ത്യൻ പാചകക്കാരെ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശം ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരുന്നു. "മെസ്സേഴ്സിന്റെ വീരസ്വാമി [sic] & Co." "റെസ്റ്റോറന്റിലെ ഇന്ത്യൻ ഉപദേഷ്ടാവായി" സേവിക്കാൻ അവർ പാമറിനെ വിളിച്ചു. വിളമ്പിയ ചില വിഭവങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. 1924-ൽ ഇന്ത്യൻ പവലിയനിലെ റെസ്റ്റോറന്റ് സ്വയം പരസ്യം ചെയ്തു. “ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണങ്ങളെ നിങ്ങൾ വിലമതിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഇന്ത്യൻ പവലിയനിൽ ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിക്കുക.” 1924 സീസണിലെ ഇന്ത്യൻ ഔദ്യോഗിക ഗവൺമെന്റ് റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത് "ഇന്ത്യൻ റെസ്റ്റോറന്റ് അതിന്റെ കറികളുപയോഗിച്ച് വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തെ ആകർഷിച്ചു. ഉച്ചഭക്ഷണത്തിലും ചായ സമയത്തും മിക്ക ദിവസങ്ങളിലും പ്രവേശന കവാടത്തിൽ വലിയ നിരകൾ രൂപപ്പെട്ടു." പാൽമറിനെക്കുറിച്ച് "[ഉപദേഷ്ടാവായി] അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തത് സന്തോഷകരമായിരുന്നുവെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുകയുണ്ടായി. ഇന്ത്യൻ കഫേയുടെ വിജയം പ്രധാനമായും അദ്ദേഹമായിരുന്നു. വെംബ്ലിയിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യൻ സന്ദർശകർക്ക് അവരുടെ വെജിറ്റേറിയൻ ഭക്ഷണം നേടാൻ കഴിഞ്ഞ ഇന്ത്യൻ കഫേയെ അഭിനന്ദിക്കുക മാത്രമല്ല, ബ്രിട്ടീഷ് പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇത് വളരെ പ്രചാരത്തിലാകുകയും ചെയ്തു. 1924-ൽ റെസ്റ്റോറന്റ് ഒരു ദിവസം ശരാശരി 500 കറികൾ വിളമ്പി. സാമ്പത്തികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ കാരണങ്ങളാൽ 1925-ലെ എക്സിബിഷനിൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് പങ്കെടുത്തില്ല. ഇന്ത്യൻ പവലിയൻ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും ബർമയിൽ നിന്നുമുള്ള സാധനങ്ങൾ വിൽക്കുന്ന ഒരു ‘ഓറിയന്റൽ ബസാറായി’ മാറി. എന്നിരുന്നാലും, റെസ്റ്റോറന്റ് നിലനിർത്തി. ഈ സമയം പൂർണ്ണമായും റെസ്റ്റോറന്റ് നടത്തിയത് വീരസ്വാമി & കമ്പനിയാണ്. 1925-ൽ റെസ്റ്റോറന്റിന് 200 പേർക്ക് ഇരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു.<ref>{{Cite book|title=The Lion Roars at Wembley|last=Knight & Sabey|first=Donald R. & Alan|publisher=Donald R. Knight|year=1984|isbn=|location=|pages=87–8, 93}}</ref><ref>{{Cite book|title=India : souvenir of the Indian Pavilion and its exhibits|url=https://archive.org/details/indiacatalogue00wemb|last=|first=|publisher=British Empire Exhibition|year=1924|isbn=|location=Wembley|pages=}}</ref><ref>{{Cite book|title=The British Empire Exhibition, 1924. Report by the Commissioner for India for the British Empire Exhibition|last=Vijayaraghavacharya|first=T.|publisher=Government of India|year=1925|isbn=|location=Calcutta|pages=}}</ref> റീജന്റ് സ്ട്രീറ്റിലെ വീരസ്വാമി ബ്രിട്ടനിലെ ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യൻ റെസ്റ്റോറന്റോ 1926-ലെ ഒരേയൊരു റെസ്റ്റോറന്റോ ആയിരുന്നില്ല. (1810-ൽ സാക്ക് ഡീൻ മഹോമെഡ് തുറന്നത് <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/4290124.stm|title=Curry house founder is honoured|date=2005-09-29|newspaper=BBC|access-date=2016-07-03}}</ref>), ഇത് ഒരുപക്ഷേ ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ളതും യൂറോപ്യൻ (തുടക്കത്തിൽ മുൻ ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസും ഇന്ത്യൻ ആർമിയും ആണെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു) ഇടപാടുകാരെ പരിപാലിക്കുന്ന ആദ്യത്തേതുമായിരിക്കാം. തീർച്ചയായും യൂറോപ്യൻ റോയൽറ്റി ഭക്ഷണം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുന്ന ആദ്യത്തെയാളായിരുന്നു ഇത്. 1930-ൽ സർ [[William Steward (British politician)|വില്യം സ്റ്റീവാർഡ്]] ഈ റെസ്റ്റോറന്റ് ഏറ്റെടുത്തു. അക്കാലത്തെ ഗായികയും കലാകാരനുമായ ഗ്രെറ്റ ഗായെ അദ്ദേഹം വിവാഹം കഴിച്ചു. 1930 കളിലുടനീളം വ്യാപാരം വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ദമ്പതികൾ വളരെയധികം വിഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞ സമയങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോവുകയും ചെയ്തു. 1936-ൽ വീരസ്വാമി ഒരു പാചകക്കുറിപ്പ് ''ഇന്ത്യൻ കുക്കറി ഫോർ യൂസ് ഇൻ ആൾ കൺട്രീസ്'' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അത് ഇന്നും അച്ചടിക്കുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Indian Cookery: For Use in All Countries|last=Veeraswamy|first=E. P.|publisher=Herbert Joseph|year=1936|isbn=|location=London|pages=|quote=|via=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://lukehoney.typepad.com/the_greasy_spoon/2012/09/the-last-days-of-the-raj-food-in-british-india.html|title=The Last Days of The Raj: Food in British India - The Greasy Spoon {{!}} It's not just about Haute Cuisine...|website=lukehoney.typepad.com|access-date=2016-10-20|archive-date=2016-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103213104/http://lukehoney.typepad.com/the_greasy_spoon/2012/09/the-last-days-of-the-raj-food-in-british-india.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.co.uk/Indian-Cookery-Use-All-Countries-ebook/dp/B008JZRBCS/ref=sr_1_cc_2?s=aps&ie=UTF8&qid=1476978094&sr=1-2-catcorr|title=Indian Cookery: For Use in All Countries|last=Veeraswamy|date=2008-01-01|publisher=Jaico Publishing House|isbn=9788172242329|edition=1|language=English}}</ref> 1940 കളിലും 1950 കളിലും റെസ്റ്റോറന്റ് മികച്ച വിജയമായി. 1950 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ വീരസ്വാമി ഫുഡ് പ്രൊഡക്ട്സ് ബ്രാൻഡിന് കീഴിൽ ഒരു ക്യാനിലെ ആദ്യത്തെ കറി അവതരിപ്പിച്ചു. 1967-ൽ സർ വില്യം ആണ് ഈ റെസ്റ്റോറന്റ് വിറ്റത്. വീരസ്വാമി എന്നപേരിൽ ഭക്ഷ്യ ഉൽപന്നങ്ങൾ 1990 കളിൽ ദമ്പതികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ തുടർന്നു. റെസ്റ്റോറന്റ് അലങ്കാരം നിരവധി തവണ മെച്ചപ്പെടുത്തി. 1990 കളുടെ അവസാനത്തിൽ ഒരു അൾട്രാമോഡെർൺ തീം സ്വീകരിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, 2006 ലെ 80-ാം വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച്, 1920 കളിലെ അലങ്കാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിച്ചു. വീരസ്വാമി നിലവിൽ [[Chutney Mary|ചട്നി മേരി]] ഗ്രൂപ്പിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്<ref name="hindu1" /> 1924 മെയ് 2 ന് ബ്രിട്ടീഷ് എംപയർ എക്സിബിഷനിൽ വീരസ്വാമിയുമായി ബന്ധമുള്ള ഇന്ത്യൻ റെസ്റ്റോറന്റ് സന്ദർശിച്ച ഡെൻമാർക്കിലെ [[Prince Axel of Denmark|പ്രിൻസ് ആക്സലുമായി]] ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണത്തോടൊപ്പം ലാഗർ മദ്യപാനത്തിന്റെയും ഉത്ഭവം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാം. ഭക്ഷണം ആസ്വദിച്ച അദ്ദേഹം പിന്നീട് റീജന്റ് സ്ട്രീറ്റ് റെസ്റ്റോറന്റ് സന്ദർശിച്ചു. കൂടെ [[Carlsberg Group|കാൾസ്ബെർഗിന്റെ]] ഒരു ബാരൽ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം കൊണ്ടുവന്നു. അദ്ദേഹം വീണ്ടും ഭക്ഷണം ആസ്വദിച്ചു. അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഒരു ബാരൽ കാൾസ്ബെർഗ് (ഡാനിഷ് റോയൽ ബിയർ) റെസ്റ്റോറന്റിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബിയർ ജനപ്രിയമാണെന്ന് തെളിഞ്ഞു. അതിനാൽ റെസ്റ്റോറന്റ് കാൾസ്ബർഗിനെ ഇറക്കുമതി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വെയിറ്റർമാർ മറ്റ് ഇന്ത്യൻ റെസ്റ്റോറന്റുകളിൽ ജോലി ചെയ്യാനോ പോയപ്പോൾ അവർ കാൾസ്ബെർഗും നന്നായി സേവനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. <ref>{{Cite web|url=http://www.irishtimes.com/news/education-gets-spiced-up-as-curry-making-finds-way-on-to-menu-1.15702|title=Education gets spiced up as curry-making finds way on to menu|language=en-US|access-date=2016-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.localnetworkmag.co.uk/page_3289371.html|title=Curries in Crisis|website=www.localnetworkmag.co.uk|access-date=2016-07-03|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817001642/http://www.localnetworkmag.co.uk/page_3289371.html|url-status=dead}}</ref> [[വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ|വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ]], [[Gustaf VI Adolf of Sweden|സ്വീഡനിലെ രാജാവ് ഗുസ്താവ് ആറാമൻ]], [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]], [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി]], [[ചാർലി ചാപ്ലിൻ]], [[Ian Sinclair|ഇയാൻ സിൻക്ലെയർ]] എന്നിവരാണ് വീരസ്വാമിയിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഭക്ഷണക്കാർ. <ref name="hindu1" /> 1939 ഫെബ്രുവരിയിൽ [[Abdul Qadir (Muslim leader)|സർ അബ്ദുൽ ഖാദിർ]] റെസ്റ്റോറന്റിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. [[Mulligatawny|മുള്ളിഗാറ്റാവ്നി]] സൂപ്പ്, [[കശ്മീരി ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ|കശ്മീരി മത്സ്യം]], [[Madras curry sauce|ചിക്കൻ മദ്രാസ്]], [[ഹൽ‌വ|സുജി ഹൽവ]] എന്നിവ അടങ്ങിയ മെനുവിൽ. <ref>''An Indian Dinner Origin Of Mulligatawny Soup'' [[The Times]], 10 Feb 1939</ref> 1997-ൽ രഞ്ജിത് മത്രാനിയും നമിത പഞ്ചാബിയും വീരസ്വാമിയെ സ്വന്തമാക്കി. അവർ അലങ്കാരം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. 1920 കളിലെ മഹാരാജൽ കൊട്ടാരങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഇന്റീരിയറുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.veeraswamy.com/restaurant/History|title=Veeraswamy {{!}} The UK's Oldest Indian Restaurant {{!}} Gourmet Restaurant {{!}} History|website=www.veeraswamy.com|access-date=2016-10-20|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021005748/http://www.veeraswamy.com/restaurant/History|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://www.veeraswamy.com/restaurant/ambience|title=Fine Indian Food in London {{!}} One of the 10 Best Destination Restaurants in the World {{!}} Veeraswamy's Ambiance|website=www.veeraswamy.com|access-date=2016-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.veeraswamy.com/restaurant/Our-philosophy|title=Classical Indian Cuisine {{!}}Best Indian Restaurant London{{!}} Veeraswamy {{!}} Our Philosophy|website=www.veeraswamy.com|access-date=2016-10-20}}</ref> 2016-ൽ വീരസ്വാമിക്ക് മിഷേലിൻ സ്റ്റാർ അവാർഡ് ലഭിച്ചു. [[Michelin Guide|മിഷേലിൻ ഗൈഡ്]] ഇൻസ്പെക്ടർമാർ പറഞ്ഞു, "ഇത് 1926-ൽ തുറന്നിരിക്കാം, പക്ഷേ ഈ പ്രശസ്തമായ ഇന്ത്യൻ റെസ്റ്റോറന്റ് മികച്ചതിൽ മികച്ചതായി തുടരുന്നു! രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ക്ലാസിക് വിഭവങ്ങൾ പ്രൊഫഷണൽ അടുക്കളയിൽ നിന്ന് വളരെ ശ്രദ്ധയോടെയാണ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. മുറികൾ നിറങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് വളരെ മനോഹാരിതയോടും അഭിമാനത്തോടും കൂടിയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.thebetterindia.com/72231/veeraswamy-london-restaurant-michelin-star/|title=The Impressive History of the Oldest Indian Restaurant in London That Just Received a Michelin Star|date=2016-10-19|newspaper=The Better India|language=en-US|access-date=2016-10-20}}</ref><ref name = viamichelin /> == അവലംബം== {{reflist}} ==External links== * [http://www.veeraswamy.com Official site] == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * Veeraswamy, E. P. - ''Indian Cookery: For Use in All Countries'' (Herbert Joseph, 1936) [[വർഗ്ഗം:ലണ്ടനിലെ റെസ്റ്റോറന്റുകൾ]] esin8ifbwxkl8c8z0g6flwut0qlvpir 0 487742 4643807 3798885 2026-07-05T13:52:07Z Malikaveedu 16584 4643807 wikitext text/x-wiki {{PU|MacDonnell Ranges}} {{Infobox mountain <!-- *** Heading *** --> |name = മക്ഡൊണെൽ <br> MacDonnell |native_name = |other_name = <!-- *** Image *** --> |photo = GlenHelenGorge NorthernTerritory Panorama.jpg |photo_caption = മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചുകളിലെ ഗ്ലെൻ ഹെലൻ മലയിടുക്ക് |photo_size = <!-- *** Names **** --> | etymology = സർ [[Richard Graves MacDonnell|റിച്ചാർഡ് മക്ഡൊണൽ]] <!-- Geography --> |country = ഓസ്ട്രേലിയ |state_type = [[States and territories of Australia|ടെറിട്ടറി]] |state = [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]] |region_type = [[Regions of the Northern Territory|റീജിയൻ]] |region = [[Alice Springs Region|ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്]] |district = |border = |border1 = |topo_map = |topo_maker = <!-- Highest point --> |highest = മൗണ്ട് സീൽ |highest_location = |elevation_m = 1531 |elevation_system = {{AHD}} |elevation_note = <!-- Coordinates of the highest point --> |coordinates = {{coord|23|22|59|S|132|22|59|E|type:mountain_region:AU-NT|format=dms|display=inline}} |coordinates_note = <!-- Range --> |length_km = 644 |width_km = |area_km2 = |length_orientation = E/W |width_orientation = |length_note = |width_note = |area_note = |parent = <!-- Overall coordinates for the range; usually the center of the range --> |range_coordinates = {{coord|23|42|S|132|30|E|type:mountain_region:AU-NT|format=dms|display=inline,title}} |range_coordinates_note = <!-- Geology --> |formed_by = |geology = |period = കാർബോണിഫറസ് |orogeny = <!-- *** Maps *** --> |map = Australia Northern Territory |map_alt = |map_caption = [[നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറി]]യിൽ <br />മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചസിന്റെ സ്ഥാനം |map_relief = 1 |relief = }} {{Infobox Australian place | type = other | name = MacDonnell Ranges | state = nt | image = IBRA_6.1_MacDonnell_Ranges.png | caption = The [[Interim Biogeographic Regionalisation for Australia|interim Australian]] [[bioregion]]s,<br/>with the MacDonnell Ranges in red | pop = | est = | area = 39294 | lga = | lga2 = | lga3 = | lga4 = | stategov = | fedgov = | logo = | url = | near-n = Burt Plain | near-ne = Channel Country | near-e = Simpson Strzelecki Dunefields | near-se = Simpson Strzelecki Dunefields | near-s = Finke | near-sw = [[Great Sandy Desert]] | near-w = [[Great Sandy Desert]] | near-nw = [[Great Sandy Desert]] | near = MacDonnell Ranges }} 3,929,444 ഹെക്ടർ (9,709,870 ഏക്കർ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഒരു [[Mountain range|പർവതനിരയും]] [[Interim Biogeographic Regionalisation for Australia|ഇടക്കാല ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബയോറിജിയനുമാണ്]] '''മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചസ്'''.<ref name="IBRA 5.1">{{cite paper|author=[[Environment Australia]] |title=Revision of the Interim Biogeographic Regionalisation for Australia (IBRA) and Development of Version 5.1 - Summary Report |publisher=[[Department of the Environment and Water Resources]], [[Government of Australia|Australian Government]] |url=http://www.deh.gov.au/parks/nrs/ibra/version5-1/summary-report/index.html |accessdate=2007-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905215218/http://www.deh.gov.au/parks/nrs/ibra/version5-1/summary-report/index.html |archivedate=2006-09-05 |url-status=dead }}</ref><ref name="IBRA 6.1">[http://www.deh.gov.au/parks/nrs/ibra/version6-1/index.html IBRA Version 6.1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908221444/http://www.deh.gov.au/parks/nrs/ibra/version6-1/index.html |date=2006-09-08 }} data</ref> മധ്യ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ 644 കിലോമീറ്റർ (400 മൈൽ) നീളമുള്ള പർവതനിരകളായ ഈ ശ്രേണി, [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ]] കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഒഴുകുന്ന സമാന്തര വരമ്പുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മധ്യ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ 644 കിലോമീറ്റർ (400 മൈൽ) നീളമുള്ള പർവതനിരകളാണ് ഈ റേഞ്ച്. [[ആലീസ് സ്പ്രിങ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ]] കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറുമുള്ള കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പർവതനിരയിൽ നിരവധി മനോഹരമായ വിടവുകളും മലയിടുക്കുകളും ആദിവാസി പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈ റേഞ്ചുകൾക്ക് [[Richard Graves MacDonnell|റിച്ചാർഡ് ഗ്രേവ്സ് മക്ഡൊണെലിന്റെ]] പേര് (അക്കാലത്ത് സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ഗവർണർ ആയിരുന്നു) പര്യവേഷകനായിരുന്ന [[John McDouall Stuart|ജോൺ മക്ഡൊവൽ സ്റ്റുവർട്ട്]] നാമകരണം ചെയ്തു. 1860-ലെ പര്യവേഷണം ആ വർഷം ഏപ്രിലിൽ എത്തി. മധ്യ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലേക്കുള്ള ശാസ്ത്ര പര്യവേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് [[Horn expedition|പ്രകൃതി ചരിത്രത്തെപ്പറ്റി]] അന്വേഷിച്ചത്. [[David Lindsay (explorer)|ഡേവിഡ് ലിൻഡ്സെ]], [[John Ross (explorer)|ജോൺ റോസ്]] എന്നിവരും ഇിതിലെ മറ്റ് പര്യവേക്ഷകരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചുകൾ പലപ്പോഴും [[Albert Namatjira|ആൽബർട്ട് നമത്ജിറയുടെ]] ചിത്രങ്ങളിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/travel/drawn-by-a-legend-20090902-f7s0.html |title=Drawn by a legend |author=Joanne Lane |accessdate=2009-11-17 |date=5 September 2009 |work=theage.com.au |publisher=[[Fairfax Digital]] |archive-date=2014-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602082806/http://www.theage.com.au/travel/drawn-by-a-legend-20090902-f7s0.html |url-status=dead }}</ref> ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== [[Mount Zeil|മൗണ്ട് സീൽ]] (1531 മീറ്റർ), [[Mount Liebig|മൗണ്ട് ലിബിഗ്]] (1524 മീറ്റർ), [[Mount Edward (Northern Territory)|മൗണ്ട് എഡ്വേർഡ്]] (1423 മീറ്റർ), [[Mount Giles|മൗണ്ട് ഗൈൽസ്]] (1389), [[Mount Sonder|മൗണ്ട് സോണ്ടർ]] (1380 മീറ്റർ) എന്നിവയാണ് നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള അഞ്ച് കൊടുമുടികൾ.<ref name="anra">{{cite web |url=http://www.anra.gov.au/topics/rangelands/overview/nt/ibra-mac.html |title=Rangelands - Overview - MacDonnell Ranges |accessdate=2009-11-17 |work=Australian Natural Resources Atlas |publisher=[[Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091005100540/http://www.anra.gov.au/topics/rangelands/overview/nt/ibra-mac.html |archivedate=2009-10-05 }}</ref> [[Todd River|ടോഡ്]], [[Finke River|ഫിങ്കെ]] [[Sandover River|സാൻഡോവർ]] എന്നീ നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മക്ഡൊണൽ റേഞ്ചിൽ നിന്നുമാണ്. [[Australian Overland Telegraph Line|ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ഓവർലാന്റ് ടെലിഗ്രാഫ് ലൈനും]] [[സ്റ്റുവർട്ട് ഹൈവേ]]യും റേഞ്ച് മറികടക്കുന്നു. ==ഭൂഗർഭശാസ്‌ത്രം== 300-350 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഒരു പർവത നിർമ്മാണത്തിലൂടെ മക്ഡൊണെൽ റേഞ്ചസ് സൃഷ്ടിച്ചു.<ref name="anra"/> അക്കാലം മുതൽ മണ്ണൊലിപ്പും മറ്റു പ്രവർത്തനങ്ങളും മൂലം റേഞ്ചിനു രൂപം നൽകുകയും നിരവധി വിടവുകളും മലയിടുക്കുകളും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="anra"/><ref name="discover"/> ഇവിടെ പല ശിലാതരങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ചുവന്ന ക്വാർട്ട്‌സൈറ്റ് കൊടുമുടികൾ‌ക്കും മലയിടുക്കുകൾക്കും ഇവിടം പ്രസിദ്ധമാണ്. [[Granite|ഗ്രാനൈറ്റ്]], [[Limestone|ചുണ്ണാമ്പുകല്ല്]], [[Sandstone|സാൻഡ്സ്റ്റോൺ]], [[Siltstone|സിൽറ്റ്സ്റ്റോൺ]] എന്നിവയാണ് പ്രധാന പാറകൾ.<ref name="discover"/> ഈ റേഞ്ചുകളിലെ ചില താഴ്‌വരകളിൽ ഒരു കാലത്ത് മധ്യ ഓസ്‌ട്രേലിയയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന [[Inland sea (geology)|ഉൾനാടൻ കടലിന്റെ]] [[ഫോസിൽ]] തെളിവുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref name="discover"/> ==പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രം== മക്ഡൊണലിന്റെ മധ്യനിരകളുടെ ഭാഗം വരണ്ട സ്‌ക്രബ്ബി പുൽമേടുകളുടെ കേന്ദ്രമാണ്. ഇവിടെ [[Centralian tree frog|സെൻട്രേലിയൻ ട്രീ ഫ്രോഗ്]] (''Ranoidea gilleni'') ഉൾപ്പെടെ നിരവധി വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഇനങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{NatGeo ecoregion|id=aa1302|name=Central Ranges xeric scrub}}</ref> ==വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ== മക്ഡൊണെലിനുള്ളിൽ താമസിക്കുന്നവരെ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പുൽമേടുകളും മറ്റു കരുതൽ ശേഖരങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി 1984-ലാണ് [[West MacDonnell National Park|വെസ്റ്റ് മക്ഡൊണെൽ നാഷണൽ പാർക്ക്]] സ്ഥാപിതമായത്.<ref name="discover">{{cite book |title=Discover Australia's National Parks |last=Hema Maps |year=1997 |publisher=[[Random House]] Australia |location=[[Milsons Point, New South Wales]] |isbn=1-875992-47-2 |pages=242&mdash;246 }}</ref> [[Larapinta Trail|ലാറപിന്ത വനപാതയുടെ]] വികസനത്തിനും ഇത് സഹായകമായി. [[ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സ്|ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ]] കിഴക്ക് പ്രാദേശിക [[Arrernte people|അറേൻ‌ടെ ആദിവാസികൾക്ക്]] പ്രധാനപ്പെട്ട ഇടങ്ങളാണ്. അവയിൽ പലതും ആദിവാസി [[rock art|റോക്ക് ആർട്ടിന്റെ]] ഉദാഹരണങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതിൽ [[Emily Gap|എമിലി ഗ്യാപ്പ്]], [[Jessie Gap|ജെസ്സി ഗ്യാപ്പ്]], [[Trephina Gorge|ട്രെഫിന ഗോർഗ്]], [[N’Dhala Gorge|എൻ‌ഡാല ഗോർഗ്]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആലീസ് സ്പ്രിംഗ്സിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ലാരപിന്റ വനപാത ഉണ്ട്. ദീർഘദൂരമുള്ള ഈ പാത മക്ഡൊണലിന്റെ നടുവിലൂടെ 223 കിലോമീറ്റർ (139 മൈൽ) നീളുന്നു..<ref name="discover"/> ഈ നടപ്പാതയിൽ [[Simpsons Gap|സിംപ്‌സൺസ് ഗ്യാപ്പ്]], [[Standley Chasm|സ്റ്റാൻഡ്‌ലി ചേസം]], [[Ellery Creek Big Hole|എല്ലെറി ക്രീക്ക് ബിഗ് ഹോൾ]], [[Serpentine Gorge|സെർപന്റൈൻ ഗോർഗ്]], [[Ochre Pits|ഓച്ചർ പിറ്റ്സ്]], [[Ormiston Pound|ഓർമിസ്റ്റൺ പൗണ്ട്]], [[Redbank Gorge|റെഡ്ബാങ്ക് ഗോർഗ്]], [[Glen Helen Gorge|ഗ്ലെൻ ഹെലൻ ഗോർഗ്]], [[Gosses Bluff crater|ഗോസ്സസ് ബ്ലഫ് ക്രാട്ടർ]], [[Palm Valley, Northern Territory|പാം വാലി]], [[Mount Sonder|മൗണ്ട് സോണ്ടർ]], [[Mount Zeil|മൗണ്ട് സീൽ]], [[Mount Giles|മൗണ്ട് ഗൈൽസ്]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ==ചിത്രശാല== <gallery mode="packed"> File:West MacDonnell National Park.JPG|ഗ്ലെൻ ഹെലനിൽ നിന്ന് ലാറാപിന്ത വനപാത File:Ellery_Creek.jpg|എല്ലെരി ക്രീക്ക് ബിഗ് ഹോൾ File:A221, West MacDonnell National Park, Australia, Ellery Creek reflects River Red Gum trees, 2007.jpg|എല്ലെറി ക്രീക്കും [[Eucalyptus camaldulensis|റിവർ റെഡ് ഗം മരങ്ങളും]] File:Ochre Pits.jpg|ഓച്ചർ പിറ്റ്സ് File:Simpsons Gap.jpg|സിംസൺസ് ഗ്യാപ് File:A160, West MacDonnell National Park, Australia, Serpentine Gorge, 2007.JPG|സെർപെന്റൈൻ ഗോർഗ് </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://aboriginalart.com.au/culture/arrernte.html Arrernte art] {{Interim Biogeographic Regionalisation for Australia (IBRA)}} [[വർഗ്ഗം:നോർത്തേൺ ടെറിട്ടറിയിലെ പർവ്വതനിരകൾ]] ok30r8sggvvsnw2tq5ig6qfmyw8adyn 0 495517 4643831 3647041 2026-07-05T15:40:31Z Malikaveedu 16584 4643831 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Santo Domingo}} {{Infobox settlement | name = സാന്റോ ഡൊമനിഗോ | settlement_type = City | official_name = ''Santo Domingo de Guzmán'' | named_for = [[Saint Dominic]] | image_skyline = File:Santo Domingo montage.JPG | imagesize = 300px | image_caption = | motto = "Ciudad Primada de América"&nbsp;{{In lang|es}}<br/>{{resize|95%|("First City of the Americas")}} | image_flag = | image_shield = Coat of Arms of Santo Domingo (Dominican Republic).svg | pushpin_map = Dominican Republic#North America | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = Santo Domingo in the Dominican Republic. | mapsize = | leader_title = Mayor | leader_name = [[David Collado]] | coordinates = {{coord|18|28|N|69|57|W|region:DO|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Dominican Republic}} | subdivision_type1 = [[Provinces of the Dominican Republic|Province]] | subdivision_name1 = [[Distrito Nacional|National District]] | established_title = Founded | established_date = 5 August 1498 ({{years ago|1498}} years ago) | established_title2 = Founder | established_date2 = [[Bartholomew Columbus]] | area_total_km2 = 104.44 | area_metro_km2 = 2696.69 | footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = [[Ciudad Colonial (Santo Domingo)|Colonial City of Santo Domingo]] | designation1_date = 1990 <small>(14th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_type = Cultural | designation1_criteria = ii, iv, vi | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/526 526] | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = Dominican Republic | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = [[List of World Heritage Sites in North America|Latin America and the Caribbean]] }} | area_footnotes = <ref name="listado">{{In lang|es}} ''Superficies a nivel de municipios'', [http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 Oficina Nacional de Estadística] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20141117024714/http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 |date=17 November 2014 }}</ref> | elevation_m = 14 | elevation_footnotes = <ref>{{cite book |last=De la Fuente |first=Santiago |title=Geografía Dominicana |publisher=Editora Colegial Quisqueyana |year=1976 |location=Santo Domingo, Dominican Republic |language=Spanish}}</ref> | population_total = 965040<ref name="Census">[http://censo2010.one.gob.do/resultados/Resumen_resultados_generales_censo_2010.pdf IX Census]</ref> | population_urban = | population_metro = 2,908,607<ref name=ExpansionUrbana>{{cite web|title=Expansión Urbana de las ciudades capitales de RD: 1988-2010|url=http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|publisher=Oficina Nacional de Estadística|date=1 May 2015|accessdate=25 January 2016|location=Santo Domingo|language=Spanish|isbn=978-9945-8984-3-9|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714132107/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|archivedate=14 July 2016|df=dmy-all}}</ref> | population_as_of = December 2010 | population_demonym = {{nowrap|{{lang-es|link=no|Capitaleño}} ([[Feminine (grammar)|fem.]] ''Capitaleña'')}} | total_type = Total | population_density_km2 = auto | timezone = [[Atlantic Standard Time|AST]] | area_code_type = Area codes | area_code = 809, 829, 849 | postal_code_type = Postal&nbsp;codes | postal_code = 10100–10699 ([[Distrito Nacional]]) | website = [http://adn.gob.do/ Ayuntamiento del Distrito Nacional]<!--Makes entry too long: {{In lang|es}}--> }} [[കരീബിയൻ]] പ്രദേശത്തെ രാജ്യമായ [[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്|ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലികിന്റെ]] തലസ്ഥാനമാണ് '''[[സാന്റോ ഡൊമനിഗോ]]''' ('''Santo Domingo''' ({{IPA-es|ˈsanto ðoˈmiŋɡo}} "[[Saint Dominic|സെയ്ന്റ് ഡൊമിനിക്]] എന്നർഥം"), ഔദ്യോഗികമായി ''സാന്റൊ ഡൊമിംഗൊ ഡി ഗുസ്മാൻ''('''Santo Domingo de Guzmán'''),ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്കിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും [[Caribbean|കരീബിയൻ]] രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും അധികം ജനസംഖ്യയുള്ള മെട്രോപോളിറ്റൻ നഗരവുമാണ്.<ref>[http://www.citymayors.com/government/caribbean-local-government.html City Mayors: Local government in the Caribbean<!-- Bot generated title -->]</ref> 2010-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യ 9,65,040,<ref name="Census"/> മെട്രോപോളിറ്റൻ പ്രദേശത്തിലെ ജനസംഖ്യ 29,08,607 എന്നിങ്ങനെ ആയിരുന്നു.<ref name=ExpansionUrbana/> [[ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസ്|ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ]] സഹോദരനായിരുന്ന ബാർത്തലോമിയോ കൊളംബസ് ആണ് 1496-ൽ [[Ozama River|ഒസാമ നദിയുടെ]] കിഴക്കേ തീരത്ത് ഈ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത്. ==അവലംബം== {{അവലംബങ്ങൾ}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons category|Santo Domingo de Guzmán, Dominican Republic|Santo Domingo}} {{Wikisource1911Enc|Santo Domingo (capital)|Santo Domingo}} * {{wikivoyage-inline|Santo Domingo}} * [http://www.sosuamuseum.org/other-interesting-information/preview-la-capital-ciudad-trujillo-in-the-1940s/?preview=true&preview_id=3346&preview_nonce=4126685c94 La Capital: Ciudad Trujillo in the 1940s]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://www.one.gob.do/demograficas/proyecciones-de-poblacion {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226120649/https://www.one.gob.do/demograficas/proyecciones-de-poblacion |date=2021-02-26 }} * https://www.diariolibre.com/noticias/metro-recauda-rd-5-mm-y-monta-250-mil-pasajeros-todos-los-dias-FX7132430 {{Distrito Nacional}} {{Provincial capitals of the Dominican Republic}} {{List of North American capitals}} {{Pan American Games host cities}} {{American Capital of Culture}} {{Authority control}} h8fdgq5uzw59gvomi0ey7wn505kmrx1 0 499093 4643887 3657174 2026-07-06T03:40:23Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643887 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vision of a Knight (Raphael)}} {{Infobox Artwork | image_file=RAFAEL - Sueño del Caballero (National Gallery de Londres, 1504. Óleo sobre tabla, 17 x 17 cm).jpg | title=Vision of a Knight | artist=[[Raphael]] | year=1504–1505 | type=[[Egg tempera]] on poplar | height_metric=17.1 | width_metric=17.1 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=[[London]] | museum=[[National Gallery, London|National Gallery]] }} 1504–1505 നും ഇടയിൽ [[ഇറ്റാലിയൻ]] നവോത്ഥാന കലാകാരൻ [[റാഫേൽ]] ചിത്രീകരിച്ച [[Populus|പോപ്ലറിലെ]] [[ടെമ്പറ]] ചിത്രമാണ് '''വിഷൻ ഓഫ് എ നൈറ്റ് (റാഫേൽ).'''<ref name=Thones>Thoenes, Christof, Raphael (2005) Ed. Taschen. p. 17</ref><ref name=Girardi>Girardi, Monica, Raffaello. La ricerca della perfezione e la tenerezza della natura (1999) Ed. Associati. p. 31</ref> ഈ ചിത്രം ലണ്ടനിലെ [[National Gallery|നാഷണൽ ഗാലറിയിലാണ്]] സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒരുപക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[Château de Chantilly|ചാറ്റോ ഡി ചാന്റിലി]] മ്യൂസിയത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന [[Three Graces (Raphael)|ത്രീഗ്രേസസ്]] പാനലുമായി ഈ ചിത്രം ഒരു ജോഡി രൂപീകരിക്കുന്നു. പാനൽ എന്തിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു എന്നതിന് നിരവധി നിരൂപണങ്ങളുണ്ട്. ചില കലാ ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നത് ഉറങ്ങുന്ന നൈറ്റ് സദ്‌വൃത്തിയ്ക്കും (പിന്നിൽ കുത്തനെയുള്ളതും പാറ നിറഞ്ഞതുമായ പാത) അഭിലാഷത്തിനും (in looser robes) ഇടയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കണമെന്ന് സ്വപ്നം കണ്ട റോമൻ ജനറൽ [[Scipio Aemilianus|സിപിയോ എമിലിയാനസിനെ]] (ബിസി 185–129) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, രണ്ട് സ്ത്രീലിംഗ വ്യക്തികളെ മത്സരാർത്ഥികളായി അവതരിപ്പിക്കുന്നില്ല. നൈറ്റിന്റെ അനുയോജ്യമായ ഗുണവിശേഷങ്ങളെ അവ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവർ കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന പുസ്തകം, വാൾ, പുഷ്പം എന്നിവ പണ്ഡിതൻ, പട്ടാളക്കാരൻ, കാമുകൻ എന്നിവരുടെ ആശയങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ലാറ്റിൻ കവി സിലിയസ് ഇറ്റാലിക്കസിന്റെ രണ്ടാം പ്യൂണിക് യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്ന ഇതിഹാസകാവ്യമായ പ്യൂണിക്കയിലെ ഒരു ഭാഗമാണ് ചിത്രീകരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉറവിടം ആയി കാണുന്നത്.<ref name="raphael's iconography">{{cite web |url=http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/research/iconography |title=Iconography &#124; Studying Raphael &#124; Research &#124; The National Gallery, London |publisher=Nationalgallery.org.uk |date= |accessdate=2012-10-17 |archive-date=2012-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011132819/http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/research/iconography |url-status=dead }}</ref> 1800-ൽ [[William Young Ottley|വില്യം യംഗ് ഓറ്റ്‌ലി]] പാനൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് മാറ്റി. ഈ വർണ്ണാഭമായ രംഗം ചിത്രീകരിക്കാൻ റാഫേൽ വിപുലമായ വർണ്ണത്തട്ടിലെ ചായം ഉപയോഗിച്ചു. [[Lead-tin-yellow|ലെഡ്-ടിൻ യെല്ലോ]], [[നീലം|അൾട്രാമറൈൻ]], [[Verdigris|വെർഡിഗ്രിസ്]], [[ഔക്കെ|ഓക്ക്രെ]] തുടങ്ങിയ പിഗ്മെന്റുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.<ref>Raphael, [http://colourlex.com/project/raphael-an-allegory/ An Allegory (Vision of a Knight)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401022110/http://colourlex.com/project/raphael-an-allegory/ |date=2016-04-01 }}, illustrated pigment analysis at ColourLex</ref> == ചിത്രകാരനെക്കുറിച്ച് == നവോത്ഥാനകാല ഇറ്റലിയിലെ ചിത്രകാരനും ശില്പിയുമായിരുന്നു റാഫേൽ. പിതാവായ ജിയോവാനി സാന്റി ഡ്യൂക്കിന്റെ കൊട്ടാരം ചിത്രകാരനായിരുന്നു. പിതാവ് തന്നെയായിരുന്നു റാഫേലിന്റെ ആദ്യ ഗുരു. പതിനഞ്ചാം വയസ്സിൽ റാഫേൽ പ്രശസ്ത ചിത്രകാരനായിരുന്ന പിയെട്രോ പെറുഗിനോയുടെ കീഴിൽ പരിശീലനം നേടി. 1502-ൽ പെറുഗിനോയുടെ ശിഷ്യനായിരുന്ന പിന്റുറിക്ക്യോയുടെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് റാഫേൽ സിയേനയിലേക്ക് പോയി. 1504-ലെ കന്യകയുടെ വിവാഹം (Wedding of the Virgin) ആണ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന രചനയായി കണക്കാക്കുന്നത്. [[File:Raffaello Sanzio.jpg|thumb|left|200px]] റാഫേൽ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തെ 12 വർഷങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടിയതും പ്രശസ്തമായ രചനകളിലധികവും നടത്തിയതും റോമിൽ വച്ചായിരുന്നു. രൂപത്തിന്റെ വ്യക്തത, രചനാരീതി, മനുഷ്യന്റെ ആഡംബരത്തിന്റെ നിയോപ്ലാറ്റോണിക് ആദർശത്തിന്റെ ദൃശ്യനേട്ടം എന്നിവയിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>On Neoplatonism, see [https://books.google.co.uk/books?id=SC7Id_HAa7IC&pg=PA104 Chapter 4, "The Real and the Imaginary"], in Kleinbub, Christian K., ''Vision and the Visionary in Raphael'', 2011, Penn State Press, {{ISBN|0271037040}}, 9780271037042</ref> റാഫേൽ ഒരു "നാടോടികളുടെ" ജീവിതം നയിച്ചു, വടക്കൻ ഇറ്റലിയിലെ വിവിധ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. 1504 മുതൽ ഫ്ലോറൻസിൽ കൂടുതൽ സമയം അദ്ദേഹം ചെലവഴിച്ചു. == അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=NG213 Details of the piece, National Gallery] {{Raphael}} [[വർഗ്ഗം:റാഫേൽ വരച്ച ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലണ്ടനിലെ ദേശീയ ഗാലറിയിലെ ശേഖരങ്ങൾ]] r2makmzz0ki2k01aguvrmhi5babp2ez 0 505209 4643888 3309224 2026-07-06T03:50:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643888 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Virgin and Child (after van der Goes?)}} [[File:Hugo van der Goes - Virgin and Child NG 3066.jpg|480px|thumb|''Virgin and Child''; triptych by a follower of [[Hugo van der Goes]], c. 1485. [[National Gallery]], London, 32.3cm x 21.4 cm]] 1485–90 നും ഇടയിൽ ഫ്ലെമിഷ് ചിത്രകാരനായ [[Hugo van der Goes|ഹ്യൂഗോ വാൻ ഡെർ ഗോസ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[Gerard David|ജെറാർഡ് ഡേവിഡ്]] എന്നിവരുടെ അനുയായി അല്ലെങ്കിൽ വർക്ക് ഷോപ്പ് അംഗം വിജാഗിരി ഉപയോഗിച്ച് പിടിപ്പിച്ച ട്രിപ്റ്റിച് ഓക്കുപാനലിലെ മധ്യപാനലിൽ ചിത്രീകരിച്ച ഒരു ചിത്രമാണ് '''വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് (അല്ലെങ്കിൽ വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത് പ്രേയെർ വിങ്സ്).''' <ref name=H95>Harbison, 95</ref> സെൻട്രൽ പാനൽ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫ്രെയിമിനോടൊപ്പം ചിത്രം നിലവിൽ ലണ്ടനിലെ നാഷണൽ ഗാലറിയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.<ref name="NGA">"[http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/follower-of-hugo-van-der-goes-virgin-and-child Virgin and Child]". [[National Gallery]], London. Retrieved 15 October 2011.</ref>കഴുത്തിൽ ചുവന്ന ജപമാലയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് കളിക്കുന്ന ശിശുവായ യേശുവിനെ തൊട്ടടുത്ത് ചേർത്തുപിടിച്ചുകൊണ്ട് നില്ക്കുന്ന മറിയയെയും മധ്യപാനലിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="J84">Jones, 84</ref> പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഒരു ആർട്ട് ഡീലർ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ഫ്രെയിം ചെയ്ത സെൻട്രൽ പാനൽ 1500-ൽ ഒരു ബലിപീഠ ട്രിപ്റ്റിച്ചിലേക്ക് ഉൾക്കൊള്ളിച്ചു.<ref name="Campbell 240">Campbell, 240</ref>ഫ്രെയിമിലേക്ക് യോജിക്കുന്നതിനായി ചെറുതായി ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്നതിന് സെന്റർ പാനൽ തെളിവുകൾ നൽകുന്നു. ഇത് ഒരുപക്ഷേ അന്നത്തെ ജനപ്രിയവും വളരെയധികം പകർത്തിയതുമായ ഫ്ലെമെല്ലെസ്ക് കന്യകയും കുട്ടിയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. ഇതിന്റെ ഒറിജിനൽ നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും നിരവധി പെയിന്റിംഗുകളിലൂടെയും മരത്തിൽ കൊത്തിയ ചിത്രത്തിലൂടെയും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="c245">Campbell, 245</ref> [[Rogier van der Weyden|റോജിയർ വാൻ ഡെർ വീഡൻ]], ജെറാർഡ് ഡേവിഡ്, വാൻ ഡെർ ഗോസ് എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി ആദ്യകാല നെതർലാൻഡിഷ് ചിത്രകാരന്മാരാണ് മധ്യ പാനൽ ചിത്രീകരിച്ചതെന്ന് ആരോപിച്ചിരുന്നു. മഹാനായ നെതർലാൻഡിഷ് ചിത്രകാരന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തുകയോ സ്വീകരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് സാധാരണവും മികച്ച പ്രതിഫലം പറ്റുന്നതുമായ ഒരു വ്യവസായകാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ ചിത്രം പൂർത്തിയായത്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അടിസ്ഥാന രൂപകൽപ്പനയുടെ കേവലം പുനർനിർമ്മാണത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ഒരു പ്രക്രിയയിലേക്ക് പകർത്തൽ പുരോഗമിച്ചു. അതിലൂടെ പഴയ ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് അനുയോജ്യമായ ഘടകങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ അവ പ്രത്യേക കലാകാരന്റെ സ്വന്തം കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഈ പാനൽ ഇക്കാര്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ചും രസകരമാണ്, "ജെറാർഡ് ഡേവിഡിന്റെ പെയിന്റിംഗ് ശൈലിയിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. മുഖത്തിന്റെ തരം കാരണം, വാൻ ഡെർ ഗോസ് ആയിരിക്കാം, ഒരുപക്ഷേ അദ്ദേഹം കാംബ്രായിൽ അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ നിരവധി വടക്കൻ പകർപ്പുകളിൽ ഒന്ന് ആയ ഒരു ഐക്കണിക് മോഡലിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ പകർപ്പും വ്യക്തിഗത ശൈലിയിലൂടെയും കലാപരമായ വികാരത്തിലൂടെയും ചെറുതായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു.<ref name="h102">Harbison, 102-3</ref> ==അവലംബം== ===കുറിപ്പുകൾ=== {{reflist}} ===ഉറവിടങ്ങൾ=== * Campbell, Lorne. ''The Fifteenth Century Netherlandish Paintings''. London: National Gallery, 1998. {{ISBN|978-1-85709-171-7}} * Davies, Martin. ''Les Primitifs Flamands''. National Gallery, 1953. * Friedlænder, Max. ''Early Netherlandish Painting: From Van Eyck to Bruegel''. Garden City, NY: Phaidon Publishers, 1956 * Jones, Susan Frances. ''Van Eyck to Gossaert''. London: National Gallery, 2011. {{ISBN|978-1-85709-504-3}} * Harbison, Craig. ''The Art of the Northern Renaissance''. London: Laurence King Publishing, 1995. {{ISBN|1-78067-027-3}} * S. Ringbom. ''Journal of the Warburg and Courtauld Institutes'' Vol. 25, No. 3/4 (Jul. - Dec., 1962), 326–330 ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/follower-of-hugo-van-der-goes-virgin-and-child At the National Gallery, London] *[http://bodley30.bodley.ox.ac.uk:8180/luna/servlet/detail/ODLodl~14~14~77958~135166:The-Madonna-and-Child-in-a-Glory-wi ''Virgo in Sole'' image at the Bodelian library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617164837/http://bodley30.bodley.ox.ac.uk:8180/luna/servlet/detail/ODLodl~14~14~77958~135166:The-Madonna-and-Child-in-a-Glory-wi |date=2015-06-17 }} . [[വർഗ്ഗം:മഡോണയുടെയും കുട്ടിയുടെയും ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലണ്ടനിലെ ദേശീയ ഗാലറിയിലെ ശേഖരങ്ങൾ]] t66eam3kigbupg7fk81a7df8uekqc5d 0 505319 4643877 4506593 2026-07-05T22:54:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643877 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|LogMAR chart}} {{Infobox diagnostic|thumb|Calculator=|OPS301=<!--{{OPS301|code}}-->|MeshID=|eMedicine=<!--article_number-->|MedlinePlus=<!--article_number-->|ICD9=|ICD10=<!--{{ICD10|Group|Major|minor|LinkGroup|LinkMajor}} or {{ICD10PCS|code|char1/char2/char3/char4}}-->|reference_range=||Purpose=[[കാഴ്ച ശക്തി]] പരിശോധനയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു|Synonyms=|pronounce=|caption=ലോഗ്മാർ ചാർട്ട്|alt=|image=File:LogMAR chart.jpg|Name=ലോഗ്മാർ ചാർട്ട്|LOINC=<!--{{LOINC|code}}-->}} [[വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി]] കണക്കാക്കാൻ [[നേത്രവിജ്ഞാനം|നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധർ]], [[ ഒപ്‌റ്റോമെട്രി |ഒപ്റ്റോമെട്രിസ്റ്റുകൾ]], [[ വിഷൻ സയൻസ് |കാഴ്ച ശാസ്ത്രജ്ഞർ എന്നിവർ]] ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു കാഴ്ച പരിശോധന ചാർട്ട് ആണ് '''ലോഗ്മാർ ചാർട്ട്'''. ഇത് '''ബെയ്‌ലി-ലോവി ചാർട്ട്''' <ref name="url-NVRI">{{Cite web|url=http://www.nvri.org.au/pages/first-research-starts-in-1974.html|title=First Research starts in 1974|access-date=2015-09-24|publisher=National Vision Research Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713163242/http://www.nvri.org.au/pages/first-research-starts-in-1974.html|archive-date=2017-07-13}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ '''ഇടിഡിആർഎസ് ചാർട്ട്''' (ഏർളി ട്രീറ്റ്മെൻറ് ഡയബറ്റിക് റെറ്റിനോപ്പതി സ്റ്റഡി) എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>Bailey IL, Lovie JE (2013). Visual acuity testing. From the laboratory to the clinic. Vision Research 90: 2-9. [[doi:10.1016/j.visres.2013.05.004]]. </ref> ഈ ചാർട്ട് 1976 ൽ നാഷണൽ വിഷൻ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓസ്‌ട്രേലിയ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. മറ്റ് ചാർട്ടുകളേക്കാൾ (ഉദാ. [[സ്നെല്ലെൻ ചാർട്ട്]]) കൂടുതൽ കൃത്യതയോടെ കാഴ്ച ശക്തി കണക്കാക്കാനായാണ് ഇത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത് എന്നതിനാൽ കാഴ്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗവേഷണ വിഷയങ്ങളിലൊക്കെ ലോഗ്മാർ ചാർട്ട് ആണ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നത്. <ref name="Bailey IL 1976">Bailey IL, Lovie JE. I (1976.) ''New design principles for visual acuity letter charts''. Am J Optom Physiol Opt. 53 (11): pp. 740–745.</ref> <ref>{{Cite book|title=Primary care Optometry|last=Grosvenor|first=Theodore|publisher=ELSEVIER|year=2007|isbn=9780750675758|location=St. Louis, Missouri|pages=174–175}}</ref> ലോഗ്മാർ ചാർട്ട് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ചാർട്ടിന്റെ പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, '''[[ലോഗരിതം]](Log)''' ഓഫ് '''മിനിമം(M) ആംഗിൾ(A)''' ഓഫ് '''റസലൂഷനെ(R)''' പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട് വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. വളരെ ചെറിയ അളവായ 1 മിനിറ്റ് വിഷ്വൽ ആംഗിൾ അപഗ്രഥിക്കാൻ കഴിയുന്ന നിരീക്ഷകന്റെ ലോഗ്മാർ സ്കോർ 0 ആയിരിക്കും (1 ന്റെ അടിസ്ഥാന -10 ലോഗരിതം 0 ആയതിനാൽ); അതുപോലെ 2 മിനിറ്റ് വിഷ്വൽ ആംഗിൾ (അതായത്, കുറഞ്ഞ കാഴ്ച ശക്തി) സ്‌കോർ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു നിരീക്ഷകന്റെ ലോഗ്മാർ സ്കോർ 0.3 ആവും (കാരണം, 2 ന്റെ അടിസ്ഥാന -10 ലോഗരിതം ഏകദേശം 0.3 ന് അടുത്താണ്), ഇതേരീതിയിൽ കാഴ്ച രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. == ചരിത്രം == നാഷണൽ വിഷൻ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ഒപ്റ്റോമെട്രിസ്റ്റുകളായ ഇയാൻ ബെയ്‌ലിയും [[ ജാൻ ഇ ലോവി-കിച്ചിൻ |ജാൻ ഇ ലോവി-കിച്ചിനും]] ചേർന്നാണ് ചാർട്ട് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. <ref name="Bailey IL 1976">Bailey IL, Lovie JE. I (1976.) ''New design principles for visual acuity letter charts''. Am J Optom Physiol Opt. 53 (11): pp. 740–745.</ref> <ref name="url-NVRI">{{Cite web|url=http://www.nvri.org.au/pages/first-research-starts-in-1974.html|title=First Research starts in 1974|access-date=2015-09-24|publisher=National Vision Research Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713163242/http://www.nvri.org.au/pages/first-research-starts-in-1974.html|archive-date=2017-07-13}}</ref> ലോഗ്മാർ ചാർട്ട് രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നതിനുള്ള അവരുടെ പ്രചോദനം അവർ വിവരിച്ചത് ഇങ്ങനെയാണ്: "ടെസ്റ്റ് ടാസ്‌ക്കിന്റെ സ്റ്റാൻഡേർ‌ഡൈസേഷൻ നേടുന്നതിനായി ടൈപ്പ്ഫേസ്, വലുപ്പ പുരോഗതി, വലുപ്പ ശ്രേണി, ഓരോ വരിയിലെയും പദങ്ങളുടെ എണ്ണം, സ്‌പെയ്‌സിംഗ് എന്നിവ തിരഞ്ഞെടുത്ത സമീപ ദർശന ചാർട്ടുകളുടെ ഒരു ശ്രേണി ഞങ്ങൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.. " == സ്നെല്ലെൻ ചാർട്ടുമായുള്ള ബന്ധം == [[പ്രമാണം:Snellen_chart.svg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| സ്നെല്ലൻ ചാർട്ട് ]] വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി കണക്കാക്കാൻ 1862 മുതൽ [[സ്നെല്ലെൻ ചാർട്ട്]] സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. 6/6 (20/20) എന്ന സ്‌നെല്ലെൻ സ്‌കോർ, ഒരു നിരീക്ഷകന് 1 മിനിറ്റ് വിഷ്വൽ ആംഗിൾ വരെ വിശദാംശങ്ങൾ അപഗ്രഥിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് ലോഗ്മാർ സ്കോർ '''0''' ത്തിന് തുല്യമാണ് (1 ന്റെ അടിസ്ഥാന -10 ലോഗരിതം 0 ആയതിനാൽ); 6/12 (20/40) എന്ന സ്‌നെല്ലെൻ സ്‌കോർ, ഒരു നിരീക്ഷകന് 2 മിനിറ്റ് [[ വിഷ്വൽ ആംഗിൾ |വിഷ്വൽ ആംഗിൾ വരെ]] വിശദാംശങ്ങൾ അപഗ്രഥിക്കാനാകുമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് ലോഗ്മാർ സ്കോർ 0.3 ആണ് (2 ന്റെ അടിസ്ഥാന -10 ലോഗരിതം ഏകദേശം 0.3 ന് അടുത്താണ്). == ലോഗ്മാർ ചാർട്ട് ഉപയോഗിച്ച് വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി റെക്കോർഡുചെയ്യുന്നു == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em" |+ വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി സ്കെയിലുകൾ ! ഫൂട്സ് ! മീറ്റർ ! ദശാംശം ! ലോഗ്മാർ |- | 20/200 | 6/60 | 0.10 | 1.00 |- | 20/160 | 6/48 | 0.125 | 0.90 |- | 20/125 | 6/38 | 0.16 | 0.80 |- | 20/100 | 6/30 | 0.20 | 0.70 |- | 20/80 | 6/24 | 0.25 | 0.60 |- | 20/63 | 6/19 | 0.32 | 0.50 |- | 20/50 | 6/15 | 0.40 | 0.40 |- | 20/40 | 6/12 | 0.50 | 0.30 |- | 20/32 | 6 / 9.5 | 0.63 | 0.20 |- | 20/25 | 6 / 7.5 | 0.80 | 0.10 |- | 20/20 | 6/6 | 1.00 | 0.00 |- | 20/16 | 6 / 4.8 | 1.25 | −0.10 |- | 20 / 12.5 | 6 / 3.8 | 1.60 | −0.20 |- | 20/10 | 6/3 | 2.00 | −0.30 |} ഓരോ അക്ഷരത്തിനും 0.02 ലോഗ് യൂണിറ്റുകളുടെ സ്കോർ മൂല്യം ഉണ്ട്. ഓരോ വരിയിലും 5 അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ, ലോഗ്മാർ ചാർട്ടിലെ ഒരു വരിയുടെ ആകെ സ്കോർ 0.1 ലോഗ് യൂണിറ്റുകളുടെ മാറ്റത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Clinical Procedures of Ocular Examination|last=Carlson, Kurts|first=Nancy, Daniel|publisher=McGraw HIll|year=2004|isbn=978-0-07-137078-3|location=U.S.A|pages=10}}</ref> സ്കോർ കണക്കാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന സൂത്രവാക്യം: * ലോഗ്മാർ VA = 0.1 + ഏറ്റവും മികച്ച വരിയുടെ ലോഗ്മാർ മൂല്യം - 0.02 X (വായിച്ച ഒപ്‌ടോടൈപ്പുകളുടെ എണ്ണം) ഓരോ വരിയിലും 5 ഒപ്‌ടോടൈപ്പുകൾ ഉള്ളതിനാൽ, ഇതിനോട് തുല്യമായ മറ്റൊരു ഫോർമുല ഇതാണ്: * ലോഗ്മാർ VA = മികച്ച വരിയുടെ ലോഗ്മാർ മൂല്യം + 0.02 X (വായിക്കാതിരുന്ന ഒപ്‌ടോടൈപ്പുകളുടെ എണ്ണം) ചില ഡിജിറ്റൽ ഐ [https://visualacuity.info വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി] ചാർട്ടുകൾക്ക് സ്കോർ കണക്കാക്കാൻ കഴിയും. == മറ്റ് ചാർട്ടുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ലോഗ്മാറിന്റെ പ്രയോജനങ്ങൾ == മറ്റ് അക്വിറ്റി ചാർട്ടുകളുമായി (ഉദാ. [[സ്നെല്ലെൻ ചാർട്ട്]] ) താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അക്വിറ്റിയുടെ കൂടുതൽ കൃത്യമായ കണക്കുകൾ പ്രാപ്തമാക്കുന്നതിനാണ് ലോഗ്മാർ ചാർട്ട് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. <ref name="Bailey IL 1976">Bailey IL, Lovie JE. I (1976.) ''New design principles for visual acuity letter charts''. Am J Optom Physiol Opt. 53 (11): pp. 740–745.</ref> ലോഗ്മാർ ചാർട്ടിന്റെ ഓരോ വരിയിലും ഒരേ എണ്ണം ടെസ്റ്റ് അക്ഷരങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അക്ഷരങ്ങൾക്ക് [[ സ്ലോൺ അക്ഷരങ്ങൾ |സ്ലോൺ ഫോണ്ട്]] ഉപയോഗിക്കുന്നു (സ്ലോൺ അക്ഷരങ്ങൾ ഒന്ന് ഒറ്റൊന്നിൽനിന്ന് ഏകദേശം തുല്യമായി വ്യക്തമാണ്); വരികൾക്കിടയിലുള്ള വിടവ് പോലെ വരിയിൽ നിന്ന് വരിയിലേക്കുള്ള അക്ഷര വലുപ്പം ലോഗരിഥമിക്കായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു, ഇത് ഏത് ദൂരങ്ങളിലും ചാർട്ട് ഉപയോഗിക്കാൻ സാധ്യമാക്കുന്നു. സീറോ ലോഗ്മാർ, സ്റ്റാൻഡേർഡ് കാഴ്ചയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, പോസിറ്റീവ് മൂല്യങ്ങൾ മോശം കാഴ്ചയെയും നെഗറ്റീവ് മൂല്യങ്ങൾ മികച്ച കാഴ്ചയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മറ്റ് കാഴ്ച നൊട്ടേഷനുകളേക്കാൾ ഇത് അവബോധജന്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന്റെ ഒരു ചിഹ്നമാണ് ലോഗ്മാർ. == ലോഗ്മാർ സ്കോറിൽ കുറഞ്ഞ കാഴ്ചയുടെയും അന്ധതയുടെയും നിർവചനം == ലോഗ്മാർ സ്കെയിൽ ഉപയോഗിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്ന കാഴ്ചയിൽ, കുറഞ്ഞ കാഴ്ചയ്ക്ക് ഉള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന|ലോകാരോഗ്യ സംഘടന]] പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ നിർദ്ദേശ പ്രകാരം, മികച്ച കാഴ്ചയുളള കണ്ണിൽ ഏറ്റവും മികച്ച തിരുത്തലുകൾക്ക് ശേഷവും രേഖപ്പെടുത്തിയ കാഴ്ച, 1.3 ലോഗ്മാറിന് തുല്യമോ അതിലും മികച്ചതോ ആണ് പക്ഷെ, 0.5 ലോഗ്മാറിനേക്കാൾ മോശമാണ് എങ്കിൽ കുറഞ്ഞ കാഴ്ചയെന്ന് (ലോ വിഷൻ) പറയും. <ref name=":0">{{Cite journal|last=Virgili|first6=Jennifer R.|pmc=6494537|issn=1469-493X|doi=10.1002/14651858.CD003303.pub4|pages=CD003303|volume=4|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|title=Reading aids for adults with low vision|date=17 April 2018|last6=Evans|first=Gianni|first5=Claire|last5=Allcock|first4=Giovanni|last4=Giacomelli|first3=Sharon A.|last3=Bentley|first2=Ruthy|last2=Acosta|pmid=29664159}}</ref> മികച്ച കണ്ണിൽ സാധ്യമായ തിരുത്തലുകൾക്ക് ശേഷവും കാഴ്ച ശക്തി 1.3 ലോഗ്മാറിനേക്കാൾ മോശമായ അവസ്ഥയെയാണ് അന്ധത എന്ന് നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നത്. == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.nvri.org.au നാഷണൽ വിഷൻ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓസ്‌ട്രേലിയ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411014804/http://www.nvri.org.au/ |date=2020-04-11 }} * [https://www.precision-vision.com/products/visual-acuity-reading-charts/letter-symbol/charts-for-cabinets/charts-for-small-cabinets/sloan-letter/logarithmic-sloan-visual-acuity-test-2/ ലോഗരിഥമിക് SLOAN വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി ടെസ്റ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200207121137/https://www.precision-vision.com/products/visual-acuity-reading-charts/letter-symbol/charts-for-cabinets/charts-for-small-cabinets/sloan-letter/logarithmic-sloan-visual-acuity-test-2/ |date=2020-02-07 }} * [https://www.good-lite.com/Details.cfm?ProdID=125 ആനുപാതികമായി സ്പെയ്സ്ഡ് ലോഗ്മാർ സ്ലോൺ ലെറ്റേഴ്സ് ചാർട്ട്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224220226/https://www.good-lite.com/Details.cfm?ProdID=125 |date=2018-12-24 }} [[വർഗ്ഗം:നേത്രവിജ്ഞാനം]] [[വർഗ്ഗം:കണ്ണ്]] [[വർഗ്ഗം:ഒപ്റ്റോമെട്രി]] 16ckr0u72tsdyyu9zvkle1ls132wxnb 0 506421 4643871 3790071 2026-07-05T21:04:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643871 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Lea test}} [[പ്രമാണം:Lea_Symbols_Test_optotypes_on_a_blanket_to_be_used_to_test_the_visual_acuity_of_a_young_child.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ലിയ ടെസ്റ്റിൻ്റെ ഒരു ഉദാഹരണം. ഈ ചിത്രത്തിൽ, ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയുടെ വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി നിർണ്ണയിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ടെസ്റ്റിന്റെ നാല് ഒപ്‌ടോടൈപ്പുകൾ ഒരു പുതപ്പിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കും. ''ഫോട്ടോ കടപ്പാട്:'' ''ഡോ. ലിയ ഹൈവാരിനെൻ & ലീ-ടെസ്റ്റ്'' http://www.lea-test.fi ]] സാധാരണ [[കാഴ്ച പരിശോധന ചാർട്ട്|കാഴ്ച പരിശോധന ചാർട്ടുകളിൽ]] ഉള്ള അക്ഷരങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിച്ച് വളരെ ചെറിയ കുട്ടികളുടെ കാഴ്ച പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുകയില്ല. അക്ഷരങ്ങൾക്ക് പകരം ചെറിയ കുട്ടികൾക്ക് പോലും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പ്രത്യേകം രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത [[Pediatrics|പീഡിയാട്രിക്]] [[Eye examination|വിഷൻ ടെസ്റ്റുകളുടെ]] ഒരു പരമ്പരയാണ് '''ലിയ വിഷൻ ടെസ്റ്റ് സിസ്റ്റം'''. സമീപ കാഴ്ചയുടെയും ദൂരക്കാഴ്ചയുടെയും ദൃശ്യ ശേഷി വിലയിരുത്തുന്നതിനോടൊപ്പം കോൺട്രാസ്റ്റ് സെൻസിറ്റിവിറ്റി, [[Visual field|വിഷ്വൽ ഫീൽഡ്]], [[Color vision|കളർ വിഷൻ]], വിഷ്വൽ അഡാപ്റ്റേഷൻ, മോഷൻ പെർസെപ്ഷൻ എന്നിവ വിലയിരുത്തുന്നതിനും ലിയ ടെസ്റ്റിന്റെ നിരവധി വകഭേദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം.<ref>Hyvärinen, L. ''Lea tests.'' Lea Test Ltd. Retrieved from http://www.lea-test.fi/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചരിത്രം == 1976 ൽ, ഫിന്നിഷ് പീഡിയാട്രിക് [[നേത്രവിജ്ഞാനം|നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധ]] ലിയ ഹൈവറിൻ, എംഡി, പിഎച്ച്ഡി, ലിയ ടെസ്റ്റിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. == കൃത്യത == വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി അളക്കുന്നതിനുള്ള സ്റ്റാൻഡേർ‌ഡൈസ്ഡ് ചിഹ്നമായി ലോകമെമ്പാടും ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ഒപ്‌ടോടൈപ്പാണ് ലാൻ‌ഡോൾട്ട് സി. നിലവിൽ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് കാഴ്ച പരിശോധിക്കുന്ന വിഷ്വൽ അസസ്മെന്റ് പിക്ചർ ടെസ്റ്റുകളിൽ, [[Standardization|സ്റ്റാൻ‌ഡേർ‌ഡൈസ്ഡ്]] [[ലാൻ‌ഡോൾട്ട് സി ചാർട്ട്|ലാൻ‌ഡോൾട്ട് സി]] വിഷൻ ടെസ്റ്റ് ചിഹ്നത്തിനെതിരെ കാലിബ്രേറ്റ് ചെയ്ത ഏക പരിശോധന രീതിയാണ് ലിയ ടെസ്റ്റ്. വിഷ്വൽ അക്വിറ്റിയുടെ സാധുതയുള്ളതും വിശ്വസനീയവുമായ അളവുകോലായി ലിയ ചിഹ്നം ഉപയോഗിക്കാമോ എന്നത് പഠന വിധേയമാക്കുകയുണ്ടായി. ഒരു നല്ല കാഴ്ച പരിശോധനയ്ക്ക് അഭികാമ്യമായത് പോലെ, ലിയ പരിശോധനയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന നാല് ഒപ്റ്റോടൈപ്പുകളും വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി സമാനമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നും തുല്യമായി മങ്ങുന്നുവെന്നും തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, ഇത് ടെസ്റ്റിന്റെ [[Internal consistency|സ്ഥിരതയെ]] പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.<ref>Hyvärinen, L., Näsänen, R., & Laurinen, P. (2009). New visual acuity test for pre-school children. American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus.</ref> 2006 ൽ, ''ആക്റ്റ ഒഫ്താൽമോളജിക്ക സ്കാൻഡിനാവിക്കയിൽ'' പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു പഠനം<ref>Bertuzzi, F., Orsoni, J. G., Porta, M. R., Paliaga, G. P., & Miglior, S. (2006). Sensitivity and specificity of a visual acuity screening protocol performed with the Lea symbols 15-line folding distance chart in preschool children. Acta Ophthalmologica Scandinavica, 84(6), 807-811.</ref> പ്രീ സ്‌കൂൾ കുട്ടികളിലെ [[കാഴ്ച ശക്തി]]യിലെ അപര്യാപ്തതകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിന് 15-വരിയുള്ള മടക്കാവുന്ന ലീ ചിഹ്നങ്ങൾ ചികിത്സാപരമായി വളരെ ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് തെളിയിച്ചു. വിഷ്വൽ അക്വിറ്റിയുടെ കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും സമയം ചെലവഴിക്കുന്നതുമായ പരിശോധനകൾക്ക് പകരമായി ലിയ ടെസ്റ്റുകൾ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. == പ്രാധാന്യം == സ്റ്റാൻ‌ഡേർഡ് വിഷൻ ടെസ്റ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ച് കാഴ്ച പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുന്ന പ്രായത്തിലും ചെറിയ കുട്ടികളിലെ കാഴ്ച വൈകല്യങ്ങൾ (പീഡിയാട്രിക് ലോ വിഷൻ) നിർണ്ണയിക്കാൻ ലിയ ടെസ്റ്റുകളുടെ സവിശേഷ രൂപകൽപ്പനയും അവയുടെ പ്രത്യേക ഒപ്റ്റോടൈപ്പുകളും സഹായിക്കുന്നു. മറ്റ് [[Physical disability|ശാരീരിക വൈകല്യങ്ങളോ]] [[Developmental disability|മാനസിക വൈകല്യങ്ങളോ]] ഉള്ളവരും, [[Special education|പ്രത്യേക വിദ്യാഭ്യാസ]] ആനുകൂല്യങ്ങൾക്ക് അർഹരായവരുമായ കൊച്ചുകുട്ടികളിൽ ഇത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. കാഴ്ചശക്തി കുറവുള്ള കുട്ടികളിൽ പകുതിയിലധികം പേർക്കും മറ്റ് വൈകല്യങ്ങളും ഉണ്ടാവാം. മസ്തിഷ്ക തകരാറുള്ള കുട്ടികളുടെ കാഴ്ച പരിശോധിക്കാൻ പോലും മിക്ക ലിയ ടെസ്റ്റുകളും ഉപയോഗിക്കാം, മാത്രമല്ല ഈ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കാഴ്ച ശക്തി കൃത്യമായി വിലയിരുത്താൻ കഴിയുന്ന വളരെ കുറച്ച് രീതികളിൽ ഒന്നായി ഇത് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>Hyvärinen, L. (2000). How to classify paediatric low vision?. Retrieved from http://www.lea-test.fi/en/assessme/cracow.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917170303/http://www.lea-test.fi/en/assessme/cracow.html |date=2019-09-17 }}</ref> == പതിപ്പുകൾ == കുട്ടികളിലും മുതിർന്നവരിലും ഉള്ള കാഴ്ചയുടെയും ആശയവിനിമയത്തിൻറെയും കുറവുകളുടെ പല വശങ്ങളും വിലയിരുത്തുന്നതിന് ലക്ഷ്യമിടുന്ന, 40 വ്യത്യസ്ത ടെസ്റ്റുകൾ നിലവിൽ ലിയ വിഷൻ ടെസ്റ്റ് സിസ്റ്റത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>Hyvärinen, L. (n.d.). Dr. lea and children's vision. Retrieved from http://drleahyvarinen.com/about-dr-lea/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214012347/http://drleahyvarinen.com/about-dr-lea/ |date=2012-02-14 }}</ref> === ലിയ ചിഹ്നങ്ങൾ === ലിയ ടെസ്റ്റിന്റെ ഏറ്റവും പഴയതും അടിസ്ഥാനപരവുമായ രൂപത്തെ "ലിയ ചിഹ്ന പരിശോധന" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ പരിശോധനയിൽ നാല് [[കാഴ്ച പരിശോധന ചാർട്ട്|ഒപ്‌ടോടൈപ്പുകൾ]] (ടെസ്റ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ) അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒരു [[ആപ്പിൾ|ആപ്പിളിന്റെ]] രൂപരേഖ, ഒരു [[പഞ്ചഭുജം|പെന്റഗൺ]], ഒരു [[സമചതുരം|ചതുരം]], ഒരു [[വൃത്തം]] എന്നിവയാണ് ആ ചിഹ്നങ്ങൾ. ഈ നാല് ചിഹ്നങ്ങളെ പരിചിതായ ദൈനംദിന വസ്തുക്കൾ ("ആപ്പിൾ", "വീട്", "വിൻഡോ", "മോതിരം") ആയി എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ, അമൂർത്ത അക്ഷരങ്ങളോ അക്കങ്ങളോ തിരിച്ചറിയുന്നതിനേക്കാൾ ചെറുപ്രായത്തിൽ തന്നെ അവ ഉപയോഗിച്ച് കാഴ്ച വൈകല്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. മറ്റ് സ്റ്റാൻ‌ഡേർഡ് വിഷൻ ചാർ‌ട്ടുകളിൽ‌ ഉപയോഗിക്കുന്ന അക്ഷരങ്ങളും അക്കങ്ങളും പരിചിതമാകുന്നതിന് വളരെ മുമ്പുതന്നെ പ്രീ സ്‌കൂൾ‌ കുട്ടികളുടെ [[കാഴ്ച ശക്തി]] പരിശോധിക്കാൻ‌ ഇത് പ്രാപ്‌തമാക്കുന്നു. [[ത്രിമാനം|ത്രിമാന]] (3-ഡി) ലിയ പസിലിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ലിയ ചിഹ്ന പരിശോധന പലപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പതിനാല് മാസം പ്രായമുള്ള കുട്ടികളിൽ വിഷ്വൽ അക്വിറ്റി അളക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതിന് നാല് സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഒപ്‌ടോടൈപ്പുകളോടൊപ്പം ഈ പസിൽ നിറവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. <ref>Hyvärinen, L. ''Lea tests.'' Lea Test Ltd. Retrieved from http://www.lea-test.fi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610174216/http://www.lea-test.fi/ |date=2020-06-10 }}</ref> === ലിയ നമ്പറുകൾ === ലിയ ടെസ്റ്റ് സീരീസിൻ്റെ ഭാഗമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ലിയ ടെസ്റ്റുകളിൽ രണ്ടാമത്തേതാണ് "ലിയ നമ്പർ പരിശോധന". കുറച്ചു കൂടി മുതിർന്ന കുട്ടികളുടെയും, മുതിർന്നവരുടെയും കാഴ്ചശക്തി അളക്കാൻ ഈ ചാർട്ട് ഉപയോഗിക്കാം. ഈ ടെസ്റ്റിന് ഒരു സാധാരണ [[സ്നെല്ലെൻ ചാർട്ട്|സ്നെല്ലെൻ ചാർട്ടിന്]] സമാനമായ ഒരു ലേഔട്ട് ആണ് ഉള്ളത്. മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വരുമ്പോൾ ഇതിലെ അക്കങ്ങളുടെ വലുപ്പം കുറയുന്നു. ലിയ ചിഹ്ന പരിശോധനയുടെ ഒപ്‌ടോടൈപ്പുകൾ പോലെ, ഈ നമ്പറുകളും ലാൻ‌ഡോൾട്ട് സി യ്ക്കെതിരെ കാലിബ്രേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവയാണ്. === ലിയ ഗ്രേറ്റിംഗ് അക്വിറ്റി ടെസ്റ്റ് === [[Grating|ഗ്രേറ്റിംഗ്]] അക്വിറ്റി വിലയിരുത്താൻ, പ്രത്യേകിച്ച് ഗുരുതരമായ അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം കാഴ്ച കുറവുള്ള കുട്ടികളിൽ ഈ പരിശോധന ഗുണകരനാണ്. [[Brain damage|മസ്തിഷ്ക തകരാറുള്ള]] കുട്ടികളുടെ കാഴ്ച പരിശോധനയിൽ "ലിയ ഗ്രേറ്റിംഗ് അക്വിറ്റി ടെസ്റ്റ്" വിജയകരമാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, മാത്രമല്ല സമാന്തര ലൈനുകൾ പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുന്നതിനുള്ള അവരുടെ പരിമിതമായ ശേഷി വെളിപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന ഒരേയൊരു പരിശോധനാ രീതിയാണിത്.<ref>Hyvärinen, L. (2009, January 1). Grating acuity tests. Retrieved from http://www.lea-test.fi/en/vistests/pediatric/gatests/gratings.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220055744/http://www.lea-test.fi/en/vistests/pediatric/gatests/gratings.html |date=2020-02-20 }}</ref> === ലിയ കോൺട്രാസ്റ്റ് സെൻസിറ്റിവിറ്റി ടെസ്റ്റ് === ചെറുപ്രായത്തിൽ തന്നെ കുട്ടിയുടെ ദൃശ്യ തീവ്രത വിലയിരുത്തേണ്ടത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ദൃശ്യ തീവ്രത കുറഞ്ഞ ക്രമീകരണങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ദൃശ്യ വിവരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനായി പ്രത്യേകമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത വളരെ ജനപ്രിയമായ ഒരു ടെസ്റ്റാണ് "ഹൈഡിങ് ഹീഡി ലോ കോൺട്രാസ്റ്റ് ഫെയ്സ് പിക്ചേഴ്സ് ടെസ്റ്റ്" (ലിയ വിഷൻ ടെസ്റ്റ് സിസ്റ്റം ഇതിൻറെ ഒരു പതിപ്പ് നിർമ്മിക്കുന്നു). വ്യത്യസ്‌ത കോൺട്രാസ്റ്റ് ലെവലുകളുടെ കാർട്ടൂൺ മുഖങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുന്ന കാർഡുകളുടെ ഒരു ശ്രേണി ഈ പരിശോധനയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ പരിശോധനയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച കോൺട്രാസ്റ്റ് സെൻസിറ്റിവിറ്റി വിലയിരുത്തൽ വിദ്യാഭ്യാസ ക്രമീകരണങ്ങളിൽ വളരെ പ്രധാനമാണ്. കോൺട്രാസ്റ്റ് സെൻസിറ്റിവിറ്റി കുറവുള്ള കുട്ടികൾക്ക് ശരീരഭാഷയിൽ നിന്നോ മുഖഭാവങ്ങളിൽ നിന്നോ ദൃശ്യ സൂചനകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ അങ്ങേയറ്റം ബുദ്ധിമുട്ടാണ് എന്നതിനാൽ ഈ ടെസ്റ്റ് വളരെ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല ഇത്തരം കുട്ടികൾക്ക് പലപ്പോഴും ബ്ലാക്ക്ബോർഡും പ്രൊജക്ടറും മറ്റും വായിക്കാനും പ്രയാസം ഉണ്ടാവും.<ref>Hyvärinen, L. (n.d.). Contrast sensitivity. Retrieved from http://www.lea-test.fi/en/assessme/educearl/part1/contrast.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222001848/http://www.lea-test.fi/en/assessme/educearl/part1/contrast.html |date=2020-02-22 }}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[കാഴ്ച പരിശോധന ചാർട്ട്|ഐ ചാർട്ട്]] * [[Sloan letters|സ്ലോൺ അക്ഷരങ്ങൾ]] * [[സ്നെല്ലെൻ ചാർട്ട്]] * [[Pediatric ophthalmology|പീഡിയാട്രിക് നേത്രവിഭാഗം]] * [[Infant visual development|ശിശു കാഴ്ച]] == അവലംബം== {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.lea-test.fi ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610174216/http://www.lea-test.fi/ |date=2020-06-10 }} * [https://web.archive.org/web/20120614130953/http://drleahyvarinen.com/ ഡോ. ലിയ ഹൈവാരിനന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] * [http://www.stereooptical.com/products/teller-acuity-cards-ii ടെല്ലർ അക്വിറ്റി കാർഡുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224225725/http://www.stereooptical.com/products/teller-acuity-cards-ii |date=2014-02-24 }} * [https://www.good-lite.com/leatest/index.cfm ഗുഡ്-ലൈറ്റിൽ LEA ടെസ്റ്റ് സീരീസ് ലഭ്യമാണ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141210175306/https://www.good-lite.com/leatest/index.cfm |date=2014-12-10 }} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണ്]] [[വർഗ്ഗം:നേത്രവിജ്ഞാനം]] [[വർഗ്ഗം:ഒപ്റ്റോമെട്രി]] 12fc3cni5u2a8l02xo45x8xse0uzd0j 0 508142 4643883 3791676 2026-07-06T02:49:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643883 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=വിന്നിത്സ ദേശീയ മെഡിക്കൽ സർവകലാശാല എൻ . ഐ. പിറഗോവ|native_name=Вінницький національний медичний університет ім. М. І. Пирогова|native_name_lang=[[Ukrainian language|Ukrainian]]|image=Vinnytsia National Medical University.jpg|image_alt=Vinnytsia National Medical University|caption=സർവകലാശാല പ്രധാന കെട്ടിടം|established=1921|type=നാലാം അംഗീകാര നിലവാരം, ദേശീയം|rector=മൊറോസ് വസീലി മാക്സിമോവിച്ച്<ref>{{Cite web |url=http://foreign.vnmu.edu.ua/en/statement-by-rector/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-05-04 |archive-date=2020-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216185746/http://foreign.vnmu.edu.ua/en/statement-by-rector/ |url-status=dead }}</ref>|city=[[വിന്നിത്സ]]|country={{flag|ഉക്രൈൻ}}|coordinates={{coord|49.2279|28.446|display=inline}}|website=https://www.vnmu.edu.ua|logo=VNMU.svg}}<nowiki> </nowiki>'''വിന്നിത്സ ദേശീയ മെഡിക്കൽ സർവകലാശാല എൻ . ഐ. പിറഗോവ''' 1921 ൽ സ്ഥാപിതമായ ഒരു ഉന്നത മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://search.wdoms.org/home/SchoolDetail/F0001563|title=world directory of medical schools|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> 1960 ൽ സ്ഥാപനത്തിന് [[:en:Nikolay_Pirogov|നിക്കോളായ് പിറഗോവിൻ്റെ]] പേര് നൽകപെട്ടു, 1984 ൽ [[:en:Order_of_the_Badge_of_Honour|ഓർഡർ ഓഫ് ദി ബാഡ്ജ് ഓഫ് ഓണർ ലഭിച്ചു]] . 1994 മുതൽ, വിന്നിറ്റ്സിയ മെഡിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന് ഒരു സർവ്വകലാശാലയെന്ന നിലയിൽ [[:en:Higher_education_in_Ukraine#Accreditation|IV ലെവൽ]] അക്രഡിറ്റേഷൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുകയും സർവകലാശാല അംഗീകാരം നേടുകയും ചെയ്തു. 2002 ൽ സർവകലാശാല ദേശീയ പദവി നേടി <ref>{{Cite web|url=https://www.vnmu.edu.ua/en/history-of-university|title=National Pirogov Memorial Medical University, Vinnytsya|access-date=|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=}}</ref> സർവകലാശാലയുടെ റെക്ടർ : മൊറോസ് വസീലി മാക്സിമോവിച്ച് - ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ്, പ്രൊഫസർ, ഉക്രെയ്നിലെ സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജിയിലെ ഓണറേഡ് വർക്കർ, നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിലെ അക്കാദമിഷ്യൻ <ref>{{Cite web|url=http://www.amnu.gov.ua/Default.asp?T=1&MID=1&JID=23&NID=364|title=NATIONAL ACADEMY OF MEDICAL SCIENCES OF UKRAINE|access-date=|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711120944/http://www.amnu.gov.ua/Default.asp?T=1&MID=1&JID=23&NID=364|archive-date=2012-07-11|url-status=bot: unknown}}</ref>, , [[:en:Hero_of_Ukraine|ഹീറോ ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ]], എന്നീ പദവികളുടെ ഉടമയാണ്. == ചരിത്രം == 1960 ൽ സ്ഥാപനത്തിന് [[:en:Nikolay_Pirogov|നിക്കോളായ് പിറഗോവിൻ്റെ]] പേര് നൽകപെട്ടു, 1984 ൽ സ്ഥാപനത്തിന് ഓർഡർ ഓഫ് ദി ബാഡ്ജ് ഓഫ് ഓണർ ലഭിച്ചു . 1994 ൽ വിന്നിറ്റ്സിയ മെഡിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന് ഐവി ലെവൽ അക്രഡിറ്റേഷൻ അനുസരിച്ച് സർട്ടിഫിക്കറ്റും അംഗീകാരവും ലഭിച്ചു, സർവകലാശാല പദവി നൽകി. ദേശീയ സർവകലാശാല നിലവാരം 2002 ൽ കൈവരിച്ചു. അതേ വർഷം തന്നെ സ്ഥാപനത്തിന് ഉക്രേനിയൻ മന്ത്രിസഭയുടെയും, ഉക്രേനിയൻ വെർകോവ്ന റാഡായുടെയും ബഹുമാന സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ ലഭിച്ചു. സ്ഥാപനത്തിന് സർവകലാശാല പദവി ലഭിച്ചതിനുശേഷം, [[ദന്തവൈദ്യം]], [[ഫാർമസി|ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ]] അദ്ധ്യയനവിഭാഗങ്ങളിൽ ആധുനിക അധ്യാപന ഉദ്യോഗസ്ഥർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു, [[വൈദ്യം]], [[ഫാർമസി]], [[ദന്തവൈദ്യം]], ബിരുദാനന്തര അദ്ധ്യയനവിഭാഗങ്ങളിൽ 10 പുതിയ വകുപ്പുകൾ ആരംഭിച്ചു. ഉക്രെയ്ൻ ആരോഗ്യ മന്ത്രാലയത്തിൻ്റെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം പ്രവർത്തനത്തിന്റെ പല മാനദണ്ഡങ്ങളും അനുസരിച്ച്, സർവകലാശാല വർഷങ്ങളായി മുൻ‌നിരയിലാണ്. == പരാമർശങ്ങൾ == <references /> 3etbbfxy25vi4qinsknqk6q94jo5lnz 0 528010 4643994 4193416 2026-07-06T10:52:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643994 wikitext text/x-wiki {{Vegetable oils|image=Olive oil from Oneglia.jpg|caption=[[ഒലിവ്|ഒലിവെണ്ണ]]}}[[സസ്യം|സസ്യങ്ങൾ]] നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന [[ട്രൈഗ്ലിസറൈഡ്|ട്രൈ ഗ്ലിസറൈഡ്സുകളാണ്]] [[സസ്യ എണ്ണകൾ|സസ്യ എണ്ണ]]<nowiki/>കൾ. ഈ എണ്ണകളിൽ ചിലത് സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി മനുഷ്യ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.<ref>{{Cite news}}</ref> ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ സസ്യ എണ്ണകൾ ഭക്ഷണത്തിലും [[പാചക എണ്ണ|പാചകത്തിലും]] [[ഭക്ഷണ അഡിറ്റീവ്|അനുബന്ധകാര്യങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു]]. ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായതും അല്ലാത്തതുമായ പല എണ്ണകളും [[എണ്ണ വിളക്ക്|എണ്ണ വിളക്കുകൾ]] കത്തിക്കാനും, [[പെട്രോളിയം]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഇന്ധനങ്ങൾക്ക് ബദൽ ഇന്ധനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[വുഡ് ഫിനിഷിംഗ്]], [[എണ്ണച്ചായ ചിത്രകല|ഓയിൽ പെയിന്റിംഗ്]], [[അംഗരാഗങ്ങൾ|ചർമ്മ സംരക്ഷണം]] എന്നിവയാണ് ഇവയുടെ മറ്റ് ചില ഉപയോഗങ്ങൾ. == നിർവചനം == മുറിയിലെ ഊഷ്മാവിൽ ദ്രാവകരൂപത്തിലുള്ള പദാർത്ഥങ്ങളെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നതായി "സസ്യ എണ്ണ" എന്ന പദം നിർവചിക്കാം,<ref>{{Cite book|title=The Pearson Guide to the B.Sc. (Nursing) Entrance Examination|last=Parwez Saroj|date=September 2007|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1338-9|page=109}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നിശ്ചിത താപനിലയിൽ ഒരു വസ്തുവിന്റെ [[ദ്രവ്യത്തിന്റെ അവസ്ഥകൾ|അവസ്ഥ]] (ദ്രാവകം അല്ലെങ്കിൽ ഖര) കണക്കിലെടുക്കാതെയും വിശാലമായും ഇതിനെ നിർവചിക്കാം.<ref>{{Cite book|title=The International Cocoa Trade|last=Robin Dand|publisher=Woodhead Publishing|year=1999|isbn=978-1-85573-434-0|page=169}}</ref> ഈ പട്ടികയിലെ ഭൂരിഭാഗം എണ്ണകളും ഈ നിർ‌വ്വചനങ്ങളുമായി യോജിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ചിലത് ഈ പദത്തിന്റെ എല്ലാ ധാരണകൾ‌ക്കും അനുസരിച്ച് സസ്യ എണ്ണകളായി കരുതിയിട്ടില്ല. == വർഗ്ഗീകരണം == സസ്യ എണ്ണകളെ പല തരത്തിൽ തരംതിരിക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, അവയുടെ ഉപയോഗത്തിന്റെയോ അല്ലെങ്കിൽ അവ വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിയിലൂടെയോ അടിസ്ഥാനത്തിൽ. ഈ ലേഖനത്തിൽ, സസ്യ എണ്ണകളെ സാധാരണ ഉപയോഗ ക്ലാസുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. === വേർതിരിച്ചെടുക്കൽ രീതി === [[സസ്യ എണ്ണകളുടെ തരങ്ങൾ|സസ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് എണ്ണ]] വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തരംതിരിച്ച നിരവധി [[സസ്യ എണ്ണകളുടെ തരങ്ങൾ|സസ്യ എണ്ണകൾ]] ഉണ്ട്. ചെടിയുടെ [[എണ്ണ]] വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ പറ്റിയ ഭാഗത്ത് മർദ്ദം ചെലുത്തി, എണ്ണ (ആട്ടിയ എണ്ണ അല്ലെങ്കിൽ അമർത്തിയ) വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നു. ഈ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന എണ്ണകൾ ഇത്തരത്തിലുള്ളതാണ്. സസ്യങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങൾ വെള്ളത്തിലോ മറ്റൊരു [[ലായകം|ലായകത്തിലോ]] [[പരിഹാരം|ലയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്]] സസ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അരിച്ച [[പരിഹാരം|എണ്ണകൾ]] വേർതിരിച്ചെടുക്കാം. പ്ലാന്റ് മെറ്റീരിയലിൽ നിന്ന് എണ്ണ [[സ്വേദനം|വാറ്റിയെടുക്കുന്നതിലൂടെയും]] ഈ മിശ്രിതം വേർതിരിക്കാം. ഈ രണ്ടാമത്തെ രീതി ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചെടുത്ത [[സുഗന്ധ എണ്ണകൾ|എണ്ണകളെ സുഗന്ധ എണ്ണകൾ]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സുഗന്ധ എണ്ണകൾക്ക് പലപ്പോഴും ആട്ടിയതോ അരിച്ചതോ ആയ സസ്യ എണ്ണകളേക്കാൾ വ്യത്യസ്ത ഗുണങ്ങളും ഉപയോഗങ്ങളുമുണ്ട്. അവസാനമായി, സസ്യങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങൾ അടിസ്ഥാന എണ്ണയിൽ ചേർത്ത് മാസിറേറ്റഡ് [[മാസ്റേറ്റഡ് ഓയിലുകളുടെ പട്ടിക|ഓയിലുകൾ]] നിർമ്മിക്കുന്നു, ഈ പ്രക്രിയയെ [[ലിക്വിഡ്-ലിക്വിഡ് എക്സ്ട്രാക്ഷൻ]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു. === സ്രോതസ്സുകളും ഉപയോഗങ്ങളും === എല്ലാ സസ്യ എണ്ണകളും സസ്യങ്ങളുടെ [[ഫലം|പഴങ്ങളിൽ]] നിന്നോ [[വിത്ത്|വിത്തുകളിൽ]] നിന്നോ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നതല്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, [[പാമോയിൽ|എണ്ണപ്പനകളിൽ]] നിന്ന് [[പാമോയിൽ|പാം ഓയിൽ]] വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നു, [[സോയാബീൻ എണ്ണ]] സോയാബീൻ വിത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നു. സമാന സസ്യഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുത്ത എണ്ണകളെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിലൂടെയും സസ്യ എണ്ണകളെ തരംതിരിക്കാം. ഉദാ: "നട്ട് ഓയിൽസ്" പോലുള്ളവ . === ഉപയോഗം === സസ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണകൾ വിവിധ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ സസ്യ എണ്ണകൾ [[പാചക എണ്ണ|പാചകത്തിനോ]] [[ഭക്ഷണ അഡിറ്റീവ്|ഭക്ഷണ അഡിറ്റീവുകളായോ ഉപയോഗിക്കാം]]. ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായതും അല്ലാത്തതുമായ പല സസ്യ എണ്ണകളും [[ഇന്ധനം|ഇന്ധനമായി]] കത്തിക്കുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന് [[പെട്രോളിയം]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഇന്ധനങ്ങൾക്ക് പകരമായി. ചിലത് [[അംഗരാഗങ്ങൾ|സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കൾ]], മെഡിക്കൽ ആവശ്യങ്ങൾ, [[വുഡ് ഫിനിഷിംഗ്]], [[എണ്ണച്ചായ ചിത്രകല|ഓയിൽ പെയിന്റിംഗ്]], മറ്റ് വ്യാവസായിക ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും ഉപയോഗിക്കാം. == ഭക്ഷ്യ എണ്ണകൾ == === പ്രധാന എണ്ണകൾ === * [[വെളിച്ചെണ്ണ]]: ഒരു പാചക എണ്ണ, മെഡിക്കൽ, വ്യാവസായിക ഉപയോഗങ്ങളും ഉണ്ട്. [[തെങ്ങ്|തേങ്ങയുടെ]] കേർണലിൽ നിന്നോ മാംസത്തിൽ നിന്നോ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നു. ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിൽ സാധാരണമായി കാണൂന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HAPFqkRGSXEC&pg=PT13|title=Coconut Oil: Discover the Key to Vibrant Health|last=Gursche, Siegfried|publisher=Book Publishing Company|year=2008|isbn=978-1-55312-043-8|page=12|access-date=2012-01-21}}</ref> * [[ധാന്യം എണ്ണ|ചോള എണ്ണ (ധാന്യ എണ്ണ]]): [[സസ്യ എണ്ണകൾ|സാലഡ്]], [[പാചക എണ്ണ|പാചക എണ്ണ എന്നിവയ്ക്കുപയോഗിക്കുന്ന]] പ്രധാന എണ്ണകളിലൊന്നാണ്.<ref>{{Cite book|url=http://www.iseo.org/httpdocs/Publications/FoodFatsOils2006.pdf|title=Food Fats and Oils|publisher=Institute of Shortening and Edible Oils|year=2006|edition=9|page=27|access-date=2011-11-19|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703055715/http://www.iseo.org/httpdocs/Publications/FoodFatsOils2006.pdf|url-status=dead}}</ref> * [[കനോല ഓയിൽ]] : ലോകമെമ്പാടും ഏറ്റവുമധികം വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന പാചക [[കനോല ഓയിൽ|എണ്ണയായ കനോല ഓയിൽ]] വീട്ടാവശ്യങ്ങൾക്കും വ്യാവസായികമായും [[കനോല ഓയിൽ|സാലഡായും]] പാചക എണ്ണയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.cottonseed.com/publications/facts.asp|title=Twenty Facts about Cottonseed Oil|access-date=2011-10-17|publisher=National Cottonseed Producers Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017083204/http://www.cottonseed.com/publications/facts.asp|archive-date=2015-10-17}}</ref> ഇന്ധന വ്യവസായത്തിലും ഇത് ഒരു [[ജൈവ ഇന്ധനം|ജൈവഇന്ധനമായി]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. * [[പരുത്തി എണ്ണ|പരുത്തിക്കുരു എണ്ണ]]: [[പരുത്തി എണ്ണ|സാലഡായും]] പാചക എണ്ണയായും വീട്ടാവശ്യങ്ങൾക്കും വ്യാവസായികആവശ്യങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name=":0" /> * [[ഒലിവെണ്ണ|ഒലിവ് ഓയിൽ]]: പാചകം, സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കൾ, [[സോപ്പ്|സോപ്പുകൾ]], പരമ്പരാഗത [[എണ്ണ വിളക്ക്|എണ്ണ വിളക്കുകൾക്ക്]] ഇന്ധനം എന്നിവയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. * [[പാമോയിൽ|പാം ഓയിൽ]]: ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാപ്രദേശത്തുള്ള]] എണ്ണ.<ref>{{Cite web|url=http://www.soyatech.com/Palm_Oil_Facts.htm|title=Palm Oil Facts|access-date=2011-10-19|publisher=Soyatech|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016191917/http://www.soyatech.com/Palm_Oil_Facts.htm|archive-date=2011-10-16}}</ref> [[പടിഞ്ഞാറേ ആഫ്രിക്ക|പശ്ചിമാഫ്രിക്കൻ]], [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിയൻ]] [[പാചകരീതി|പാചകരീതികളിൽ]] ജനപ്രിയമാണ് ഇവ.<ref>{{Cite web|url=http://www.epicurious.com/tools/fooddictionary/entry/?id=3772|title=Palm oil|access-date=2011-10-19|website=Food dictionary|publisher=[[Epicurious]]|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523205843/http://www.epicurious.com/tools/fooddictionary/entry?id=3772|url-status=dead}}</ref> [[ജൈവ ഇന്ധനം]] നിർമ്മിക്കാനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|url=http://www.grain.org/article/entries/611-corporate-power-the-palm-oil-biodiesel-nexus|title=Corporate power: The palm-oil-biodiesel nexus|journal=Seedling|date=July 2007}}</ref> * [[നിലക്കടല എണ്ണ]] ( [[നിലക്കടല എണ്ണ|കപ്പലണ്ടി എണ്ണ]] ): [[സാലഡ്|സാലഡ് ഡ്രസ്സിംഗായി]] ഉപയോഗിക്കുന്ന തെളിമയുള്ള എണ്ണ. ഉയർന്ന [[പുക സീമ]] കാരണം, പ്രത്യേകിച്ച് [[വറചട്ടി|വറുക്കാൻ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Vegetable Oils in Food Technology: Composition, Properties and Uses|last=Dean|first=Lisa L.|last2=Davis|first2=Jack P.|last3=Sanders|first3=Timothy H.|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1-4443-3268-1|editor-last=Frank Gunstone|page=225|chapter=Groundnut (Peanut) Oil|access-date=2014-10-05|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lnk2tdo8_P4C&q=peanut&pg=PA226}}</ref> * [[റേപ്സീഡ്|റാപ്സീഡ് ഓയിൽ]]: ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പാചക എണ്ണകളിലൊന്നായ [[കനോല|കനോല ഓയിൽ]] ഉൾപ്പെടെന്നുവയാണ് [[റേപ്സീഡ്|റാപ്സീഡ് ഓയിൽ]] .<ref name="cc">{{Cite web|url=http://www.canolacouncil.org/oil-and-meal/canola-oil/canola-the-myths-debunked|title=Canola Oil - The Myths Debunked|access-date=2014-10-05|publisher=Canola Council of Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929224653/http://www.canolacouncil.org/oil-and-meal/canola-oil/canola-the-myths-debunked/|archive-date=2014-09-29}}</ref> * [[ചെണ്ടൂരകം|ചെണ്ടൂരകം എണ്ണ]]: 1960 കളിൽ [[ചായം|പെയിന്റ്]] വ്യവസായത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന [[ചെണ്ടൂരകം|ചെണ്ടൂരകംഎണ്ണ]], ഇപ്പോൾ കൂടുതലും പാചക എണ്ണയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.agmrc.org/commodities__products/grains__oilseeds/safflower.cfm|title=Safflower|access-date=2011-10-17|last=Boland, Michael|date=January 2011|publisher=Agriculture Marketing Resource Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011085608/http://agmrc.org/commodities__products/grains__oilseeds/safflower.cfm|archive-date=2011-10-11}}</ref> * [[നല്ലെണ്ണ|എള്ള് എണ്ണ (നല്ലെണ്ണ)]]. കോൾഡ് പ്രെസ്സിംഗ് വഴി ഇളം നിറമുള്ള എണ്ണയായും, ഹോട്ട് പ്രെസ്സിംഗ് വഴി കടും നിറമുള്ള എണ്ണയായും ഇത് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.agmrc.org/commodities__products/grains__oilseeds/sesame_profile.cfm|title=Sesame profile|access-date=2011-11-19|last=Hansen, Ray|date=August 2011|publisher=Agriculture Marketing Resource Center}}</ref> * [[സോയാബീൻ എണ്ണ|സോയാബീൻ ഓയിൽ]]: സോയാ സംസ്ക്കരിക്കുന്നതിന്റെ ഉപോൽപ്പന്നമായി ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു എണ്ണയാണ് [[സോയാബീൻ എണ്ണ|സോയാബീൻ ഓയിൽ]] .<ref>{{Cite web|url=http://southeastfarmpress.com/world-soybean-consumption-quickens|title=World soybean consumption quickens|access-date=2014-10-05|last=Bennett, David|date=February 5, 2003|publisher=Southeast Farm Press}}</ref> * [[സൂര്യകാന്തി എണ്ണ]]: സാധാരണ പാചക [[സൂര്യകാന്തി എണ്ണ|എണ്ണയായ സൂര്യകാന്തി എണ്ണ]] [[ബയോഡീസൽ]] നിർമ്മിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.agmrc.org/commodities__products/grains__oilseeds/sunflower_profile.cfm|title=Sunflower profile|access-date=2011-10-17|last=Boland|first=Michael|last2=Stroade|first2=Jeri|date=August 2011|publisher=Agricultural Marketing Resource Center}}</ref> <gallery> പ്രമാണം:Coconut and oil.jpg|വെളിച്ചെണ്ണയും തേങ്ങയും പ്രമാണം:Elaeis guineensis fruits on tree.jpg|പാമോയിൽ നിർമിക്കുന്ന [[എണ്ണപ്പന|എണ്ണപ്പനയുടെ]] വിത്തുകൾ </gallery> === എണ്ണക്കുരുക്കളിൽ നിന്നുള്ളഎണ്ണ (നട്ട് ഓയിൽ) === [[പ്രമാണം:Hazelnuts.jpg|കണ്ണി=https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B4%82:Hazelnuts.jpg|ലഘുചിത്രം|{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[കോറിലസ് അവെല്ലാന|കോമൺ]] [[കോറിലസ് അവെല്ലാന|ഹാസലിൽ]] നിന്നുള്ള [[കോറിലസ് അവെല്ലാന|ഹാസൽനട്ട്]], [[കോറിലസ് അവെല്ലാന|ഹാസൽനട്ട് ഓയിൽ]] നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു]]നട്ട് ഓയിലുകൾ സാധാരണയായി പാചകത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു, അവയുടെ [[സുഗന്ധം|സ്വാദിന്]]. വിത്തിൽ നിന്ന്, എണ്ണ വേർത്തിരിച്ചെടുക്കുന്നതിനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട് കാരണം ഇവയിൽ മിക്കതും വളരെ വിലയേറിയതാണ്. * [[ബദാം|ബദാം ഓയിൽ]] : പ്രാഥമികമായി [[അംഗരാഗങ്ങൾ|സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കളുടെ]] നിർമ്മാണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇവ ഭക്ഷ്യ എണ്ണയായും ചിലപ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു,.<ref>[[List of vegetable oils#axtell|Axtell]], {{Cite web|url=http://www.fao.org/docrep/X5043E/x5043E0d.htm#I.%20Individual%20monographs|title=I. Individual monographs}}</ref> * [[ബീച്ച് മരം|ബീച്ച്]] നട്ട് ഓയിൽ: ''ഫാഗസ് സിൽവറ്റിക്ക'' കുരുവിൽ നിന്നുള്ള [[ബീച്ച് മരം|ബീച്ച്]] നട്ട് ഓയിൽ യൂറോപ്പിലെ ഒരു ഭക്ഷ്യ എണ്ണയാണ്, ഇത് സലാഡുകൾക്കും പാചകത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cjHCoMQNkcgC&pg=PA600|title=The encyclopedia of fruit & nuts|last=Janick|first=Jules|last2=Paull|first2=Robert E.|publisher=Cabi Publishing|year=2008|isbn=978-0-85199-638-7|page=405|access-date=2011-11-21}}</ref> * [[ബ്രസീൽ നട്ട്]] ഓയിൽ: 75% [[കൊഴുപ്പ്|അപൂരിത ഫാറ്റി ആസിഡുകൾ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പ്രധാനമായും [[ഒലിയിക് അമ്ലം|ഒലിയിക്]] , [[ലിനോലെനിക് ആസിഡ്|ലിനോലെനിക് ആസിഡുകൾ]] , അതുപോലെ [[ഫൈറ്റോസ്റ്റെറോൾ]] , [[ബീറ്റാ-സിറ്റോസ്റ്റെറോൾ]] ,<ref>{{Cite journal|journal=Int J Vitam Nutr Res|year=2013|volume=83|issue=5|pages=263–70|doi=10.1024/0300-9831/a000168|title=Phytosterol content and fatty acid pattern of ten different nut types|last=Kornsteiner-Krenn M|last2=Wagner KH|last3=Elmadfa I|pmid=25305221}}</ref> കൊഴുപ്പിൽ ലയിക്കുന്ന [[ജീവകം ഇ|വിറ്റാമിൻ ഇ എന്നിവയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു]] .<ref>{{Cite journal|journal=Int J Food Sci Nutr|year=2006|volume=57|issue=3–4|pages=219–28|title=Fatty acid profile, tocopherol, squalene and phytosterol content of brazil, pecan, pine, pistachio and cashew nuts|last=Ryan E, Galvin K, O'Connor TP, Maguire AR, O'Brien NM|pmid=17127473|doi=10.1080/09637480600768077}}</ref> അണ്ടിപ്പരിപ്പ് ആദ്യമായി ആട്ടുമ്പോൾ എക്സ്ട്ര വിർജിൻ എണ്ണ ലഭിക്കും, [[ഒലിവെണ്ണ|ഒലിവ് ഓയിലിന്]] പകരമായി ഇത് ഉപയോഗിക്കാം. * [[കശുമാവ്|കശുവണ്ടി എണ്ണ]] : [[ഒലിവെണ്ണ|ഒലിവ്]] ഓയിലുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. [[ദന്തക്ഷയം|ദന്ത അറകളോട്]] പോരാടുന്നതിന് സഹായിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/jf00002a039|layurl=http://www.highbeam.com/doc/1G1-10597226.html|laysource=[[Science News]]|laydate=March 23, 1991|title=Antibacterial agents from the cashew Anacardium occidentale (Anacardiaceae) nut shell oil|year=1991|last=Himejima|first=Masaki|last2=Kubo|first2=Isao|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|volume=39|issue=2|pages=418–21}}</ref> * [[കോറിലസ് അവെല്ലാന|ഹാസൽനട്ട് ഓയിൽ]] : പ്രധാനമായും അതിന്റെ തനതായ [[കോറിലസ് അവെല്ലാന|സ്വാദിന്]] വേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ചെറിയ [[രേതസ്]] സ്വഭാവം കാരണം ചർമ്മസംരക്ഷണത്തിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു,.<ref>{{Cite journal|doi=10.1080/109158101750300928|title=Final Report on the Safety Assessment of Corylus Avellana (Hazel) Seed Oil, Corylus Americana (Hazel) Seed Oil, Corylus Avellana (Hazel) Seed Extract, Corylus Americana (Hazel) Seed Extract, Corylus Rostrata (Hazel) Seed Extract, Corylus Avellana (Hazel) Leaf Extract, Corylus Americana (Hazel) Leaf Extract, and Corylus Rostrata (Hazel) Leaf Extract|year=2001|journal=International Journal of Toxicology|volume=20|issue=1 Suppl|pages=15–20|pmid=11358108|last=Madhaven|first=N}}</ref> * [[മക്കാഡാമിയ ഓയിൽ]] : നേർത്ത നട്ട് സ്വാദും ഉയർന്ന [[പുക സീമ|പുക പോയിന്റും]] .<ref name="simmons">{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780740769764|title=Things Cooks Love|last=Simmons, Marie|publisher=Andrews McMeel Publishing|year=2008|isbn=978-0-7407-6976-4|page=[https://archive.org/details/isbn_9780740769764/page/295 295]|quote=pistachio oil.|access-date=2014-10-05|url-access=registration}}</ref> * [[മോങ്കോംഗോ|മോങ്കോംഗോ നട്ട്]] ഓയിൽ: [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ]] വളരുന്ന ''ഷിൻസിയോഫൈട്ടൺ റൗട്ടനേനി'' എന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്തുകളിൽ നിന്ന് [[മോങ്കോംഗോ|മോങ്കോംഗോ നട്ട്]] ഓയിൽ (അല്ലെങ്കിൽ ''മാങ്കെട്ടി ഓയിൽ'' ) നിർമിക്കുന്നു. [[ജീവകം ഇ|വിറ്റാമിൻ ഇ]] ഉയർന്ന [[ജീവകം ഇ|അളവിൽ]] ഇതിൽ ഉണ്ട് . ചർമ്മസംരക്ഷണത്തിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://new-ag.info/en/focus/focusItem.php?a=794|title=Mongongo–a tough nut worth cracking|access-date=2011-04-28|last=Bafana, Busani|date=July 2009|publisher=New Agriculturist|archive-date=2016-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319170958/http://www.new-ag.info/en/focus/focusItem.php?a=794|url-status=dead}}</ref> * [[പെക്കൻ ഓയിൽ]] : ഒരു ഭക്ഷ്യ എണ്ണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, പക്ഷേ നല്ല ഗുണനിലവാരമുള്ള എണ്ണയ്ക്ക് പുതിയ പെക്കൺ ആവശ്യമാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://aggie-horticulture.tamu.edu/fruit-nut/fact-sheets/pecans-as-a-health-food/|title=Pecans as a health food|access-date=2013-12-03|last=Storey, J. Benton|publisher=Texas AgriLIFE Extension Service}}</ref> * [[പൈൻ നട്ട് ഓയിൽ]] : ഒരു രുചികരമായ പാചക എണ്ണയായി വിൽക്കപ്പെടുന്നു,<ref>{{Cite book|title=Functional Foods of the East|date=May 15, 2010|isbn=978-1-4200-7192-4|editor-last=John Shi|page=353|chapter=Antioxidant Functional Factors in Nuts|editor-last2=Chi-Tang Ho|editor-last3=[[Fereidoon Shahidi]]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7VENd7fgLIkC&q=pine+nut+oil&pg=PA353}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9hm09yx6RDMC&q=Pine+seed+oil&pg=PA159|title=In the Sweet Kitchen: The Definitive Baker's Companion|last=Daley, Regan|publisher=Artisan Books|year=2001|isbn=978-1-57965-208-1|page=159|access-date=2014-10-05}}</ref> വിശപ്പ് കുറയ്ക്കാനുള്ള ഔഷധ ഗുണവും ഇതിനുണ്ട്.<ref>{{Cite book|title=Tree nuts: composition, phytochemicals, and health effects|last=Yu Liangli|last2=Slavin, Margaret|publisher=CRC Press|year=2008|isbn=978-0-8493-3735-2|editor-last=Cesarettin Alasalvar|page=289|chapter=Nutraceutical Potential of Pine Nut|access-date=2014-10-05|editor-last2=[[Fereidoon Shahidi]]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Uu4nzKx74noC&q=pine+nut+oil&pg=PA290}}</ref> * [[പിസ്ത ഓയിൽ]] : പച്ച നിറമുള്ള ശക്തമായ സുഗന്ധമുള്ള എണ്ണ.<ref name="simmons" /> * [[വാൽനട്ട് ഓയിൽ|വാൾനട്ട് ഓയിൽ]] : അതിന്റെ തനതായ സ്വാദിന് വേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുന്നു,<ref name="simmons" /> [[യൂറോപ്പിലെ നവോത്ഥാനകാലം|നവോത്ഥാന]] ചിത്രകാരന്മാർ [[എണ്ണച്ചായം|ഓയിൽ പെയിന്റുകളിൽ]] ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/oilpaintingmater00powe/page/43|title=Oil Painting Materials|last=Powell, William F.|publisher=Walter Foster|year=1990|isbn=978-1-56010-056-0|page=[https://archive.org/details/oilpaintingmater00powe/page/43 43]}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://thepaintershandbook.com/|title=Painter's Handbook|last=Gottsegen, Mark|year=2006|isbn=978-0-8230-3496-3|page=77|access-date=2014-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114051824/http://thepaintershandbook.com/|archive-date=2014-11-14}}</ref> * [[മത്തങ്ങ വിത്ത് എണ്ണ|മത്തങ്ങക്കുരു എണ്ണ]] <ref>{{Cite web|url=http://theepicentre.com/ingredient/a-guide-to-nut-and-seed-oils/|title=A Guide to Nut and Seed Oils - The Epicentre|last=|date=|website=theepicentre.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === സിട്രസ് എണ്ണകൾ === നിരവധി [[നാരകം|സിട്രസ്]] സസ്യങ്ങളിൽ നിന്നും അമർത്തിയ എണ്ണകൾ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. നാരങ്ങ എണ്ണ, ഓറഞ്ച് എണ്ണ എന്നിവ [[സുഗന്ധ എണ്ണകൾ|സുഗന്ധഎണ്ണകളായി]] ഉപയോഗിക്കുന്നു, അമർത്തിയ എണ്ണകൾക്ക് ഈ ഗുണം അസാധാരണമാണ്.<ref group="note">Lime oil, for example, is distilled, not pressed. See [[List of vegetable oils#jackson|Jackson]], [https://books.google.com/books?id=xKQ2yKfYVRMC&lpg=PA131&dq=lime%20oil&pg=PA131#v=onepage&q=lime%20oil&f=false p. 131]</ref><ref name="jackson">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xKQ2yKfYVRMC&q=lime+oil&pg=PA131|title=Analysis of Taste and Aroma|last=Jackson, John F.|last2=Linskens, H.F.|publisher=Springer|year=2002|isbn=978-3540417538|volume=21|page=131}}</ref> സിട്രസ് കുടുംബത്തിലെ പലതിന്റേയും വിത്തുകളിൽ നിന്നും ഉപയോഗയോഗ്യമായ എണ്ണകൾ ലഭിക്കുന്നു.<ref name="jackson" /><ref>{{Cite journal|doi=10.1016/0308-8146(93)90306-Z|title=Characterisation of Nigerian citrus seed oils|url=https://archive.org/details/sim_food-chemistry_1993_47_1/page/77|year=1993|last=Ajewole|first=Kola|last2=Adeyeye|first2=A.|journal=Food Chemistry|volume=47|issue=1|pages=77–8}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1007/BF02663951|title=Chemical evaluation of egyptian citrus seeds as potential sources of vegetable oils|url=https://archive.org/details/sim_jaocs-journal-of-the-american-oil-chemists-society_1986-09_63_9/page/1192|year=1986|last=Habib|first=M. A.|last2=Hammam|first2=M. A.|last3=Sakr|first3=A. A.|last4=Ashoush|first4=Y. A.|journal=Journal of the American Oil Chemists' Society|volume=63|issue=9|pages=1192–6}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1007/BF02586282|title=Fatty acid composition of Iranian citrus seed oils|url=https://archive.org/details/sim_jaocs-journal-of-the-american-oil-chemists-society_1976-10_53_10/page/654|year=1976|last=Filsoof|first=M.|last2=Mehran|first2=M.|journal=Journal of the American Oil Chemists' Society|volume=53|issue=10|pages=654–5}}</ref> [[പ്രമാണം:Sea-buckthorn-oliv.jpg|കണ്ണി=https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B4%82:Sea-buckthorn-oliv.jpg|ലഘുചിത്രം|{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[ഹിപ്പൊഫീ|കടൽ താനിൻറെ]] ഫലം]] * [[മുന്തിരിപ്പഴം വിത്ത് സത്തിൽ|ഗ്രേപ്ഫ്രൂട്ട് വിത്ത് എണ്ണ]], [[മുന്തിരിപ്പഴം വിത്ത് സത്തിൽ|ഗ്രേപ്ഫ്രൂട്ട് വിത്ത് എണ്ണ]][[മുസംബി|ഗ്രേപ്ഫ്രൂട്ട്ന്റെ]] ( ''സിട്രസ് × പാരഡിസി'' ) വിത്തുകളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നു. ഗ്രേപ്പ്ഫ്രൂട്ട് വിത്ത് എണ്ണ 1930 ൽ പരീക്ഷണാത്മകമായി വേർതിരിച്ചെടുക്കുകയും സോപ്പ് നിർമ്മിക്കാൻ അനുയോജ്യമാണെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite journal|doi=10.1007/BF02564074|title=Grape fruit seed oil|year=1930|last=Jamieson|first=G. S.|last2=Baughman|first2=W. F.|last3=Gertler|first3=S. I.|journal=Oil & Fat Industries|volume=7|issue=5|pages=181–3}}</ref> * [[നാരങ്ങ എണ്ണ]] : [[ചെറുനാരകം|നാരങ്ങയുടെ]] സുഗന്ധത്തിന് സമാനമായ ഒന്നാണ് [[ചെറുനാരകം|നാരങ്ങ എണ്ണ]] . കോൾഡ് പ്രെസ്സ് വഴി ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന അപൂർവ്വം സുഗന്ധ എണ്ണകളിൽ ഒന്നാണിത്.<ref name="robbins">{{Cite book|title=Selected markets for the essential oils of lime, lemon and orange|year=1983|editor-last=S. R. J. Robbins|page=17|chapter=The Citrus Oils: An Introductory Review}}</ref> ഫ്ലേവറിംഗ് ഏജന്റായും <ref>{{Cite book|title=Handbook of flavor ingredients|last=Fenaroli, Giovanni|publisher=Taylor & Francis US|year=1975|isbn=978-0-87819-533-6|page=577}}</ref> അരോമാതെറാപ്പിയിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/aromatherapybook00jean/page/110|title=The aromatherapy book: applications & inhalations|last=Rose, Jeanne|last2=Hulburd, John|publisher=North Atlantic Books|year=1993|isbn=978-1-55643-073-2|page=[https://archive.org/details/aromatherapybook00jean/page/110 110]}}</ref> * [[ഓറഞ്ച് ഓയിൽ|ഓറഞ്ച് എണ്ണ]] , വാറ്റിയെടുക്കുന്നതിനു പകരമായി നാരങ്ങഎണ്ണ പോലെ, കോൾഡ് പ്രെസ്സിംഗ് വഴി ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UHi9LpuuHBMC&q=%22orange%20oil%22%20cold-pressed%20byproduct&pg=PA253|title=Mechanism and theory in food chemistry|last=Wong, Dominic W. S.|publisher=Springer|year=1989|isbn=978-0-442-20753-3|page=253|access-date=2014-10-05}}</ref> 90% d- [[ലിമോനെൻ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വൃത്തിയാക്കുന്നതിലും സുഗന്ധമുള്ള ഭക്ഷണങ്ങളിലും സുഗന്ധകാരകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു,.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ocZhAHR5Ne0C&q=orange%20essential%20oil%20fragrance%20cleaning%20d-limonene&pg=PA81|title=Production and Packaging of Non-Carbonated Fruit Juices and Fruit Beverages|last=Ashurst, Philip R.|publisher=Springer|year=994|isbn=978-0-8342-1289-3|page=81|access-date=2014-10-05}}</ref> === മത്തൻ, വെള്ളരി എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണകൾ === [[പൊറോട്ട|വെള്ളരിയിനങ്ങൾ(കുംബളം, ചുരയ്‌ക്ക എന്നിവ)]], [[മത്തങ്ങ|തണ്ണിമത്തൻ]], [[മത്തങ്ങ|മത്തങ്ങകൾ]], [[സ്ക്വാഷ് (പ്ലാന്റ്)|സ്ക്വാഷുകൾ]] തുടങ്ങിയവ [[കുക്കുർബിറ്റേസീ]] കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങൾ ആണ്. ഈ ചെടികളിൽ നിന്നുള്ള വിത്തുകൾ അവയുടെ എണ്ണയുടെ അളവിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്, പക്ഷേ എണ്ണ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന രീതികളെക്കുറിച്ച് വളരെക്കുറച്ച് വിവരങ്ങൾ മാത്രമേ ലഭ്യമായുള്ളൂ. പലപ്പോഴും, ഈ സസ്യങ്ങളെ ഭക്ഷണ ആവശ്യത്തിനായാണ് വളർത്തുന്നത്. ഭക്ഷണമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ ഉപോൽപ്പന്നമായി വരുന്ന വിത്തുകളെ എണ്ണകൾ നിർമിക്കാൻ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നു .<ref>[[List of vegetable oils#axtell|Axtell]], "[http://www.fao.org/docrep/X5043E/x5043E07.htm#Cucurbitaceae Cucurbitaceae]</ref> * [[കയ്പക്ക എണ്ണ]]: ''[[പാവൽ|മോമോഡിക്ക ചരന്തിയയുടെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് ''[[പാവൽ|കയ്പക്ക]]'' എണ്ണ വേർത്തിരിക്കുന്നു. ഇവയിൽ [[ആൽഫ-എലിയോസ്റ്റിയറിക് ആസിഡ്|ആല്ഫാ- എലിയോസ്റ്റിയറിക് ആസിഡ് കൂടുതലാണ്]] . ഇതിന്റെ ആന്റി-കാർസിനോജെനിക് ഹുണങ്ങൾകൾക്കായി നിലവിൽ ഗവേഷണങ്ങൾ നടന്നുവരുന്നു.<ref>{{Cite journal|doi=10.1002/ijc.20179|last5=Miyashita|pages=896–901|issue=6|volume=110|journal=International Journal of Cancer|first6=Takuji|last6=Tanaka|first5=Kazuo|first4=Masashi|title=Dietary seed oil rich in conjugated linolenic acid from bitter melon inhibits azoxymethane-induced rat colon carcinogenesis through elevation of colonic PPARγ expression and alteration of lipid composition|last4=Hosokawa|first3=Rikako|last3=Suzuki|first2=Yumiko|last2=Yasui|first=Hiroyuki|last=Kohno|year=2004|pmid=15170673}}</ref> * [[ചുരക്ക എണ്ണ]]: [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിൽ]] വ്യാപകമായി വളരുന്ന ''[[ചുരക്ക|ലഗെനാരിയ സിസേറിയയുടെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുത്ത ചുരക്ക എണ്ണ ഭക്ഷ്യ എണ്ണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>[[List of vegetable oils#axtell|Axtell]], "[http://www.fao.org/docrep/X5043E/x5043E07.htm#Bottle%20gourd Bottle gourd]"</ref> * [[എരുമ പൊറോട്ട എണ്ണ|കാട്ടുചുരക്ക എണ്ണ]] :[[വടക്കേ അമേരിക്ക|വടക്കേ അമേരിക്കയിടെ]] തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മേഖലകളിലെ സ്വദേശിയായ ''[[കുക്കുർബിറ്റ ഫോറ്റിഡിസിമ]]'' എന്ന [[ആരോഹി|വള്ളിച്ചെടിയുടെ]] വിത്തുകളിൽ നിന്ന് ഇത് വേർത്തിരിക്കുന്നു.<ref name="gourds">{{Cite book|url=http://www.echocommunity.org/resource/resmgr/a_to_z/index.htm|title=Amaranth to Zai Holes|last=Meitzner, Laura S.|last2=Price, Martin L.|publisher=ECHO|year=1996|chapter=Oil Crops|access-date=2014-10-06|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109211410/http://www.echocommunity.org/resource/resmgr/a_to_z/index.htm|url-status=dead}}</ref> * ബട്ടർ‌നട്ട് സ്‌ക്വാഷ് സീഡ് ഓയിൽ: ''[[കുക്കുർബിറ്റ മോസ്ചാറ്റ|കുക്കുർബിറ്റ മോസ്‌ചാറ്റയുടെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്നുള്ള ബട്ടർ‌നട്ട് സ്‌ക്വാഷ് സീഡ് ഓയിൽ, സലാഡ് ഡ്രെസ്സിംഗിനും, മാരിനേഷനും, വഴറ്റാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://calsnews.cornell.edu/2009spring/made/buttnernut-squash-oil.html|title=Butternut Squash Seed Oil Goes to Market|access-date=2011-01-14|last=Ogrodnick, Joe|date=Spring 2009|publisher=CALS News}}</ref> * എഗുസിക്കുരു <ref name=":02" group="note">Note that "egusi" is the common name of several species of melons, including ''[[Citrullus vulgaris]]'' cultivars and ''[[Lagenaria sicerari]]''.</ref> എണ്ണ: കുക്കുമെറോപ്സിസ് മന്നി നൗഡിൻ വിത്തുകളിൽ നിന്നുള്ള എഗുസി <ref name=":02" group="note" /> വിത്ത് എണ്ണയിൽ ''[[കുക്കുമെറോപ്സിസ് മന്നി|ലിനോലെയിക്]]'' [[ലിനോലെയിക് ആസിഡ്|ആസിഡ് അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്]] .<ref>{{Cite journal|title=Triacylglycerols and fatty acids composition of egusi seed oil (''Cucumeropsis Mannii Naudin'')|last=Kapseu, C.|last2=Kamga, R.|last3=Tchatchueng, J.B.|pages=354–356|journal=Grasas y Aceites|volume=44|issue=6|year=1993|doi=10.3989/gya.1993.v44.i6.1062}}</ref> * [[മത്തങ്ങ വിത്ത് എണ്ണ|മത്തങ്ങക്കുരു എണ്ണ]]: [[ഓസ്ട്രിയ]], [[സ്ലൊവീന്യ|സ്ലൊവേനിയ]], [[ക്രൊയേഷ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക പാചക എണ്ണയാണിത്. സാലഡ് ഡ്രെസ്സിംഗിലാണ് കൂടുതലും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite journal|journal=Issues in New Crops and New Uses|year=2007|title=Oil Pumpkins: Niche for Organic Producers|last=Bavec, F.|last2=Grobelnik Mlakar, S.|last3=Rozman, Č.|last4=Bavec, M.|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/ncnu07/pdfs/bavec185-189.pdf}}</ref> * [[തണ്ണിമത്തൻ വിത്ത് എണ്ണ|തണ്ണിമത്തൻക്കുരു എണ്ണ]]:''[[തണ്ണിമത്തൻ|സിട്രുള്ളസ് വൾഗാരിസിന്റെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന [[തണ്ണിമത്തൻ വിത്ത് എണ്ണ]], [[പടിഞ്ഞാറേ ആഫ്രിക്ക|പശ്ചിമാഫ്രിക്കയിൽ]] പരമ്പരാഗതമായി പാചകത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Plant resources of tropical Africa: Vegetables|publisher=[[Plant Resources of Tropical Africa]]|year=2004|isbn=978-90-5782-147-9|editor-last=G. J. H. Grubben|page=185|chapter=Citrullus}}</ref><ref name="salunkhe">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=R3dTwe5X8Y0C&q=%22nahor+oil%22&pg=PA460|title=World oilseeds: chemistry, technology, and utilization|last=Salunkhe, D. K.|publisher=Springer|year=1992|isbn=978-0-442-00112-4|page=460|access-date=2014-10-05}}</ref> === ഭക്ഷണ അനുബന്ധമായവ === ധാരാളം എണ്ണകൾ അവയുടെ പോഷകഘടകത്തിനോ [[ന്യൂട്രാസ്യൂട്ടിക്കൽ|ഔഷധ ഫലത്തിനോ]] വേണ്ടി [[ഭക്ഷണ അഡിറ്റീവ്|അനുബന്ധ ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങളായി]] (അല്ലെങ്കിൽ " [[ന്യൂട്രാസ്യൂട്ടിക്കൽ|ന്യൂട്രാസ്യൂട്ടിക്കൽസ്]] ") ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[ബോറേജ് വിത്ത് എണ്ണ|ബോറേജ് സീഡ് ഓയിൽ]], [[ബ്ലാക്ക് കറന്റ് വിത്ത് എണ്ണ|ബ്ലാക്ക് കറന്റ് സീഡ് ഓയിൽ]], [[വൈകുന്നേരം പ്രിംറോസ് ഓയിൽ|ഈവനിംഗ് പ്രിംറോസ് ഓയിൽ]] എന്നിവയിൽ ഗണ്യമായ അളവിൽ [[ഗാമ-ലിനോലെനിക് ആസിഡ്|ഗാമാ-ലിനോലെനിക് ആസിഡ്]] (ജി‌എൽ‌എ) അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.(യഥാക്രമം 23%, 15-20%, 7-10%). * [[Açaí എണ്ണ|അകായ് എണ്ണ]]: [[ആമസോൺ തടം|ആമസോൺ]] മേഖലയിലെ പല [[സ്പീഷീസ്|ഇനം]] [[Açaí പാം|അകായ് പനകളുടെ]] വിത്തിൽ നിന്ന് വേർത്തിരിക്കുന്നു <ref>{{Cite book|title=Flavor and Health Benefits of Small Fruits|last=Schauss|first=Alexander G.|last2=Jensen|first2=Gitte S.|last3=Wu|first3=Xianli|year=2010|isbn=978-0-8412-2549-7|series=ACS Symposium Series|volume=1035|pages=213–223|chapter=Açai (Euterpe oleracea)|doi=10.1021/bk-2010-1035.ch013}}</ref><ref>{{Cite journal|journal=J Agric Food Chem|date=Jun 2008|volume=56|issue=12|pages=4631–6|title=Chemical composition, antioxidant properties, and thermal stability of a phytochemical enriched oil from Acai (Euterpe oleracea Mart.)|pmid=18522407|doi=10.1021/jf800161u|last=Pacheco-Palencia, LA|last2=Mertens-Talcott S|last3=Talcott ST}}</ref> * [[നിഗെല്ല സറ്റൈവ|കറുത്ത വിത്ത് എണ്ണ]]: ''[[നിഗെല്ല സറ്റൈവ|നിഗെല്ല സാറ്റിവ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് ആട്ടിയെടുക്കുന്ന[[നിഗെല്ല സറ്റൈവ|കറുത്ത വിത്ത് എണ്ണയ്ക്ക്]] [[പ്രാചീന ഗ്രീക്ക് നാഗരികത|പുരാതന ഗ്രീക്ക്]], [[പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് മരുന്ന്|ഏഷ്യൻ]], [[ഇസ്ലാമിക മരുന്ന്|ഇസ്ലാമിക വൈദ്യശാസ്ത്രം]] എന്നിവയിൽ ഔഷധ ഉപയോഗത്തിന്റെ ഒരു നീണ്ട ചരിത്രമുണ്ട്, അതുപോലെ തന്നെ ഈ എണ്ണ നിലവിലെ മെഡിക്കൽ ഗവേഷണലെ ഒരു വിഷയവുമാണ്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3LQ57_4VdkoC&q=%22black+seed+oil%22&pg=PA264|title=Mother Food for Breastfeeding Mothers|last=Jacobson, Hilary|publisher=PageFree Publishing, Inc.|year=2004|isbn=978-1-58961-229-7|page=364|access-date=2014-10-05}}</ref><ref>{{Cite book|title=Proceedings of the 2007 National Conference on Environmental Science and Technology|last=Worku, Mulumabet|last2=Gerald, Carresse|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-0-387-88482-0|chapter=''C. elegans'' Chemotaxis and Reproduction Following Environmental Exposure|access-date=2014-10-05|chapter-url=https://books.google.com/books?id=RYE6YKPdFDEC&q=%22black+seed+oil%22&pg=PA285}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=prBB0SHtoWYC&q=%22black+seed+oil%22&pg=PA261|title=Healing with the Medicine of the Prophet|last=al-Jawzīyah, Muḥammad ibn Abī Bakr Ibn Qayyim|last2=Al Jauziyah, Imam Ibn Qayyim|last3=Abdullah, Abdul Rahman|publisher=Darussalam|year=2003|isbn=978-9960-892-91-7|editor-last=second|page=261|access-date=2014-10-05}}</ref> * [[ബ്ലാക്ക് കറന്റ് വിത്ത് എണ്ണ]]: ''[[റിബസ് നൈഗ്രം|റിബസ് നൈഗ്രത്തിന്റെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്നുള്ള [[ബ്ലാക്ക് കറന്റ് വിത്ത് എണ്ണ]], ഭക്ഷണ സപ്ലിമെന്റായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ഗാമാ-ലിനോലെനിക്, [[ഒമേഗ -3 ഫാറ്റി ആസിഡ്|ഒമേഗ -3]], [[ഒമേഗ -6 ഫാറ്റി ആസിഡ്|ഒമേഗ -6 ഫാറ്റി ആസിഡുകൾ കൂടുതലാണ്]] .<ref name="shahidi">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-DasysmU7V0C&q=blackcurrant+borage+evening+primrose+GLA&pg=PA14|title=Nutraceutical and specialty lipids and their co-products|last=[[Fereidoon Shahidi|Shahidi, Fereidoon]]|publisher=CRC Press|year=2006|isbn=978-1-57444-499-5|pages=13–14|access-date=2014-10-05}}</ref> * [[ബോറേജ് വിത്ത് എണ്ണ|ബൊരഗെ വിത്ത് എണ്ണ]]: ''[[ബോറേജ്|ബൊരഗൊ ഒഫ്ഫിചിനലിസ്]]'' വിത്തുകൾ നിന്ന് വേർത്തിരിക്കുന്നു.<ref name="shahidi" /> * [[ഓനോതെറ|ഈവനിംഗ് പ്രൈംറോസ് ഓയിൽ]]: ''[[ഓനോതെറ ബിയാനിസ്|ഒനൊഥെര ബിയാനിസ്]]'' വിത്തുകൾ നിന്ന് വേർത്തിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of dietary supplements|last=[[Fereidoon Shahidi|Shahidi, Fereidoon]]|last2=Miraliakbari, Homan|publisher=CRC Press|year=2005|isbn=978-0-8247-5504-1|editor-last=Paul M. Coates|page=197|chapter=Evening primrose (Oenothera biennis)|access-date=2014-10-05|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Sfmc-fRCj10C&q=Evening+primrose+Oenothera+biennis&pg=PA197}}</ref> ഗാമ-ലിനോലെനിക് ആസിഡിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സസ്യ ഉറവിടമാണിത്, കാരണം ഇത് പ്രത്യേകിച്ച് [[ആൽഫ-ലിനോലെനിക് ആസിഡ്]] ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല.<ref name="shahidi" /><ref>{{Cite web|url=https://www.drugs.com/mtm/evening-primrose-oil.html|title=Evening Primrose Oil|access-date=2011-10-25|publisher=Drugs.com}}</ref> * [[ലിൻസീഡ് ഓയിൽ|ഫ്ളാക്സ് സീഡ് ഓയിൽ]]: ''[[ചെറുചണ|ലിനം യുസിറ്റാറ്റിസിമത്തിന്റെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് [[ലിൻസീഡ് ഓയിൽ|ഫ്ളാക്സ് സീഡ് ഓയിൽ]] വേർത്തിരിക്കുന്നു ( [[ഉണങ്ങിയ എണ്ണ|ഉണക്കൽ എണ്ണയായി]] ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ [[List of vegetable oils#linseed oil|ലിൻസീഡ് ഓയിൽ]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു). [[ലിഗ്നാൻ|ഔഷധമായി]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഇതിൽ ഒമേഗ -3, [[ലിഗ്നാൻ]] എന്നിവ [[ലിഗ്നാൻ|ഉയർന്നഅളവിൽ]] കാണപ്പെടുന്നു . [[മീനെണ്ണ|മത്സ്യ എണ്ണയ്ക്ക്]] തുല്യമായ ഒരു നല്ല ഭക്ഷ്യവസ്തുവാണിത്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GeGZL7M9CxAC&q=flaxseed+oil&pg=PT450|title=Conscious Eating|last=Cousens, Gabriel|publisher=[[North Atlantic Books]]|year=2009|isbn=978-1-55643-858-5|edition=2|pages=459–460|access-date=2014-10-05}}</ref> എളുപ്പത്തിൽ [[റാൻസിഡിഫിക്കേഷൻ|റാൻസിഡ്]] സംഭവിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Phytochemicals and phytopharmaceuticals|last=Oomah, B. David|last2=Mazza, G.|publisher=The American Oil Chemists Society|year=2000|isbn=978-1-893997-05-9|editor-last=[[Fereidoon Shahidi]]|pages=106–116|chapter=Bioactive Components of Flaxseed: Occurrence and Health Benefits|access-date=2014-10-05|editor-last2=Chi-Tang Ho|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gk4oi2BxwrcC&q=flaxseed+oil&pg=PA106}}</ref> === മറ്റ് ഭക്ഷ്യ എണ്ണകൾ === * [[അമരന്ത് ഓയിൽ|അമരാന്ത് എണ്ണ]]: ''[[അമരാന്തസ് ക്രൂന്റസ്]]'', ''[[അമരാന്തസ് ഹൈപ്പോകോൺ‌ഡ്രിയാക്കസ്|അമരാന്തസ് ഹൈപ്പോകോൺഡ്രിയാക്കസ്]]'' എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള [[അമരാൻത്|അമരാന്ത്]] സസ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണ. ഉയർന്ന അളവിൽ [[സ്ക്വാലെൻ]], [[കൊഴുപ്പ്|അപൂരിത]] [[ഫാറ്റി ആസിഡ്|ഫാറ്റി ആസിഡുകൾ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു .<ref>{{Cite journal|journal=[[Journal of Agricultural and Food Chemistry|J Agric Food Chem]]|date=June 10, 2009|volume=57|issue=11|pages=4657–62|title=Enrichment of amaranth oil with ethyl palmitate at the sn-2 position by chemical and enzymatic synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-agricultural-and-food-chemistry_2009-06-10_57_11/page/4657|last=Pina-Rodriguez, AM|last2=Akoh, CC|doi=10.1021/jf900242g|pmid=19413361}}</ref> * [[ആപ്രിക്കോട്ട് ഓയിൽ]]: [[ബദാം|ബദാം എണ്ണയ്ക്ക്]] സമാനമായ ഒന്നാണ് [[ആപ്രിക്കോട്ട് ഓയിൽ]], ഇത് സൗന്ദര്യവർദ്ധകവസ്തുക്കളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/a/apric050.html|title=A Modern Herbal|last=Grieve, Margaret|publisher=Dover Publications|year=1931|isbn=978-0-486-22798-6|chapter=Apricot|access-date=2014-10-05}} Originally published in 1931, and republished regularly since.</ref> * [[ആപ്പിൾ വിത്ത് എണ്ണ]], ഉയർന്ന അളവിൽ [[ലിനോലെയിക് ആസിഡ്]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഒരു എണ്ണ .<ref>{{Cite journal|title=Proximate Composition of the Apple Seed and Characterization of Its Oil|last=Yu Xiuzhu|last2=van de Voort, Frederick R.|last3=Li Zhixi; Yue Tianli|journal=International Journal of Food Engineering|volume=3|issue=5|date=October 25, 2007|url=https://www.researchgate.net/publication/250147404|accessdate=2011-10-24|doi=10.2202/1556-3758.1283}}</ref> * [[അർഗൻ എണ്ണ|അര്ഗന് എണ്ണ]]: ''[[അർഗാനിയ സ്പിനോസ|അര്ഗനിഅ സ്പിനൊസ]]'' വിത്തുകൾ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണ, [[മൊറോക്കൊ|മൊറോക്കോ]]<nowiki/>യിൽ ഇത് ഒരു ഭക്ഷ്യ എണ്ണ ആണ് <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jYx4PSzWRngC&q=argan+oil&pg=PA498|title=The Rough Guide to Morocco|last=Jacobs, Daniel|publisher=Penguin|year=2010|isbn=978-1-84836-977-1|page=498|access-date=2014-10-05}}</ref> <ref group="note">The [http://www.targanine.com/ Targanine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028081403/http://www.targanine.com/|date=2011-10-28}} cooperative was founded by Prof. Zoubida Charrouf in the 1990s to help local poor, widowed and divorced women derive an income from producing and exporting high-quality argan oil. See {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5AG42e0qkHMC&q=Zoubida+Charrouf+targanine&pg=PA401|title=Sustainable Solutions for Modern Economies|publisher=Royal Society of Chemistry (Great Britain)|year=2009|isbn=978-1847559050|editor-last=Rainer Höfer|page=401}}</ref> * [[അവോക്കാഡോ ഓയിൽ]], ഭക്ഷ്യ എണ്ണ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CxmvpAYkL54C&q=avocado+oil&pg=PA390|title=The avocado: botany, production, and uses|last=Whiley, Antony William|last2=Schaffer, Bruce|last3=Wolstenholme, B. Nigel|publisher=CABI|year=2002|isbn=978-0-85199-357-7|page=390|access-date=2014-10-05}}</ref> പ്രധാനമായും [[അംഗരാഗങ്ങൾ|സൗന്ദര്യവർദ്ധകവസ്തുക്കളിലും]] [[ഔഷധം|ഔഷധ]] വ്യവസായങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TF8wtwAACAAJ|title=Food and feed crops of the United States. Interregional Research Project IR-4, IR Bul. 1 (Bul. 828 New Jersey Agr. Expt. Sta.)|last=Magness|first=J.R.|last2=Markle|first2=G.M.|last3=Compton|first3=C.C.|year=1971|access-date=2014-10-05}}, quoted in {{Cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/Crops/Avocado_oil.html|title=Purdue New Crops: Avocado oil}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pKrBNbkE2c0C&q=avocado+oil&pg=PA631|title=Handbook of green chemicals|last=Ash, Irene|publisher=Synapse Info Resources|year=2004|isbn=978-1-890595-79-1|page=531|access-date=2014-10-05}}</ref> ഉയർന്ന [[പുക സീമ|പുക പോയിന്റ്]] {{Convert|510|F|C}} ഇതിന്റെ സവിശേഷതയാണ് .<ref name="chu2">{{Cite web|url=http://www.cookingforengineers.com/article/50/Smoke-Points-of-Various-Fats|title=Smoke Points of Various Fats|access-date=2011-10-20|last=Chu, Michael|publisher=Cooking for Engineers|archive-date=2017-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922013509/http://www.cookingforengineers.com/article/50/Smoke-Points-of-Various-Fats|url-status=dead}}</ref> * [[ബാബാസു ഓയിൽ|ബബാസു എണ്ണ]], ''[[അറ്റാലിയ സ്പെഷ്യോസ]]'' വിത്തുകൾ നിന്നും ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണ''.'' [[വെളിച്ചെണ്ണ|വെളിച്ചെണ്ണക്ക്]] പകരക്കാരനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു എണ്ണയാണിത് .<ref>{{Cite web|url=http://mvo.nl/media/voedselveiligheid/codex_standard_named_vegetable_oils.pdf|title=Codex standard for named vegetable oils|access-date=2014-10-05|year=2001|website=[[Codex Alimentarius]]|publisher=Codex Alimentarius Commission|archive-date=2014-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011011411/http://mvo.nl/media/voedselveiligheid/codex_standard_named_vegetable_oils.pdf|url-status=dead}}</ref> * [[ബെൻ ഓയിൽ|മുരിങ്ങ എണ്ണ:]] ''[[മുരിങ്ങ|മോറിംഗ ഒലിഫെറയുടെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നു. [[ബെഹെനിക് ആസിഡ്|ബെഹെനിക് ആസിഡ് കൂടുതലാണ്]] . വളരെ സ്ഥിരതയുള്ള ഭക്ഷ്യ എണ്ണ. [[ജൈവ ഇന്ധനം|ജൈവ ഇന്ധനത്തിനും]] അനുയോജ്യം. * [[ബോർണിയോ ടാലോ നട്ട് ഓയിൽ|ബോർണിയോ ടാലോ നട്ട് എണ്ണ]]: ''[[ഷൂറിയ]]'' എന്ന ഇനം മുന്തിയ ഫലത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുത്ത എണ്ണ. [[കൊക്കോ വെണ്ണ|കൊക്കോ വെണ്ണയ്ക്ക്]] പകരമായി ഉപയോഗിക്കാം, ഈ മരം സാധാരണയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ സോപ്പ്, മെഴുകുതിരികൾ, സൗന്ദര്യവർദ്ധകവസ്തുക്കൾ, മരുന്നുകൾ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>[[List of vegetable oils#axtell|Axtell]], "[http://www.fao.org/docrep/X5043E/x5043E05.htm#Borneo%20tallow%20nut Borneo tallow nut]</ref> * [[കലോഡെൻഡ്രം ക്യാപൻസ്|കേപ് ചെസ്റ്റ്നട്ട്]] ഓയിൽ: ആഫ്രിക്കയിൽ ചർമ്മസംരക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രശസ്തമായ എണ്ണയാണ് [[കലോഡെൻഡ്രം ക്യാപൻസ്|കേപ് ചെസ്റ്റ്നട്ട്]] ഓയിൽ, യാങ്കു ഓയിൽ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-nw-mZQ0kcEC&q=Yangu+oil&pg=PA119|title=Plant resources of tropical Africa|publisher=PROTA|year=2008|isbn=978-90-5782-209-4|editor-last=D. Louppe|volume=7|page=110|editor-last2=A.A. Oteng-Amoako|editor-last3=M. Brink}}</ref> * [[കരോബ്]] [[കരോബ് പോഡ് ഓയിൽ|പോഡ് ഓയിൽ]]: അസാധാരണമായ അളവിൽ [[അവശ്യ ഫാറ്റി ആസിഡ്|അവശ്യ ഫാറ്റി ആസിഡുകൾ]] ഉള്ള കരോബിൽ നിന്നു ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണയാണ് [[കരോബ്]] [[കരോബ് പോഡ് ഓയിൽ|പോഡ് ഓയിൽ]] (അൽഗറോബ ഓയിൽ).<ref>{{Cite journal|pmid=15277087|journal=J Herb Pharmacother|year=2002|volume=2|issue=3|pages=29–33|title=Fatty acid content of selected seed oils|first=I.|last=Orhan|first2=B.|last2=Sener|doi=10.1080/J157v02n03_03}}</ref><ref>{{Cite journal|journal=[[Food Chemistry (journal)|Food Chemistry]]|volume=102|issue=4|year=2007|pages=1368–1374|doi=10.1016/j.foodchem.2006.05.059|title=Isolation and chemical evaluation of carob (Ceratonia siliqua L.) seed germ|last=Dakia, Patrick Aubin|last2=Wathelet, Bernard|last3=Paquot, Michel}}</ref> * [[കൊക്കോ വെണ്ണ]], [[കൊക്കോ]] വിത്തിൽ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണ, [[ചോക്കലേറ്റ്|ചോക്ലേറ്റ്]] നിർമ്മാണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു, അതുപോലെ ചില തൈലം കോസ്മറ്റിക് എന്നിവയിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ തിയോബ്രോമ ഓയിൽ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു <ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/123766/cocoa-butter|title=Cocoa butter &ndash; Britannica Online Encyclopedia|access-date=2007-09-10|date=July 1998|website=Britannica Encyclopedia article}}</ref> * [[കോക്ക്‌ലർ എണ്ണ|കോക്ക്ല്ബർ എണ്ണ]]: ''[[സാന്തിയം]]'' ജനുസ്സിൽപ്പെട്ട സസ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണ. [[പോപ്പിസീഡ് ഓയിൽ|പോപ്പീസീഡ് എണ്ണക്ക്]] സമാനമായ ഗുണങ്ങളാണ്, രുചി മണം എന്നിവ [[സൂര്യകാന്തി എണ്ണ|സൂര്യകാന്തി എണ്ണക്ക്]] സമാനമാണ്.<ref>{{Cite journal|url=https://books.google.com/books?id=dSRPAAAAIAAJ|journal=Comptes Rendus|year=1963|title=Physico-Chemical Investigation of Cocklebur Oil|page=381ff|last=Maximov, N.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Some Points of Interest Concerning the Cocklebur and Its Seeds|journal=[[Ecology (journal)|Ecology]]|volume=2|issue=2|date=April 1921|pages=110–119|last=McHargue, J. S.|jstor=1928923|doi=10.2307/1928923}}</ref> * [[കോഹൂൺ ഓയിൽ]], ലൂബ്രിക്കന്റായും പാചകത്തിനും സോപ്പ് നിർമ്മാണത്തിനും വിളക്ക് എണ്ണയായും ഉപയോഗിക്കുന്ന ഈ എണ്ണ അറ്റാലിയ ''[[അറ്റാലിയ കോഹൂൺ|കോഹൂൺ]]'' (കോഹൂൺ പാം) ൽ നിന്നുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.floridata.com/ref/A/atta_coh.cfm|title=Attalea cohune|access-date=2011-10-21|last=McLendon, Chuck|date=July 28, 2000|publisher=Floridata}}</ref> [[പ്രമാണം:Ceratonia_siliqua_green_pods.jpg|കണ്ണി=https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B4%82:Ceratonia_siliqua_green_pods.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[കരോബ് പോഡ് ഓയിൽ]] നിർമിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന [[കരോബ്]] വിത്തു കായ്കൾ, ]] * [[കേർണൽ ഓയിൽ വള്ളിത്തല|പ്രൂൺ കേർണൽ ഓയിൽ]]: രുചികരമായ ഒരു പാചക എണ്ണയായി വിപണനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു <ref>{{Cite web|url=http://acnfp.food.gov.uk/meetings/82297/49m/minutes|title=ACNFP Meeting minutes 14 March 2001|access-date=2011-10-22|date=March 14, 2001|publisher=Advisory Committee on Novel Foods and Processes|archive-date=2011-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111205180259/http://acnfp.food.gov.uk/meetings/82297/49m/minutes|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.plumoil.com/index.html|title=Virgin Plum Oil cold pressed from d'Agen prune seeds|access-date=2011-10-22|publisher=Vidalou Farm|archive-date=2011-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903164955/http://www.plumoil.com/index.html|url-status=dead}}</ref> പീച്ച് കേർണൽ ഓയിലിന് സമാനമാണ്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rChwMIJHdE8C&q=plum&pg=PA107|title=Modern Technology Of Oils, Fats & Its Derivatives|publisher=National Institute of Industrial Research|year=2002|isbn=978-81-7833-085-3|page=108|access-date=2014-10-05}}</ref> * [[ക്വിനോവ ഓയിൽ|കിനോവ എണ്ണ]], [[ധാന്യം എണ്ണ|ധാന്യ എണ്ണക്ക്]] സമാനമായ ഘടനയുള്ള ഒരു എണ്ണ .<ref>{{Cite journal|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1993/v2-328.html|title=Quinoa: A Potential New Oil Crop|last=Koziol, Michael J.|journal=New Crops|year=1993|volume=2}}</ref> * [[റാമിൽ ഓയിൽ|റാംതിൽ എണ്ണ]], ''[[ഗുയിസോട്ടിയ അബിസിനിക്ക]]'' (നൈജർ പയർ) സസ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണ. [[ഇന്ത്യ]] ആൻഡ് [[എത്യോപ്യ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു .<ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia Aethiopica: He-N|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2007|isbn=978-3-447-05607-6|editor-last=Siegbert Uhlig|page=1202|chapter=Nug oil|access-date=2014-10-05|chapter-url=https://books.google.com/books?id=l4WUdKWGcYsC&q=ramtil+oil&pg=PA1201}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FtamVcJzrTAC&q=oil&pg=PA35|title=Niger, Guizotia abyssinica (L.f.) Cass|last=Getinet, A.|last2=Sharma, S. M.|publisher=Bioversity International|year=1996|isbn=978-92-9043-292-0|page=35|access-date=2014-10-05}}</ref> * [[തവിടെണ്ണ|അരി തവിട് എണ്ണ]] : ഉയർന്ന താപനിലയുള്ള പാചകത്തിന് അനുയോജ്യമായ എണ്ണ, ഉയർന്ന സ്ഥിരതയുള്ള പാചക- സാലഡ് എണ്ണയുമാണ് [[തവിടെണ്ണ|അരി തവിട് എണ്ണ]] .<ref name="chu2"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KYFU7heynbwC&q=The%20Chemistry%20of%20Oils%20and%20Fats%3A%20Sources%2C%20Composition%2C%20Properties%20and%20Uses&pg=PR1|title=The Chemistry of Oils and Fats: Sources, Composition, Properties and Uses|last=Gunstone, Frank|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2009|isbn=978-1-4051-5002-6|page=8|access-date=2014-10-05}}</ref> ജൈവ ഇന്ധനമെന്ന നിലയിലും ഇതിന് സാധ്യതയുണ്ട്.<ref>{{Cite book|title=Handbook of plant-based biofuels|last=Ju Yi-Hsu|last2=Rayat, C.M.E.|publisher=CRC Press|year=2009|isbn=978-1-56022-175-3|editor-last=Ashok Pandey|pages=241–253|chapter=Biodiesel from Rice Bran Oil|access-date=2014-10-05|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7reTmIFGHWAC&q=rice+bran+oil&pg=PA253}}</ref> * റോയൽ ഓയിൽ: [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയത്തിൽ]] വളരുന്ന, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കാട്ടു-കുറ്റിച്ചെടിയായ ''[[പ്രിൻസെപിയ യൂട്ടിലിസ്|പ്രിൻസെപിയ യൂട്ടിലിസിന്റെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന റോയൽ ഓയിൽ, [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിൽ]] [[നേപ്പാൾ|ഔഷധമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു]] .<ref>{{Cite journal|journal=[[Lyonia (journal)|Lyonia]]|url=http://www.lyonia.org/viewArticle.php?articleID=367|title=Ethnomedicine of Dolpa district, Nepal: the plants, their vernacular names and uses|last=Kunwar, Ripu M.|last2=Adhikari, Nirmal|date=July 2005|accessdate=2011-10-24|issn=0888-9619}}</ref> == ജൈവ ഇന്ധനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന എണ്ണകൾ == === മൾട്ടി പർപ്പസ് ഓയിലുകളിൽ ജൈവ ഇന്ധനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നവ === === ജൈവ ഇന്ധനമായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭക്ഷ്യയോഗ്യമല്ലാത്ത എണ്ണകൾ === == ഡ്രയിംഗ് എണ്ണകൾ == സാധാരണ ഊഷ്മാവിൽ ഉണങ്ങി കട്ടിയാകുന്ന സസ്യ എണ്ണകളാണ് ഡ്രയിംഗ് ഓയിൽ അഥവാ ഉണങ്ങുന്ന എണ്ണകൾ. അത്തരം എണ്ണകൾ [[എണ്ണച്ചായം|ഓയിൽ പെയിന്റുകളുടെ]] അടിസ്ഥാനമായും, മറ്റ് പെയിന്റ് വുഡ് ഫിനിഷിംഗ് ജോലികളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇവിടെ ലിസ്റ്റുചെയ്തിരിക്കുന്ന എണ്ണകൾക്ക് പുറമേ, [[വാൽനട്ട് ഓയിൽ|വാൽനട്ട്]], [[സൂര്യകാന്തി എണ്ണ|സൂര്യകാന്തി]], [[ചെണ്ടൂരകം|ചെണ്ടൂരകം എണ്ണ]] എന്നിവയും ഉണങ്ങുന്ന [[ചെണ്ടൂരകം|എണ്ണകളായി]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="drying_oils2">{{Cite web|url=http://www.cad-red.com/mt2/oil.html|title=The Encyclopedia of Painting Materials: Drying oils|access-date=2011-10-24|archive-date=2016-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518022826/http://www.cad-red.com/mt2/oil.html|url-status=dead}}</ref> * ദമ്മർ എണ്ണ: ''[[തെള്ളിമരം|കനേറിയം സ്ട്രിക്റ്റം]] ത്തിൽ നിന്നും'' എല്പാദിപ്പിക്കുന്ന എണ്ണ [[ചായം|പെയിന്റുകളിൽ]] [[ഓയിൽ ഡ്രൈയിംഗ് ഏജന്റ്|ഓയിൽ ഡ്രയിംഗ് ഏജന്റ്]] ആയി ഉപയോഗിക്കുന്നു .<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/mastandsailineu00smytgoog|title=Mast & Sail in Europe & Asia|last=Smyth, Herbert Warington|publisher=E.P. Dutton|year=1906|page=[https://archive.org/details/mastandsailineu00smytgoog/page/n463 416]|quote=dammar.|access-date=2011-10-19}} (Mentions the use of dammar oil in marine paints)</ref> [[വിളക്ക് എണ്ണ|വിളക്ക് എണ്ണയായും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം]] .<ref>[[List of vegetable oils#bgir|Database of Oil Yielding Plants]]</ref> * [[ലിൻസീഡ് ഓയിൽ|ലിൻസീഡ്]] എണ്ണ: ഒരു പോളിമർ എന്ന നിലയിൽ [[ലിൻസീഡ് ഓയിൽ|ലിൻസീഡ് ഓയിലിന്റെ]] ഗുണങ്ങൾ അതിനെ മരം ഫിനിഷിംഗിനും ഓയിൽ പെയിന്റുകളിലും ലിനോലിയം നിർമ്മിക്കുന്നതിലും പുട്ടിയിലും ഉപയോഗിക്കാൻ അതിനെ വളരെ അനുയോജ്യമാണ്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I3uZAnZ8P-8C&q=linseed+oil+putty+linoleum&pg=PA137|title=Materiality and Interior Construction|last=Postell|first=Jim|last2=Gesimondo|first2=Nancy|publisher=John Wiley and Sons|year=2011|isbn=978-1-118-01969-6|page=137|access-date=2012-01-21}}</ref> ഭക്ഷണത്തിലോ ഔഷധത്തിലോ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ലിൻസീഡ് ഓയിലിനെ ഫ്ളാക്സ് സീഡ് ഓയിൽ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. * [[പോപ്പിസീഡ് ഓയിൽ|പോപ്പിസീഡ് ഓയിൽ:]] [[ലിൻസീഡ് ഓയിൽ|ലിൻസീഡ് ഓയിലിന്റെ]] ഉപയോഗത്തിന് സമാനമാണ് ഇതും, പക്ഷേ മികച്ച നിറ സ്ഥിരത ഇവയ്ക്കുണ്ട്.<ref name="drying_oils2"/> * [[സ്റ്റിലിംഗിയ ഓയിൽ|സ്റ്റില്ലിംഗിയ ഓയിൽ]] ( ''ചൈനീസ് വെജിറ്റബിൾ ടാലോ ഓയിൽ'' എന്നും വിളിക്കുന്നു): ''[[ചൈനീസ് ടോളോ|സപിയം സെബിഫെറത്തിന്റെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്ന് ''[[ചൈനീസ് ടോളോ|ലായകത്തിലൂടെ]]'' ലഭിക്കുന്ന ഒന്നാണിത്. [[ചായം|പെയിന്റുകളിലും]] [[വാർണിഷ്|വാർണിഷുകളിലും]] [[ഉണങ്ങിയ എണ്ണ|ഡ്രൈയിംഗ് ഏജന്റായി]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/es/faodef/fdef14e.htm|title=Vegetable and Animal Oils and Fats|access-date=2011-10-24|year=1992|website=Definition and Classification of Commodities|publisher=FAO|archive-date=2016-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702102734/http://www.fao.org/es/faodef/fdef14e.htm|url-status=dead}}</ref><ref>[[List of vegetable oils#axtell|Axtell]], "[http://www.fao.org/docrep/X5043E/x5043E06.htm#Chinese%20vegetable%20tallow Chinese vegetable tallow]</ref> * [[ടംഗ് ഓയിൽ]]: വ്യാവസായിക ലൂബ്രിക്കന്റും വളരെ ഫലപ്രദവുമായ ഡ്രൈയിംഗ് ഏജന്റായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒന്നാണ് [[ടംഗ് ഓയിൽ]] . [[ലിൻസീഡ് ഓയിൽ|ലിൻസീഡ് ഓയിലിന്]] പകരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YqKVT3w67KoC&q=tung+oil&pg=PA288|title=The CRB Commodity Yearbook 2007|last=Commodity Research Bureau|publisher=John Wiley and Sons|year=2007|isbn=978-0-470-08015-3|page=288|access-date=2011-10-24}}</ref> * വെർനോണിയ എണ്ണ: ''വെർനോണിയ'' ''[[വെർനോണിയ ഗാലമെൻസിസ്|ഗാലമെൻസിസിന്റെ]]'' വിത്തുകളിൽ നിന്നാണ് [[വെർനോളിക് ആസിഡ്|വെർനോണിയ എണ്ണ]] ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. ഇതിൽ 73–80% [[വെർനോളിക് ആസിഡ്]] അടങ്ങിയതാണ്, ഇത് [[പശ|പശകൾ]], [[വാർണിഷ്|വാർണിഷുകൾ]], [[ചായം|പെയിന്റുകൾ]], വ്യാവസായിക കോട്ടിംഗുകൾ എന്നിവ നിർമ്മിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ [[ഇപോക്സി റെസിൻ|എപോക്സികൾ]] നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാം.<ref>{{Cite book|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/vernonia.html|title=Alternative Field Crops Manual|last=Teynor, T.M.|year=1992|chapter=Vernonia|access-date=2011-10-24}}</ref> == മറ്റ് എണ്ണകൾ == * [[Amur cork tree fruit oil|അമുർ കോർക് വിത്തെണ്ണ:]] ''[[Phellodendron amurense|ഫെല്ലോഡെൻഡ്രോൺ അമ്യൂറെൻസെ (Phellodendron amurense)]]'' എന്ന സസ്യത്തിൽനിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ എണ്ണ അതിന്റെ [[കീടനാശിനി]] കഴിവുകൾക്ക് പ്രശസ്തമാണ്.<ref>{{Cite book|title=Plants for man|url=https://archive.org/details/plantsforman0000sche|last=Schery, Robert W.|publisher=Prentice-Hall|year=1972|isbn=978-0-13-681254-8|page=[https://archive.org/details/plantsforman0000sche/page/325 325]}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Schechter|first=M.S.|year=1943|title=The insecticidal principle in the fruit of Amur corktree (Phellodendron amurense)|journal=[[Journal of Organic Chemistry]]|volume=8|pages=194–197|doi=10.1021/jo01190a012|last2=Haller|first2=H.L.|issue=2}}</ref> * [[Artichoke oil|ആർട്ടിചോക് എണ്ണ]], ആർട്ടിചോക്ക് ഫലത്തിന്റെ വിത്തിൽനിന്നും ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ എണ്ണ [[സോപ്പ്]], [[ഷാമ്പു|ഷാമ്പൂ]], [[റെസിൻ]], [[ഷൂ പോളിഷ്|ഷൂ പ്പോളിഷ്]] തുടങ്ങിയവയുടെ നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|journal=[[Bioresource Technology]]|volume=57|issue=3|date=September 1996|pages=301–302|doi=10.1016/S0960-8524(96)00075-2|title=Extraction, characterization and utilization of artichoke-seed oil|last=Miceli|first=A.|last2=De Leo|first2=P.}}</ref> * [[Astrocaryum murumuru|മുറുമുറു വെണ്ണ:]] [[Astrocaryum murumuru]] എന്ന പങ്കുരുവിൽ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ എണ്ണ സൗന്ദര്യ സംരക്ഷണ വസ്തുക്കൾ, ലോഷനുകൾ. ക്രീമുകൾ. സോപ്പുകൾ, കേശസംരക്ഷണ തൈലങ്ങൾ ഷാമ്പൂ, മോയ്ശ്ചറൈസർ എന്നിങ്ങനെ അനവധി വസ്തുക്കളുടെ നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>PLANTAS DA AMAZÔNIA PARA PRODUÇÃO COSMÉTICA: uma abordagem química - 60 espécies do extrativismo florestal não-madeireiro da Amazônia / Floriano Pastore Jr. (coord.); Vanessa Fernandes de Araújo [et. al.];– Brasília, 2005. 244 p.</ref> * [[Balanos oil|ഓടൽ എണ്ണ]]. ''[[ഓടൽ|ബാലനൈസ് ഈജിപ്റ്റിയാക്ക (Balanites aegyptiaca)]]'' എന്ന സസ്യത്തിൽ നിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു. * [[Bladderpod oil|ബ്ലാഡെർപോഡ് എണ്ണ]], [[വടക്കേ അമേരിക്ക|വടക്കേ അമേരിക്കൻ]] സസ്യമായ ''[[Physaria fendleri|ഫൈസാരിയ ഫെന്ദ്ലേരി (Physaria fendleri]]) യുടെ'' വിത്തിൽനിന്ന് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ എണ്ണ [[Lesquerolic acid|ലെസ്ക്വെറോളിക് ആസിഡിനാൽ]] സമൃദ്ധമാണ്. ആവണക്കെണ്ണ്ക്ക് പകരമായും ചിലപ്പോൾ ഇത് ഉപയോഗപ്പെടുത്താറുണ്ട്.<ref>{{Cite journal|last=Kleiman, R.|year=1990|title=Chemistry of new industrial oilseed crops|pages=196–203|journal=Advances in New Crops|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1990/v1-196.html|accessdate=2011-10-24}}</ref> == അവലംബം == <references /> ==കുറിപ്പുകൾ== <references group="n"/> ==കുറിപ്പുകൾ== <references group="Note"/> <references group="note"/> [[വർഗ്ഗം:എണ്ണകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പട്ടികകൾ]] 93vr6844vg6gdegd7fyldlz6aknxfqv 0 535335 4643838 3536148 2026-07-05T15:53:09Z Malikaveedu 16584 4643838 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jane Gomeldon}} {{Infobox writer | name = ജാനെ ഗോമെൽഡൺ | image = Jane Gomeldon.jpg | birth_name = ജാനെ മിഡിൽടൺ | birth_date = c. 1720 | death_date = {{death date and age|1779|07|10|1720|df=y}} | birth_place = [[Newcastle upon Tyne]], ഇംഗ്ലണ്ട് | spouse = ക്യാപ്റ്റൻ ഫ്രാൻസിസ് ഗോമെൽഡൺ | occupation = എഴുത്തുകാരി, കവയിത്രി, സാഹസിക }} ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് എഴുത്തുകാരിയും കവയിത്രിയും സാഹസികയുമായിരുന്നു '''ജാനെ ഗോമെൽഡൺ''' (മുമ്പ്, ജാനെ മിഡിൽടൺ; സി. 1720 - 10 ജൂലൈ 1779) <ref name="Smith1863">{{cite book|author=Joseph Smith|title=A Descriptive Catalogue of Friends' Books: Or Books Written by Members of the Society of Friends, Commonly Called Quakers, from Their First Rise to the Present Time, Interspersed with Critical Remarks, and Occasional Biographical Notices ...|url=https://books.google.com/books?id=8EItAAAAYAAJ&pg=PA848|year=1863|publisher=Joseph Smith|pages=848}}</ref>. ആദ്യകാല ഫെമിനിസ്റ്റ് എന്ന നിലയിൽ അവരുടെ എഴുത്തിന് മരണാനന്തര അംഗീകാരം ലഭിച്ചു. == ജീവിതരേഖ == ഗ്ലാസ് നിർമ്മാതാക്കളായ ക്വേക്കർ കുടുംബത്തിന്റെ മകളായ ജാനെ മിഡിൽടൺ ന്യൂകാസ്റ്റിൽ ഏരിയയിലാണ് ജനിച്ചത്. തത്ത്വചിന്ത, ശാസ്ത്രം, ഭാഷകൾ എന്നിവ അവർ നന്നായി പഠിച്ചു.<ref>{{cite book | last =Blain | first =Virginia | editor =Clements, Patricia | editor2 =Grundy, Isobel | title =The Feminist Companion to Literature in English | publisher =Yale, University Press | year =1990 | isbn =0-300-04854-8 | url-access =registration | url =https://archive.org/details/feministcompanio00blai }}</ref> ചെറുപ്പത്തിൽത്തന്നെ, ജാനെ സർ [[John Bruce Hope|ജോൺ ബ്രൂസ് ഹോപ്പിന്റെ]] റെജിമെന്റ് ഓഫ് ഫൂട്ടിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥനും കൽക്കരി ഉടമയായ [[George Bowes|ജോർജ്ജ് ബോവസിന്റെ]] സുഹൃത്തും ആയ ക്യാപ്റ്റൻ ഫ്രാൻസിസ് ഗോമെൽഡണെ വിവാഹം കഴിച്ചു. വിവാഹം കഴിഞ്ഞയുടനെ അവർ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലേക്ക്]] പലായനം ചെയ്തു. ഓക്സ്ഫോർഡ് ഡിക്ഷണറി ഓഫ് നാഷണൽ ബയോഗ്രഫി അനുസരിച്ച്, അവർ പുരുഷ വേഷം ധരിച്ച് നിരവധി സാഹസങ്ങൾ നടത്തി. അവളോടൊപ്പം ഒളിച്ചോടാൻ ഏറെക്കുറെ പ്രേരിപ്പിച്ചതിന് ഒരു കന്യാസ്ത്രീയെ കോടതിയിൽ അടയ്ക്കുന്നതും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="dnb">H. C. G. Matthews and Brian Harrison (editors): ''The Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004. {{ISBN|0-19-861366-0}},</ref> 1740-ൽ, ഭർത്താവാവായ തന്നെ അവർ ഉപേക്ഷിച്ചുപോയതായി അറിയിക്കുകയും അവളോട് മടങ്ങാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ന്യൂകാസ്റ്റിൽ ജേണലിൽ ഒരു പരസ്യം നൽകുകയും ചെയ്തുു. ജാനെ ഗോമെൽഡൺ ന്യൂകാസ്റ്റിൽ കൊറന്റിൽ അവളോടുള്ള ക്രൂരത നിമിത്തമാണ് അവർ അദ്ദേഹത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചതെന്നും സ്വന്തമായി പരസ്യം നൽകി അസാധാരണമായ ഒരു പ്രതികരണം ഏറ്റുവാങ്ങി.<ref>Bailey, Joanne, ''Unquiet Lives: marriage and marriage breakdown in England 1660–1800'', Cambridge University Press, 2003. {{ISBN|0-521-81058-2}}.</ref> 1742-ൽ ക്രൂരതയുടെ പേരിൽ ഭർത്താവിനെതിരെ കോടതിയിൽ ഒരു വേർപിരിയൽ കേസ് അവർ കൊണ്ടുവന്നു.<ref>''Gomeldon v Gomeldon'' National Archives, Court of Chancery: Six Clerks Office: Pleadings 1714 to 1758, reference C 11/803/22</ref><ref>Bailey, Joanne (2001), ''Voices in court: lawyers' or litigants'?''. Historical Research 74 (186), 392–408. {{doi|10.1111/1468-2281.00134}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1720-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1779-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് കവയിത്രികൾ]] fjhc4f6ru9ohk3t6d8guutow91wwcqr 0 535381 4643864 3536293 2026-07-05T19:21:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643864 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rosalie Olivecrona}} {{Infobox person | name = റോസാലി റൂസ് | image = Rosalie Olivecrona.jpg | residence = | other_names = റോസാലി ഒലിവക്രോന | birth_date = {{birth date|mf=yes|1823|12|9}} | birth_place = | death_date = {{death date and age|mf=yes|1898|6|4|1823|12|9}} | death_place = [[സ്റ്റോക്ക്ഹോം]] | known_for = Co-founded the Swedish [[Red Cross]] (1865) | occupation = [[ഫെമിനിസ്റ്റ്]], പ്രസാധക, [[editor in chief|എഡിറ്റർ]], എഴുത്തുകാരി | spouse = [[:sv:Knut Olivecrona|സാമുവൽ ഡെറ്റ്‌ലോഫ് റുഡോൾഫ് നട്ട് ഒലിവക്രോന]] | children = | website = | footnotes = }} സ്വീഡിഷ് ഫെമിനിസ്റ്റ് ആക്ടിവിസ്റ്റും എഴുത്തുകാരിയുമായിരുന്നു '''റോസാലി അൾറിക ഒലിവെക്രോന,''' നീ '''റൂസ്''' (ഡിസംബർ 9, 1823 - ജൂൺ 4, 1898). സ്വീഡനിലെ സംഘടിത വനിതാ അവകാശ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ [[ഫ്രെഡ്രിക്ക ബ്രെമർ|ഫ്രെഡ്രിക്ക ബ്രെമർ]], [[സോഫി അഡ്‌ലർസ്പാരെ|സോഫി അഡ്‌ലർസ്പാരെ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം മൂന്ന് മികച്ച തുടക്കാരിൽ ഒരാളാണ് അവർ. == ജീവിതരേഖ == റോസാലി അൾറിക റൂസ് ഒരു സമ്പന്ന കുടുംബത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. അവൾ വളർന്നത് സ്റ്റോക്ക്ഹോമിലാണ്. 1831 മുതൽ റൂസ് സ്വീഡനിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സ്കൂളുകളിലൊന്നായ സ്റ്റോക്ക്ഹോമിലെ [[Wallinska skolan|വാലിൻസ്ക ഫ്ലിക്സ്കോളനിലെ]] ആദ്യത്തെ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ഒരാളാണ്. ഈ കുടുംബം 1839-ൽ വെസ്റ്റെർഗറ്റ്‌ലാൻഡിലെ മസ്സെബെർഗ് എന്ന പർവതനിരയുടെ പീഠഭൂമിയുടെ താഴെയുള്ള സോജറിസിലേക്ക് താമസം മാറ്റി.<ref>[http://runeberg.org/nfck/0275.html ''Wallinska flickskolan'' (Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 31. Ural – Vertex)]</ref> യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ സൗത്ത് കരോലിനയിലെ ചാൾസ്റ്റണിനടുത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമായ ലൈംസ്റ്റോണിലെ പെൺകുട്ടികളുടെ സ്കൂളിൽ ഒരു അദ്ധ്യാപികയായിരുന്നു അവളുടെ ഒരു സുഹൃത്ത് ഹുൾദ ഹഹർ. 1851-ൽ അമേരിക്കയിലേക്ക് പോയ അവർ നാലുവർഷം അവിടെ താമസിച്ചു. റൂസ് ആദ്യം ലൈംസ്റ്റോണിലെ സ്കൂളിൽ ഫ്രഞ്ച് അദ്ധ്യാപികയായിരുന്നു. തുടർന്ന് എലിസ, ആനി പെറോന്നൗ എന്നീ രണ്ട് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ കുടിയേറ്റസ്ഥലത്തിൽ അവർ ഒരു ഗൃഹാദ്ധ്യാപികയായി. അടിമകളെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നത് അവർ സ്വയം ശ്രദ്ധിച്ചില്ല. പക്ഷേ അടിമത്തം പ്രകൃതിവിരുദ്ധവും വൈകാരികമായി വെറുപ്പുളവാക്കുന്നതുമാണെന്ന് അവർ കരുതി. ഇത് നിർത്തലാക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്നും അത് വലിയ പ്രതിരോധം നേരിടേണ്ടിവരുമെന്നും അവർക്ക് ബോധ്യമായി. 1855 ൽ അവൾ സ്വീഡനിലേക്ക് മടങ്ങി. ==അവലംബം== {{reflist}} ==മറ്റ് ഉറവിടങ്ങൾ== *Ulf Beijbom (in Swedish) : ''Utvandrarkvinnor. Svenska kvinnoöden i Amerika'' (Women Emigrants. Destinys of Swedish women in America) (2006) *Österberg, Carin, Lewenhaupt, Inga & Wahlberg, Anna Greta, Svenska kvinnor: föregångare nyskapare, Signum, Lund, 1990 (1990) ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{SKBL}} ==പുറംകണ്ണികൾ== *[http://www.ub.gu.se/kvinn/digtid/03/1898/dagny1898_11.pdf Dagny nr 11 1898] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121153009/http://www2.ub.gu.se/kvinn/digtid/03/1898/dagny1898_11.pdf |date=2022-01-21 }} *[http://www.ub.gu.se/kvinn/digtid/02/1861/04/tfh1861_4_325_333.pdf Tidskrift för hemmet nr 4 1861] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121151211/http://www2.ub.gu.se/kvinn/digtid/02/1861/04/tfh1861_4_325_333.pdf |date=2022-01-21 }} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:1823-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1898-ൽ മരിച്ചവർ]] ap3tw2o6rdk0svqcct4lm858rvpysdr 0 543983 4643932 3808820 2026-07-06T08:33:55Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643932 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Charlotte Cleverley-Bisman}} {{infobox person | name =ഷാർലറ്റ് ക്ലവർലി-ബിസ്മാൻ | image = Charlotte Cleverley-Bisman.jpg | alt = | caption = At 1–2 years old | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2003|11|24}} | birth_place = [[വൈഹെക് ദ്വീപ്]], ന്യൂസിലാന്റ് | death_date = | death_place = | nationality = ന്യൂ സീലാൻഡർ | other_names = | known_for = Face of campaign against [[meningococcal disease]] | occupation = | website = {{URL|http://www.CharlotteCleverleyBisman.com/}} }} കഠിനമായ മെനിംഗോകോക്കൽ സെപ്‌സിസ് ബാധിച്ച് അതിജീവിച്ചതിന് ശേഷം മെനിംഗോകോക്കൽ രോഗത്തിനെതിരായ പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള [[ന്യൂസിലാന്റ്]] കാമ്പയിനിന്റെ മുഖം എന്നറിയപ്പെടുന്ന കുട്ടിയാണ് '''ഷാർലറ്റ് ലൂസി ക്ലെവർലി-ബിസ്മാൻ'''<ref>{{cite news |last=Johnston |first=Martin |date=3 July 2006 |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10389468 |title=Vaccine campaign beating meningococcal epidemic |work=[[The New Zealand Herald]] |location=Auckland |access-date=2021-05-30 |archive-date=2018-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705033208/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10389468 |url-status=dead }}</ref> (ജനനം: നവംബർ 24, 2003) <ref name=birth>{{cite news |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11403042 |title=Plucky meningococcal survivor Charlotte plans action weekend |author=Vaimoana Tapaleao |newspaper=[[The New Zealand Herald]] |date=17 February 2015 |accessdate=13 April 2019 |archive-date=2016-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217092837/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11403042 |url-status=dead }}</ref>. ജീവൻ അപകടപ്പെടുത്തുന്ന നിരവധി സങ്കീർണതകളിൽ നിന്ന് കരകയറിയതിന് ശേഷം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രധാനവാർത്തകൾ സൃഷ്ടിച്ചതിന്റെ ഫലമായി അവരുടെ സഹ ന്യൂസിലാന്റുകാർ കുട്ടിക്ക് "മിറാക്കുലസ് ബേബി ഷാർലറ്റ്" എന്ന് വിളിപ്പേരുണ്ടാക്കി. ഷാർലറ്റ് പാം ക്ലെവർലിയുടെയും പെറി ബിസ്മാന്റെയും മകളാണ്.<ref>{{cite news |last=Cameron |first=Amanda |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10330292 |title=Disease baby's dad lashes vaccine 'hate-speech' |work=The New Zealand Herald |location=Auckland |date=12 June 2005 |accessdate=7 February 2019 |archive-date=2019-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426155151/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10330292 |url-status=dead }}</ref> == ന്യൂസിലാന്റിലെ മെനിംഗോകോക്കൽ രോഗം == 2004 ൽ, ന്യൂസിലാന്റ് മെനിഞ്ചോകോക്കൽ രോഗം എന്ന പകർച്ചവ്യാധിയുടെ പതിമൂന്നാം വർഷത്തിലായിരുന്നു. മെനിഞ്ചൈറ്റിസിനും രക്തത്തിലെ വിഷത്തിനും (സെപ്സിസ്) കാരണമാകുന്ന ബാക്ടീരിയ അണുബാധയാണ് ഇത് . മിക്ക പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിലും ഓരോ വർഷവും ഓരോ 100,000 ആളുകളിൽ മൂന്നിൽ താഴെ കേസുകളാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. 1991 ൽ ന്യൂസിലാൻഡിൽ പകർച്ചവ്യാധി ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ശരാശരി കണക്ക് 1.5 ആയിരുന്നു. ന്യൂസിലാന്റിലെ പകർച്ചവ്യാധിയുടെ ഏറ്റവും മോശം വർഷമായ 2001 ൽ ഇത് 17 ആയി ഉയർന്നു. 5,400 ന്യൂസിലാന്റുകാർക്ക് ഈ രോഗം പിടിപെട്ടതിൽ 220 പേർ മരിച്ചു. 1080 പേർക്ക് ഗുരുതരമായ വൈകല്യങ്ങൾ അതായത് അവയവങ്ങൾ ഛേദിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ മസ്തിഷ്ക ക്ഷതം എന്നിവയുണ്ടായി. ഇരകളിൽ 20 പേരിൽ 10 പേരും 20 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരും പകുതി പേർ 5 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരുമാണ്. രാജ്യാന്തരതലത്തിൽ കുറഞ്ഞ മരണനിരക്ക് രോഗത്തിന്റെ വ്യാപകമായ പ്രചാരണത്തിനും അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾക്കും കാരണമായി. 2004 ജൂണിൽ, ഷാർലറ്റ് ക്ലെവർലി-ബിസ്മാൻ പകർച്ചവ്യാധിയുടെ മുഖമായി.<ref name=NZHerald20040711>{{cite news |last=Johnston |first=Martin |date=11 July 2004 |url=http://www.nzherald.co.nz/topic/story.cfm?c_id=256&objectid=3577531 |title=Tracking down a killer disease |work=The New Zealand Herald |location=Auckland |accessdate=5 September 2007 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929142151/http://www.nzherald.co.nz/topic/story.cfm?c_id=256&objectid=3577531 |url-status=dead }}</ref> == അവലംബം== {{reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{Official|http://www.CharlotteCleverleyBisman.com/}} * [https://archive.today/20130223061618/http://subs.nzherald.co.nz/category/story.cfm?c_id=204&objectid=10389468 Vaccine campaign beating meningococcal epidemic], 3 July 2006 [[വർഗ്ഗം:2003-ൽ ജനിച്ചവർ]] 9l0h40k4pjtgf2mqhrv10kd0gs775tw 0 555624 4643841 3684354 2026-07-05T16:05:34Z Malikaveedu 16584 4643841 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | image = File:The Sultanganj Buddha.jpg | title = സുൽത്താൻ ഗഞ്ച് ബുദ്ധവിഗ്രഹം | movement = [[Gupta art]] -Pala transitional period | year = 500-700 AD | material = [[ചെമ്പ്]] | city = [[ബർമിങ്ങാം]] | museum = [[ബർമിങ്ങാം ആർട്ട് ഗ്യാലറി]] | height_metric = 2.3 | width_metric = 1 | metric_unit = m | italic title = no }} ഗുപ്ത-പാല പരിവർത്തന കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു ശില്പമാണ് '''സുൽത്താൻഗഞ്ച് ബുദ്ധവവിഗ്രഹം'''. അക്കാലത്ത് അറിയപ്പെടുന്നതിൽ വച്ച് ചെമ്പിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഏറ്റവും വലിയ പൂർണ്ണകായ ബുദ്ധ പ്രതിമയാണിത്. ഈ പ്രതിമ എ.ഡി. 500 നും 700 നും ഇടയിലാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. 1861-ൽ ഇന്ത്യയിൽ റയിൽ പാത നിർമിക്കാനായി മണ്ണു മാറ്റുന്നതിനിടെ ബീഹാറിലെ ഭഗൽപൂർ ജില്ലയിലെ സുൽത്താൻഗഞ്ച് എന്ന കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ഇ.ബി. ഹാരിസ് എന്ന ബ്രിട്ടിഷ് എൻജിനീയർക്കു ലഭിച്ച സുൽത്താൻ ഗഞ്ച് ബുദ്ധവിഗ്രഹം പിന്നീട് ബർമിങ്ങാം ആർട്ട് ഗ്യാലറിയിലെത്തിയപ്പോൾ ബർമിങ്ങാം ബുദ്ധയായി.<ref name="Wingfield">{{cite book |last=Wingfield |first=Christopher |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415492188/ |title=Touching the Buddha: Encounters with a charismatic object. In Museum Materialities: Objects, Engagements, Interpretations, ed. Sandra H. Dudley, Routledge: London & New York |year=2010 |pages=53–70}}</ref> നാളിതുവരെ കണ്ടെടുത്ത ശില്പങ്ങളിൽ ലോഹത്തിൽ തീർത്ത ഏറ്റവും വലിയ ബുദ്ധശില്പമാണിത്. 2.3 മീറ്റർ ഉയരവും 1 മീറ്റർ വീതിയും 500 കിലോഗ്രാമിൽ കൂടുതൽ ഭാരവുമുള്ള ചെമ്പിൽ തീർത്ത ഈ ശില്പത്തിന് 1500 വർഷത്തെ പഴക്കം കണക്കാക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ശില്പികളുടെ കരവിരുതു വിളിച്ചോതുന്ന ഈ ശില്പം ബ്രിട്ടനിലെ ഒട്ടേറെ ബുദ്ധമതവിശ്വാസികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. == അവലംബങ്ങൾ == [[File:Sultanganj Buddha found.jpg|right|thumb|ഇ.ബി. ഹാരിസ് സുൽത്താൻ ഗഞ്ച് ബുദ്ധവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം]] lkldn66vymluj30omwwe9dley9yltpi 0 560056 4643875 4563293 2026-07-05T22:23:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643875 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Lesley-Ann Brandt}} {{Infobox person | name = Lesley-Ann Brandt | image = Lesley-AnnBrandt.jpg | imagesize = 200px | caption = | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|1981|12|02|df=yes}} | birth_place = [[Cape Town]], South Africa | height = | spouse = {{marriage|[[Chris Payne Gilbert]]|2015}} | children = 1 | death_date = | death_place = | occupation = Actress | yearsactive = 2007–present | known_for = ''[[Spartacus (2010 TV series)|Spartacus]]'', ''[[Lucifer (TV series)|Lucifer]]'' | website = }} ഒരു [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]ൻ അഭിനേത്രിയാണ് '''ലെസ്ലി-ആൻ ബ്രാൻഡ്''' (ജനനം 2 ഡിസംബർ 1981) . നിരവധി ന്യൂസിലൻഡ് ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിൽ അഭിനയിച്ച ബ്രാൻഡ്, സ്പാർട്ടക്കസ്: ബ്ലഡ് ആൻഡ് സാൻഡ് എന്ന പരമ്പരയിലെ അടിമ പെൺകുട്ടിയായ നെവിയയുടെ വേഷത്തിലൂടെയാണ് അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടത്. 2016 ജനുവരി മുതൽ, അവർ ലൂസിഫർ എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ മാസികീൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. == മുൻകാലജീവിതം == ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ കേപ്ടൗണിൽ ജനിച്ച ബ്രാൻഡിന് ഇന്ത്യൻ, ജർമ്മൻ, ഡച്ച്, സ്പാനിഷ് വംശജരുടെ കേപ് നിറമാണ്.<ref>{{cite web |title=Actress Lesley Ann Brandt from the show 'Lucifer' |url=https://www.youtube.com/watch?v=bUHfdDSm-1s |website=YouTube |access-date=8 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/LesleyAnnBrandt/status/191022911103053824|title=📎Lesley-Ann Brandt on Twitter|publisher=[[Twitter]]}}</ref> അവർ ഒരു നല്ല ആഫ്രിക്കൻ സ്പീക്കറാണ്. കൂടാതെ യോഗ, ഹോക്കി, ബേസ്ബോൾ എന്നിവ അവരുടെ താൽപ്പര്യങ്ങളിൽ പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു.<ref name="KKM"/> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ, അവർ മത്സരാധിഷ്ഠിത ഫീൽഡ് ഹോക്കി കളിച്ചിരുന്നു.<ref name="starz" /> 1999-ൽ, ബ്രാൻഡ് അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾക്കും ഇളയ സഹോദരൻ ബ്രയാൻ ബ്രാൻഡിനുമൊപ്പം ന്യൂസിലാൻഡിലെ ഓക്ക്‌ലൻഡിലേക്ക് കുടിയേറി. ഒരു ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്‌നോളജി റിക്രൂട്ട്‌മെന്റ് കൺസൾട്ടന്റായി ജോലി ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബ്രാൻഡ് ഓക്ക്‌ലൻഡിൽ<ref name="AUSXIP">{{cite web|url=http://spartacus.ausxip.com/cast/lesley-ann_brandt/|title=AUSXIP Interviews Spartacus Actress Lesley-Ann Brandt|publisher=talkingxena.yuku.com|date=6 December 2009|access-date=9 November 2010|archive-date=2019-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010336/http://spartacus.ausxip.com/cast/lesley-ann_brandt/|url-status=dead}}</ref> റീട്ടെയിൽ സെയിൽസിൽ ജോലി ആരംഭിച്ചു.<ref name="starz">{{cite web |url=http://www.starz.com/pressroomstatic/tcasummer2010/pdf/CAST%20BIOS_Spartacus%20Gods%20of%20the%20Arena.pdf |title=Cast Bios: Lesley-Ann Brandt (Naevia) |access-date=22 November 2010 |publisher=starz.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717233757/http://www.starz.com/pressroomstatic/tcasummer2010/pdf/CAST%20BIOS_Spartacus%20Gods%20of%20the%20Arena.pdf |archive-date=17 July 2011 }}</ref><ref name="screenrave">{{cite web|url=http://screenrave.com/index.php?option=com_content&view=article&id=709&Itemid=204|title=Lesley-Ann Brandt - Plays Naevia on Spartacus|last=Suggs|first=Bob|date=1 January 2010|access-date=9 November 2010|publisher=Screen Rave|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716022359/http://screenrave.com/index.php?option=com_content&view=article&id=709&Itemid=204|archive-date=16 July 2011}}</ref>ചില മോഡലിംഗ് ജോലികൾക്ക് ശേഷം, ന്യൂസിലൻഡ് ടെലിവിഷൻ പരസ്യങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച<ref>{{cite news|title=Lesley-Ann Brandt on her role in Netflix series Lucifer|url=https://www.iol.co.za/weekend-argus/lesley-ann-brandt-on-her-role-in-netflix-series-lucifer-22557495|first=Luke|last=Folb|date=6 May 2019|publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]]|access-date=19 May 2019}}</ref> അവർ അഭിനയം പഠിക്കുകയും 2008-ൽ മെയ്‌സ്‌നർ ടെക്‌നിക്കിൽ പരിശീലനം നേടുകയും ചെയ്തു.<ref name="KKM"/> == കരിയർ == ന്യൂസിലൻഡ് ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ ഡിപ്ലോമാറ്റിക് ഇമ്മ്യൂണിറ്റിയിലാണ് ബ്രാൻഡിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന അഭിനയ വേഷം. ന്യൂസിലാൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ സോപ്പ് ഓപ്പറ, ഷോർട്ട്‌ലാൻഡ് സ്ട്രീറ്റ്, ദിസ് ഈസ് നോട്ട് മൈ ലൈഫ് എന്നിവയിൽ ബ്രാന്റ് അതിഥി വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 2020-കളിൽ സാങ്കൽപ്പിക നഗരമായ വൈമോവാനയിൽ നടന്ന ഒരു സയൻസ് ഫിക്ഷൻ പരമ്പരയാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment-reviews/news/article.cfm?c_id=1502967&objectid=10662169|title=TV Review: 'This Is Not My Life'|first=Russell|last=Baillie|publisher=[[The New Zealand Herald]]|date=30 July 2010|access-date=22 November 2010|archive-date=2010-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118072907/http://www.nzherald.co.nz/entertainment-reviews/news/article.cfm?c_id=1502967&objectid=10662169|url-status=dead}}</ref> ആദ്യ സീസണിൽ സ്പാർട്ടക്കസ്: ബ്ലഡ് ആൻഡ് സാൻഡ്, സ്പാർട്ടക്കസ്: ഗോഡ്സ് ഓഫ് ദ അരീന എന്ന പ്രീക്വൽ മിനിസീരിയൽ എന്നിവയിൽ അടിമയായ നെവിയയായി ബ്രാൻഡിന് ഒരു വേഷം ഉണ്ടായിരുന്നു. സുര എന്ന കഥാപാത്രത്തിനായി അവർ ആദ്യം ഓഡിഷൻ നടത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ കാസ്റ്റിംഗ് ഡയറക്ടർ പകരം നേവിയ എന്ന കഥാപാത്രത്തിനായി ഓഡിഷൻ ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref name="KKM">{{cite web|url=http://www.actors.co.nz/people/downloadReport.aspx?anybodyId=89673|title=Lesley-Ann Brandt|date=23 November 2010|publisher=Karen Kay Management|access-date=22 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527030124/http://www.actors.co.nz/people/downloadReport.aspx?anybodyId=89673|archive-date=27 May 2010}}</ref> ആൻഡി വിറ്റ്‌ഫീൽഡിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് നിർമ്മാണം വൈകിയതിനാൽ സ്പാർട്ടക്കസിന്റെ തുടർന്നുള്ള സീസണുകളിൽ ബ്രാൻഡ് തിരിച്ചെത്തിയില്ല.<ref>{{cite web |url=http://www.citypress.co.za/entertainment/burning-up-hollywood/ |title=Archived copy |access-date=2014-06-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129042337/http://www.citypress.co.za/entertainment/burning-up-hollywood/ |archive-date=2014-11-29 }}</ref> അവരുടെ മാനേജർ സ്റ്റീവൻ ജെൻസൻ TheWrap-നോട് പറഞ്ഞു, "അവർ തിരികെ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പക്ഷേ ഞങ്ങൾ തിരയുന്ന നമ്പർ അവർക്ക് ശരിക്കും ലഭിച്ചിട്ടില്ല." "അവർ മുന്നോട്ട് വന്നാൽ" അവർ പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യുമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. STARZ-ന് അഭിപ്രായമൊന്നുമില്ല. സിന്തിയ അഡായ്-റോബിൻസൺ ആത്യന്തികമായി ബ്രാൻഡിന് പകരം നെവിയയായി.<ref>{{cite web|url=https://www.thewrap.com/tv/column-post/lesley-ann-brandt-would-stay-spartacus-price-24836/|title=Lesley-Ann Brandt Would Stay With 'Spartacus'—for a Price|date=17 February 2011|access-date=2021-11-28|archive-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108034705/https://www.thewrap.com/tv/column-post/lesley-ann-brandt-would-stay-spartacus-price-24836/|url-status=dead}}</ref>ന്യൂസിലാന്റിലെ കമ്മിംഗ്-ഓഫ്-ഏജ് ഫീച്ചർ ഫിലിമായ ദി ഹോപ്സ് ആൻഡ് ഡ്രീംസ് ഓഫ് ഗാസ സ്നെലിൽ ബ്രാൻഡിന് ഒരു വേഷം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈസ്റ്റ് ഓക്ക്‌ലൻഡിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ ഹോവിക്കിലാണ് കാർട്ട് റേസിംഗ് അപകടത്തിൽ പെട്ടയാളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചത്.<ref name="screenrave"/><ref>{{cite web|url=http://www.nzfilm.co.nz/NewsAndMedia/NewsAndPressReleases/News/HOPES___DREAMS__NEW_FILM_ATTRACTS_STRONG_CAST.aspx|title=Hopes and Dreams: New film attracts strong cast|date=16 November 2009|publisher=[[New Zealand Film Commission]]|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805131052/http://www.nzfilm.co.nz/NewsAndMedia/NewsAndPressReleases/News/HOPES___DREAMS__NEW_FILM_ATTRACTS_STRONG_CAST.aspx|archive-date=5 August 2010}}</ref> CSI: NY എപ്പിസോഡുകളിൽ "സ്മൂത്ത് ക്രിമിനൽ", "ഫുഡ് ഫോർ തോട്ട്" എന്നിവയിൽ ബ്രാൻഡ് അതിഥിയായി അഭിനയിച്ചു. ഇൻസൈറ്റ് എന്ന സിനിമയിൽ ബ്രാൻഡ് അവതരിപ്പിച്ചു. അതിൽ നഴ്‌സ് വലേരി ഖൗറിയായി അഭിനയിച്ചു. 2010 മെയ് മാസത്തിൽ, ന്യൂസിലാൻഡിൽ ചിത്രീകരിച്ച മറ്റൊരു റോബ് ടാപ്പർട്ട്/സാം റൈമി പ്രൊഡക്ഷൻ ലെജൻഡ് ഓഫ് ദി സീക്കറിൽ ബ്രാൻഡ് അതിഥി വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. സീസൺ 2 സീസൺ ഫിനാലെ "ടിയേർസ്" ൽ സിസ്റ്റർ തിയയുടെ വേഷത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.<ref name="KKM"/> 2011-ൽ, ടിഎൻടിയുടെ മെംഫിസ് ബീറ്റിൽ അവർ അതിഥിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് 2011-ലെ സിഫിയുടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന റേറ്റിംഗ് ലഭിച്ച ഒറിജിനൽ ഫീച്ചറായ സോംബി അപ്പോക്കലിപ്‌സിൽ കാസിയായി ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്തു. അതിൽ വിംഗ് റേംസും ടാറിൻ മാനിംഗും അഭിനയിച്ചു. സാം വർത്തിംഗ്ടൺ, സേവ്യർ സാമുവൽ എന്നിവരോടൊപ്പം ഡ്രിഫ്റ്റ് എന്ന ഫീച്ചർ ഫിലിമിലും, CSI: NY സ്റ്റാർ കാർമൈൻ ജിയോവിനാസോ അഭിനയിച്ച ഡ്യൂക്കിലും അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 2013-ൽ, സിംഗിൾ ലേഡീസിന്റെ മൂന്നാം സീസണിൽ നവോമി കോക്‌സായി അവർ ആവർത്തിച്ചുള്ള വേഷം ചെയ്തു.<ref>{{cite web|last1=Schillaci|first1=Sophie|title='Single Ladies' Season Three: These Rookies Are Shaking Things Up|url=http://www.mtv.com/news/1720381/single-ladies-season-3-dish-up-drama/|website=MTV|access-date=13 January 2014|archive-date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044015/http://www.mtv.com/news/1720381/single-ladies-season-3-dish-up-drama/|url-status=dead}}</ref> 2014-ൽ, ഗോതമിലെ ലാറിസ ഡയസ്/കോപ്പർഹെഡ് ആയി അതിഥിയായി അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|last1=Maglio|first1=Tony|title='Gotham's' Copperhead Debuts on Fox's Fall Finale|url=https://www.thewrap.com/gothams-copperhead-debuts-on-foxs-fall-finale-exclusive-photos/|website=The Wrap|date=24 November 2014}}</ref> ദി ലൈബ്രേറിയൻസിൽ ലാമിയ എന്ന ആവർത്തിച്ചുള്ള കഥാപാത്രമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|title=TNT Eyes 'The Librarian' Series; Noah Wyle, Bob Newhart & Jane Curtin May Return|url=https://deadline.com/2014/02/tnt-eyes-the-librarian-series-noah-wyle-bob-newhart-jane-curtin-may-return-686831/|website=Deadline|access-date=20 February 2014}}</ref> 2015-ൽ, ഫോക്‌സ് ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ ലൂസിഫറിൽ മേസ് എന്ന കഥാപാത്രം അവർ ആദ്യ ടേബിൾ റീഡിന് ശേഷം പുറത്തിറങ്ങിയ നടി ലിന എസ്‌കോയ്ക്ക് പകരമായി അവർ നേടി. ഈ റോളിനായി ബ്രാൻഡ് പരീക്ഷിച്ചുവെന്നും എസ്കോ പുറത്തിറങ്ങിയതിന് ശേഷം വീണ്ടും പരിഗണിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും റിപ്പോർട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|title=Lesley-Ann Brandt Joins 'Lucifer' Fox Pilot In Recasting|url=https://deadline.com/2015/03/lesley-ann-brandt-lucifer-fox-pilot-recasting-1201394166/|website=Deadline|access-date=17 March 2015}}</ref> ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലാണ് ബ്രാൻഡ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://lesley-annbrandt.com/biography/|title=Biography|year=2012|publisher=Lesley-Ann Brandt Official Website|access-date=28 August 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816034139/http://lesley-annbrandt.com/biography/|archive-date=16 August 2012}}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == ബ്രാൻഡ് തന്റെ ആറ് വർഷത്തെ കാമുകനായ നടൻ ക്രിസ് പെയ്ൻ ഗിൽബെർട്ടിനെ 2015-ൽ വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.brides.com/blogs/aisle-say/2016/01/lucifer-actress-lesley-ann-brandt-vermont-wedding-christina-florada-photography.html|title=Actress Lesley Ann Brandt's Vermont Wedding|publisher=Brides.com|author=Rello, Gabriella|date=January 25, 2016|access-date=April 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716120032/http://www.brides.com/blogs/aisle-say/2016/01/lucifer-actress-lesley-ann-brandt-vermont-wedding-christina-florada-photography.html|archive-date=July 16, 2016|url-status=dead}}.</ref> ദമ്പതികളുടെ ആദ്യത്തെ കുട്ടി, മകൻ കിംഗ്സ്റ്റൺ പെയ്ൻ ബ്രാൻഡ്-ഗിൽബെർട്ട്, 2017 ജൂലൈയിൽ ജനിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://people.com/babies/lesley-ann-brandt-chris-payne-gilbert-welcome-son-kingston-payne/|title=Lesley-Ann Brandt and Chris Payne Gilbert Welcome Son Kingston Payne|work=People|author=Juneau, Jen|date=July 21, 2017 |access-date=September 23, 2017}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist|30em}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * {{Official website |1=http://www.lesley-annbrandt.com/ }} * {{Twitter|name=Lesley Ann Brandt}} * {{IMDb name|2788229}} * [https://web.archive.org/web/20110830194103/http://thebringerofrain.net/interview/lesleyannbrandt/ Lesley-Ann Brandt answers fan questions - February 2011] {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:1981-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] tceltjfo9303ip0kk4j76xzw9fgerx7 0 560613 4643921 3694763 2026-07-06T07:58:43Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643921 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ശ്വേത ബച്ചൻ | image = Shweta Bachchan Nanda at Timekeepers Chopard event.jpg | image_upright = | alt = | caption = 2018ലെ ഒരു പരിപാടിയിൽ ശ്വേത ബച്ചൻ നന്ദ | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = ശ്വേത ബച്ചൻ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1974|3|17}} | birth_place = | nationality = Indian | education = | alma_mater = [[ബോസ്റ്റൺ സർവ്വകലാശാല]] | occupation = പത്രപ്രവർത്തക, ഹോസ്റ്റ്, മോഡൽ. | years_active = 2006–ഇതുവരെ | home_town = | spouse = {{marriage|[[നിഖിൽ നന്ദ]]|1997}} | children = 2 | mother = [[Jaya Bachchan]] | father = [[അമിതാഭ് ബച്ചൻ]] | relatives = [[അഭിഷേക് ബച്ചൻ]] (Brother) <br /> [[ഐശ്വര്യാ റായ് ബച്ചൻ]] (Sister-in-law) <br /> നടാഷാ നന്ദ (Sister-in-law)<ref>{{cite web|title=Karisma Kapoor celebrates cousin sister Natasha Nanda's birthday|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/photos-karisma-kapoor-celebrates-cousin-sister-natasha-nandas-birthday-37295.html|website=Filmfare|access-date=2021-11-23|date=10 November 2019|author=Vedanshi Pathak}}</ref> | family = See [[Bachchan family]] | residence = }} '''ശ്വേത ബച്ചൻ നന്ദ''' (ജനനം: 17 മാർച്ച് 1974) ഒരു ഇന്ത്യൻ കോളമിസ്റ്റും എഴുത്തുകാരിയും മുൻ മോഡലുമാണ്.<ref name="Kalyan">{{cite news|title=Wear it like Shweta|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/wear-it-like-shweta-608274|access-date=10 December 2020|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=21 June 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/amitabh-and-jaya-bachchan-cheer-for-daughter-shweta-at-her-book-launch-1930357|title=Amitabh And Jaya Bachchan Cheer For Daughter Shweta at Her Book Launch|work=NDTV.com|access-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011111217/https://www.ndtv.com/entertainment/amitabh-and-jaya-bachchan-cheer-for-daughter-shweta-at-her-book-launch-1930357|archive-date=11 October 2018|url-status=live}}</ref><ref name="power-house">{{cite news|title=Shweta Bachchan Nanda: Another power-house from the Bachchan family|url=https://www.mid-day.com/photos/shweta-bachchan-nanda-another-power-house-from-the-bachchan-family/16395|accessdate=22 September 2018|publisher=mid-day.com|date=14 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922144524/https://www.mid-day.com/photos/shweta-bachchan-nanda-another-power-house-from-the-bachchan-family/16395|archive-date=22 September 2018|url-status=live}}</ref> ''ഡെയ്‌ലി ന്യൂസ് ആൻഡ് അനാലിസിസ്'', ''വോഗ് ഇന്ത്യ'' എന്നിവയുടെ കോളമിസ്റ്റായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അവർ ''പാരഡൈസ് ടവേഴ്‌സ്'' എന്ന ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന നോവലിന്റെ രചയിതാവുകൂടിയാണ്.<ref>{{cite web|url=https://harpercollins.co.in/author-details/shweta-bachchan-nanda-2/|title=Shweta Bachchan-Nanda|access-date=5 December 2020|website=HarperCollins Publishers India}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ടെലിവിഷൻ പരസ്യങ്ങളുടെ മോഡലായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ളത് കൂടാതെ 2018 ൽ സ്വന്തം ഫാഷൻ ലേബലായ MXS ആരംഭിച്ചു.<ref name="first time">{{cite news|last1=Vyavahare|first1=Renuka|title=Shweta Bachchan Nanda teams up with father Amitabh Bachchan on screen for the first time!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shweta-bachchan-nanda-teams-up-with-father-amitabh-bachchan-on-screen-for-the-first-time/articleshow/64260516.cms|accessdate=22 September 2018|work=[[The Times of India]]|date=21 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922145735/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shweta-bachchan-nanda-teams-up-with-father-amitabh-bachchan-on-screen-for-the-first-time/articleshow/64260516.cms|archive-date=22 September 2018|url-status=live}}</ref> ഇളയ സഹോദരൻ അഭിഷേക് ബച്ചൻ ഒരു നടനും സഹോദരഭാര്യ ഒരു നടിയുമാണ്. == സ്വകാര്യജീവിതം == [[File:Bachchan's_grace_Vogue_Beauty_Awards_2017.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bachchan's_grace_Vogue_Beauty_Awards_2017.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|2017ലെ വോഗ് ബ്യൂട്ടി അവാർഡിൽ മാതാപിതാക്കളായ അമിതാഭ്, ജയ ബച്ചൻ, മകൾ നവ്യ നവേലി നന്ദ എന്നിവർക്കൊപ്പം ശ്വേത ബച്ചൻ.]] അഭിനേതാക്കളായ അമിതാഭ് ബച്ചന്റെയും ജയാ ബച്ചന്റെയും മകളായി 1974 മാർച്ച് 17 നാണ് ശ്വേതയുടെ ജനനം.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MlCwDwAAQBAJ&pg=PA164|title=Bollywood FAQ: All That's Left to Know About the Greatest Film Story Never Told|last1=Roy|first1=Piyush|date=2019|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4930-5083-3|page=164|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Shweta Bachchan turns 46: Brother Abhishek teases her in his birthday post|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/shweta-bachchan-turns-46-brother-abhishek-teases-her-in-his-birthday-post-1656560-2020-03-17|access-date=5 December 2020|work=[[India Today]]|date=17 March 2020|language=en}}</ref> ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര നടനും നിർമ്മാതാവുമായിരുന്ന [[രാജ് കപൂർ|രാജ് കപൂറിന്റെ]] മകൾ റിതു നന്ദയുടേയും രാജൻ നന്ദയുടെ മകൻ എസ്കോർട്ട്സ് ഗ്രൂപ്പ് വ്യവസായി നിഖിൽ നന്ദയെ 1997 ഫെബ്രുവരി 16-ന് ശ്വേത വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite news|last1=Kanyal|first1=Jyoti|title=Amitabh Bachchan shares pics with Shweta Bachchan Nanda on Daughters' Day|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/amitabh-bachchan-shares-pic-with-shweta-bachchan-nanda-on-daughters-day-1725860-2020-09-27|access-date=5 December 2020|work=India Today|date=27 September 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/browsing-through-shweta-bachchan-nandas-wedding-album-2083892|title=Browsing Through Shweta Bachchan Nanda's Wedding Album|access-date=5 December 2020|last1=Basu|first1=Nilanjana|date=12 August 2019|website=[[NDTV.com]]}}</ref> ദമ്പതികൾക്ക് നവ്യ നവേലി നന്ദ (ജനനം: ഡിസംബർ 1997), മകൻ അഗസ്ത്യ നന്ദ (ജനനം: നവംബർ 2000) എന്നീ രണ്ട് കുട്ടികളുണ്ട്. ബോസ്റ്റൺ സർവ്വകലാശാലയിൽ വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്തു.<ref>{{cite news|title=I don't have the talent to be a heroine: Shweta Nanda|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/i-don-t-have-the-talent-to-be-a-heroine-shweta-nanda/story-g12xeJU8uPaJFxMSkgzIRM.html|access-date=10 December 2020|work=Hindustan Times|date=3 November 2012|language=en}}</ref> == അവലംബം == 16kolbzchtw6qtuu9r0zhw3mbj6enu4 0 568296 4643849 4621621 2026-07-05T17:17:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643849 wikitext text/x-wiki {{PU|Ricky Kej}} {{Infobox musical artist | name = റിക്കി കെജ് | image = Rickey Kej 01.jpg | caption = | image_upright = | landscape = | size = | nickname = | birth_name = റിക്കി കെജ് | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1981|08|05}} | birth_place = [[വടക്കൻ കരോലിന]], [[യു.എസ്.]] | death_place = | years_active = 2000–ഇതുവരെ | website = {{url|rickykej.com}} | background = }} നിരവധി [[ഗ്രാമി പുരസ്കാരം|ഗ്രാമി]] അവാർഡുകൾ നേടിയിട്ടുള്ള ഇന്ത്യൻ സംഗീത സംവിധായകനും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനുമാണ് '''റിക്കി കെജ്''' (ജനനം 5 ഓഗസ്റ്റ് 1981). <ref>{{Cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/ricky-kej/18527|title=Ricky Kej|access-date=2021-05-17|date=2020-11-23|website=GRAMMY.com|language=en}}</ref> [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്കിലെയും]] [[ജനീവ|ജനീവയിലെയും]] [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ]] ആസ്ഥാനം ഉൾപ്പെടെ 30-ലധികം രാജ്യങ്ങളിലെ വേദികളിൽ അദ്ദേഹം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/airpollution/events/conference/en/|title=WHO {{!}} First WHO Global Conference on Air Pollution and Health, 30 October – 1 November 2018|access-date=2020-11-16|website=WHO|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314210049/http://www.who.int/airpollution/events/conference/en/|archive-date=14 March 2018}}</ref> ഭൂമി നശീകരണം, [[മരുഭൂമീകരണം|മരുഭൂകരണം]], [[വരൾച്ച]] എന്നിവയുടെ വെല്ലുവിളികളെ കുറിച്ച് പൊതുജന അവബോധം വളർത്തുന്നതിനായി COP14-ൽ കെജിനെ UNCCD ലാൻഡ് അംബാസഡറായി <ref>{{Cite web|url=https://www.unccd.int/actions/unccd-land-ambassadors|title=UNCCD Land Ambassadors {{!}} UNCCD|access-date=2020-04-06|website=www.unccd.int|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503083922/https://www.unccd.int/actions/unccd-land-ambassadors|url-status=dead}}</ref> തിരഞ്ഞെടുത്തു. യുനെസ്കോ - എംജിഐഇപി "ഗ്ലോബൽ അംബാസഡർ ഫോർ കൈൻഡ്നസ്", <ref>{{Cite web|url=http://mgiep.unesco.org/|title=Grammy Award winning musician and SDG champion Ricky Kej lends voice to #KindnessMatters|access-date=2020-04-06|website=UNESCO MGIEP}}</ref> [[യൂനിസെഫ്|യുണിസെഫ്]] സെലിബ്രിറ്റി സപ്പോർട്ടർ, <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/grammy-winner-ricky-kej-appointed-unicef-supporter-telugu-states-93756|title=Grammy winner Ricky Kej appointed UNICEF supporter for Telugu states|access-date=2020-04-06|date=21 December 2018|website=thenewsminute.com}}</ref> [[ലോകഭൗമദിനം|എർത്ത് ഡേ നെറ്റ്‌വർക്കിന്റെ]] അംബാസഡർ എന്നിവയായും കെജ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.earthday.org/renowned-conservationist-grammy-award-winner-ricky-kej-becomes-ambassador-of-earth-day-network-india/|title=RENOWNED CONSERVATIONIST & GRAMMY ® AWARD WINNER RICKY KEJ BECOMES "AMBASSADOR OF EARTH DAY NETWORK, INDIA"|access-date=2020-04-06|date=2018-03-13|website=Earth Day|language=en}}</ref> 2020-ൽ, ജിക്യു മാഗസിൻ കെജിനെ GQ ഹീറോ 2020 ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/gq-heroes-ricky-kej|title=GQ Heroes: Ricky Kej|access-date=2020-11-16|date=19 October 2020|website=GQ India|language=en-IN}}</ref> 2015-ൽ, 57-ാമത് വാർഷിക ഗ്രാമി അവാർഡുകളിൽ ''വിൻഡ്സ് ഓഫ് സംസാര'' എന്ന ആൽബത്തിന് അദ്ദേഹം ഗ്രാമി നേടി. <ref name="Grammy_WOS">{{Cite web|url=http://www.grammy.com/nominees|title=57th Annual Grammy Award Nominees|access-date=6 December 2014|date=December 2014|publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503164723/http://www.grammy.com/nominees|archive-date=3 May 2012}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ 14-ാമത്തെ സ്റ്റുഡിയോ ആൽബം പ്രൊജക്റ്റ്, 2014 ഓഗസ്റ്റിൽ യു.എസ്. ''[[ബിൽബോർഡ് (മാഗസിൻ)|ബിൽബോർഡ്]]'' ന്യൂ ഏജ് ആൽബങ്ങളുടെ ചാർട്ടിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി, <ref name="Billboard_WOS">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2014-08-02/new-age-albums|title=New Age Albums Charts|access-date=27 November 2014|date=August 2014|website=Billboard}}</ref> ഇന്ത്യൻ വംശജനായ ഒരാൾക്ക് ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കുന്നത് ആദ്യമാണ്. <ref name="Kej_NRIPulse">{{Cite web|url=http://www.nripulse.com/topping-charts-the-kej-way/|title=Topping Charts the Kej Way|access-date=27 November 2014|last=D G|first=Supriya|date=18 August 2014|publisher=NRI Pulse}}</ref> 2014 ജൂലൈ മാസത്തിൽ സോൺ മ്യൂസിക് റിപ്പോർട്ടർ ടോപ്പ് 100 റേഡിയോ എയർപ്ലേ ചാർട്ടിൽ ഈ ആൽബം ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി <ref name="Radio_July2014">{{Cite web|url=http://www.zonemusicreporter.com/charts/top100.asp?m=7&y=2014|title=Top 100 Radio Airplay Chart|access-date=27 November 2014|date=July 2014|publisher=ZoneMusicReporter|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129021014/http://www.zonemusicreporter.com/charts/top100.asp?m=7&y=2014|url-status=dead}}</ref> . 2016-ൽ ഗ്രാമി അവാർഡ് നേടിയ ''ഗ്രേസ്'' എന്ന ആൽബത്തിൽ കെജ് കീബോർഡുകൾ വായിച്ചു, 2016 ഗ്രാമി നോമിനേറ്റഡ് ആൽബമായ ''ലവ് ലാംഗ്വേജിൽ'' അദ്ദേഹം ഒരു ഗാനം ക്രമീകരിക്കുകയും രചിക്കുകയും ചെയ്തു, കൂടാതെ 2015 ഗ്രാമി നോമിനേറ്റഡ് ആൽബമായ ''അയഹുവാസ്ക ഡ്രീംസിൽ'' കീബോർഡുകൾ ക്രമീകരിക്കുകയും അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആൽബമായ ''ശാന്തി സംസാര വേൾഡ് മ്യൂസിക് ഫോർ എൻവയോൺമെന്റൽ കോൺഷ്യസ്നെസ്'' 2015 നവംബർ 30 ന് ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[നരേന്ദ്ര മോദി|നരേന്ദ്ര മോദിയും]] ഫ്രഞ്ച് പ്രസിഡന്റ് [[ഫ്രാൻസ്വ ഒലാദ്|ഫ്രാങ്കോയിസ് ഹോളണ്ടും]] ചേർന്ന് [[യു.എൻ. കാലാവസ്ഥ ഉച്ചകോടി 2015|2015 ഐക്യരാഷ്ട്ര കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന സമ്മേളനത്തിൽ]] പുറത്തിറക്കി. <ref name="EconomicTimes_Launch">{{Cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-12-01/news/68688381_1_music-album-ricky-kej-wouter-kellerman|title=Narendra Modi & Francois Hollande launch Ricky Kej's music album in Paris|access-date=3 March 2016|date=1 December 2015|website=The Economic Times|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306052428/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-12-01/news/68688381_1_music-album-ricky-kej-wouter-kellerman|url-status=dead}}</ref> ആരംഭിച്ചതിന് ശേഷമുള്ള മാസങ്ങളിൽ, റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് [[കിരീബാസ്|കിരിബത്തിയിൽ]] ഉൾപ്പെടെ, പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചും കെജ് വ്യാപകമായി സംസാരിച്ചു, അവിടെ അദ്ദേഹം മൂന്ന് തവണ മുൻ പ്രസിഡന്റ് അനോട്ട് ടോങ്ങുമായി അഭിമുഖം നടത്തുകയും സംഗീതം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name="Kirabati">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Grammy-Awardee-Ricky-Kej-Visits-Kiribati-Archipelago/articleshow/52605413.cmss|title=Grammy Awardee Ricky Kej Visits Kiribati Archipelago|access-date=12 June 2016|date=5 June 2016|website=The Times of India}}</ref> റേഡിയോ, ടെലിവിഷൻ ജിംഗിളുകൾക്കായി 3,500-ലധികം പ്ലെയ്‌സ്‌മെന്റുകൾ കെജിന് ലഭിച്ചു. <ref name="3000_Jingles_BetterIndia">{{Cite web|url=http://www.thebetterindia.com/19287/bangaluru-based-musician-ricky-kej-brings-home-grammy/|title=Bangaluru Based Musician Ricky Kej Brings Home A Grammy|access-date=26 February 2016|last=Pareek|first=Pareek|date=10 February 2015|publisher=TheBetterIndia}}</ref> 2011 ഫെബ്രുവരി 17<ref name="Parsons_Profile">{{Cite web|url=http://www.mainlypiano.com/Artist_Pages/Ricky_Kej.html|title=Ricky Kej|access-date=27 November 2014|last=Parsons|first=Kathy|publisher=MainlyPiano}}</ref> ന് [[ധാക്ക|ധാക്കയിൽ]] നടന്ന 2011 ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങിന് അദ്ദേഹം സംഗീതം നൽകി. 2016 ഏപ്രിൽ 26-ന്, കെജ് ഇന്ത്യയിലെ [[ജയ്‌പൂർ|ജയ്പൂരിലേക്ക്]] പോയി, അവിടെ സേവ് ദി ചിൽഡ്രന്റെ പുതിയ ആഗോള കാമ്പെയ്‌നായ എവരി ലാസ്റ്റ് ചൈൽഡിന്റെ ഗുഡ്‌വിൽ അംബാസഡറായി അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="Save the Children">{{Cite web|url=http://www.savethechildren.org/site/c.8rKLIXMGIpI4E/b.9387359/k.9F03/Every_Last_Child.htm?msource=weklpelc0416|title=Every Last Child Deserves a Future|access-date=12 June 2016|year=2016|publisher=Save the Children|archive-date=2016-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807041621/http://www.savethechildren.org/site/c.8rKLIXMGIpI4E/b.9387359/k.9F03/Every_Last_Child.htm?msource=weklpelc0416|url-status=dead}}</ref> 2016 ജൂലൈ 18-ന്, ന്യൂയോർക്കിലെ യുഎൻ ആസ്ഥാനത്ത്, ആഗോള മാനുഷിക കലാകാരൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് എക്‌സലൻസ് ആൻഡ് ലീഡർഷിപ്പ് അവാർഡ് ലഭിച്ചു, കൂടാതെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ജനറൽ അസംബ്ലി ഹാളിൽ ''ശാന്തി സംസാരത്തിന്റെ'' ഭാഗങ്ങൾ തത്സമയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഐക്യരാഷ്ട്ര പൊതുസഭയിലെ തന്റെ പ്രകടനം കെജ് ഇങ്ങനെ ഉപസംഹരിച്ചു, "കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം യഥാർത്ഥമാണ്.. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മനുഷ്യ പ്രേരിതമാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം നമ്മെയെല്ലാം ബാധിക്കുന്നു.. നമ്മുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ മറുവശത്തുള്ള രാജ്യങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നു." <ref name="Performs_at_UN">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Ricky-Kej-performs-at-UN-bags-excellence-and-leadership-award/articleshow/53265056.cms|title=Ricky Kej performs at UN, bags excellence and leadership award|access-date=28 December 2016|date=18 July 2016|website=The Times of India}}</ref> <ref name="Novus_Summit">{{Cite web|url=http://www.novussummit.org/|title=Novus Summit- United Nations|access-date=28 December 2016|year=2016|website=The Times of India|archive-date=2016-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801140319/http://www.novussummit.org/|url-status=dead}}</ref> 2018-ൽ, "റിയൽ ലീഡേഴ്‌സ് 100 ലിസ്റ്റിൽ" കെജ് ഇടംപിടിച്ചു. 'ഭാവിയെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്ന' നേതാക്കളുടെ ഈ ലിസ്റ്റ് ക്യൂറേറ്റ് ചെയ്യുന്നത് റിയൽ ലീഡേഴ്സ് (ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ ഒപ്പിട്ടത്) ആണ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/sunday-chronicle/headliners/250218/samsaras-real-leader.html|title=Samsara's real leader|access-date=2020-11-16|last=gomes|first=suruchi kapur|date=2018-02-25|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ഇതിൽ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക പ്രതിനിധിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 2018 മെയ് മാസത്തിൽ, "മികച്ച സംഗീതവും മാനുഷികവുമായ നേട്ടങ്ങൾക്ക്" ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസ് ഓഫ് കാനഡ കെജിനെ ആദരിച്ചു. [[സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങൾ|സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി]] (SDGs) കുട്ടികളെ പരിചയപ്പെടുത്താനുള്ള തന്റെ ശ്രമത്തിൽ, 17 SDG-കളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ''മൈ എർത്ത് സോങ്ങ്സ്'' - 27 കുട്ടികളുടെ റൈമുകൾ അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു. [[യൂനിസെഫ്|യുണിസെഫ്]] പുറത്തിറക്കിയ ഈ ഗാനങ്ങൾ അഞ്ച് ദശലക്ഷത്തിലധികം പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ (ഇംഗ്ലീഷ്, [[ഹിന്ദി]], [[കന്നഡ]] ഭാഷകൾ) പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.edexlive.com/people/2018/aug/19/why-rickynbspkej39s-earth-songs-are-going-to-be-in-1-million-textbooks-in-2019-3694.html|title=Why Ricky Kej's Earth Songs are going to be in 1 million textbooks in 2019|access-date=2020-11-16|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> 2020-ൽ, കെജ് തന്റെ സംഗീതം, ജീവിതശൈലി, പ്രവർത്തനം എന്നിവയിലൂടെ നമ്മുടെ ഗ്രഹത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ തന്റെ കഴിവ് ഉപയോഗിച്ചതിന്റെ പേരിൽ GQ ഹീറോസിൽ ഫീച്ചർ ചെയ്യപ്പെട്ടു. <ref name="auto1"/> ഒരു സംഗീതജ്ഞനെന്ന നിലയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവും യാത്രയും ഇപ്പോൾ ഐസിഎസ്ഇ സിലബസ് ഇംഗ്ലീഷ് പാഠപുസ്തകങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യയിലെ ഏഴാം ക്ലാസ് കുട്ടികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://www.macmillanindia.com/node/31387|title=Launch of New CISCE Series by Macmillan Education India {{!}} Macmillan Education India|access-date=2018-03-19|website=www.macmillanindia.com|language=en|archive-date=2018-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319213624/http://www.macmillanindia.com/node/31387|url-status=dead}}</ref> നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസിലെ (ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിൽ) പ്രൊഫസർ കൂടിയാണ് കെജ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.nias.res.in/content/people|title=20|website=NIAS.RES.IN|access-date=2022-04-07|archive-date=2022-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426020644/https://www.nias.res.in/content/people|url-status=dead}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1981 ഓഗസ്റ്റ് 5 ന് [[വടക്കൻ കരോലിന|നോർത്ത് കരോലിനയിലാണ്]] റിക്കി കെജ് ജനിച്ചത്. പകുതി പഞ്ചാബി, പകുതി മാർവാരി <ref name="Kej_Mid-Day">{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/bangalore-to-mumbai/64710|title=Bangalore to Mumbai|access-date=28 November 2014|last=Ghose|first=Priyanjali|date=November 2009|publisher=Mid-Day|archive-date=2014-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205172546/http://www.mid-day.com/articles/bangalore-to-mumbai/64710|url-status=dead}}</ref> ആയ കെജ് എട്ട് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക്]] താമസം മാറ്റി. <ref name="Kej_NRIPulse"/> ബാംഗ്ലൂരിലെ ബിഷപ്പ് കോട്ടൺ ബോയ്സ് സ്കൂളിൽ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസവും തുടർന്ന് ബാംഗ്ലൂരിലെ ഓക്സ്ഫോർഡ് ഡെന്റൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ദന്തചികിത്സ ബിരുദവും പൂർത്തിയാക്കി. ദന്തചികിത്സയാണ് പഠിച്ചതെങ്കിലും അദ്ദേഹംആ രംഗത്ത് തുടരുന്നതിന് പകരം സംഗീതത്തിൽ ഒരു കരിയർ തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="Kej_TNIE">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article89117.ece|title=Tuned to Pefection|access-date=27 November 2014|last=Choudhury|first=Prerna|date=December 2009|website=The New Indian Express}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഒരു പുരോഗമന റോക്ക് ബാൻഡിൽ ചേർന്നു. അത് തനിക്ക് സംഗീതത്തോട് നല്ല അടിത്തറയും എക്സ്പോഷറും നൽകിയെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. <ref name="Kej_Mid-Day"/> തന്റെ മകന്റെ കലാപരമായ ജീനുകൾ അഭിനേതാവും ഒളിമ്പിക് സൈക്ലിസ്റ്റും സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയുമായ ജാനകി ദാസിൽ നിന്ന് പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചതാണെന്ന് കെജിന്റെ അമ്മ പമ്മി കെജ് നേരത്തെ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു. <ref name="YoungOnTheConsole_Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/03/stories/2004080301040300.htm|title=Young on the console|access-date=27 November 2014|last=Rodgers|first=Debbie|date=August 2004|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://archive.today/20141130052851/http://www.thehindu.com/mp/2004/08/03/stories/2004080301040300.htm|archive-date=2014-11-30}}</ref> കെജ് തന്റെ ദന്തചികിത്സാ ബിരുദത്തെ ഒരു ഇതര തൊഴിൽ ഓപ്ഷനായി കാണുന്നില്ല. എല്ലാ തൊഴിലിലും ഉയർച്ച താഴ്ചകൾ ഉണ്ടെന്നും ഒരു ബാക്കപ്പ് കരിയറിന്റെ യഥാർത്ഥ ആവശ്യമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം കുറിക്കുന്നു. <ref name="Kej_TNIE"/> സംഗീത ജീവിതം പിന്തുടരാനുള്ള തന്റെ തീരുമാനം മാതാപിതാക്കൾക്ക് അംഗീകരിക്കാൻ എളുപ്പമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വെളിപ്പെടുത്തി. <ref name="Kej_NRIPulse"/> == സംഗീത ജീവിതം == === തുടക്കം === ബെംഗളൂരു ആസ്ഥാനമായുള്ള പുരോഗമന റോക്ക് ബാൻഡായ ഏഞ്ചൽ ഡസ്റ്റിലെ കീബോർഡിസ്റ്റായിട്ടാണ് കെജ് തന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്.<ref name="RollingStoneIndia_Feb2015">{{Cite web|url=http://rollingstoneindia.com/ricky-kej/|title=Who is Ricky Kej?|access-date=19 February 2015|last=Deshpande|first=Disha|date=February 2015|website=Rolling Stone}}</ref> ബാൻഡിൽ രണ്ട് വർഷത്തോളം അദ്ദേഹം ഒരു മുഴുവൻ സമയ സംഗീതസംവിധായകനായി മാറുകയും 2003-ൽ സ്വന്തം സ്റ്റുഡിയോയായ റാവോലൂഷൻ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. മൂവായിരത്തിലധികം പരസ്യ ജിംഗിളുകൾക്കും [[കന്നഡ]] സിനിമകൾക്കും അദ്ദേഹം സംഗീതം നൽകി. കെജ് ഒരു സ്വയം പഠിച്ച സംഗീതജ്ഞനാണ്, എന്നാൽ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം അറിയാത്തത് ഒരു വൈകല്യമായി സ്വയം കരുതിയതിനാൽ അദ്ദേഹം 24-ാം വയസ്സിൽ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചു.<ref name="BusinessStandard_Feb2015">{{cite news |title=India doesn't produce more Grammy winners because of Bollywood |last=Aravind |first=Indulekha |date=February 2015 |url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/india-doesn-t-produce-more-grammy-winners-because-of-bollywood-ricky-kej-115021400663_1.html |work=Business Standard |accessdate=19 February 2015 |archive-date=20 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220011128/http://www.business-standard.com/article/beyond-business/india-doesn-t-produce-more-grammy-winners-because-of-bollywood-ricky-kej-115021400663_1.html |url-status=live }}</ref> === ''ശാന്തി ഓർക്കസ്ട്ര'' === കെജ് 17 സ്റ്റുഡിയോ ആൽബങ്ങൾ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്, അവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും മാതൃരാജ്യമായ ഇന്ത്യയിൽ അല്ല, യുഎസിൽ പുറത്തിറക്കിയവയാണ്. ഇന്ത്യയിലെ മോശം സംഗീതസംസ്കാരവും രാജ്യത്തെ ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര സംഗീത വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രബലമായ സാന്നിധ്യവുമാണ് ഇതിന് കാരണമെന്ന് അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref name="RollingStoneIndia_Feb2015"/> കെജിന്റെ 13-ാമത്തെ സ്റ്റുഡിയോ ആൽബമായ ''ശാന്തി ഓർക്കസ്ട്ര'' 2013 ജൂലൈ 9<ref name="SO_AMG">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/shanti-orchestra-mw0002583668|title=Ricky Kej – Shanti Orchestra|access-date=20 February 2015|publisher=AllMusic}}</ref> -ന് പുറത്തിറങ്ങി. ഈ ആൽബം 2013 നവംബറിൽ സോൺ മ്യൂസിക് റിപ്പോർട്ടർ ടോപ്പ് 100 റേഡിയോ എയർപ്ലേ ചാർട്ടിൽ 3-ആം സ്ഥാനത്തെത്തി,<ref name="Radio_Nov2013">{{Cite web|url=http://www.zonemusicreporter.com/charts/top100.asp?m=11&y=2013|title=ZMR Top 100 Radio Airplay Chart|access-date=20 February 2015|date=November 2013|publisher=ZoneMusicReporter|archive-date=2015-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214151937/http://www.zonemusicreporter.com/charts/top100.asp?m=11&y=2013|url-status=dead}}</ref><ref name="Radio_2013">{{Cite web|url=http://www.zonemusicreporter.com/charts/Top1002013.asp|title=ZMR Top 100 Airplay Chart for 2013|access-date=20 February 2015|publisher=ZoneMusicReporter|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201214853/http://www.zonemusicreporter.com/charts/Top1002013.asp|url-status=dead}}</ref> 2013-ലെ സോൺ മ്യൂസിക് റിപ്പോർട്ടർ ടോപ്പ് 100 എയർപ്ലേ ചാർട്ടിൽ 37-ആം സ്ഥാനവും ലഭിച്ചു. ഈ ആൽബം 2013-ലെ സോൺ മ്യൂസിക് റിപ്പോർട്ടർ മ്യൂസിക് അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു<ref name="Telegraph_Feb2015">{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150212/jsp/t2/story_2798.jsp#.VObPN_mUdyw|title=India's new age Grammy|access-date=20 February 2015|last=Paul|first=Mathures|date=February 2015|website=The Telegraph}}</ref> കൂടാതെ ആൽബത്തിലെ "ഫോർഎവർ" എന്ന ട്രാക്ക് അതേ വർഷം തന്നെ ഹോളിവുഡ് മ്യൂസിക് ഇൻ മീഡിയ (HMMA) അവാർഡിനും നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref name="HMMA_2013">{{Cite web|url=http://www.hmmawards.com/2013-music-genre-nominees/|title=2013 Music Genre Nominees|access-date=20 February 2015|publisher=HMMA|archive-date=2015-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404055316/http://www.hmmawards.com/2013-music-genre-nominees/|url-status=dead}}</ref> === ''2 യുണൈറ്റ് ആൾ'' === ഗാസയിലെ ഫലസ്തീനികൾക്കുള്ള അടിയന്തര മാനുഷിക സഹായം ലക്ഷ്യമിട്ട് പീറ്റർ ഗബ്രിയേലിനൊപ്പം<ref name="2UniteAll">{{Cite web|url=http://www.2uniteall.com/about.html|title=Grammy-Winning Artists, Rock Stars and Composers Join Forces in First US-Produced Benefit Album for Gaza Relief|access-date=28 February 2016|publisher=2uniteall.com}}</ref><ref name="2UniteAll2">{{Cite web|url=http://mondoweiss.net/2014/11/musicians-together-support/|title=All-star musicians come together to support Gaza with new album 2 Unite All|access-date=28 February 2016|last=Robbins|first=Annie|date=7 November 2014|publisher=mondoweiss}}</ref> കെജ് ''2 യുണൈറ്റ് ഓൾ'' എന്ന ആൽബം നിർമ്മിച്ചു. ഇംഗ്ലീഷ് റോക്ക് ബാൻഡ് പോലീസിൽ നിന്നുള്ള ഡ്രമ്മർ സ്റ്റുവർട്ട് കോപ്‌ലാൻഡ്, ഇംഗ്ലീഷ് റോക്ക് ബാൻഡ് ഡെഫ് ലെപ്പാർഡിന്റെ ഡ്രമ്മർ റിക്ക് അലൻ, അമേരിക്കൻ റോക്ക് ബാൻഡ് സിസ്റ്റം ഓഫ് എ ഡൗൺ ഫ്രണ്ട്മാൻ സെർജ് ടാങ്കിയൻ, ഗ്രാമി അവാർഡ് നേടിയ ഓപ്പറ ഗായിക സാഷാ കുക്ക് എന്നിവരും ആൽബത്തിൽ സഹകരിച്ചു.<ref name="RollingStoneIndia_Feb2015"/> <ref name="NDTV_Feb2015">{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/music/grammy-winner-ricky-kej-says-india-is-not-the-primary-market-for-his-music-740181|title=Grammy Winner Ricky Kej Says India is Not the Primary Market For His Music|access-date=19 February 2015|date=February 2015|publisher=NDTV}}</ref> === ''ശാന്തി സംസാര'' === 2015 നവംബർ 30-ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആൽബം ''ശാന്തി സംസാര - വേൾഡ് മ്യൂസിക് ഫോർഎൻവയോൺമെന്റൽ കോൺഷ്യസ്നസ്,'' COP 21, 2015 ലെ ഐക്യരാഷ്ട്ര കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന സമ്മേളനത്തിൽ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[നരേന്ദ്ര മോദി]] പുറത്തിറക്കി.<ref name="EconomicTimes_Launch"/> സിഡിയുടെ പകർപ്പ് പ്രധാനമന്ത്രി നേരിട്ട് ഫ്രഞ്ച് പ്രസിഡന്റ് [[ഫ്രാൻസ്വ ഒലാദ്|ഫ്രാൻസ്വാ ഒലാന്ദിന്]] സമ്മാനിച്ചു. യുഎൻ സെക്രട്ടറി ജനറൽ [[ബൻ കി മൂൺ|ബാൻ കി മൂണിനും]] ലോക നേതാക്കളുടെ സമ്മേളനത്തിനുമായി ആൽബത്തിലെ സംഗീതം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു വീഡിയോയും പ്ലേ ചെയ്തു.<ref name="KollyStar_Launch">{{Cite web|url=https://kollystar.com/bollywood/bollywood-cinema-news/ricky-kejs-new-music-album-shanti-samsara-world-music-for-environmental-consciousness-launched-at-united-nations-cop21-8789|title=Ricky Kej's New Music Album "Shanti Samsara – World Music for Environmental Consciousness" Launched at United Nations COP21|access-date=3 March 2016|date=11 December 2015|website=Kolly Star}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഗ്രാമി പുരസ്കാരത്തിന് ശേഷം പ്രധാനമന്ത്രി മോദി കെജുമായി നടത്തിയ കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ ചർച്ച ചെയ്ത നിരവധി പ്രോജക്ടുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഈ ആൽബം.<ref name="IndianExpress_Inspiration">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/grammy-winner-ricky-kej-meets-pm-narendra-modi/l|title=Grammy winner Ricky Kej meets PM Narendra Modi|access-date=3 March 2016|last=PTI|date=7 September 2015|website=The Indian Express|archive-date=2023-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207045725/https://indianexpress.com/article/news-archive/l-18-owner-suspended-for-irregularities/|url-status=dead}}</ref> പരിസ്ഥിതിയോടുള്ള മോദിയുടെ ഉത്കണ്ഠയിൽ പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട കെജ്, പരിസ്ഥിതി ബോധത്തിന്റെ സന്ദേശം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനായി പ്രത്യേകമായി ഒരു പദ്ധതി വികസിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 300-ലധികം അഭിനേതാക്കളും കലാകാരന്മാരും സംഗീതജ്ഞരും ആൽബത്തിന്റെ 24 ട്രാക്കുകളും നാല് മ്യൂസിക് വീഡിയോകളും നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നവ: * ഇന്ത്യൻ സംഗീതജ്ഞരായ [[വിശ്വ മോഹൻ ഭട്ട്|വിശ്വ മോഹൻ ഭട്ടും]] പ്രശസ്ത ബോളിവുഡ് നടൻ [[അമിതാഭ് ബച്ചൻ|അമിതാഭ് ബച്ചനും]]<ref name="Bachchan">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/grammy-winner-ricky-kej-teams-up-with-amitabh-bachchan-for-epic-project|title=Grammy winner Ricky Kej teams up with Amitabh Bachchan for 'epic' project/|access-date=3 March 2016|last=PTI|date=19 November 2015|website=The Indian Express}}</ref> * അമേരിക്കൻ ഗായകനും ഗാനരചയിതാവുമായ ഗാരി നിക്കോൾസൺ * സ്റ്റുവർട്ട് കോപ്ലാൻഡ് * പാറ്റി ഓസ്റ്റിൻ * ബ്രൂണോ മാർസിൽ നിന്നുള്ള ഫിലിപ്പ് ലോറൻസ് * സ്ഥിരം സഹകാരി വൗട്ടർ കെല്ലർമാൻ * റോയൽ ഫിൽഹാർമോണിക് ഓർക്കസ്ട്ര * ക്രിസ്റ്റഫർ ടിൻ * ഡാർലിൻ കോൾഡൻഹോവൻ * പീറ്റർ യാരോ * ലേഡിസ്മിത്ത് ബ്ലാക്ക് മാംബാസോ * സോവെറ്റോ ഗോസ്പൽ ഗായകസംഘം * ഷെറാബ് ലിംഗിലെ സന്യാസിമാർ * കനേഡിയൻ ഗായകൻ ജെന്നിഫർ ഗസോയ് * "സിംഗിംഗ് നൺ ഓഫ് നേപ്പാൾ" [[അനി ചോയിങ് ദ്രോൽമ]] * ചൈനീസ് സിതർ വിർച്യുസോ മെയ് ഹാൻ * തായ്‌വാനീസ് എർഹു കളിക്കാരൻ ലാൻ തുങ് * അസെറി ഗായിക ഇൽഹാമ ഗാസിമോവ * വിയറ്റ്നാം, കൊറിയ, സെനഗൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കലാകാരന്മാരും സോളോയിസ്റ്റുകളും * ഫ്രാൻസെസ് ഫിഷർ, റോസന്ന ആർക്വെറ്റ്, ലിൻഡ്സെ വാഗ്നർ എന്നിവരുടെ ശബ്ദവും ജാപ്പനീസ് പ്രധാനമന്ത്രി [[ഷിൻസോ ആബേ|ഷിൻസോ അബെയുടെ]] ഒരു പ്രത്യേക സന്ദേശവും<ref name="KollyStar_Launch"/> 2015 ഡിസംബർ 23-ന്, ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതി [[പ്രണബ് മുഖർജി]] പുല്ലാങ്കുഴൽ വിദഗ്ധൻ വൂട്ടർ കെല്ലർമാനും ബിഷപ്പ് കോട്ടൺ ബോയ്സ് സ്കൂളിലെ നൂറിലധികം വിദ്യാർത്ഥികളും ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ക്രമീകരണത്തിൽ ''ശാന്തി സംസാരത്തിലെ'' ഒരു ഗാനം അവതരിപ്പിക്കാൻ കെജിനെ ക്ഷണിച്ചു. അവിടെ അവരെക്കൂടാതെ നിരവധി സംസ്ഥാന-ദേശീയ ഉദ്യോഗസ്ഥരും 13,000-ത്തോളം ആളുകളും സന്നിഹിതരായിരുന്നു.<ref name="BishopCotton">{{Cite web|url=http://www.cottonboys.com/presidents-visit-2015/|title=President's Visit – 2015|access-date=3 March 2016|date=23 December 2015|publisher=Bishop Cotton Boys' School|archive-date=2016-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160908130521/http://www.cottonboys.com/presidents-visit-2015/|url-status=dead}}</ref> 2016-ൽ ''ശാന്തി സംസാരത്തിൽ'' നിന്നുള്ള "സംസാര" 2015 ഡിസംബറിലെ ലോക സംഗീതത്തിനുള്ള ഗ്ലോബൽ മ്യൂസിക് അവാർഡ് ഗോൾഡ് മെഡൽ - ഇന്ത്യ,<ref name="Global_Music_Awards_January_2016">{{Cite web|url=http://www.globalmusicawards.com/|title=Global Music Awards January_2016 Gold Medal Winner: World Music – India|access-date=28 February 2015}}</ref> കൂടാതെ മികച്ച ഓപ്പൺ/അക്കൗസ്റ്റിക് ഓപ്പൺ വിഭാഗത്തിനുള്ള ഇന്റർനാഷണൽ അക്കോസ്റ്റിക് മ്യൂസിക് അവാർഡുകളും<ref name="International_Acoustic_Music_Awards">{{Cite web|url=http://www.inacoustic.com/winners.html|title=International Acoustic Music Awards Best Open/Acoustic Open Genre|access-date=28 February 2015|archive-date=2006-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20061128182839/http://www.inacoustic.com/winners.html|url-status=dead}}</ref> നേടി. കൂടാതെ 2016 മാർച്ച് 1 ന് അദ്ദേഹം ജോൺ ലെനൻ ഗാനരചനാ മത്സരത്തിന്റെ വേൾഡ് മ്യൂസിക് വിഭാഗത്തിൽ 2015-ലെ ഫൈനലിസ്റ്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. === സഹകരണം === ഭാവിയിൽ [[ഫാരൽ വില്യംസ്]], [[ഹാൻസ് സിമ്മർ]] എന്നിവരോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കാൻ കെജ് താൽപ്പര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു.<ref name="IBNLive_Feb2015">{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/grammywinning-indian-musician-ricky-kej-wants-to-work-with-pharrell-williams-and-hans-zimmer-next/528672-45-75.html|title=Grammy-winning Indian musician Ricky Kej wants to work with Pharrell Williams and Hans Zimmer next|access-date=19 February 2015|date=February 2015|publisher=IBN Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218182502/http://ibnlive.in.com/news/grammywinning-indian-musician-ricky-kej-wants-to-work-with-pharrell-williams-and-hans-zimmer-next/528672-45-75.html|archive-date=2015-02-18}}</ref><ref name="HindustanTimes_Feb2015">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/music/ricky-kej-wants-to-work-with-pharrell-williams-hans-zimmer/article1-1317406.aspx|title=Ricky Kej wants to work with Pharrell Williams, Hans Zimmer|access-date=19 February 2015|date=February 2015|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216140548/http://www.hindustantimes.com/music/ricky-kej-wants-to-work-with-pharrell-williams-hans-zimmer/article1-1317406.aspx|archive-date=16 February 2015}}</ref> ഫാരെൽ വളരെ വൈവിധ്യമാർന്ന കലാകാരനാണെന്ന് അദ്ദേഹം കുറിച്ചു, അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നത് വളരെ രസകരമാക്കും എന്നും കുറിച്ചു, കൂടാതെ ഹാൻസ് സിമ്മറിന്റെ സിനിമാ രചനകളിൽ ഇന്ത്യൻ ഘടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്താനും അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഭാവിയിൽ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീത സ്‌കോറിംഗുമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ താൽപ്പര്യമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ട്, എന്നിരുന്നാലും ബോളിവുഡ് സിനിമകളിൽ തന്റെ നിലവിലുള്ള സംഗീത കാറ്റലോഗ് ഉപയോഗിക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറാണ്,<ref name="IBNLive_Feb2015" /> കൂടാതെ സ്‌ക്രിപ്റ്റ് വൈകാരികമായി സ്വാധീനിച്ചാൽ മാത്രമേ ഒരു ബോളിവുഡ് സിനിമയ്‌ക്ക് സംഗീതം നൽകൂ എന്നും പറയുന്നു.<ref name="NDTV_Feb2015"/> അവസരം ലഭിച്ചാൽ കന്നഡ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ് [[ഗിരീഷ് കാസറവള്ളി|ഗിരീഷ് കാസറവള്ളിക്കൊപ്പം]] പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ശക്തമായ താൽപ്പര്യവും കെജ് പ്രകടിപ്പിച്ചു. രാജ്യത്ത് ഗ്രാമി ജേതാക്കൾ ഇല്ലാത്തതിന് ബോളിവുഡിന്റെയും സിനിമാ സംഗീതത്തിന്റെയും ആധിപത്യമാണ് കാരണമെന്ന് റിക്കി പറയുന്നു.<ref name="BusinessStandard_Feb2015"/> === ''മൈ എർത്ത് സോങ്സ്'' === 2018-ൽ, കെജ്, പരിസ്ഥിതിയെയും സുസ്ഥിരതയെയും കുറിച്ചുള്ള കുട്ടികൾക്കുള്ള സംഗീതം, ''മൈ എർത്ത് സോംഗ്സ്'' പുറത്തിറക്കി. ഇത് 27 ഗാനങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടമാണ്, ഓരോ ഗാനവും ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ [[സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങൾ|സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യത്തെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. പരിസ്ഥിതി അവബോധം സൃഷ്ടിക്കാനും യുവതലമുറയെ അവരുടെ ജീവിതത്തിലും ചുറ്റുമുള്ള ആളുകളുടെ ജീവിതത്തിലും വ്യക്തമായ പോസിറ്റീവ് സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ പ്രചോദിപ്പിക്കാനും ലക്ഷ്യമിടുന്നു. തികച്ചും വാണിജ്യേതര ആവശ്യങ്ങൾക്കായി കെജ് ഈ ഗാനങ്ങൾ പൊതുസഞ്ചയത്തിൽ പുറത്തിറക്കിയത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.<ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.edexlive.com/people/2018/aug/19/why-rickynbspkej39s-earth-songs-are-going-to-be-in-1-million-textbooks-in-2019-3694.html|title=Why Ricky&nbsp;Kej's Earth Songs are going to be in 1 million textbooks in 2019|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-05}}</ref> 2019 മുതൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ സ്കൂൾ പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ ഈ ഗാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കാൻ കെജ് [[മക്മില്ലൻ പ്രസാധകർ|മാക്മില്ലൻ പബ്ലിഷേഴ്സുമായി]] ചേർന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കുട്ടികളിലേക്ക് ഈ ഗാനങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം യുനിസെഫുമായി സഹകരിച്ചു, കൂടാതെ വിവിധ ഇന്ത്യൻ, ആഗോള ഭാഷകളിലേക്ക് അവ വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref name="auto" /> 2019 മെയ് 2-ന് ജർമ്മനിയിലെ ബോണിൽ നടന്ന യുഎൻ എസ്‌ഡിജി ആക്ഷൻ അവാർഡിൽ ''മൈ എർത്ത് സോങ്സ്'' അതിന്റെ വ്യാപനത്തിനും സ്വാധീനത്തിനും ആദരിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://sdgactionawards.org/|title=Home – UN SDG Action Awards|access-date=2019-04-16|website=SDG Action Awards|language=en-US}}</ref> യുഎൻ എസ്‌ഡിജി ആക്ഷൻ അവാർഡുകൾ മികച്ച നേട്ടങ്ങളും സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങളിലെ പ്രവർത്തനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നൂതന ശ്രമങ്ങളും അംഗീകരിക്കുന്നു. === പൈറസി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനം === ഇന്ത്യയിൽ ശക്തമായ പൈറസി വിരുദ്ധ നിയമങ്ങൾക്കുവേണ്ടി വാദിക്കുന്ന ആളാണ് കെജ്.<ref name="NDTV_Feb2015"/> ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി വളരെ കുറച്ച് മാത്രമേ ചെയ്യുന്നുള്ളൂവെന്നും സംഗീതത്തിന്റെയും സിനിമകളുടെയും നിയമവിരുദ്ധമായ ഡൗൺലോഡ് വ്യാപകമായതോടെ മികച്ച പ്രൊജക്റ്റ് ആർട്ടിസ്റ്റുകളുടെ ആവശ്യം ശക്തമാണെന്നും അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു.<ref name="BusinessStandard_Feb2015" /> == ''വിൻഡ്സ് ഓഫ് സംസാര'' == അദ്ദേഹത്തിന്റെ 14-ാമത്തെ സ്റ്റുഡിയോ ആൽബം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ഫ്ലൂട്ടിസ്റ്റ് വൂട്ടർ കെല്ലർമാനുമായി സഹകരിച്ച് നിർമ്മിച്ചതും ആയ ''വിൻഡ്‌സ് ഓഫ് സംസാര'' ആണ്. <ref name="WOS_AMG">{{cite web|title=Ricky Kej & Wouter Kellerman – Winds of Samsara |url=http://www.allmusic.com/album/winds-of-samsara-mw0002700397|publisher=AllMusic| accessdate=19 February 2015}}</ref> ഇതിനായി കെജും വൂട്ടർ കെല്ലർമാനും [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയെയും]] [[നെൽ‌സൺ മണ്ടേല|നെൽസൺ മണ്ടേലയെയും]] കൂടുതൽ അറിഞ്ഞു. ''[[റോളിങ് സ്റ്റോൺ|റോളിംഗ് സ്റ്റോൺ]]'' മാസികയ്ക്ക് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ, മണ്ടേലയ്ക്ക് ഗാന്ധിജിയോടുള്ള ആരാധനയും ഗാന്ധിജിയുടെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ വർഷങ്ങളും കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, അത് രസകരമായ ഒരു സാംസ്കാരിക സഹകരണത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇരുവരും വിശ്വസിച്ചിരുന്നുവെന്ന് കെജ് കുറിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ റെക്കോർഡുചെയ്‌ത രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ പിന്നീട് നിരവധി റെക്കോർഡിംഗുകളായി പരിണമിച്ചു, ഒടുവിൽ അത് പൂർണ്ണ ആൽബമായി. ആൽബത്തിൽ 50-ഓളം വാദ്യോപകരണങ്ങളും 120 വാദ്യ കലാകരന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആൽബത്തിന്റെ പേരിലുള്ള 'സംസാരം' എന്നതിന് നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ലോകം, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ലോകം, കുടുംബം, ആദർശങ്ങൾ മുതലായ നിരവധി അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. ആൽബത്തിന്റെ ഓടക്കുഴൽ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ശൈലി കാരണം ''വിൻഡ്‌സ്'' തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="TOI_Feb2015">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/Grammy-Award-winner-Ricky-Kej-returns-home/articleshow/46228656.cms|title=Grammy winner Ricky Kej returns home|access-date=19 February 2015|last=Christopher|first=Kavya|date=February 2015|website=The Times of India}}</ref> 2014 ഓഗസ്റ്റിൽ യു.എസ്. ബിൽബോർഡ് ന്യൂ ഏജ് ആൽബങ്ങളുടെ ചാർട്ടിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ ആൽബം, <ref name="Billboard_WOS"/> ഇന്ത്യൻ വംശജനായ ഒരാളുടെ ആദ്യത്തേതാണ് <ref name="Kej_NRIPulse"/>> കൂടാതെ ഇത് 12 ആഴ്ചകൾ തുടർച്ചയായി ആദ്യ 10-ൽ തുടർന്നു. 2014 ജൂലൈ മാസത്തിൽ സോൺ മ്യൂസിക് റിപ്പോർട്ടർ ടോപ്പ് 100 റേഡിയോ എയർപ്ലേ ചാർട്ടിൽ ഈ ആൽബം ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി, <ref name="Radio_July2014"/><ref name="Radio_2014">{{Cite web|url=http://www.zonemusicreporter.com/charts/Top1002014.asp|title=ZMR Top 100 Airplay Chart for 2014|access-date=20 February 2015|publisher=ZoneMusicReporter|archive-date=2015-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220125841/http://www.zonemusicreporter.com/charts/Top1002014.asp|url-status=dead}}</ref> 2014 ലെ ZMR ടോപ്പ് 100 എയർപ്ലേ ചാർട്ടിൽ 3 ആം സ്ഥാനവും നേടി. 2014 ഡിസംബർ 5-ന് കെജിനെയും കെല്ലർമാനെയും മികച്ച ന്യൂ ഏജ് ആൽബം വിഭാഗത്തിൽ ഗ്രാമി അവാർഡിന് നോമിനികളായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. <ref name="Grammy_WOS"/> ഗ്രാമി ജേതാവായ ജാപ്പനീസ് കലാകാരൻ കിറ്റാരോയുടെ സിംഫണി ലൈവ് ഇൻ ഇസ്താംബൂളായിരുന്നു അവാർഡിനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ മത്സരാർത്ഥി, എന്നാൽ ഇരുവരും ഒടുവിൽ 2015 ഫെബ്രുവരി <ref name="DH_Feb2015">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/458609/winds-samsara-bengaluru-based-composer.html|title=Winds of Samsara' by Bengaluru-based composer Ricky Kej wins Grammy|access-date=19 February 2015|date=February 2015|website=Deccan Herald}}</ref> ന് അവാർഡ് നേടി. ഇന്ത്യയിലെ ചലച്ചിത്ര ഇതര സംഗീതസംവിധായകർക്ക് പുരസ്‌കാരം സമർപ്പിക്കുന്നതായി കെജ് പറഞ്ഞു. <ref name="IBNLive_Feb2015"/> == ശ്രദ്ധേയമായ തത്സമയ പ്രകടനങ്ങൾ == ന്യൂ ഓർലിയാൻസിൽ നടന്ന 11-ാമത് ZMR വാർഷിക സംഗീത അവാർഡുകളുടെയും ഗാല ആഘോഷത്തിന്റെയും ഭാഗമായി ഒരാഴ്ച നീണ്ടുനിന്ന ആഘോഷങ്ങളിൽ കെജ് ഒരു ഫീച്ചർ ചെയ്ത കലാകാരനായിരുന്നു, കൂടാതെ ZMR മ്യൂസിക് അവാർഡ് കൺസേർട്ടിന്റെ ഭാഗമായും അദ്ദേഹം പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചു. <ref name="ZMR_Awards">{{Cite web|url=http://www.prweb.com/releases/2015/02/prweb12542170.htm|title=ZMR Annual Music Awards and Gala Celebrates Its 11th Year with a Live Event in New Orleans This May|access-date=29 December 2016|last=Hilton|first=Beth|date=27 February 2015|publisher=ZMR via PRWeb|archive-date=2016-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230090107/http://www.prweb.com/releases/2015/02/prweb12542170.htm|url-status=dead}}</ref> 2015-ൽ പാരീസിൽ നടന്ന [[യു.എൻ. കാലാവസ്ഥ ഉച്ചകോടി 2015|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന സമ്മേളനമായ]] COP21-ൽ ''ശാന്തി സംസാര'' അവതരിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം, 2015 ഡിസംബർ 23-ന് ഇന്ത്യയിലെ ബാംഗ്ലൂരിൽ നടന്ന ഇന്ത്യയിലെ ബാംഗ്ലൂരിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ബിഷപ്പ് കോട്ടൺ ബോയ്സ് സ്കൂളിന്റെ സെക്വിസെന്റണിയലിന്റെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യൻ [[പ്രണബ് മുഖർജി|രാഷ്ട്രപതി പ്രണബ് മുഖർജിക്ക്]] വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക പ്രകടനം നടത്താൻ കെജിനെ ക്ഷണിച്ചു. <ref name="President_of_India_performance">{{Cite web|url=http://www.allmoviesonglyrics.in/2016/01/shanti-samsara-live-exclusive-for.html|title=Shanti Samsara Live & Exclusive for President of India &#124; Ricky Kej & Wouter Kellerman|access-date=29 December 2016|date=27 February 2015|publisher=All Movie Song Lyrics|archive-date=2016-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230090449/http://www.allmoviesonglyrics.in/2016/01/shanti-samsara-live-exclusive-for.html|url-status=dead}}</ref> 2016 ജൂലൈ 8 ന്, പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സന്ദർശന വേളയിൽ, കെജ് ജോഹന്നാസ്ബർഗിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിക്ക് വേണ്ടി ഗ്രാമി അവാർഡ് നേടിയ ''വിൻഡ്‌സ് ഓഫ് സംസാര'' ആൽബത്തിലെ "മഹാത്മ" വൂട്ടർ കെല്ലർമാനോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവതരിപ്പിച്ചു. <ref name="South_Africa_perform_1">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/Ricky-Kej-performs-for-Modi/articleshow/53129078.cms|title=Ricky Kej performs a song dedicated to Gandhi during Modi's visit to South Africa|access-date=29 December 2016|last=Agarwall|first=Stuti|date=10 July 2016|website=The Times of India}}</ref> <ref name="South_Africa_perform_2">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/music/ricky-kej-to-perform-a-song-on-gandhi-for-narendra-modi-in-south-africa/story-0jFcU4BA20XBVpqWnZD0WM.html|title=Ricky Kej to perform a song on Gandhi for Narendra Modi in South Africa|access-date=28 December 2016|date=8 July 2016|website=Hindustan Times}}</ref> 2016 ജൂലൈ 17<ref name="Novus_Summit"/> -ന് യുഎൻ പൊതുസഭയിൽ കെജ് പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഗായകൻ, പെർഫോമൻസ് ആർട്ടിസ്റ്റ്, കമ്പോസർ, മാനുഷിക പ്രവർത്തകൻ എന്നീ നിലകളിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സൂസൻ ഡെയ്ഹിം, സംഗീതസംവിധായകൻ മൾട്ടി-ഇൻസ്ട്രുമെന്റലിസ്റ്റ് എന്നീ നിലകളിൽ പ്രസ്തനായ പ്രേമിക് റസ്സൽ ടബ്സ്, കീബോർഡിസ്റ്റ് ലോണി പാർക്ക് എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. <ref name="Performs_at_UN"/> 2016 ജൂലൈ 23 ന് [[ബാംഗ്ലൂർ കൊട്ടാരം|ബാംഗ്ലൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ]] കെജ് ഗാല ''ശാന്തി സംസാര'' ലൈവ് അവതരിപ്പിച്ചു. [[വിശ്വ മോഹൻ ഭട്ട്]] ഉൾപ്പെടെ നിരവധി കലാകാരന്മാർ കച്ചേരിയിൽ പങ്കെടുത്തു. 2017 മെയ് 17 ന് അന്നത്തെ യുഎൻ ജനറൽ അസംബ്ലിയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന പീറ്റർ തോംസണിന്റെ വ്യക്തിപരമായ ക്ഷണപ്രകാരം കെജ് രണ്ടാം തവണ യുഎൻ ജനറൽ അസംബ്ലിയിൽ ''ശാന്തി സംസാര'' ആൽബത്തിൽ നിന്ന് സംഗീതം അവതരിപ്പിച്ചു. [[യു.എൻ വിമൻ|യുഎൻ വിമനെ]] സഹായിക്കുന്നതിനായി, ബാല വധുക്കൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനായി കേജ്, തന്റെ ''ശാന്തി സംസാര'' സംഘത്തോടൊപ്പം, കാനഡയിലെ ലാംഗ്ലിയിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചു. 2017 ഒക്ടോബർ 6-ന്, [[ബെംഗളൂരു|ബംഗളൂരുവിലെ]] ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വിധാന സൗധയിൽ എട്ട് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 200-ലധികം സംഗീതജ്ഞരുടെ സംഘത്തോടൊപ്പം കെജ് ഒരു പ്രകടനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി. നിയമസഭാംഗങ്ങൾ, മന്ത്രിമാർ, ഉദ്യോഗസ്ഥർ, സമൂഹത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാക്കുന്നവർ എന്നിവർ പങ്കെടുത്തു. ദ്വീപ് രാഷ്ട്രമായ [[കിരീബാസ്|കിരിബത്തിയുടെ]] പ്രസിഡന്റ് അനോട്ടെ ടോംഗും അവിടെ സന്നിഹിതനായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiannewsandtimes.com/2017/10/09/grammy-award-winner-ricky-kej-performs-200-musicians-international-concert-environmental-consciousness/|title=Grammy® Award Winner Ricky Kej performs with over 200 musicians in the international concert for Environmental Consciousness|access-date=2018-03-14|website=indiannewsandtimes.com|publisher=Indian News & Times|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ലോകത്തെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സംഗീതജ്ഞരുടെ സംഘത്തോടൊപ്പം [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്കിലെ]] ടൈംസ് സ്ക്വയറിൽ 2018 ലെ റൗണ്ട്ഗ്ലാസ് മ്യൂസിക് അവാർഡിൽ കെജ് പ്രകടനം നടത്തി. ചടങ്ങിൽ റിംഗോ സ്റ്റാർ, ബിടി, റോണി കോക്സ് എന്നിവരെ ആദരിച്ചു. ജൂണിൽ, ആഗോള പരിസ്ഥിതി ദിനാചരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി കെജ് ന്യൂഡൽഹിയിൽ രണ്ട് പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചു. [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി]] [[നരേന്ദ്ര മോദി]], [[വനം പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയം (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ പരിസ്ഥിതി മന്ത്രിമാർ]], [[യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് എൻവിറോണ്മെന്റ് പ്രോഗ്രാം|യുഎൻ പരിസ്ഥിതി പദ്ധതിയുടെ]] നിലവിലെ എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടർ എറിക് സോൾഹൈം, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മറ്റ് ഉന്നത വ്യക്തികൾ എന്നിവരുടെ സ്വകാര്യ സദസ്സിനു വേണ്ടിയായിരുന്നു ആദ്യ പരിപാടി. ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഇന്ത്യ ഗേറ്റ്|ഇന്ത്യാ ഗേറ്റിന്]] മുന്നിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് ആയി രണ്ടാമത്തെ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചു. 2018 മെയ് മാസത്തിൽ ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസ് ഓഫ് കാനഡ ആദരിച്ച ശേഷം, സറേയിലെ സൈമൺ ഫ്രേസർ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലും സറേ ഫ്യൂഷൻ ഫെസ്റ്റിവലിലും റിക്കി 2 പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.peacearchnews.com/entertainment/grammy-winner-environmental-activist-ricky-kej-plays-surrey/|title=Grammy winner, environmental activist Ricky Kej plays Surrey – Peace Arch News|date=2018-07-30|work=Peace Arch News|access-date=2018-11-05|language=en-US|archive-date=5 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105160616/https://www.peacearchnews.com/entertainment/grammy-winner-environmental-activist-ricky-kej-plays-surrey/|url-status=live}}</ref> 2018 ഓഗസ്റ്റിൽ, [[സ്വാതന്ത്ര്യദിനം (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച്]] ബോണ്ടഡ് ലേബർ എന്ന ക്രൂരമായ സമ്പ്രദായം ഉയർത്തിക്കാട്ടിക്കൊണ്ട് കെജ് ഇന്റർനാഷണൽ ജസ്റ്റിസ് മിഷനുമായി സഹകരിച്ച് [[ബെംഗളൂരു|ബംഗളൂരുവിൽ]] പരിപാടി നടത്തി. ഈ പരിപാടിയിൽ അതിജീവിച്ച നിരവധി ആളുകളുമായി അദ്ദേഹം സംഗീതപരമായി സഹകരിച്ചു. 2018 ഒക്ടോബറിൽ, കെജ് [[രാഷ്ട്രപതി|ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിക്ക്]] വേണ്ടി പ്രകടനം നടത്തി - [[റാം നാഥ് കോവിന്ദ്|ശ്രീ രാം നാഥ് കോവിന്ദ്]], ഉത്തർപ്രദേശ് മുഖ്യമന്ത്രി - [[യോഗി ആദിത്യനാഥ്]], [[വനം പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയം (ഇന്ത്യ)|ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക മന്ത്രാലയം, പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയം, ഭൗമ മന്ത്രാലയം എന്നിവയുടെ]] ചുമതലയുള്ള മന്ത്രി. - [[ഹർഷവർധൻ|ഡോ ഹർഷ് വർദ്ധൻ]], കൂടാതെ ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ സയൻസ് ഫെസ്റ്റിവലിന്റെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റിന്റെ മറ്റ് നിരവധി പ്രമുഖർ സന്നിഹിതരായിരുന്നു. [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിലെ]] [[മൗണ്ട് ആബു|മൗണ്ട്]] അബുവിലുള്ള [[ബ്രഹ്മകുമാരീസ് ഈശ്വരീയ വിശ്വവിദ്യാലയം|ബ്രഹ്മ കുമാരികളുടെ]] ആത്മീയ ആസ്ഥാനത്ത് 10,000 ത്തിലധികം ബ്രഹ്മാ കുമാറികൾക്ക് കെജ് പരിപാടി നടത്തി. <ref>{{Cite web|url=http://bk.ooo/live-01-09-2018-9-00pm-time-08-45-pm-to-10-00-pm-mr-rickey-kej-and-group-grammy-award-winner/|title=Cultural Events 01-09-2018 9.00pm :Mr. Rickey Kej and Group Grammy Award Winner {{!}} Brahma Kumaris|access-date=2018-11-05|date=October 2018|website=bk.ooo|language=en-US}}</ref> ഇതിനെത്തുടർന്ന്, ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു ഇൻഡോർ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ വലിയ തോതിലുള്ള പ്രകടനത്തോടെ ചിന്മയ വിദ്യാലയ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ 50-ാം വാർഷികം അനുസ്മരിക്കാൻ അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലേക്ക്]] പോയി. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/chennai/chennai-grammy-singers-and-students-celebrate-50-years-of-chinmaya-educational-movement/videoshow/66292366.cms|title=Chennai: Grammy singers and students celebrate 50 years of Chinmaya educational movement {{!}} City – Times of India Videos ►|access-date=2018-11-05|website=The Times of India}}</ref> അടുത്ത ആഴ്ച, [[വൊഡയാർ രാജകുടുംബം|മൈസൂർ രാജ്ഞിക്കും]] 20,000-ത്തിലധികം ആളുകൾക്കും അവരുടെ വാർഷിക [[മൈസൂർ ദസറ|ദസറ]] ആഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ചരിത്രപരമായ [[മൈസൂർ കൊട്ടാരം|മൈസൂർ കൊട്ടാരത്തിൽ]] അദ്ദേഹം സംഗീതം അവതരിപ്പിച്ചു. ഒക്‌ടോബർ 31-ന്, സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡിലെ ജനീവയിലെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ പലൈസ് ഡെസ് നേഷൻസ് ആസ്ഥാനത്ത് ആദ്യത്തെ ആഗോള വായു മലിനീകരണ സമ്മേളനത്തിനായി സംഗീതം അവതരിപ്പിക്കാൻ ലോകാരോഗ്യ [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന|സംഘടന]] (WHO) കെജിനെ ക്ഷണിച്ചു. ഈ പ്രകടനത്തിൽ [[അന്തരീക്ഷമലിനീകരണം|വായു മലിനീകരണത്തിന്റെ]] അപകടങ്ങളെ ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്ന നിരവധി പുതിയ കോമ്പോസിഷനുകൾ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. ലോക നേതാക്കൾ, വിവിധ യുഎൻ ഏജൻസികളുടെ തലവൻമാർ, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മറ്റ് നിരവധി പ്രമുഖർ എന്നിവരടങ്ങുന്നതായിരുന്നു സദസ്സ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/airpollution/events/conference/en/|title=First WHO Global Conference on Air Pollution and Health, 30 October – 1 November 2018|access-date=2018-11-05|website=World Health Organization|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314210049/http://www.who.int/airpollution/events/conference/en/|archive-date=14 March 2018}}</ref> 2018 ഡിസംബർ 22-ന് [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ]] അനന്തപൂർ ജില്ലയിലെ പ്രോട്ടോ വില്ലേജിൽ അവരുടെ വാർഷിക സംസാര ഫെസ്റ്റിവലിന്റെ ഭാഗമായി കെജ് വീണ്ടും ഒരു ബെനിഫിറ്റ് സംഗീത കച്ചേരി നടത്തി. കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഡിസംബർ 28 ന് ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ വാർഷിക വിശാഖ ഉത്സവത്തിൽ 88,000-ത്തിലധികം ആളുകൾക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം പരിപാഇ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ വലിയ കച്ചേരിയും ഉത്സവവും ആന്ധ്രാപ്രദേശ് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ. [[എൻ. ചന്ദ്രബാബു നായിഡു]] ഉത്ഘാടനം ചെയ്തു. ശാസ്ത്രം, ആത്മീയത, വിദ്യാഭ്യാസം, പരിസ്ഥിതി, മെച്ചപ്പെട്ട ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ മനുഷ്യരുടെ പങ്ക് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗോള ഉച്ചകോടിയുടെ ഭാഗമായി 2019 ഫെബ്രുവരി 10 ന്, ബ്രഹ്മാകുമാരികൾക്കായി കെജ് തൽക്കത്തോറ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ പ്രകടനം നടത്തി. 6,000-ത്തിലധികം ആളുകൾ സന്നിഹിതരായിരുന്നു. ഫെബ്രുവരി 14-ന് സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡിലെ ജനീവയിൽ ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ ആസ്ഥാനത്ത് അവരുടെ "മേക്ക് ലിസണിംഗ് സേഫ്" എന്ന സംരംഭത്തിന്റെ സമാരംഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി അദ്ദേഹത്തെ സംഗീതം അവതരിപ്പിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://www.healthpolicy-watch.org/who-rocks-to-the-sound-of-life-at-launch-of-who-itu-safe-listening-standards/|title=WHO Rocks To The 'Sound of Life' At Launch of WHO-ITU Safe Listening Standard|access-date=2019-02-20|last=Branigan|first=David|date=2019-02-14|website=Health Policy Watch|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/activities/making-listening-safe|title=Making listening safe|access-date=2021-07-21|website=www.who.int|language=en}}</ref> എല്ലാ പ്രായത്തിലുമുള്ള ആളുകൾക്ക് ശ്രവണ അപകടസാധ്യത സൃഷ്ടിക്കാത്ത രീതിയിൽ സംഗീതവും മറ്റ് ഓഡിയോ മീഡിയകളും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് ഈ സംരംഭത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. 2019 മാർച്ചിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബ്ലൂ-ചിപ്പ് നാച്ചുറൽ ഹിസ്റ്ററി ഫിലിം - വൈൽഡ് കർണാടകയുടെ ലോഞ്ചിനായി കെജ് ഒരു വലിയ തോതിലുള്ള കച്ചേരി നടത്തി, അതിനായി യഥാർത്ഥ പശ്ചാത്തല സംഗീതവും അദ്ദേഹം രചിച്ചു, ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് [[ഡേവിഡ് ആറ്റൻബറോ|സർ ഡേവിഡ് ആറ്റൻബറോയാണ്]]. കർണാടകയിലെമ്പാടുമുള്ള മൂവായിരത്തോളം പ്രമുഖരും പൊതുജനങ്ങളും കച്ചേരിയിൽ പങ്കെടുത്തു. [[കാർഗിൽ യുദ്ധം|കാർഗിൽ യുദ്ധത്തിൽ]] പാക്കിസ്ഥാനെതിരെ ഇന്ത്യ നേടിയ വിജയത്തിന്റെ 20 വർഷം ആഘോഷിക്കുന്ന [[കാർഗിൽ വിജയ് ദിവസ്|കാർഗിൽ വിജയ് ദിവസിന്റെ]] വേളയിൽ, 2019 ജൂലൈയിൽ 10,000 [[ഇന്ത്യൻ കരസേന|ഇന്ത്യൻ ആർമി]] അംഗങ്ങൾക്കായി കെജ് [[ലേ|ലേയിൽ]] ഒരു കച്ചേരി നടത്തി. നിരവധി പ്രമുഖരും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരും സന്നിഹിതരായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.indulgexpress.com/culture/music/2019/jul/26/grammy-award-winner-ricky-kej-performs-for-the-indian-army-on-the-occasion-of-kargil-vijay-diwas-16934.html|title=Grammy award winner Ricky Kej performs for the Indian army on the occasion of Kargil Vijay Diwas|access-date=2020-11-16|website=indulgexpress.com|language=en}}</ref> UNESCO-MGIEP-യുടെ വേൾഡ് യൂത്ത് കോൺഫറൻസ് ഓൻ കൈൻഡ്നസിൻ്റെ ഭാഗമായി <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/education/grammy-winning-musicians-launched-a-unesco-kindness-anthem-in-iit-delhi-concert/story-52gVPRLZ0pWLj7Qzres8OP.html|title=Grammy winning musicians launched a UNESCO kindness anthem in IIT-Delhi concert|access-date=2020-11-16|date=2019-08-24|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2019 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഡൽഹിയിൽ കെജ് ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 2019 സെപ്റ്റംബറിൽ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്ന ഉന്നതതല COP14 ഉച്ചകോടിയിൽ ലോക നേതാക്കളുടെയും ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള വിശിഷ്ട വ്യക്തികളുടെയും ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റിലെ നിരവധി പ്രമുഖരുടെയും സദസ്സിൽ അദ്ദേഹം പ്രകടനം നടത്തി. UNCCD എക്സിക്യൂട്ടീവ് സെക്രട്ടറി ഇബ്രാഹിം തിയാവ് അദ്ദേഹത്തെ UNCCD ലാൻഡ് അംബാസഡർ പദവി നൽകി ആദരിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://www.unccd.int/news-events/new-unccd-land-ambassadors-announced|title=New UNCCD Land Ambassadors announced {{!}} UNCCD|access-date=2020-11-16|website=www.unccd.int|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122071327/https://www.unccd.int/news-events/new-unccd-land-ambassadors-announced|url-status=dead}}</ref> ന്യൂയോർക്കിലും കെജ് ഒന്നിലധികം സംഗീതകച്ചേരികൾ നടത്തി, പ്രത്യേകിച്ച് ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ വാക്ക് ദ ടോക്ക്: ദി ഹെൽത്ത് ഫോർ ഓൾ ചലഞ്ച് കാമ്പെയ്‌നിനായി സെൻട്രൽ പാർക്കിൽ. <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/events/detail/2019/09/22/default-calendar/walk-the-talk-new-york-the-health-for-all-challenge|title=Walk the Talk New York: The Health for All Challenge|access-date=2020-11-16|publisher=World Health Organization|language=en}}</ref> 2019 ഒക്ടോബറിൽ, ശ്രീലങ്കയിലെ കൊളംബോയിൽ സുസ്ഥിര നൈട്രജൻ മാനേജ്മെന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ആഗോള കാമ്പെയ്‌നിന്റെ സമാരംഭത്തിൽ കെജ് പ്രകടനം നടത്തി. <ref>{{Cite web|url=http://www.unenvironment.org/events/symposium/launch-united-nations-global-campaign-sustainable-nitrogen-management|title=Launch of the United Nations Global Campaign on Sustainable Nitrogen Management|access-date=2020-11-16|website=UNEP - UN Environment Programme|language=en}}</ref> 2019 നവംബറിൽ ബാംഗ്ലൂർ ക്ലബിൽ നടത്തിയ പ്രകടനത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം ഇത് വീണ്ടും അവതരിപ്പിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://e.vnexpress.net/news/life/culture/grammy-winner-to-bring-saigon-music-fest-to-climax-4025238.html|title=Grammy winner to bring Saigon music fest to climax - VnExpress International|access-date=2020-11-16|last=VnExpress|website=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam|language=en}}</ref> 2019 ഡിസംബറിൽ ബാംഗ്ലൂരിലെ എംഇജി സെന്ററിൽ [[ഇന്ത്യൻ കരസേന|ഇന്ത്യൻ ആർമിയിലെ]] 7,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങൾക്ക് പരിപാടി അവതരിപ്പിക്കാൻ കെജിനെ ക്ഷണിച്ചു. ഇന്ത്യൻ ആർമിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പ്രകടനങ്ങൾ തന്റെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഹൈലൈറ്റുകളാണെന്ന് അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. 2020 ജനുവരിയിൽ കെജ് ജയ്പൂർ സാഹിത്യോത്സവത്തിന്റെ തലപ്പത്ത് ഇടംനേടുകയും 2020 ലെ കദംബോത്സവത്തിനായി സിർസിയിൽ 20,000-ത്തിലധികം ആളുകൾക്ക് തത്സമയ പ്രകടനം നടത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/personalities/content/going-to-jlf-you-must-sing-earth-songs-with-ricky-kej|title=Going to JLF? You must sing Earth songs with Ricky Kej|access-date=2020-11-16|website=GQ India|language=en-IN|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022075428/https://www.gqindia.com/personalities/content/going-to-jlf-you-must-sing-earth-songs-with-ricky-kej|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2020/jan/31/kadambotsava-to-feature-grammy-awardee-ricky-kej-kannada-actor-rakshit-shetty-2096991.html|title=Kadambotsava to feature Grammy awardee Ricky Kej, Kannada actor Rakshit Shetty|access-date=2020-11-16|website=The New Indian Express}}</ref> [[കോവിഡ്-19]] [[മഹാമാരി]] കൊണ്ടുവന്ന ലോക്ക്ഡൗണും മറ്റ് നിയന്ത്രണങ്ങളും കാരണം തത്സമയ സംഗീത വ്യവസായം നിലച്ചതോടെ, 2020 ഏപ്രിൽ മുതൽ ജൂലൈ വരെ കെജ് മൂന്ന് വലിയ തോതിലുള്ള വെർച്വൽ കച്ചേരികൾ നടത്തി. ഈ കച്ചേരികൾ 75-ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ ടെലിവിഷനിൽ സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്തു, ഏകദേശം 200 ദശലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ ഇത് കണ്ടു. യുഎൻ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, [[യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് എൻവിറോണ്മെന്റ് പ്രോഗ്രാം|യുഎൻഇപി]], [[യൂനിസെഫ്|യുണിസെഫ്]], ഡബ്ല്യുഎച്ച്ഒ, [[ലോകഭൗമദിനം|എർത്ത് ഡേ നെറ്റ്‌വർക്ക്]], [[വേൾഡ് വൈഡ് ഫണ്ട് ഫോർ നേച്ചർ|ഡബ്ല്യുഡബ്ല്യുഎഫ്]], യുഎൻസിസിഡി തുടങ്ങിയ നിരവധി ആഗോള സംഘടനകൾ ഈ കച്ചേരികൾ ഒരേസമയം സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്യാൻ കൈകോർത്തു. യുണിസെഫുമായി ചേർന്ന് കുട്ടികൾക്കായുള്ള ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കച്ചേരിയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/apr/22/40-musicians-6-countries-1-concert-2133443.html|title=40 musicians, 6 countries, 1 concert|access-date=2020-11-16|website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/music/grammy-award-winner-ricky-kej-and-lonnie-park-are-doing-an-online-concert-to-celebrate-world-music-day-today/story-Rmwpj23UYDc4LIAIBouSIO.html|title=Grammy Award winner Ricky Kej and Lonnie Park are doing an online concert to celebrate World Music Day today|access-date=2020-11-16|date=2020-06-21|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ, ഉന്നതതല ജൈവവൈവിധ്യ സമ്മേളനത്തിന്റെ സമാപനം ഉൾപ്പെടെ യുഎൻ ജനറൽ അസംബ്ലിയിൽ കെജ് ഒന്നിലധികം വെർച്വൽ കച്ചേരികൾ നടത്തി. നിരവധി ലോകനേതാക്കളും പ്രമുഖ വ്യക്തികളും സന്നിഹിതരായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://sdg.iisd.org/news/nature-for-life-hub-to-advocate-for-nature-based-solutions-ahead-of-un-biodiversity-summit/|title='Nature for Life Hub' to Advocate for Nature-based Solutions Ahead of UN Biodiversity Summit {{!}} News {{!}} SDG Knowledge Hub {{!}} IISD|access-date=2020-11-16|last=Hub|first=IISD's SDG Knowledge|language=en-US}}</ref> == മറ്റ് കൃതികൾ == 2008-ൽ വൺ ഷോ അവാർഡിൽ കെജിന് ഒരു പരസ്യ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു, തുടർന്ന് 2009-ലെ ആഡ്‌ഫെസ്റ്റ് ഏഷ്യ അവാർഡിൽ രണ്ടാമത്തെ പരസ്യ അവാർഡും ലഭിച്ചു. <ref name="TOI2_Feb2015">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/Bengaluru-at-the-Grammys/articleshow/46186099.cms|title=Bengaluru at the Grammys|access-date=20 February 2015|date=February 2015|website=The Times of India}}</ref> 2010-ൽ, നൈക്കിന്റെ ജിംഗിൾ [[കാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവം|കാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ]] അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. <ref name="Kej_AMG">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/ricky-kej-mn0002091558/biography|title=Ricky Kej – Artist Profile|access-date=20 February 2015|publisher=AllMusic}}</ref> 2013-ൽ ടിവി ചാനൽ VH1 അദ്ദേഹത്തെ "ഇന്ത്യ റൂൾസ് ആർട്ടിസ്റ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു <ref name="NewIndianExpress_Feb2015">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/City-Boy-Ricky-Kej-Says-Grammy-Win-is-a-Dream-Come-True/2015/02/10/article2661507.ece|title=City Boy Ricky Kej Says Grammy Win is a Dream Come True|access-date=20 February 2015|date=February 2015|website=The New Indian Express|archive-date=2015-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220122738/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/City-Boy-Ricky-Kej-Says-Grammy-Win-is-a-Dream-Come-True/2015/02/10/article2661507.ece|url-status=dead}}</ref> . ഇന്ത്യയിലെ നിരവധി ഗാന റിയാലിറ്റി ഷോകളിൽ അതിഥി ജഡ്ജിയായി കെജ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മജോളി മ്യൂസിക് ട്രസ്റ്റിന്റെ ട്രസ്റ്റിയും സ്ഥാപക അംഗവുമാണ് കെജ്. അവരുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെ സംഗീത വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ നിലവാരം ഉയർത്തുക, സംഗീത പ്രകടനങ്ങളിൽ നിന്നും റെക്കോർഡിംഗുകളിൽ നിന്നും ഉപജീവനം നടത്താൻ കഴിയാത്ത വൃദ്ധരും അവശരുമായ സംഗീതജ്ഞർക്ക് ഒരു പെൻഷൻ ഫണ്ട് രൂപീകരിക്കുക എന്നിവയാണ്. <ref name="MajollyMusicTrust">{{Cite web|url=http://www.majollymusictrust.org/Board_of_Trustees|title=Majolly Music Trust – Board of Trustees|access-date=20 February 2015|publisher=Majolly Music Trust|archive-date=2018-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112144627/http://www.majollymusictrust.org/Board_of_Trustees|url-status=dead}}</ref> 2020-ൽ, ഇന്ത്യ ഓസ്‌ട്രേലിയ ബിസിനസ് &amp;amp; കമ്മ്യൂണിറ്റി അവാർഡ്‌സിൽ (IABCA) രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളിലായി ഫൈനലിസ്റ്റായി കെജ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. <ref>{{Cite web|url=https://www.iabca.com.au/2020-2021finalists|title=IABCA 2020-2021 Finalists|access-date=2020-11-16|website=iabca|language=en}}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == 2014 മാർച്ചിലാണ് കെജ് വർഷ ഗൗഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചത്. വർഷ ഒരു പ്രമുഖ കന്നഡിഗ ഗൗഡ കുടുംബത്തിൽ നിന്നാണ്, അതേസമയം കെജ് പഞ്ചാബി-മാർവാരി കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ളയാളാണ്. വർഷ ഒരു സംഗീതജ്ഞ കൂടിയാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://shantisamsara.com/|title=Shanti Samsara {{!}} Ricky Kej|access-date=2018-11-08|website=shantisamsara.com|language=en}}</ref> == അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable" width="75%" ! align="left" |വർഷം ! style="text-align:center;" |ലഭിച്ചയാൾ ! style="text-align:center;" |നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട കൃതി ! style="text-align:center;" |പുരസ്കാരം ! style="text-align:center;" |ഫലം ! style="text-align:center;" |അവലംബം |- | style="text-align:center;" |2008 |റിക്കി കെജ് |ജിംഗിൾ - TreesforFree.org |വൺ ഷോ അഡ്വട്ടൈസിംഗ് | {{won}} |<ref name="TOI2_Feb2015"/> |- | style="text-align:center;" |2009 |റിക്കി കെജ് |ജിംഗിൾ – സെവന്റി എംഎം മൂവി റെന്റൽസ് |അഡ്ഫെസ്റ്റ് ഏഷ്യ അവാർഡ്സ് – പരസ്യം | {{won}} |<ref name="TOI2_Feb2015" /> |- | style="text-align:center;" |2010 |റിക്കി കെജ് |ജിംഗിൾ – നൈക്ക് |കാൻസ് അവാർഡ്സ് – പരസ്യം | {{Nom}} |<ref name="Kej_AMG"/> |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |2013 | rowspan="2" |റിക്കി കെജ് |''ശാന്തി ഓർക്കസ്ട്ര'' |ZMR മ്യൂസിക്ക് അവാർഡ് | {{Nom}} |<ref name="Telegraph_Feb2015"/> |- |"ഫോർഎവർ",''ശാന്തി ഓർക്കസ്ട്ര'' |ഹോളിവുഡ് മ്യൂസിക്ക് ഇൻ മീഡിയ (HMMA) അവാർഡ് ഫോർ ബെസ്റ്റ് ന്യൂ ഏജ്/ ആംബിയന്റ് സോങ് | {{Nom}} |<ref name="HMMA_2013"/> |- | rowspan="11" style="text-align:center;" |2015 | rowspan="7" |റിക്കി കെജ് /വൗട്ടർ കെല്ലർമാൻ | rowspan="5" |''വിൻഡ്സ് ഓഫ് സംസാര'' |[[ഗ്രാമി പുരസ്കാരം]], ബെസ്റ്റ് ന്യൂ ഏജ് ആൽബം | {{won}} |<ref name="Grammy_WOS"/> |- |ZMR അവാർഡ് ഫോർ ആൽബം ഓഫ് ദ ഇയർ | {{won}} |<ref name="ZMR_2014">{{Cite web|url=http://www.zonemusicreporter.com/admin/nominees.asp|title=2014 ZMR Music Award Nominees|access-date=20 February 2015|publisher=ZoneMusicReporter|archive-date=2015-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227055437/http://www.zonemusicreporter.com/admin/nominees.asp|url-status=dead}}</ref> |- |ZMR അവാർഡ് ഫോർ ബെസ്റ്റ് കണ്ടംപററി ഇൻസ്ട്രുമെന്റൽ ആൽബം | {{Nom}} |<ref name="ZMR_2014" /> |- |ZMR അവാർഡ് ഫോർ ബെസ്റ്റ് വേൾഡ് ആൽബം | {{won}} |<ref name="ZMR_2014" /> |- |സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ മ്യൂസിക്ക് അവാർഡ് | {{won}} |<ref name="2015_SAMA_Winners">{{Cite web|url=http://www.channel24.co.za/Music/News/These-are-all-the-2015-Sama-winners-so-far-20150419|title=These are all the 2015 Sama winners|access-date=4 March 2016|date=19 April 2015|publisher=Channel 24}}</ref> |- |"മഹാത്മ", ''വിൻഡ്സ് ഓഫ് സംസാര'' |ഹോളിവുഡ് മ്യൂസിക്ക് ഇൻ മീഡിയ (HMMA) അവാർഡ് ഫോർ ബെസ്റ്റ് വേൾഡ് സോങ് | {{Nom}} |<ref name="HMMA_2014_Music">{{Cite web|url=http://www.hmmawards.com/hmma-2014-music-genre-nominees|title=2014 Music Genre Nominees|access-date=20 February 2015|publisher=HMMA|archive-date=2016-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529174026/http://www.hmmawards.com/hmma-2014-music-genre-nominees/|url-status=dead}}</ref> |- |"ന്യൂ എർത്ത് കാളിങ്", ''വിൻഡ്സ് ഓഫ് സംസാര'' |ഹോളിവുഡ് മ്യൂസിക്ക് ഇൻ മീഡിയ (HMMA) അവാർഡ് ഫോർ ബെസ്റ്റ് ന്യൂ ഏജ്/ ആംബിയന്റ് സോങ് | {{Nom}} |<ref name="HMMA_2014_Music" /> |- | rowspan="4" |റിക്കി കെജ് |"പാനസോണിക് പി81" |ഹോളിവുഡ് മ്യൂസിക്ക് ഇൻ മീഡിയ (HMMA) അവാർഡ് ഫോർ സോങ്/സ്കോർ- കൊംഏഷ്യൻ അഡ്വട്ടൈസ്മെന്റ് | {{Nom}} |<ref name="HMMA_2014_Visual">{{Cite web|url=http://www.hmmawards.com/2014-music-in-visual-media-nominees/|title=2014 Music in Visual Media Nominees|access-date=20 February 2015|publisher=HMMA|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118124622/http://www.hmmawards.com/2014-music-in-visual-media-nominees/|archive-date=18 January 2015}}</ref> |- |ഗ്ലൊബൽ ഇന്ത്യൻ മ്യൂസിക് അവാർഡ്സ് |ആഗോള നേട്ടത്തിന് പ്രത്യേക അംഗീകാരം | {{won}} | |- |മിർച്ചി മ്യൂസിക് അവാർഡ്സ് |മികച്ച അന്താരാഷ്ട്ര സംഗീതജ്ഞൻ | {{won}} | |- |സീ ടിവി കന്നട അവാർഡ് |ഗ്ലോബൽ മ്യുസീഷ്യൻ അവാർഡ് | {{won}} | |- | rowspan="5" style="text-align:center;" |2016 | rowspan="5" |റിക്കി കെജ് | rowspan="2" |"സംസാര", ''ശാന്തി സംസാര'' | ഗ്ലോബൽ മ്യൂസിക് അവാർഡ്സ് വേൾഡ് മ്യൂസിക്-ഇന്ത്യ | {{won}} |<ref name="Global_Music_Awards_January_2016"/> |- | ഇന്റർനാഷണൽ അക്കൗസ്റ്റിക് മ്യൂസിക് അവാർഡ്സ് ഫോർ ബെസ്റ്റ് ഓപ്പൺ/അക്കൗസ്റ്റിക് ഓപ്പൺ ജനർ | {{won}} |<ref name="International_Acoustic_Music_Awards"/> |- |"വൺ സോങ്", ''ശാന്തി സംസാര'' |ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് സിനിഫെസ്റ്റ് |{{maybe|Semi-Finalist}} |<ref name="Welcome to">{{Cite web|url=https://www.lacinefest.org/|title=Welcome to....|access-date=2018-03-19|website=Welcome to....|language=en}}</ref> |- |"ഗംഗ", ''ശാന്തി സംസാര'' |ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് സിനിഫെസ്റ്റ് |{{maybe|Semi-Finalist}} |<ref name="Welcome to" /> |- |റേഡിയോ വൺ അവാർഡ് |യൂത്ത് സ്റ്റാർ പുരസ്കാരം | {{won}} | |- | rowspan="3" |2017 | rowspan="3" |റിക്കി കെജ് |"ഗംഗ", ''ശാന്തി സംസാര'' |ബാഴ്സലോണ ഇന്റർനാഷണൽ എൻവയോൺമെന്റൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ (FICMA) | {{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/grammy-winner-ricky-kej-honoured-in-canada|title=Grammy winner Ricky Kej honoured in Canada|access-date=2020-11-17|last=IANS|date=2018-05-01|website=TheQuint|language=en}}</ref> |- |"ഗംഗ", ''ശാന്തി സംസാര'' |സൺസൈൻ |ഫൈനലിസ്റ്റ് | |- |പ്രൊഫഷണൽ അച്ചീവ്മെന്റ് അവാർഡ് |RNRI അവാർഡ്സ് | {{won}} | |- |2018 |റിക്കി കെജ് |ഔട്ട്സ്റ്റാന്റിങ് മ്യൂസിക്കൽ ആൻഡ് ഹുമനിറ്റേറിയൻ അച്ചീവ്മെന്റ് |കാനഡ ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസ് | {{won}} | |- | rowspan="9" |2019 | rowspan="9" |റിക്കി കെജ് |ഇന്റർഫൈത്ത് ലീഡർഷിപ്പ് അവാർഡ് |വിശ്വ ശാന്തോ പദം | {{won}} |- |"വൺ വിത്ത് എർത്ത് സോങ്" |17 മത് ഇൻഡിപെന്റന്റ് മ്യൂസിക്ക് അവാർഡ്സ് |{{Nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://independentmusicawards.com/17th-independent-music-awards-nominees/|title=The 17th Independent Music Awards Nominees & Winners|access-date=2022-04-07|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020143933/https://independentmusicawards.com/17th-independent-music-awards-nominees/|url-status=dead}}</ref> |- |മൈ എർത്ത് സോങ്സ് |UN SDG ആക്ഷൻ അവാർഡ്സ് |ഫൈനലിസ്റ്റ് |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/ricky-kej-nominated-for-un-sdg-action-awards/articleshow/69087128.cms|title=Ricky Kej nominated for UN SDG Action Awards|access-date=2020-11-17|date=29 April 2019|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |"വൺ വിത്ത് എർത്ത് സോങ്" |ഇൻഡീ ഷോർ ഫെസ്റ്റ് |ഫൈനലിസ്റ്റ് |<ref>{{Cite web|url=https://indieshortfest.com/2019/01/01/one-with-earth-song/|title=One With Earth Song|access-date=2020-11-17|last=Fest|first=Indie Short|date=2019-01-02|website=Indie Short Fest|language=en-US}}</ref> |- |"വൺ വിത്ത് എർത്ത് സോങ്" |ചിനീമാജിക് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ | {{won}} | |- |"വൺ വിത്ത് എർത്ത് സോങ്" |ഷാഹു അന്താരാഷ്ട്ര ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ (SIFF) | {{won}} | |- |"വൺ വിത്ത് എർത്ത് സോങ്" |കൾട്ട് ക്രിറ്റിക് മൂവി അവാർഡ്സ് | {{won}} |<ref>{{Cite web|url=http://cinemagicfilmfestawards.homestead.com/awards-2019c.html|title=Awards-2019|access-date=2020-11-17|website=cinemagicfilmfestawards.homestead.com}}</ref> |- |ബ്രീത്ത് ലൈഫ് |ഷാഹു അന്താരാഷ്ട്ര ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ (SIFF) | {{won}} | |- |സിറ്റിസൺ എക്സ്ട്ര ഓർഡിനറി അവാർഡ് |റോട്ടറി ക്ലബ് | {{won}} | |- | rowspan="3" |2020 | rowspan="3" |റിക്കി കെജ് |GQ ഹീറൊ |GQ മാഗസിൻ | {{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/gq-heroes-ricky-kej|title=GQ Heroes: Ricky Kej|access-date=2020-11-17|date=19 October 2020|website=GQ India|language=en-IN}}</ref> |- |കമ്മ്യൂണിറ്റി സർവ്വീസസ് ആർ ആൻഡ് കൾച്ചർ അവാർഡ് |ഇന്ത്യ ആസ്ട്രേലിയ ബിസിനസ് ആൻഡ് കമ്മ്യൂണിറ്റി അവാർഡ്സ് (IABCA) |ഫൈനലിസ്റ്റ് | |- |ഇന്ത്യ ആസ്ട്രേലിയ ഇംപാക്റ്റ് അവാർഡ്സ് |ഇന്ത്യ ആസ്ട്രേലിയ ബിസിനസ് ആൻഡ് കമ്മ്യൂണിറ്റി അവാർഡ്സ് (IABCA) |Finalist | |- |2022 |റിക്കി കെജ് / സ്റ്റിവർട്ട് കോപ്പ്ലാന്റ് |ഡിവൈൻ ടൈഡ്സ് |മികച്ച ന്യൂ എഝ് ആൽബത്തിനുള്ള [[ഗ്രാമി പുരസ്കാരം]] | {{won}} |<ref> https://www.grammy.com/news/2022-grammys-complete-winners-nominees-nominations-list </ref> |} == ഡിസ്ക്കോഗ്രാഫി == === ആൽബങ്ങൾ === {| class="wikitable" !പേര് ! വർഷം ! റെക്കോർഡ് ലേബൽ |- | ഡിവൈൻ ടൈഡ്സ് (സ്റ്റുവർട്ട് കോപ്‌ലാൻഡിനൊപ്പം) | 2021 | |- | വൈൾഡ് കർണാടക | 2020 | റിക്കി കെജ് റെക്കോർഡ്സ് |- | മാൻ മേ അമൻ | 2020 | മർച്ചന്റ് റെക്കോർഡ്സ് |- | മൈ എർത്ത് സോങ്സ് | 2020 | യൂണിവേഴ്സൽ മ്യൂസിക് |- | എക് | 2020 | BToS പ്രൊഡക്ഷൻസ് |- | ശിവ (റിക്കി കെജ് ഇന്ത്യയിൽ തത്സമയം | 2018 | സ്ട്രം എന്റർടൈൻമെന്റ് |- | എർത്ത് ലവ്: മ്യൂസിക്ക് ഫോർ റിലാക്സേഷൻ | 2017 | റവലൂഷൻ സ്റ്റുഡിയോസ് |- | എപിക് ട്രെയിലർ സംഗീതം | 2017 | റവലൂഷൻ സ്റ്റുഡിയോസ് |- | ശാന്തി സംസാര | 2015 | സീ മ്യൂസിക് |- | വിൻഡ്സ് ഓഫ് സംസാര | 2014 | ലിസൺ 2 ആഫ്രിക്ക |- | ബല്ലാഡ് ഓഫ് മായ | 2013 | റിക്കി കെജ് റെക്കോർഡ്സ് |- | ഫയറി ഡ്രംസ് വോളിയം 2 | 2013 | ഇഎംഐ-വിർജിൻ |- | ശാന്തി ഓർക്കസ്ട്ര | 2013 | റിക്കി കെജ് റെക്കോർഡ്സ് |- | കാമസൂത്ര ലോഞ്ച് - ഡീലക്സ് പതിപ്പ് | 2013 | വാരീസ് സരബന്ദേ |- | ബോളിവുഡ് ഇൻ ദ ക്ലബ് | 2012 | ഇഎംഐ-വിർജിൻ |- | പഞ്ചാബി ഇൻ ദ ക്ലബ് | 2012 | ഇഎംഐ-വിർജിൻ |- | മെസ്മെറൈസിങ് സന്തൂർ | 2012 | ഇഎംഐ-വിർജിൻ |- | ഫയറി ഡ്രംസ് വോളിയം 1 | 2011 | ഇഎംഐ-വിർജിൻ |- | അർബൻ ഗ്രോവ്സ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ | 2011 | ഇഎംഐ-വിർജിൻ |- | മെസ്മെറൈസിങ് ഫ്ലൂട്ട് | 2011 | ഇഎംഐ-വിർജിൻ |- | കാമസൂത്ര ലോഞ്ച് 2 | 2008 | യൂണിവേഴ്സൽ മ്യൂസിക് |- | കാമസൂത്ര ലോഞ്ച് | 2007 | ഫ്രീ സ്പിരിറ്റ് റെക്കോർഡ്സ് |- | കമ്മ്യൂണിക്കേറ്റീവ് ആർട്ട് | 2004 | ഫ്രീ സ്പിരിറ്റ് റെക്കോർഡ്സ് |} === [[കന്നഡ]] സിനിമാ സൗണ്ട് ട്രാക്കുകൾ === * ''ആക്സിഡന്റ്'' – (സിനിമ OST- ആനന്ദ് ഓഡിയോ - ഇന്ത്യ) * ''വെങ്കട ഇൻ സങ്കട'' (സിനിമ OST- ആനന്ദ് ഓഡിയോ- ഇന്ത്യ) * ''ക്രേസി കുടുംബ'' (ഫിലിം OST- ടൈംസ് മ്യൂസിക്- ഇന്ത്യ) === തിരഞ്ഞെടുത്ത സമാഹാരങ്ങൾ === * ആശാ വാലി ധൂപ് (2006) * മുംബൈ സ്പിരിറ്റ് (2007) * കഫേ ഗോവ (2007) * റിലാക്സേഷൻ ഡെയിലേഴ്സ് (2007) * ദൂഷ പ്രൊജക്റ്റ് (2008) * ഹാങ്‌സോ ലേക്ക് (2008) * ഇന്ത്യൻ സെൻ (2008) * വോക്സ് ഡെൽ ടെയർ (2009) * ചില്ലൗട്ട് ബോംബെ II (2010) * ചില്ലൗട്ട് ലോഞ്ച് ക്ലാസിക്ക്സ് (2010) * ഡാൻസ് ദി ഗോൾഡൻ ഇയേഴ്സ് (2010) * ബോളിവുഡ് റീമിക്സ്ഡ് (2010) * മാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫ് ഫ്യൂഷൻ (2011) * ബെസ്റ്റ് ഓഫ് 2011–12 ഫ്യൂഷൻ (2012) * ചില്ലൗട്ട് ഫ്ലൂട്ട് (2012) * ബെസ്റ്റ് ഓഫ് ഫ്യൂഷൻ- ഇന്ത്യൻ സ്പിരിറ്റ് (2012) * പാർട്ടി ഡ്രംസ് (2013) * ഗ്രേസ് - പോൾ അവ്ജെറിനോസ് (2015) * അയാഹുവാസ്‌ക ഡ്രീംസ് - സിറോ ഹർത്താഡോ (2015) * ലവ് ലാംഗ്വേജ് - വൂട്ടർ കെല്ലർമാൻ (2015) * സിംഫണിക് സോവെറ്റോ - വൂട്ടർ കെല്ലർമാൻ, സോവെറ്റോ ഗോസ്പൽ ക്വയർ (2017) * ഇല - ദി എർത്ത് സിംഫണി (2020) == അവലംബം == {{Reflist}} == ഇതും കാണുക == * [[Jingle|ജിംഗിൾ]] * [[Music award|സംഗീത അവാർഡ്]] * [[New-age music|ന്യൂ ഏജ് സംഗീതം]] * [[Safe listening|സുരക്ഷിതമായ ശ്രവണം]] [[വർഗ്ഗം:ഗ്രാമി പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1981-ൽ ജനിച്ചവർ]] j5q0xyfjqvju6w66qy72m1y946dltmt 0 569750 4643872 4525799 2026-07-05T21:58:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643872 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Louise Burfitt-Dons}}{{Infobox person | name = Louise Burfitt-Dons | image = Louise Burfitt-Dons, 2011 (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = Louise Olivian Byres | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1953|10|22}} | birth_place = [[Magwa|Magwa, Great Burgan]], [[Kuwait]] | nationality = British | other_names = | known_for = Activism | occupation = Public speaker; author | spouse = {{Marriage|Donald Burfitt-Dons|1982}} | children = Brooke, Arabella | website = {{URL|www.louiseburfittdons.com}} }}ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് നോവലിസ്റ്റും മാനുഷികവാദിയും മുൻ കൺസർവേറ്റീവ് സ്ഥാനാർത്ഥിയുമാണ് '''ലൂയിസ് ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ്''', FRSA (നീ ബൈറെസ്; ജനനം 22 ഒക്ടോബർ 1953). ഭീഷണിപ്പെടുത്തലിനെതിരെയുള്ള ചാരിറ്റി ആക്ടിന്റെ സ്ഥാപകയായും കൈൻഡ്നെസ് ഡേ യുകെ സഹസ്ഥാപകയായും ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് അവരുടെ ഭീഷണി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തയാണ്. == ആദ്യ വർഷങ്ങളും കുടുംബവും == ലൂയിസ് ഒലിവിയൻ ബൈറസ് ഒലിവിനും ഇയാൻ ബൈറസിനും ജനിച്ചത് കുവൈറ്റ് സിറ്റിക്ക് തെക്ക് ബർഗാൻ ജില്ലയിലെ മാഗ്വയിലെ ഒരു ചെറിയ മരുഭൂമിയിലെ ആശുപത്രിയിലാണ്. അവരുടെ അച്ഛൻ കുവൈറ്റ് ഓയിൽ കമ്പനിയിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. അമ്മ ഒരു കിന്റർഗാർട്ടൻ നടത്തിയിരുന്നു. അവർക്ക് ലോറൻസ് എന്ന ഒരു ജ്യേഷ്ഠൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. കുവൈറ്റിലെ ആംഗ്ലോ-അമേരിക്കൻ സ്കൂളിലും പിന്നീട് ദി ഹെർട്ട്ഫോർഡ്ഷെയർ, എസ്സെക്സ് ഹൈസ്കൂൾ, കെന്റിലെ ആഷ്ഫോർഡ് സ്കൂൾ ഫോർ ഗേൾസ് എന്നിവയിലും അവർ പഠിച്ചു. ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസിന്റെ പിതാവ് അവർക്ക് 26 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ കാൻസർ ബാധിച്ച് മരിച്ചു. രോഗാവസ്ഥയിൽ അവർ ഒരു മദ്യ ലൈസൻസ് നേടുകയും ഈസ്റ്റ് ബെർഗോൾട്ടിലെ വൈറ്റ് ഹോഴ്‌സിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ അവർക്ക് അദ്ദേഹത്തെ പരിചരിക്കാനായി. ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസിന് രണ്ട് പെൺമക്കളുണ്ട്. ബ്രൂക്ക് ബർഫിറ്റ്<ref>{{cite web|title=Impact of extra tropic cyclones in Europe on Insurance Industry - Transcript of keynote speech by Donald Burfitt-Dons|publisher=The Global Warming Alliance|url=http://www.globalwarmingalliance.com/insurance_implications.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711101642/http://www.globalwarmingalliance.com/insurance_implications.htm|url-status=dead|archive-date=11 July 2011|access-date=1 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=Brooke appeals for residents' votes to help get her to semi final|publisher=ChiswickW4.com|date=14 October 2009|url=http://www.chiswickw4.com/info/conceleb195.htm|access-date=1 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=About Brooke Burfitt-Dons|publisher=brookeburfitt.com|url=http://www.brookeburfitt.com/index.php?option=com_content&view=article&id=49&Itemid=27|access-date=19 April 2011|archive-date=2020-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307201715/http://www.brookeburfitt.com/?option=com_content&view=article&id=49&Itemid=27|url-status=dead}}</ref> , അറബെല്ല (ബി. 1992),<ref>{{cite web|title=Arabella Burfitt-Dons - University of Nottingham - Civil Engineering|publisher=Autodesk|url=http://students.autodesk.com/?nd=m_student_profile&account_id=1838282&return_nd=m_university_detail|access-date=19 April 2011|archive-date=2020-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307201537/http://students.autodesk.com/?nd=m_student_profile&account_id=1838282&return_nd=m_university_detail|url-status=dead}}</ref> ഒരു ന്യൂസിലൻഡുകാരനായ അവരുടെ പൈലറ്റ് ഭർത്താവ് ഡൊണാൾഡ് ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് അദ്ദേഹം [[Qantas|ക്വാണ്ടാസിനൊപ്പം]] വിദേശത്ത് ആയിരിക്കുമ്പോൾ അവരെ 1982-ൽ ലണ്ടനിൽ വച്ച് കണ്ടുമുട്ടി വിവാഹം കഴിച്ചു. 1982-93 കാലയളവിൽ ദമ്പതികൾ ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ താമസിച്ചു. അവിടെ ലൂയിസ് ഒരു അഭിനേത്രിയായി പ്രവർത്തിക്കുകയും സിഡ്‌നി സ്റ്റേജിനായി നാടകങ്ങൾ എഴുതുകയും ചെയ്തു. 1988-ൽ ആൻഡ്രൂ ഹാർവുഡിനൊപ്പം ഡിന്നർ തിയറ്റർ ഷോയിൽ അഭിനയിച്ചു. ലണ്ടനിലെ ചിസ്വിക്കിലാണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|title=RAF Air Squadron Trophy Competition|work=News|publisher=The Lady Eleanor Holles School|url=http://www.lehs.org.uk/srnews/RAF_Air_Squadron_Trophy_Competition.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119173244/http://www.lehs.org.uk/srnews/RAF_Air_Squadron_Trophy_Competition.php|url-status=dead|archive-date=19 January 2015|access-date=1 June 2010}}</ref> == സാമൂഹിക വ്യാഖ്യാനം == സ്കൈ ന്യൂസ്, ഗുഡ് മോർണിംഗ് അമേരിക്ക, ചാനൽ ഫോർ ന്യൂസ്, ഐടിവി ന്യൂസ് ലണ്ടൻ, ഐടിഎൻ, ബിബിസി ബ്രേക്ക്ഫാസ്റ്റ്, ടോക്ക് റേഡിയോ യൂറോപ്പ്, ബിബിസി സറേ, ബിബിസി സസെക്സ്, ബിബിസി ഓക്സ്ഫോർഡ്, എൽബിസി, പിഎം, ടോക്ക്റേഡിയോ ദ വേൾഡ് ടുനൈറ്റ് എന്നിവയിൽ ലൂയിസ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. കൺസർവേറ്റീവ് ഹോം, കൺസർവേറ്റീവ് വേ ഫോർവേഡ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി ബ്ലോഗുകൾക്കായി അവർ സാമൂഹിക കാര്യങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയ വിഷയങ്ങളിലും എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.conwayfor.org/louise_burfitt_dons_why_it_s_time_for_a_moderate_form_of_feminism_to_assert_itself|title=Louise Burfitt-Dons: Why it's time for a moderate form of feminism to assert itself|work=conwayfor.org|access-date=17 June 2016|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411035141/https://www.conwayfor.org/louise_burfitt_dons_why_it_s_time_for_a_moderate_form_of_feminism_to_assert_itself|url-status=dead}}</ref> എൽബിസിയിലെ റൗണ്ട് ടേബിളിലെ ഇയാൻ കോളിൻസ് ഷോയിലെ സ്ഥിരം വാർത്താ നിരൂപകയാണ് അവർ. == ബൂസ്റ്റിംഗ് ബ്രിട്ടൻ == 2012-ൽ, വ്യത്യസ്‌ത ബിസിനസുകളുടെ ഒരു ശ്രേണി സന്ദർശിച്ച ശേഷം,<ref>{{cite web|url=http://www.hertsandessexobserver.co.uk/Business/Business-News/Campaigner-visits-Dunmow-business-30082012.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227224837/http://www.hertsandessexobserver.co.uk/Business/Business-News/Campaigner-visits-Dunmow-business-30082012.htm|url-status=dead|archive-date=27 February 2014|title=Campaigner visits Dunmow business|date=30 August 2012|work=hertsandessexobserver.co.uk|access-date=17 June 2016}}</ref> ബ്രിട്ടനെ സഹായിക്കുന്ന പുതിയ ആശയങ്ങളെയും കമ്പനികളെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി അവർ 'ബൂസ്റ്റിംഗ് ബ്രിട്ടൻ' എന്ന പേരിൽ ഒരു ഓൺലൈൻ സംരംഭം സ്ഥാപിച്ചു. അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, പ്രതിരോധ വ്യവസായം, വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രചോദനാത്മക ഘടകങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://boostingbritain.org/index.htm |title=Archived copy |access-date=19 February 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225174020/http://boostingbritain.org/index.htm |archive-date=25 February 2014 }}</ref><ref name="conservativehome.com">{{cite web|url=http://www.conservativehome.com/platform/2014/02/from-louiseburfdons-to-boost-britains-quota-of-engineers-why-not-take-a-page-from-germanys-book.html|title=Louise Burfitt-Dons: To boost Britain's quota of engineers, why not take a page from Germany's book? - Conservative Home|work=conservativehome.com|access-date=17 June 2016}}</ref> എഞ്ചിനീയർമാർക്കുള്ള കൂടുതൽ ഓണററി ടൈറ്റിലുകൾ അവരുടെ പ്രതിച്ഛായ വർദ്ധിപ്പിക്കാനും വൈദഗ്ധ്യക്കുറവ് പരിഹരിക്കാനും സഹായിക്കുമെന്ന് അവർ നിർദ്ദേശിച്ചു<ref name="conservativehome.com"/> 2017 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, വെബ്‌സൈറ്റ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടില്ല. == പ്രചാരണം == ഭീഷണിപ്പെടുത്തലിനെതിരായ നിയമം രൂപീകരിച്ചതുമുതൽ, ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് ഒരു പ്രഭാഷകനും എഴുത്തുകാരനും എന്ന നിലയിൽ സമൂഹത്തിലെ ഗോത്രവർഗത്തിന്റെ ദൂഷ്യഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് തുറന്നുപറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഗോത്രവർഗ്ഗം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നും സാമൂഹിക അശാന്തിയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും ഇത് പ്രാബല്യത്തിൽ വരുകയാണെന്നും അവർ വാദിച്ചു. പൊതുജനങ്ങൾ തന്നിൽ എന്താണ് വിശ്വസിക്കുന്നതെന്ന് പ്രകടിപ്പിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത അനുഭവപ്പെട്ട അവർ ആധുനിക സമൂഹത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സും വ്യക്തിത്വവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് നിരവധി കാമ്പെയ്‌നുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തു. അവർ 2000-ൽ "കൂൾ ടു ബി ദൈൻ" കാമ്പെയ്ൻ രൂപകല്പന ചെയ്തു. രണ്ടു വർഷത്തിനു ശേഷം അവർ 2002-ൽ ദേശീയ മാന്യത കാമ്പയിൻ സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.eparenting.co.uk/parenting/nationaldecencycampaign.shtml |title=Archived copy |access-date=13 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010140128/http://www.eparenting.co.uk/parenting/nationaldecencycampaign.shtml |archive-date=10 October 2006 }}</ref> കൂടാതെ, 2006-ൽ, "ഗ്രേഡ് നോട്ട് ഡിഗ്രേഡ്" കാമ്പെയ്‌നും. സെലിബ്രിറ്റി ബിഗ് ബ്രദർ രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ക്ലാസ് മുറികളിൽ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന പെരുമാറ്റത്തിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രവണതയെ നിയമാനുസൃതമാക്കുകയാണെന്ന് സ്കോട്ട്സ്മാൻ അവളെ ഉദ്ധരിച്ചു.<ref>{{cite web|author=Hello |url=http://news.scotsman.com/entertainment.cfm?id=116102007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070209012759/http://news.scotsman.com/entertainment.cfm?id=116102007 |url-status=dead |archive-date=9 February 2007 |title=Violent soap operas and bullying behaviour on television shows harm children - The Scotsman |website=News.scotsman.com |date=2007-01-23 |access-date=2016-06-17 }}</ref> സൈബർ ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസിലെ കൺസർവേറ്റീവ് വിമൻസ് ഓർഗനൈസേഷൻ ഫോറത്തിൽ <ref>{{cite web |url=http://www.conservativewomen.org.uk/article.asp?art_id=63 |title=CWO News :: CWO Forum - Cyber Bullying |website=Conservativewomen.org.uk |date=2007-06-28 |access-date=2016-06-17 |archive-date=2016-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408093902/http://www.conservativewomen.org.uk/article.asp?art_id=63 |url-status=dead }}</ref> അവർ പറഞ്ഞു, "ഇന്ന് കുട്ടികൾ സെലിബ്രിറ്റികളെപ്പോലെ വിദഗ്ദ്ധരായിരിക്കണം, പക്ഷേ പിആർ പിന്തുണയില്ലാതെ". ഇന്റർനെറ്റ് ദുരുപയോഗത്തിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രവണതയ്‌ക്കുള്ള പ്രതികരണമായി, 2009 ലെ അനുസ്മരണ ദിനത്തിൽ (നവംബർ 11) ആരംഭിച്ച സൈബർകൈൻഡ് കാമ്പെയ്‌ൻ അവർ രൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തു. ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് യുകെ കൈൻഡ്നെസ് പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. കൈൻഡ്നെസ് ഡേ യുകെയുടെ സഹസ്ഥാപകയുമാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2010/11/12/kindness-day-uk-launches-13-november_n_7414126.html|title=Kindness Day UK Launches 13 November|date=12 November 2010|work=huffingtonpost.co.uk|access-date=17 June 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.responsesource.com/releases/rel_display.php?relid=60351|title=Tens of Thousands take up Kindness Across the UK|work=responsesource.com|access-date=17 June 2016|archive-date=2011-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102213041/http://www.responsesource.com/releases/rel_display.php?relid=60351|url-status=dead}}</ref> 2010 നവംബർ 13-ന് കൈൻഡ്നെസ് ഡേ യുകെയുടെ ആദ്യത്തെ ദിനത്തിൽ അവർ BBC ബ്രേക്ക്ഫാസ്റ്റിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. കാത്തി ലെറ്റിനൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷുകാർ താഴ്മയുള്ളവരാണെന്നും സൗഹൃദമില്ലാത്തവരാണെന്നും അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=70ymutgb1k0 |title=Archived copy |website=[[YouTube]] |access-date=12 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101222157/http://www.youtube.com/watch?v=70ymutgb1k0 |archive-date=1 November 2013 }}</ref> 2007-ൽ അവർ ആഗോളതാപനത്തെക്കുറിച്ച് പ്രചാരണം തുടങ്ങി, "കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം നമ്മളെയെല്ലാം ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന ആത്യന്തിക പ്രശ്‌നമായിരിക്കാം" എന്ന് പറഞ്ഞു. == അവാർഡുകൾ == 2006-ൽ ദ മൈ ഹീറോ പ്രോജക്റ്റിന്റെ എയ്ഞ്ചൽ ഹീറോ ആയി നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. കുട്ടികളോടൊപ്പമുള്ള അവളുടെ പ്രവർത്തനത്തിനുള്ള അംഗീകാരമായും മാനുഷികവും പാരിസ്ഥിതികവുമായ വിഷയങ്ങളിൽ ഒരു പ്രചാരകയും പ്രഭാഷകയും എന്ന നിലയിലുള്ള അവളുടെ ശ്രമങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനും 2009 മെയ് മാസത്തിൽ റോയൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ആർട്‌സിന്റെ ഫെല്ലോ ആകാൻ അവളെ ക്ഷണിച്ചു. == ആഗോള താപം == പ്രതിസന്ധിക്ക് പരിഹാരം കാണുന്നതിനായി 2006 ജനുവരിയിൽ സ്ഥാപിതമായ ഗ്ലോബൽ വാമിംഗ് അലയൻസ് ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് സഹസ്ഥാപിച്ചു. 2008 ഡിസംബർ 2-ന് അവർ YouTube-ൽ ഗ്ലോബൽ വാമിംഗ് ഹോട്ട്‌സ്‌പോട്ട് <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/globalwarminghotspot |title=Globalwarminghotspot : List of videos |publisher=[[YouTube]] |access-date=2016-06-17}}</ref>ചാനൽ ആരംഭിച്ചു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന പ്രശ്‌നങ്ങളിൽ കൂടുതൽ സജീവമാകാനും കാർബൺ ഉദ്‌വമനം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും പ്രശ്‌നങ്ങളിൽ സ്ത്രീ-പുരുഷ ചിന്താഗതികൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളെ കുറിച്ച് അവബോധം വളർത്തുകയും ചെയ്ത അന്താരാഷ്ട്ര ഹോട്ട് വുമൺ കാമ്പെയ്‌നിന്<ref>{{cite web|url=http://www.ecoearth.info/links/Air/Climate/Policy_Actors/Non-Governmental_Organizations/welcome.asp|title=EcoEarth.Info Environment Links: Air/Climate/Policy Actors/Non-Governmental Organizations|date=21 April 2012|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421213159/http://www.ecoearth.info/links/Air/Climate/Policy_Actors/Non-Governmental_Organizations/welcome.asp|archive-date=21 April 2012|df=dmy-all}}</ref> അവർ നേതൃത്വം നൽകി.<ref>{{cite web |url=http://world.edu/worldedu_posts/genders-climate-change-women-men-accept-global-warming |title=How the genders think about climate change: Women more likely than men to accept global warming - World leading higher education information and services |website=World.edu |date=2010-09-26 |access-date=2016-06-17 |archive-date=2020-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307201522/http://world.edu/worldedu_posts/genders-climate-change-women-men-accept-global-warming |url-status=dead }}</ref> "CO2 ഉദ്‌വമനത്തിലെ നിരന്തരമായ വർദ്ധനവ് ഗ്രഹങ്ങളുടെ താപനില ക്രമാതീതമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും അന്തരീക്ഷത്തിലെ ജലബാഷ്പം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും മഴയുടെ ആനുപാതികമായ വർദ്ധനയും ലോകമെമ്പാടും ക്രമരഹിതമായി സംഭവിക്കുന്ന ശക്തമായ കാറ്റ് പാറ്റേണുകളും" എന്ന ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസിന്റെ അവകാശവാദങ്ങൾ സ്കോട്ട്സ്മാൻ ഉദ്ധരിച്ചു.<ref>{{cite news|author=Craig Brown |url=http://www.scotsman.com/the-scotsman/environment/darling_buds_of_may_april_more_like_1_1962484 |title=Darling buds of May? April more like |newspaper=[[The Scotsman]] |date=2011-11-12 |access-date=2016-06-17}}</ref> == ഫെമിനിസം == ഒരു മോട്ടിവേഷണൽ സ്പീക്കറും ഉപദേഷ്ടാവും എന്ന നിലയിലുള്ള അവരുടെ ചാരിറ്റി പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാരണം ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങളിൽ ഇടപെട്ടു. 2009 ഒക്‌ടോബറിൽ, കോസ്‌മോപൊളിറ്റൻ മാഗസിൻ എഡിറ്റർ ലൂയിസ് കോർട്ടിനും എഡ്‌വിന ക്യൂറിക്കുമൊപ്പം കേംബ്രിഡ്ജ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ<ref>[http://cambridgetab.co.uk/featured/currie-tikkad-off-2] {{Webarchive|url=https://archive.today/20131105231031/http://cambridgetab.co.uk/featured/currie-tikkad-off-2 |date=5 November 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://cambridgetab.co.uk/columnists/standing-up-for-sisterhood |title=Archived copy |access-date=20 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101003448/http://cambridgetab.co.uk/columnists/standing-up-for-sisterhood/ |archive-date=1 November 2009 }}</ref> ഫ്രഷേഴ്‌സ് ഫെമിനിസ്റ്റ് ഡിബേറ്റിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് റോയൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ആർട്‌സിന്റെ വിമൻസ് സ്പീക്കേഴ്‌സ് നെറ്റ്‌വർക്ക് സ്ഥാപിച്ചു. അതിന്റെ ദൗത്യം "പബ്ലിക് സ്പീക്കിംഗിൽ കൂടുതൽ ഇടപെടുന്നതിലൂടെ സമൂഹത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ പ്രൊഫൈൽ ഉയർത്തുക" എന്നതാണ്. 2010 നവംബർ 9-ന് ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂഷൻ ഓഫ് മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയേഴ്‌സിൽ നടന്ന "ദി ഗ്രേറ്റ് ഫീമെയിൽ ഡിബേറ്റ്: സ്ത്രീകൾ വളരെ കൂടുതലാണോ അതോ വളരെ കുറച്ച് മാത്രമേ സംസാരിക്കൂ?"<ref>{{cite web|url=http://belsizeconservatives.yourcllr.com/2010/10/26/do-women-speak-too-much-or-too-little |archive-url=https://archive.today/20131105231052/http://belsizeconservatives.yourcllr.com/2010/10/26/do-women-speak-too-much-or-too-little |url-status=dead |archive-date=2013-11-05 |title=Do Women Speak Too Much Or Too Little? |website=Belsizeconservatives.yourcllr.com |date=2010-10-26 |access-date=2016-06-17}}</ref> ലോഞ്ച് പരിപാടിയിൽ ചില ഫെമിനിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഹൈജാക്ക് ചെയ്യുകയും സമൂലമാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. സമത്വ പ്രസ്ഥാനം അവരുടെ ദ കോമൺ സെൻസ് ഫെമിനിസ്റ്റ് എന്ന ബ്ലോഗിലൂടെ ഫെമിനിസത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഒരു സംവാദത്തിന് ഉത്തേജനം നൽകി.<ref>{{cite web|url=http://thecommonsensefeminist.wordpress.com|title=The Common Sense Feminist|work=wordpress.com|access-date=17 June 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.conservativehome.com/platform/2014/01/from-motivatingwoman-right-wing-feminism.html|title=Louise Burfitt-Dons: The successes and failures of feminism - Conservative Home|work=conservativehome.com|access-date=17 June 2016}}</ref> ഫെമിനിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ കൃതികളിൽ മോഡറേറ്റിംഗ് ഫെമിനിസം:ദ പാസ്റ്റ് ദി നൗ ആൻഡ് വാട്ട് കംസ് നെക്സ്റ്റ് (2016) എന്ന പുസ്തകം ഉൾപ്പെടുന്നു. == രാഷ്ട്രീയം == 2014 സെപ്റ്റംബറിൽ നോട്ടിംഗ്ഹാം നോർത്തിൽ കൺസർവേറ്റീവ് പാർട്ടിക്ക് വേണ്ടി 2015 ലെ പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാൻ അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://www.conservatives.com/OurTeam/Prospective_Parliamentary_Candidates/Burfitt-Dons.aspx |title=Archived copy |access-date=1 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119183632/https://www.conservatives.com/OurTeam/Prospective_Parliamentary_Candidates/Burfitt-Dons.aspx |archive-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://conservativehome.blogs.com/platform/2013/05/louise.html |title=Louise Burfitt-Dons: It's time for the Tories to target a new type of female voter |website=Conservativehome.blogs.com |date=2013-05-30 |access-date=2016-06-17 |archive-date=2016-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806184708/http://conservativehome.blogs.com/platform/2013/05/louise.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hucknalldispatch.co.uk/news/local/mp-slams-govt-fail-on-employment-1-6907825|title=MP slams Govt fail on employment|work=hucknalldispatch.co.uk|access-date=17 June 2016|archive-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815112242/http://www.hucknalldispatch.co.uk/news/local/mp-slams-govt-fail-on-employment-1-6907825|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Robinson|first1=Dan|title=Nottingham MP calls for 'unfair' tax on sixth form colleges to be scrapped to help Bilborough youngsters |url=http://www.nottinghampost.com/Nottingham-MP-calls-unfair-tax-sixth-form/story-26016610-detail/story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221144018/http://www.nottinghampost.com/Nottingham-MP-calls-unfair-tax-sixth-form/story-26016610-detail/story.html|url-status=dead|archive-date=2015-02-21|website=Nottingham Post}}</ref> She clashed with the incumbent MP [[Graham Allen (politician)|Graham Allen]] over his criticism of small businesses in Nottingham North<ref>{{cite web|last1=Cunningham|first1=Tim|title=Politicians Clash over Minimum Pay|url=http://www.hucknalldispatch.co.uk/news/local/politicians-clash-over-minimum-pay-1-7055838|website=Hucknall Today|access-date=16 January 2015|archive-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815121703/http://www.hucknalldispatch.co.uk/news/local/politicians-clash-over-minimum-pay-1-7055838|url-status=dead}}</ref>നോട്ടിംഗ്‌ഹാം നോർത്തിലെ ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങളെ വിമർശിച്ചതിന്റെ പേരിൽ നിലവിലെ എംപി ഗ്രഹാം അലനുമായി അവർ ഏറ്റുമുട്ടി<ref>{{cite web|last1=Cunningham|first1=Tim|title=Politicians Clash over Minimum Pay|url=http://www.hucknalldispatch.co.uk/news/local/politicians-clash-over-minimum-pay-1-7055838|website=Hucknall Today|access-date=16 January 2015|archive-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815121703/http://www.hucknalldispatch.co.uk/news/local/politicians-clash-over-minimum-pay-1-7055838|url-status=dead}}</ref> നോട്ടിംഗ്‌ഹാം സിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ വർക്ക്‌പ്ലെയ്‌സ് പാർക്കിംഗ് ലെവി നയം 'ഹ്രസ്വകാല ചിന്ത' എന്നതിൻറെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വെല്ലുവിളിക്കുകയും അത് സാമ്പത്തിക തീരുമാനത്തിന് പകരം രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനമാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുകയും ചെയ്തു..<ref>{{cite web|last1=Burfitt-Dons|first1=Louise|title=Louise Burfitt-Dons: Is the WPL an economic or a political issue?|url=http://www.nottinghampost.com/Louise-Burfitt-Dons-WPL-economic-political-issue/story-26122053-detail/story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402134421/http://www.nottinghampost.com/Louise-Burfitt-Dons-WPL-economic-political-issue/story-26122053-detail/story.html|url-status=dead|archive-date=2 April 2015|website=Nottingham Post|publisher=Nottingham Post Online|access-date=6 March 2015}}</ref> യുകെയിൽ വർക്ക്‌പ്ലേസ് പാർക്കിംഗ് ലെവി ഏർപ്പെടുത്തിയ ആദ്യത്തെ സിറ്റി കൗൺസിലാണ് നോട്ടിംഗ്ഹാം.<ref>{{cite web|last1=Burfitt-Dons|first1=Louise|title=Online Voting Is Not Secure Enough|url=http://www.nottinghampost.com/Louise-Burfitt-Dons-Online-voting-quick-easy/story-26290207-detail/story.html|archive-url=https://archive.today/20150428215207/http://www.nottinghampost.com/Louise-Burfitt-Dons-Online-voting-quick-easy/story-26290207-detail/story.html|url-status=dead|archive-date=28 April 2015|website=Nottingham Post|publisher=Nottingham Post|access-date=15 April 2015}}</ref> == തിരക്കഥാകൃത്ത് == ലൂയിസ് ബർഫിറ്റ്-ഡോൺസ് ആജീവനാന്ത ടിവി സിനിമകൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. കെല്ലി മക്ഗില്ലിസ് അഭിനയിച്ച Maternal Secrets,<ref>{{cite web |last1=Hardy |first1=Jessie |title=Familiar Faces in Lifetime Screening |url=http://www.royalgazette.com/lifestyle/article/20200507/familiar-faces-in-lifetime-screening |website=RoyalGazette.com|date=7 May 2020 }}</ref> കിഡ്‌നാപ്പ് ടു ദി ഐലൻഡ്, ദി എക്സ് നെക്സ്റ്റ് ഡോർ, ക്രിസ്മസ് അറ്റ് ദ കാസിൽ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ==Publications, novels and plays== *''The Secret War'' (July 2021)<ref>{{cite book |title=The Secret War |date=12 July 2021 |publisher=New Century |isbn=9781916449176 |pages=380}}</ref> *''The Killing of the Cherrywood MP'' (February 2020)<ref>{{cite book|last1=Burfitt-Dons|first1=Louise|title=The Killing of the Cherrywood MP|date=23 February 2020|publisher=New Century Digibooks|isbn=9781916449121}}</ref> *The Missing Activist (August 2018)<ref>{{cite book|last1=Burfitt-Dons|first1=Louise|title=The Missing Activist|date=7 August 2018|publisher=New Century Digibooks|isbn=9780953852291}}</ref> *''Moderating Feminism'' (August 2016)<ref>{{cite book|last1=Burfitt-Dons|first1=Louise|title=Moderating Feminism|date=29 July 2016|publisher=New Century Digibooks|isbn=9780953852277}}</ref> *''Act Against Bullying'' (August 2002)<ref>{{cite book|last=Burfitt-Dons|first=Louise|title=Act Against Bullying|year=2002|publisher=New Century|isbn=978-0953852253}}</ref> *''Painkillers'' (June 2001)<ref>{{cite book|last=Byres|first=Louise|title=Painkillers|date=June 2001|publisher=New Century|isbn=978-0953852239}}</ref> *''Valentine Card'' (June 2001)<ref>{{cite book|last=Byres|first=Louise|title=The Valentine Card|year=2001|publisher=New Century|isbn=978-0953852222}}</ref> *''The Counsellor'' (October 2000)<ref>{{cite book|last=Byres|first=Louise|title=The Counsellor|year=2000|publisher=New Century|isbn=9780953852215}}</ref> *''A Christmas Riddle'' (June 2000)<ref>{{cite book|last=Byres|first=Louise|title=A Christmas Riddle|year=2000|publisher=New Century|isbn=978-0953852208}}</ref> *''How to Catch A Man'' (September 1991)<ref>{{cite book|last=Byres|first=Louise|title=How to Catch A Man|year=1991|publisher=Ashley Books|isbn=978-0879493479}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{wikiquote}} *[http://www.louiseburfittdons.com/ Louise Burfitt-Dons] *[http://thecommonsensefeminist.wordpress.com/ The Common Sense Feminist] {{Bullying}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഫെമിനിസ്റ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:1953-ൽ ജനിച്ചവർ]] bvd3p08laho43kbxy9rownvcya5ysyh 0 575834 4643991 4081708 2026-07-06T10:31:59Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643991 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Summer's Day}}{{Infobox Artwork | image_file= Berthe Morisot - Jour d'été, 1879.jpg | backcolor= | painting_alignment= | image_size=300px | title=''Summer's Day'' | artist=[[Berthe Morisot]] | year=1879 | medium=Oil on canvas | height_metric= 45.7 | width_metric= 75.2 | height_imperial= | width_imperial= | metric_unit= cm | imperial_unit= | city=[[London]] | museum=[[National_Gallery|National Gallery]] | accession = }}[[ഫ്രഞ്ച്]] ഇംപ്രഷനിസ്റ്റ് ചിത്രകാരനായ ബെർത്ത് മോറിസോട്ട് വരച്ച ചിത്രമാണ് '''സമ്മർസ് ഡേ''' (അല്ലെങ്കിൽ ജോർ ഡി എറ്റെ). പൊതു പാർക്കായ ബോയിസ് ഡി ബൊലോണിൽ തോണിതുഴയുന്ന ഒരു ബോട്ടിൽ രണ്ട് സ്ത്രീകൾ ഇരിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/20d89a9c-9372-11e1-8ca8-00144feab49a.html|title=Berthe Morisot, Musée Marmottan-Monet, Paris|last=Spence|first=Rachel|date=1 May 2012|publisher=Financial Times|accessdate=29 March 2016}}</ref> മോറിസോട്ട് ഈ പെയിന്റിംഗിൽ അസാധാരണമായ ഒരു പാലറ്റ് ഉപയോഗിച്ചു.<ref>Bomford D, Kirby J, Leighton, J., Roy A. Art in the Making: Impressionism. National Gallery Publications, London, 1990, pp. 176-181.</ref> ഇടത് വശത്തുള്ള സ്ത്രീയുടെ കടും നീല കോട്ട് അവർ ഇംപ്രഷനിസ്റ്റുകൾ അപൂർവ്വമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന സെറൂലിയൻ നീല കൊണ്ട് വരച്ചു. മരതകപ്പച്ച, വിരിഡിയൻ, ലെഡ് വൈറ്റ്, കാഡ്മിയം മഞ്ഞ എന്നിവയുടെ മിശ്രിതത്തിലാണ് പച്ച ഇലകൾ വരച്ചിരിക്കുന്നത്. കാഡ്മിയം മഞ്ഞ ഈ സമയത്ത് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>[http://colourlex.com/project/morisot-summers-day/ Illustrated pigment analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713222937/https://colourlex.com/project/morisot-summers-day/ |date=2022-07-13 }} of B. Morisot , 'A Summer Day', at ColourLex</ref> 1959 മുതൽ ലണ്ടനിലെ നാഷണൽ ഗാലറിയും ഡബ്ലിനിലെ ഹഗ് ലെയ്ൻ ഗാലറിയും തമ്മിൽ തർക്കത്തിലുള്ള ലെയ്ൻ ബെക്വസ്റ്റിന്റെ ഭാഗമായ പെയിന്റിംഗിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം പങ്കിട്ടു. <ref>{{cite web|url=http://emuseum.pointblank.ie/online_catalogue/work-detail.php?objectid=1319|title=Morisot, Berthe (1841 - 1895)|publisher=The Dublin Gallery|accessdate=10 April 2020|archive-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524145347/http://emuseum.pointblank.ie/online_catalogue/work-detail.php?objectid=1319|url-status=dead}}</ref>നാഷണൽ ഗാലറിയും ഡബ്ലിൻ ഗാലറിയും തമ്മിലുള്ള ഉടമസ്ഥാവകാശ തർക്കം 2019-ൽ പരിഹരിക്കേണ്ടതായിരുന്നു. 1956 ഏപ്രിൽ 12-ന്, ലണ്ടനിലെ ടേറ്റ് ഗാലറിയിൽ നിന്ന് രണ്ട് ഐറിഷ് വിദ്യാർത്ഥികളായ പോൾ ഹോഗൻ, ബില്ലി ഫോഗാർട്ടി എന്നിവർ ചിത്രം മോഷ്ടിച്ചു. അവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഹഗ് ലെയ്ൻ വസ്‌തുക്കളോടുള്ള അയർലണ്ടിന്റെ അവകാശവാദം ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നതിനായി അവർ അത് മോഷ്ടിച്ചു. പിന്നീട് ഐറിഷ് എംബസിയിൽ അജ്ഞാതമായി ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം ചിത്രം വീണ്ടെടുത്തു.<ref>{{cite journal|last=Moroney|first=Mic|date=Summer 2008|title=Impressions from Hugh Lane|journal=Irish Arts Review|volume=25|issue=2}}</ref><ref name="Shortall">{{Cite news|last=Shortall|first=Eithne|date=July 14, 2019|title=Heist of Hugh Lane painting from Tate gallery framed for big screen|work=[[The Times]]|url=https://www.thetimes.co.uk/article/heist-of-hugh-lane-painting-from-tate-gallery-framed-for-big-screen-cp2s2r9jh|access-date=19 November 2021}}</ref><ref name="Lonergan">{{Cite web|last=Lonergan|first=Aidan|title=How two Irish students stole a priceless masterpiece from London's Tate Gallery – and got away with it|url=https://www.irishpost.com/life-style/two-irish-students-stole-priceless-masterpiece-londons-tate-gallery-got-away-117360|access-date=19 November 2021|website=[[The Irish Post]]}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] aszg0zlxukawwgwudgko37e4wqy9qob 0 578338 4643890 4523237 2026-07-06T03:59:57Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643890 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox Artwork | image_file=Johannes Vermeer - Woman Holding a Balance - Google Art Project.jpg| title=A Woman Holding a Balance | artist=[[Johannes Vermeer]] | year=c. 1662–1663 | medium=[[Oil painting|Oil on canvas]] | height_metric=42.5 | width_metric=38 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=[[Washington, D.C.]] | museum=[[National Gallery of Art]] | movement=[[Dutch Golden Age painting]] }}ഡച്ച് സുവർണ്ണ കാലഘട്ടത്തിലെ ചിത്രകാരനായ ജോഹന്നാസ് വെർമീർ വരച്ച ചിത്രമാണ് വുമൺ ഹോൾഡിംഗ് എ ബാലൻസ്(Dutch: Vrouw met weegschaal). ഈ ചിത്രം വുമൺ ടെസ്‌റ്റിംഗ് എ ബാലൻസ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ ഈ ചിത്രം വാഷിംഗ്ടൺ ഡിസിയിലെ [[നാഷണൽ ഗാലറി ഓഫ് ആർട്ട്|നാഷണൽ ഗാലറി ഓഫ് ആർട്ടിൽ]] സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. 1662-1663 നും ഇടയിൽ പൂർത്തിയാക്കിയ പെയിന്റിംഗ് ഒരു കാലത്ത് '''വുമൺ വെയ്റ്റിംഗ് ഗോൾഡ്''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത വിലയിരുത്തലിൽ അവളുടെ കൈയിലെ ബാലൻസ് ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. പെയിന്റിംഗിന്റെ പ്രമേയത്തെയും പ്രതീകാത്മകതയെയും കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. സ്ത്രീയെ വിശുദ്ധിയുടെയോ ഭൗമികതയുടെയോ പ്രതീകമായി വീക്ഷിക്കുന്നു. == തീം == മുത്തുകളും സ്വർണ്ണവും ചൊരിയുന്ന തുറന്ന ജ്വല്ലറി ബോക്‌സ് ഇരിക്കുന്ന ഒരു മേശയുടെ മുമ്പിൽ ഒരു ശൂന്യമായ ബാലൻസ് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ഗർഭിണിയായ യുവതിയെ പെയിന്റിംഗിൽ, വെർമീർ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു നീല തുണി ഇടത് മുൻവശത്ത്, കണ്ണാടിക്ക് താഴെ കിടക്കുന്നു. ഇടതുവശത്ത് കണ്ണിൽപ്പെടാത്ത സ്വർണ്ണ തിരശ്ശീല സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ജാലകം പ്രകാശം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. സ്ത്രീയുടെ പിന്നിൽ നീട്ടിയ കൈകളുമായി ക്രിസ്തുവിനെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പെയിന്റിംഗ് ലാസ്റ്റ് ജഡ്ജ്മെന്റ് കാണാം .<ref name="Huerta200554" >{{harvp|Huerta|2005|p=54}}</ref> ഈ സ്ത്രീയുടെ മോഡൽ വെർമീറിന്റെ ഭാര്യ കാതറിന വെർമീറായിരിക്കാം.{{sfnp|Walther|Suckale|2002|p=332}} ==Notes== {{Reflist|30em}} ==അവലംബം== {{refbegin}} * {{cite book|last1=Carroll|first1=Jane Louise|first2=Alison G.|last2=Stewart|title=Saints, Sinners, and Sisters: Gender and Northern Art in Medieval and Early Modern Europe|url=https://books.google.com/books?id=cTeZGWx93VUC&pg=PA61|access-date=29 June 2010|date=2003|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-0589-8}} * {{cite book|last=Huerta|first=Robert D.|title=Vermeer and Plato: Painting the Ideal|url=https://books.google.com/books?id=agjKpI3a1c0C&pg=PA85|access-date=29 June 2010|year=2005|publisher=Bucknell University Press|isbn=978-0-8387-5606-5}} * {{cite book|last=Kenner|first=T. A.|title=Symbols and Their Hidden Meanings: The Mysterious Significance and Forgotten Origins of Signs and Symbols in the Modern World|url=https://books.google.com/books?id=I8P2sZPHEOEC&pg=PA56|access-date=29 June 2010|date=October 2006|publisher=Thunder's Mouth Press|isbn=978-1-56025-949-7}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book|last=Montias|first=John Michael|author-link=John Michael Montias|title=Vermeer and His Milieu: A Web of Social History|url=https://books.google.com/books?id=Ev1xavyduGYC&pg=PA162|access-date=29 June 2010|date=1 January 1991|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-00289-7}} * {{cite book|last=Roskill|first=Mark W.|title=What is art history?|url=https://books.google.com/books?id=s9KjTrBYecgC&pg=PA148|access-date=29 June 2010|date=June 1989|publisher=Univ of Massachusetts Press|isbn=978-0-87023-675-4}} * {{cite book|last=Sweetman|first=Robert|title=In the Phrygian mode: neo-Calvinism, antiquity and the lamentations of reformational philosophy|url=https://books.google.com/books?id=OZXmlRs20xEC&pg=PA248|access-date=29 June 2010|date=March 2007|publisher=University Press of America|isbn=978-0-7618-3021-4}} * {{cite book|last1=Walther|first1=Ingo F.|first2=Robert|last2=Suckale|title=Masterpieces of Western Art: A History of Art in 900 Individual Studies from the Gothic to the Present Day|url=https://books.google.com/books?id=G7NuIFzDcZcC&pg=RA2-PA332|access-date=29 June 2010|date=1 September 2002|publisher=Taschen|isbn=978-3-8228-1825-1}} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite book |url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 |title=Vermeer and the Delft School |last=Liedtke |first=Walter A. |author-link=Walter Liedtke |year=2001 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |isbn=978-0-87099-973-4}} * {{cite journal |last=Salomon |first=Nanette |title=From Sexuality to Civility: Vermeer's Women |journal=Studies in the History of Art |publisher=National Gallery of Art |date=1998 |volume=55 |pages=309–322 |jstor=42622615}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Commons category|Woman holding a balance by Johannes Vermeer}} *[https://www.nga.gov/collection/highlights/vermeer-woman-holding-a-balance.html Johannes Vermeer, ''Woman Holding a Balance''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607221239/https://www.nga.gov/collection/highlights/vermeer-woman-holding-a-balance.html |date=2019-06-07 }}, National Gallery of Art, Washington, D.C. * [http://colourlex.com/project/vermeer-woman-holding-a-balance/ Johannes Vermeer, ''Woman Holding a Balance''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620224050/http://colourlex.com/project/vermeer-woman-holding-a-balance/ |date=2015-06-20 }}, Colourlex * [http://www.essentialvermeer.com/catalogue/woman_holding_a_balance.html#.VVXB2_ntlBc Janson, J., Johannes Vermeer, ''Woman Holding a Balance''], Essential Vermeer, website. {{Johannes Vermeer}} {{ACArt}} [[വർഗ്ഗം:നാഷണൽ ഗാലറി ഓഫ് ആർട്ടിന്റെ ശേഖരങ്ങൾ]] dgflk2za2x8vwkkeb96h63y5wzqo27b 0 582896 4643897 4078126 2026-07-06T06:23:07Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643897 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox person | name = Shanti Gopal Sen | image = File:Statue of Shanti Gopal Sen.jpg | caption = = | birth_date = {{birth-date| 25 December 1913}} | birth_place = [[English Bazar]], [[Malda district|Malda]], [[British India]] | death_date = {{death-date and age|16 September 1996| 25 December 1913}} | death_place = [[English Bazar]], [[Malda district|Malda]], [[India]] | known = | occupation = Revolutionary | organization = [[Bengal Volunteers]] | movement = [[Indian Freedom Movement]] | known for = | citizenship = | nationality = Indian | footnotes = }} ഒരു ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരിയും ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ കൊലപാതകം നടത്തിയ [[ബംഗാൾ വോളന്റിയേഴ്‌സ്|ബംഗാൾ വോളന്റിയേഴ്‌സ്]] അംഗവുമായിരുന്നു '''ശാന്തി ഗോപാൽ സെൻ''' (25 ഡിസംബർ 1913 - 16 സെപ്റ്റംബർ 1996) .<ref>{{cite web | url=https://www.literacyparadise.com/2020/08/List-of-Bengali-Freedom-Fighters-in-Cellular-Jail.html | title=আন্দামান সেলুলার জেলের ৩৯০ জন বাঙালি স্বাধীনতা সংগ্রামীর তালিকা | access-date=2022-12-18 | archive-date=2022-12-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221218051318/https://www.literacyparadise.com/2020/08/List-of-Bengali-Freedom-Fighters-in-Cellular-Jail.html | url-status=dead }}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1913-ൽ മാൾഡയിലാണ് ശാന്തി ഗോപാൽ സെൻ ജനിച്ചത്. മാൾഡ സില്ല സ്കൂളിൽ നിന്ന് മെട്രിക്കുലേഷൻ പരീക്ഷ പാസായ ശേഷം<ref>{{Cite web|url= http://mzsalumni.org.in/about|title= Malda Zilla School Allumni Association |website= mzsalumni.org.in }}</ref> തുടർ പഠനത്തിനായി മിഡ്‌നാപൂർ കോളേജിൽ ചേർന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ വിപ്ലവ സംഘടനയായ ബംഗാൾ വോളണ്ടിയർസിൽ ചേർന്നു<ref name=":1">{{Cite book|title=Sansad Bangali Charitavidhan (Bengali)|last=Vol I|first=Subodhchandra Sengupta & Anjali Basu|publisher=Sahitya Sansad|year=2002|isbn=81-85626-65-0|location=Kolkata|pages=297}}</ref>[[ File:Andaman_Cellular_Jail_-_Port_Blair_2009-04-15_4150245.JPG |thumb|Shanti Gopal Sen's name in Andaman Cellular Jail list , Port Blair 2009]] == വിപ്ലവ പ്രവർത്തനങ്ങൾ == മജിസ്‌ട്രേറ്റ് പാഡിയുടെയും റോബർട്ട് ഡഗ്ലസിന്റെയും കൊലപാതകത്തിനുശേഷം ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥനും മിഡ്‌നാപൂർ ജില്ലയുടെ ചുമതല ഏറ്റെടുക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. ക്രൂരനായ ഒരു ജില്ലാ മജിസ്‌ട്രേറ്റായ ശ്രീ. ബെർണാഡ് ഇ ജെ ബർഗെയെ മിഡ്‌നാപൂർ ജില്ലയിൽ നിയമിച്ചു.<ref name=":1"/><ref>{{Cite web|url= https://biplabisabyasachi.com/paschim-medinipur/that-was-the-historic-day-of-the-assassination-of-the-oppressive-british-district-magistrate-burge/|title=Historic Day |access-date=February 24, 2018}}</ref> ബംഗാൾ സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരായ നബ ജിബൻ ഘോഷ്, രാംകൃഷ്ണ റോയ്, ബ്രജകിഷോർ ചക്രവർത്തി, പ്രഭാൻഷു ശേഖർ പാൽ, കാമാഖ്യ ചരൺ ഘോഷ്, സൊനാതൻ റോയ്, നന്ദ ദുലാൽ സിംഗ്, സുകുമാർ സെൻ ഗുപ്ത, ബിജോയ് കൃഷ്ണ ഘോഷ്, പൂർണാനന്ദ സന്യാൽ, മനീന്ദ്ര നാഥ് ചൗദ്, മനീന്ദ്ര നാഥ് ചൗധ് എന്നിവരാണ് അംഗങ്ങൾ. കനുങ്കോ, സാന്തി ഗോപാൽ സെൻ, സൈലേഷ് ചന്ദ്ര ഘോഷ്, അനത് ബോന്ദു പഞ്ച, മൃഗേന്ദ്ര ദത്ത തുടങ്ങിയവർ അദ്ദേഹത്തെ വധിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. രാംകൃഷ്ണ റോയ്, ബ്രജാകിഷോർ ചക്രവർത്തി,<ref>{{Cite book|title=বেঙ্গল ভলান্টিয়ার |last= MADHUMANTI SENGUPTA |publisher= Ananda Publishers |date= January 1, 2016 |isbn=978-9389876772|location= Kolkata |pages=}}</ref> നിർമൽ ജിബൻ ഘോഷ്, മൃഗെൻ ദത്ത് എന്നിവർക്കൊപ്പം പഞ്ച, ഫ്രാൻസിസ് ബ്രാഡ്‌ലി ബ്രാഡ്‌ലി-ബിർട്ട് എന്ന പേരിൽ ഒരു ഫുട്‌ബോൾ മത്സരത്തിൽ (ബ്രാഡ്‌ലി-ബിർട്ട് ഫുട്‌ബോൾ ടൂർണമെന്റ്) മിഡ്‌നാപൂരിലെ പോലീസ് ഗ്രൗണ്ടിൽ പങ്കെടുക്കാൻ പോകുന്നതിനിടെയാണ് അദ്ദേഹത്തെ വെടിവച്ചു കൊല്ലാൻ പദ്ധതിയിട്ടത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കൽക്കട്ട ഫുട്‌ബോൾ ക്ലബ്ബിന്റെയും കൽക്കട്ട ക്രിക്കറ്റ് ക്ലബ്ബിന്റെയും ഇന്നത്തെ കൽക്കട്ട ക്രിക്കറ്റ്, ഫുട്‌ബോൾ ക്ലബ്ബിലെയും അംഗമായിരുന്നു. പോലീസ് പരേഡ് ഗ്രൗണ്ടിലെ ഫുട്ബോൾ മത്സരത്തിന്റെ പകുതി സമയത്ത്, 1933 സെപ്റ്റംബർ 2 ന് ഫുട്ബോൾ മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കാറിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോൾ ബർഗ് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഡിഎമ്മിന്റെ അംഗരക്ഷകൻ അനത്ബന്ധു തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. അടുത്ത ദിവസം മൃഗെൻ ദത്ത ആശുപത്രിയിൽ മരിച്ചു. അനത്ബന്ധു പഞ്ച, മൃഗെൻ ദത്ത എന്നിവരെയും മറ്റ് ആളുകളെയും കൊലപാതകക്കുറ്റം ചുമത്തി മിഡ്‌നാപൂർ ജില്ലാ മജിസ്‌ട്രേറ്റ്,<ref>{{Cite web|url= https://indiankanoon.org/doc/600128/|title= Emperor vs Nirmal Jiban Ghose And Ors. on 30 August, 1934|access-date=October 28, 2021}}</ref> ബി.സി.എൽ.എ.യുടെ കീഴിലുള്ള പ്രത്യേക ട്രിബ്യൂണൽ കുറ്റവിമുക്തരാക്കി. ബിജോയ് കൃഷ്ണ ഘോഷ്, പൂർണാനന്ദു സന്യാൽ, മനീന്ദ്ര നാഥ് ചൗധരി, സരോജ് രഞ്ജൻ ദാസ് കനുങ്കോ എന്നിവർക്കെതിരെ ചുമത്തിയ കുറ്റത്തിൽ കുറ്റക്കാരല്ലെന്ന് 1925 ലെ നിയമം കണ്ടെത്തി. മറ്റ് വ്യക്തികളായ നിർമ്മൽ ജിബൻ ഘോഷ്, ബ്രോജോകിഷോർ ചക്രവർത്തി, രാം കൃഷ്ണ റോയ് എന്നിവർ കുറ്റക്കാരാണെന്ന് കണ്ടെത്തി വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.abhilekh-patal.in/jspui/handle/123456789/2696808|title=Assassination Of Mr.B.E.J.Burge,I.C.S.|access-date=October 28, 2021}}</ref> പ്രഭാൻഷു ശേഖർ പാൽ, സൈലേഷ് ചന്ദ്ര ഘോഷ് എന്നിവരെ കുറ്റക്കാരായി കണ്ടെത്തി ജയിലിലേക്ക് അയച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://wbcorrectionalservices.gov.in/history_heritage03.html|title=Midnapore Central Correctional Home|website=wbcorrectionalservices.gov.in|access-date=February 24, 2018}}</ref><ref>{{Cite book|title=Chronological Dictionary of India's Independence|last=Kali Charan Ghosh|publisher=Sahitya Sansad|year=2012|isbn=978-81-86806-20-3|location=Kolkata|pages=87}}</ref><ref>{{Cite book|url= http://www.midnapore.in/bv.html|title=Bengal Volunteers of Midnapore|access-date=February 24, 2018}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y74pDwAAQBAJ&q=Bhattacharya+killed+magistrate+Douglas&pg=PA151|title=Gentlemanly Terrorists: Political Violence and the Colonial State in India|last=Durba Ghosh|date=20 July 2017|isbn=9781107186668|access-date=March 11, 2018}}</ref><ref>{{Cite book|title= Islands Of India |last= Dr. Sarit Kumar Mukerji |publisher= Publications Division |date= December 15, 2009| isbn= 9788123022857|pages=242 }}</ref> == പിന്നീടുള്ള ജീവിതം == ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം, 1957, 1962, 1967 വർഷങ്ങളിൽ പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് ബസാർ സീറ്റ് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ സെൻ വിജയിച്ചു. ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അദ്ദേഹം ഒരു സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>{{cite web | url=https://www.aajbangla.in/English-Bazar-Assembly-constituency--in-Malda-district | title=ইংরেজ বাজার বিধানসভা কেন্দ্রঃ মালদা জেলার একটি বিধানসভা কেন্দ্র ইংরেজ বাজার - Aaj Bangla Bengali News | date=27 April 2021 | access-date=2022-12-18 | archive-date=2022-12-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221218051325/https://www.aajbangla.in/English-Bazar-Assembly-constituency--in-Malda-district | url-status=dead }}</ref> 1972-ൽ ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റ് അദ്ദേഹത്തെ താമ്രപത്ര നൽകി ആദരിച്ചു. മാൾഡ വിമൻസ് കോളേജ്, മാൾഡ ഗേൾസ് സ്കൂൾ (ശാന്തി സെൻ ഗേൾസ് സ്കൂൾ) എന്നിവയുടെ സ്ഥാപനത്തിന് വിവിധ മാർഗങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം സഹായിക്കുകയും സംഭാവന നൽകുകയും ചെയ്തു. 1996 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ==അവലംബം== {{reflist}} {{Indian Revolutionary Movement}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ നിന്നുമുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1913-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1996-ൽ മരിച്ചവർ]] qt4wr56qk3jfye0oo672upzpna3gz07 0 585772 4643851 4546522 2026-07-05T18:03:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643851 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox medical person|name=റൂത്ത് ലൂബിക്|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=<!-- only use if different from name above -->|birth_date=January 18, 1927 <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} -->|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|death_place=|death_cause=|nationality=അമേരിക്കൻ|citizenship=|education=ഹോസ്പിറ്റൽ ഓഫ് [[പെൻസിൽവാനിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <br /> [[ടീച്ചേഴ്സ് കോളേജ്, കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]|occupation=|years_active=|known_for=|relations=|profession=|field=|work_institutions=|specialism=|research_field=|prizes=ഹാറ്റി ഹെംസ്കീമെയർ അവാർഡ് <br /> ഗുസ്താവ് ഒ. ലിയൻഹാർഡ് അവാർഡ് <br /> [[മാക്ആർതർ ഫെലോഷിപ്പ്]] <br /> [[ഫ്ലോറൻസ് നൈറ്റിംഗേൽ മെഡൽ]]|child=|module2=|signature=}} [[Category:Articles with hCards]] '''റൂത്ത് വാട്‌സൺ ലൂബിക്''',('''Ruth Watson Lubic)''' CNM, EdD, FAAN, FACNM, (ജനനം ജനുവരി 18, 1927) ഒരു അമേരിക്കൻ നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫും അപ്ലൈഡ് നരവംശശാസ്ത്രജ്ഞയുമാണ്. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gBEHDAAAQBAJ|title=Practicing Primary Health Care in Nursing: Caring for Populations|last=Lewenson|first=Sandra B.|last2=Truglio-Londrigan|first2=Marie|date=2016-01-20|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=9781284120158|language=en}}</ref> യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാക്കളിൽ ഒരാളായി ലൂബിക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പെൻസിൽവാനിയ സർവകലാശാലയിലെ ഹോസ്പിറ്റലിൽ നിന്ന് RN ഡിപ്ലോമയും (1955) ലൂബിക്ക് മെറ്റേണിറ്റി സെന്റർ അസോസിയേഷനിൽ നിന്ന് (1962) നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറിയിൽ സർട്ടിഫിക്കറ്റും (1962) നഴ്‌സിംഗിൽ ബിഎസ് ബിരുദവും (1959), മെഡിക്കൽ/സർജിക്കൽ നഴ്‌സിംഗിൽ എംഎയും (1959) നേടിയിട്ടുണ്ട്. 1961) , കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ടീച്ചേഴ്സ് കോളേജിൽ നിന്ന് അപ്ലൈഡ് ആന്ത്രോപോളജിയിൽ എഡ്ഡി (EdD)(1979). <ref name=":0"/> <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.tc.columbia.edu/articles/2015/october/the-call-of-the-midwife/|title=The Call of the Midwife {{!}} Teachers College Columbia University|access-date=2018-12-02|website=Teachers College - Columbia University|language=en}}</ref> ആറ് സർവ്വകലാശാലകളിൽ നിന്ന് ഓണററി ഡോക്ടറേറ്റും ലൂബിക്കിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=":2">{{Cite web|url=http://dla.library.upenn.edu/dla/ead/detail.html?id=EAD_upenn_bates_PUNMC214|title=Ruth Watson Lubic papers|access-date=2018-12-02|website=dla.library.upenn.edu}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ലൂബിക് [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ]] നിയമപരമായി അനുവദനീയവും സ്വതന്ത്രവുമായ രണ്ട് ജനന കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു: അപ്പർ ഈസ്റ്റ് സൈഡ് മാൻഹട്ടനിലെ ഇടത്തരം കുടുംബങ്ങൾക്ക് സേവനം നൽകുന്ന ചൈൽഡ് ബെയറിംഗ് സെന്റർ (1975), സൗത്ത് ബ്രോങ്ക്സിലെ താഴ്ന്ന വരുമാന കുടുംബങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച മോറിസ് ഹൈറ്റ്സ് ചൈൽഡ് ബെയറിംഗ് സെന്റർ (1988) എന്നിവ. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yZaYneKYasQC|title=Pivotal Moments in Nursing: Leaders who Changed the Path of a Profession. Volume II|last=Houser|first=Beth|last2=Player|first2=Kathy|date=2007|publisher=Sigma Theta Tau|isbn=9781930538191|language=en}}</ref> സുരക്ഷിതവും കുടുംബ കേന്ദ്രീകൃതവുമായ പ്രസവ പരിചരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, സേവനങ്ങൾ എന്നിവ നൽകുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിലൂടെ, ഈ ജനന കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട [[ഒബ്സ്റ്റട്രിക്ക്‌സ്|പ്രസവചികിത്സയ്ക്ക്]] ഫലപ്രദമായ ബദലായി വർത്തിച്ചു. <ref name=":0"/> <ref name=":3" /> 1993-ൽ, $375,000 സമ്മാനം ഉൾപ്പെടുന്ന "ജീനിയസ് ഗ്രാന്റ്" എന്ന മാക്ആർതർ ഫെലോഷിപ്പ് ലഭിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ നഴ്‌സായി ലൂബിക് മാറി. <ref>{{Cite web|url=https://www.macfound.org/fellows/169/|title=Ruth Watson Lubic - MacArthur Foundation|access-date=2018-12-02|website=www.macfound.org|language=en}}</ref> ലൂബിക് $375,000 ഗ്രാന്റ് ഉപയോഗിച്ച് അവളുടെ മൂന്നാമത്തെ ജനന കേന്ദ്രമായ ഫാമിലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ബർത്ത് സെന്റർ വാഷിംഗ്ടൺ ഡിസിയിലെ ഡെവലപ്പിംഗ് ഫാമിലീസ് സെന്ററിന്റെ സഹകരണത്തോടെ കണ്ടെത്തി (2000), അവിടെ [[മാതൃമരണം|മാതൃ]] - ശിശു മരണനിരക്ക് അമേരിക്കയിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്നതാണ്. <ref name=":4" /> ഫാമിലി ഹെൽത്ത് ആന്റ് ബർത്ത് സെന്റർ വാഷിംഗ്ടൺ ഡിസിയിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്, [[സീസേറിയൻ|സിസേറിയൻ വിഭാഗങ്ങൾ]], [[അകാലജനനം|മാസം തികയാതെയുള്ള ജനനങ്ങൾ]], നവജാതശിശുക്കൾ എന്നിവ നഗരത്തെ അപേക്ഷിച്ച് കുറഞ്ഞ ജനനനിരക്ക് കാണിക്കുന്നു. <ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.nursingcenter.com/journalarticle?Article_ID=705324|title=PROFILES: Labor of Love: Nurse Midwife Ruth Watson Lubic|access-date=2018-12-02|website=www.nursingcenter.com}}</ref> ഓരോ വർഷവും 1 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവ് കേന്ദ്രം നഗരത്തിലെ ആരോഗ്യ പരിപാലന സംവിധാനത്തിന് ലാഭിച്ചു. <ref name=":5" /> ഒരു നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫ് എന്ന നിലയിലുള്ള അവളുടെ പ്രവർത്തനത്തിന് ലൂബിക്ക് പരക്കെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. അമേരിക്കൻ കോളേജ് ഓഫ് നഴ്‌സ്- മിഡ്‌വൈവ്‌സിൽ നിന്ന് 1983-ലെ ഹാറ്റി ഹെംസ്‌കീമെയർ അവാർഡ്, 2001-ൽ നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിസിനിൽ നിന്നുള്ള ഗുസ്താവ് ഒ. ലിയാൻഹാർഡ് അവാർഡ്, അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് നേഴ്‌സിൽ നിന്ന് 2001-ലെ ലിവിംഗ് ലെജൻഡ് ബഹുമതികൾ എന്നിവ നേടിയവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അവർ. . <ref>{{Cite web|url=http://www.aannet.org/about/fellows/living-legends|title=Living Legends - American Academy of Nursing Main Site|access-date=2018-12-02|website=www.aannet.org|language=en}}</ref> അവർ നിലവിൽ ഡെവലപ്പിംഗ് ഫാമിലിസ് സെന്ററിന്റെ സ്ഥാപകയും പ്രസിഡന്റുമായ എമെരിറ്റയും ഫാമിലി ഹെൽത്ത് ആന്റ് ബർത്ത് സെന്ററിന്റെ സ്ഥാപകയുമാണ്. <ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.developingfamilies.org/about-2/directory|title=Staff Directory : Developing Families Center|access-date=2018-12-02|website=www.developingfamilies.org|language=en-US|archive-date=2018-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202155026/http://www.developingfamilies.org/about-2/directory|url-status=dead}}</ref> == അവാർഡുകളും അംഗീകാരവും == * 1955: യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹോസ്പിറ്റലിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അക്കാദമിക് ആവറേജിനുള്ള ലെറ്റിഷ്യ വൈറ്റ് അവാർഡ്. * 1955: പെൻസിൽവാനിയ സർവകലാശാലയിലെ ഹോസ്പിറ്റലിലെ നഴ്‌സിംഗ് പരിശീലനത്തിലെ മികവിനുള്ള ഫ്ലോറൻസ് നൈറ്റിംഗേൽ മെഡൽ. * 1959: പൈ ലാംഡ തീറ്റ, അക്കാദമിക് ഹോണർ സൊസൈറ്റിയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് * 1971: [[നാഷണൽ അക്കാഡമി ഓഫ് സയൻസസ്|നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിലെ]] ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിസിൻ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു * 1978: നാഷണൽ ഹോണർ സൊസൈറ്റി ഓഫ് നഴ്സിംഗ് സിഗ്മ തീറ്റ ടൗവിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് * 1978, ഫെലോ, അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് നഴ്സിംഗ് * 1980: ടീച്ചേഴ്‌സ് കോളേജ്, കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി നഴ്‌സിംഗ് ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിം ഇൻഡക്‌റ്റിയും നേഴ്‌സിംഗ് പ്രാക്ടീസിനുള്ള ടിസി അച്ചീവ്‌മെന്റ് അവാർഡും * 1981: ജെയ്ൻ ഡെലാനോ വിശിഷ്ട സേവന അവാർഡ്, ന്യൂയോർക്ക് കൗണ്ടീസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ * 1981: റോക്ക്ഫെല്ലർ പബ്ലിക് സർവീസ് അവാർഡ്, വുഡ്രോ വിൽസൺ സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് ആൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ അഫയേഴ്സ്, [[പ്രിൻസ്ടൺ സർവ്വകലാശാല|പ്രിൻസ്റ്റൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] * 1982: ഫെലോ, അമേരിക്കൻ അസോസിയേഷൻ ഫോർ ദി അഡ്വാൻസ്‌മെന്റ് ഓഫ് സയൻസ് * 1983: ഹാറ്റി ഹെംസ്‌കീമെയർ അവാർഡ്, അമേരിക്കൻ കോളേജ് ഓഫ് നഴ്‌സ്- മിഡ്‌വൈവ്‌സ് * 1985: ഡോക്ടർ ഓഫ് ലോസ് ''ഹോണറിസ് കോസ'', [[പെൻസിൽവാനിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|പെൻസിൽവാനിയ സർവകലാശാല]] * 1986: ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ് ''ഹോണറിസ് കോസ'', ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ മെഡിസിൻ ആൻഡ് ഡെന്റിസ്ട്രി യൂണിവേഴ്സിറ്റി * 1987: ഫെലോ, സൊസൈറ്റി ഫോർ അപ്ലൈഡ് ആന്ത്രോപോളജി * 1989: ആർ. ലൂയിസ് മക്മാനസ് അവാർഡ്, നഴ്‌സിംഗ് എഡ്യൂക്കേഷൻ അലുമ്‌നി അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ടീച്ചേഴ്‌സ് കോളേജ്, കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി * 1991: വിസിറ്റിംഗ് ഫെലോ, കിംഗ് എഡ്വേർഡ് മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റൽ ഫോർ വുമൺ, പെർത്ത്, ഓസ്‌ട്രേലിയ * 1991: കേറ്റ് ഹന്ന ഹാർവി വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസർ, ഫ്രാൻസ് പെയ്ൻ ബോൾട്ടൺ സ്കൂൾ ഓഫ് നഴ്സിംഗ്, കേസ് വെസ്റ്റേൺ റിസർവ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി * 1992: ടീച്ചേഴ്‌സ് കോളേജ് ഡിസ്റ്റിംഗ്വിഷ്ഡ് അലുംനി അവാർഡ് * 1992: ഡോക്ടർ ഓഫ് ഹ്യൂമൻ ലെറ്റേഴ്‌സ്, ''ഹോണറിസ് കോസ'', ദി കോളേജ് ഓഫ് ന്യൂ റോഷെൽ * 1993: ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ്, ''ഹോണറിസ് കോസ'', ബ്രൂക്ലിനിലെ സുനി ഹെൽത്ത് സയൻസസ് സെന്റർ * 1993: ഫെല്ലോ, ദി ജോൺ ഡി., കാതറിൻ ടി. മക്ആർതർ ഫൗണ്ടേഷൻ * 1994: ഡോക്ടർ ഓഫ് ഹ്യൂമൻ ലെറ്റേഴ്സ്, ''ഹോണറിസ് കോസ'', പേസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി * 1994: ഓണററി റെക്കഗ്നിഷൻ അവാർഡ്, അമേരിക്കൻ നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ * 1994: ലിലിയൻ ഡി. വാൾഡ് സ്പിരിറ്റ് ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ് അവാർഡ്, ന്യൂയോർക്കിലെ വിസിറ്റിംഗ് നഴ്‌സ് സർവീസ് * 1994-1995: കൺസൾട്ടന്റ്, നഴ്‌സിംഗ് വിഭാഗം, ബ്യൂറോ ഓഫ് ഹെൽത്ത് പ്രൊഫഷൻസ് ഹെൽത്ത് റിസോഴ്‌സ് ആൻഡ് സർവീസസ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ, പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് സർവീസ്, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ഹ്യൂമൻ സർവീസസ് * 1995-1997: വിദഗ്ധ കൺസൾട്ടന്റ്, ഓഫീസ് ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് സയൻസ്, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ഹ്യൂമൻ സർവീസ് * 1996: സിഗ്മ തീറ്റ ടൗ പേസ് സെറ്റർ * 1997: MCA അവാർഡ്, മെറ്റേണിറ്റി സെന്റർ അസോസിയേഷൻ * 1999: വിമൻ ഓഫ് ഡിസ്റ്റിംഗ്ഷൻ അവാർഡ്, നാഷണൽ അസോസിയേഷൻ ഫോർ അഡ്വാൻസിംഗ് വിമൻ ഇൻ ഹയർ എഡ്യൂക്കേഷൻ * 1999: ഇർവിംഗ് ഹാരിസ് വിസിറ്റിംഗ് സ്കോളർ, കോളേജ് ഓഫ് നഴ്സിംഗ്, ഇല്ലിനോയിസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി * 2001: ഗുസ്താവ് ഒ. ലിയാൻഹാർഡ് അവാർഡ്, നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിസിൻ * 2001: പ്രത്യേക അംഗീകാര അവാർഡ്, പെൻസിൽവാനിയ സർവകലാശാലയിലെ ഹോസ്പിറ്റലിലെ സ്‌കൂൾ ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ് അലുംനി സൊസൈറ്റി * 2001: ആൽഫ ഒമേഗ ആൽഫ ഹോണർ മെഡിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ ഓണററി അംഗത്വത്തിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് * 2001: അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ്, ലിവിംഗ് ലെജൻഡ് എന്ന പദവി * 2003: ലിലിയൻ ഡി. വാൾഡ് അവാർഡ്, ന്യൂയോർക്കിലെ വിസിറ്റിംഗ് നഴ്‌സ് സർവീസ് * 2004: ശതാബ്ദി മെഡൽ, കോളേജ് ഓഫ് ന്യൂ റോഷെൽ 100-ാം വാർഷിക ഡിന്നർ ഡാൻസ് * 2004: ഹഗ് പി. ഡേവിസ് ലെക്ചർഷിപ്പ്, നെൽ ഹോഡ്‌സൺ വുഡ്‌റഫ് സ്‌കൂൾ ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ്, എമോറി യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി * 2005: ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്‌മെന്റിനുള്ള ജാമി ഇ. ബോലെൻ അവാർഡ്, NACC ഫൗണ്ടേഷൻ (നാഷണൽ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ചൈൽഡ് ബെയറിംഗ് സെന്ററുകൾ, ഇപ്പോൾ അമേരിക്കൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ബർത്ത് സെന്ററുകൾ) * 2006: മാർത്ത മേ എലിയറ്റ് അവാർഡ്, അമേരിക്കൻ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് അസോസിയേഷൻ * 2007: ശിശുമരണത്തെക്കുറിച്ച് സ്പീക്കർ പ്രതിനിധി സഭയുടെ വാദം കേൾക്കൽ * 2008: വിഷനറി അവാർഡ്, മോറിസ് ഹൈറ്റ്സ് ഹെൽത്ത് സെന്റർ * 2008: ചാപ്റ്റർ I ഓണററി ലൈഫ് ടൈം ചാപ്റ്റർ അംഗത്വം, അമേരിക്കൻ കോളേജ് ഓഫ് നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈവ്‌സ് * 2008: LEAP അവാർഡ്, മോറിസ് ഹൈറ്റ്സ് ഹെൽത്ത് സെന്റർ * 2009: ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ്, ''ഹോണറിസ് കോസ'', യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മസാച്യുസെറ്റ്സ് കോളേജ് ഓഫ് മെഡിസിൻ, വോർസെസ്റ്റർ * 2009: ഇർവിംഗ് ഹാരിസ് വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസർ, ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് വിമൻ, ചിൽഡ്രൻ ആൻഡ് ഫാമിലി ഹെൽത്ത് സയൻസസ്, സ്കൂൾ ഓഫ് നഴ്സിങ്, യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഇല്ലിനോയിസ് * 2009: എഡ്ന എൽ. ഫ്രിറ്റ്സ് ലക്ചറർ, കോളേജ് ഓഫ് നഴ്സിംഗ്, ഒഹായോ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി * 2010: ഫോർമദർ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്‌മെന്റ് അവാർഡ്, നാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ ഹെൽത്ത് റിസർച്ച് * 2010: സീനിയർ മിഡ്‌വൈവ്‌സ് അവാർഡ്, യുഎൻഎഫ്‌പിഎ ( യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് പോപ്പുലേഷൻ ഫണ്ട് ) മിഡ്‌വൈഫറിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സിമ്പോസിയം * 2011: ഓണററി ഡോക്ടറേറ്റ്, ഫ്രോണ്ടിയർ നഴ്സിംഗ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി * 2018: അർബൻ ഹെൽത്ത് ഇക്വിറ്റി ചാമ്പ്യൻ, ന്യൂയോർക്ക് അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിസിൻ == തിരഞ്ഞെടുത്ത പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ == * ലൂബിക്, RW (1962). അഡ്രിനാലെക്ടമി അല്ലെങ്കിൽ ഹൈപ്പോഫിസെക്ടമിക്ക് ശേഷം നഴ്സിംഗ് പരിചരണം. ''ദി അമേരിക്കൻ ജേണൽ ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ്, 62'' (4), 84–86. * ലൂബിക്, RW (1969). പ്യൂർട്ടോ റിക്കൻ കുടുംബം. ''ദി ജേർണൽ ഓഫ് നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്, 14'' (4), 104–110. * ലൂബിക്, RW (1972). നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫ് പ്രസവചികിത്സ സംഘത്തിൽ ചേരുന്നു. ''ജേണൽ ഓഫ് മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്, 17'' (3), 73–77. * ലൂബിക്, RW (1972). പ്രസവ ശുശ്രൂഷയിൽ നിന്ന് സാധാരണക്കാരൻ എന്താണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്: നമ്മൾ ഈ പ്രതീക്ഷകൾ നിറവേറ്റുന്നുണ്ടോ? ''ജേണൽ ഓഫ് ഒബ്‌സ്റ്റട്രിക്, ഗൈനക്കോളജിക്, & നിയോനേറ്റൽ നഴ്‌സിംഗ്, 1'' (1), 25–31. * ലൂബിക്, RW (1974). വരേണ്യതയാണ് ഉത്തരമെങ്കിൽ, എന്താണ് ചോദ്യം? . ''ദി ജേണൽ ഓഫ് നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്, 19'' (2), 9–11. * ലൂബിക്, RW (1974). നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറിയെക്കുറിച്ചുള്ള മിഥ്യകൾ. ''ദി അമേരിക്കൻ ജേണൽ ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ്, 74'' (2), 268–269. * ലൂബിക്, RW (1974). വഴികളും മാർഗങ്ങളും സംബന്ധിച്ച ഹൗസ് കമ്മിറ്റിക്ക് മുമ്പാകെ മെറ്റേണിറ്റി സെന്റർ അസോസിയേഷന്റെ പ്രസ്താവന. ''ദി ജേർണൽ ഓഫ് നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്, 19'' (3), 11–16. * ലൂബിക്, RW (1975). പ്രസവ സേവനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നത് സ്ത്രീകൾ വിശ്വസിക്കും. ''അമേരിക്കൻ'' ''ജേണൽ ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ്'', 75(10), 1685-1688. * ലൂബിക്, RW (1976). നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറി പരിചരണത്തിന്റെ ഇതര പാറ്റേണുകൾ: I. കുട്ടികളെ പ്രസവിക്കുന്ന കേന്ദ്രം. ''ജേണൽ ഓഫ് നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറി, 21'' (3), 24–25. * Lubic, RW, & Ernst, EK (1978). കുട്ടികളെ പ്രസവിക്കുന്ന കേന്ദ്രം: പരമ്പരാഗത പരിചരണത്തിന് ബദൽ. ''നഴ്സിംഗ് ഔട്ട്ലുക്ക്, 26'' (12), 754–760. * ലൂബിക്, RW (1979). ''പ്രസവ പരിപാലന നവീകരണത്തിലെ തടസ്സങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും'' . ആൻ അർബർ, മിഷിഗൺ: യൂണിവേഴ്സിറ്റി മൈക്രോഫിലിംസ് ഇന്റർനാഷണൽ. * ഫൈസൺ, ജെബി, പിസാനി, ബിജെ, ഡഗ്ലസ്, ആർജി, ക്രാഞ്ച്, ജിഎസ്, ലൂബിക്, ആർഡബ്ല്യു (1979). കുട്ടികളെ പ്രസവിക്കുന്ന കേന്ദ്രം: ഒരു ബദൽ ജനന ക്രമീകരണം. ''ഒബ്സ്റ്റട്രിക്സ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജി'', 54(4), 527–532. * ലൂബിക്, RW (1979). ആരോഗ്യ പരിപാലനത്തിൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സ്വാധീനം - ശിശുജനന കേന്ദ്രം: സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉചിതമായ ഉപയോഗത്തിനുള്ള ഒരു കേസ്. ''ജേണൽ ഓഫ് മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്, 24'' (1), 6–10. * ബെന്നറ്റ്സ്, AB, & Lubic, RW (1982). സ്വതന്ത്രമായി നിൽക്കുന്ന ജനന കേന്ദ്രം. ''ദി ലാൻസെറ്റ്'', 319(8268), 378–380. * ലൂബിക്, RW (1982). നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫറി വിദ്യാഭ്യാസം - രണ്ടാമത്തെ 50 വർഷം. ''ജേണൽ ഓഫ് മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്, 27'' (5), 4–9. * ലൂബിക്, RW (1983). പ്രസവ കേന്ദ്രങ്ങൾ: കുറഞ്ഞ തുകയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രസവം. ''അമേരിക്കൻ ജേണൽ ഓഫ് നഴ്‌സിംഗ്, 83'' (7), 1053–1056. * ലൂബിക്, RW (1985). ''നഴ്സിംഗ് പരിശീലനത്തിനുള്ള റീഇംബേഴ്സ്മെന്റ്: പഠിച്ച പാഠങ്ങൾ, അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിട്ടു.'' ''നഴ്സിംഗ് & ഹെൽത്ത് കെയർ'' , 6(1), 22–25. * ലൂബിക്. RW (1986). മിഡ്‌വൈഫറി സംബന്ധിച്ച ന്യൂയോർക്ക് സംസ്ഥാന നിയമനിർമ്മാണം. ''ജേണൽ ഓഫ് മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്'', 31(3), 150–152. * Lubic, RW, & Hawes, GR (1987). ''പ്രസവിക്കൽ: തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള ഒരു പുസ്തകം.'' ന്യൂയോർക്ക്: മക്ഗ്രോ-ഹിൽ. * ലൂബിക്. RW (1988). കിടങ്ങുകളിലെ ജീവിതത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉൾക്കാഴ്ചകൾ. ''നഴ്സിംഗ് ഔട്ട്ലുക്ക്, 36'' (2), 62–65. * ലൂബിക്. RW (1989). മാറ്റത്തിന്റെ ഒരു ഏജന്റായി മിഡ്‌വൈഫ്. ''ഓസ്‌ട്രേലിയൻ കോളേജ് ഓഫ് മിഡ്‌വൈവ്‌സ് ഇൻകോർപ്പറേറ്റഡ് ജേണൽ, 2'' (2), 6–7. * ലൂബിക്, RW (1990). ഭാവിയിലേക്കുള്ള ബദൽ അല്ലെങ്കിൽ മാനദണ്ഡം? . ''സ്ത്രീകളും ജനനവും, 3'' (2), 6–14. * ലൂബിക്, RW (1997). ഡ്രൈവ്-ബൈ ഡെലിവറികൾ: നഷ്‌ടമായ അവസരം. ''പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് റിപ്പോർട്ടുകൾ, 112'' (4), 284–287. * ലൂബിക്, RW (1997). വിജയകരമായ ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ജീവിതത്തിനുള്ള തത്വങ്ങൾ. ''ജേണൽ ഓഫ് മിഡ്‌വൈഫറി & വിമൻസ് ഹെൽത്ത്'', 42(1), 53–58. * Lubic, RW, & Flynn, C. (2010). ഫാമിലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ബർത്ത് സെന്റർ - വാഷിംഗ്ടൺ ഡിസിയിലെ ഒരു നഴ്‌സ്-മിഡ്‌വൈഫ് നിയന്ത്രിക്കുന്ന കേന്ദ്രം. ''ആരോഗ്യത്തിലും വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലും ഇതര ചികിത്സകൾ'', 16(5), 58–60. == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.birthcenters.org/generations-library/founding-mothers-archives/lubic.php മദേഴ്സ് ആർക്കൈവ്സ് സ്ഥാപിക്കുന്നു] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710034845/http://www.birthcenters.org/generations-library/founding-mothers-archives/lubic.php |date=2010-07-10 }} * [http://www.disruptivewomen.net/author/rlubic/ റൂത്ത് ലൂബിക് ആർക്കൈവ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110064039/http://www.disruptivewomen.net/author/rlubic/ |date=2017-01-10 }}, ഹെൽത്ത് കെയറിലെ വിനാശകാരികളായ സ്ത്രീകൾ * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20067094 "റൂത്തിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുക": റൂത്ത് ലൂബിക്കിന്റെയും കുടുംബാരോഗ്യ ജനന കേന്ദ്രത്തിന്റെയും സാമൂഹിക പ്രവർത്തനവും.], ''നേഴ്‌സ് ഹിസ്റ്റ് റവ.'', ഫെയർമാൻ ജെ. 2010;18:118-29. * [http://oralhistoryportal.cul.columbia.edu/document.php?id=ldpd_11392343]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} റൂത്ത് വാട്സൺ ലൂബിക്കിന്റെ ഓർമ്മകൾ (2014), കൊളംബിയ സെന്റർ ഫോർ ഓറൽ ഹിസ്റ്ററി ആർക്കൈവ്സ്, ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ അപൂർവ പുസ്തകം & മാനുസ്ക്രിപ്റ്റ് ലൈബ്രറി [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1927-ൽ ജനിച്ചവർ]] 64zqdu6qadvtjw0x81zgl3o1300yjfu 0 585823 4643856 4547095 2026-07-05T18:37:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643856 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ronald E. Asher}} {{Infobox playwright|image=|caption=|birth_name=|pseudonym=|birth_date={{birth date|df=yes|1926|07|23}}|birth_place=[[Gringley-on-the-Hill]], England|death_date={{death date and age|df=yes|2022|12|26|1926|07|23}}|death_place=|occupation=Linguist, educator|nationality=British|alma_mater=|period=|genre=|awards=[[List of Sahitya Akademi fellows|Sahitya Akademi Honorary fellowship]] (2007)}} '''റൊണാൾഡ് ഈറ്റൺ ആഷർ''' (23 ജൂലൈ 1926 - 26 ഡിസംബർ 2022) ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ഭാഷാപണ്ഡിതനും [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡ ഭാഷകളിൽ]] പ്രാവീണ്യമുള്ള എഴുത്തുകാരനുമായിരുന്നു. [[റോയൽ ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി|റോയൽ ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൻ ആൻഡ് അയർലൻഡ്]] (1964)യുടെ ഫെല്ലോ, റോയൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് എഡിൻബർഗ് (1991) ന്റെ ഫെല്ലോ, [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി|സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ]] [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഫെല്ലോഷിപ്പ്|ഓണററി ഫെലോ]] എന്നിവയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == റൊണാൾഡ് ഇ. ആഷർ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ നോട്ടിംഗ്ഹാംഷെയറിലെ ഗ്രിംഗ്ലി-ഓൺ-ദി-ഹില്ലിൽ ഏണസ്റ്റിന്റെയും ഡോറിസിന്റെയും (ഹർസ്റ്റ്) ആഷറിന്റെ മകനായി 1926 ജൂലൈ 23-ന് ജനിച്ചു. നോട്ടിംഗ്ഹാംഷെയറിലെ റെറ്റ്ഫോർഡിലുള്ള കിംഗ് എഡ്വേർഡ് ആറാമൻ ഗ്രാമർ സ്കൂളിൽ പഠിക്കാൻ സ്കോളർഷിപ്പ് നേടി. ആഷർ 1950-ൽ തന്റെ ബാച്ചിലർ ഓഫ് ആർട്സ് പൂർത്തിയാക്കി, 1951-ൽ ലണ്ടനിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ നിന്ന് ഫൊണറ്റിക്സ് ഫ്രഞ്ചിൽ സർട്ടിഫിക്കേഷൻ നേടി. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഫ്രഞ്ച് സാഹിത്യത്തിൽ ഡോക്ടറൽ ഗവേഷണം നടത്തിയ അദ്ദേഹം 1955-ൽ ലണ്ടനിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ നിന്ന് [[ഡോക്ടറേറ്റ്|പിഎച്ച്.ഡി]] നേടി. <ref name="SAF">{{Cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/library/fellowship_pdf/ronald_e_asher.pdf|title=Sahitya Akademi Fellowship: Ronald E. Asher|access-date=17 March 2017|publisher=Sahitya Akademi|format=PDF}}</ref> 2022 ഡിസംബർ 26-ന് 96 ആം വയസ്സിൽ ആഷർ അന്തരിച്ചു. == പദവികൾ == ആഷറിന് പിഎച്ച്.ഡി ലഭിച്ചതിന് ശേഷം, ലണ്ടൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഓറിയന്റൽ ആൻഡ് ആഫ്രിക്കൻ സ്റ്റഡീസിൽ (SOAS), ൽ അദ്ദേഹം ചേർന്നു.ഭാഷാശാസ്ത്ര വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള ''സ്‌കൂൾ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, സിലോൺ (ശ്രീലങ്ക)'' -ക്ക് കീഴിൽ [[തമിഴ്|തമിഴ് ഭാഷയിൽ]] ഭാഷാപരമായ സൈദ്ധാന്തിക ഗവേഷണം നടത്തി. <ref name="SAF"/> ആഷർ 1965 [[എഡിൻബർഗ് സർവ്വകലാശാല|-ൽ എഡിൻബർഗ് സർവകലാശാലയിൽ]] പൊതു ഭാഷാശാസ്ത്ര വിഭാഗത്തിൽ ചേർന്നു. 1977 മുതൽ ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്‌സ് പ്രൊഫസറായ അദ്ദേഹം 1986 മുതൽ 1989 വരെ ആർട്ട്സ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ഡീൻ ആയിരുന്നു, <ref name="edngh">{{Cite web|url=http://www.lel.ed.ac.uk/aboutus/people/rea.html|title=Ronald E. Asher profile|access-date=24 March 2017|publisher=The University of Edinburgh|archive-date=2023-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112044105/http://www.lel.ed.ac.uk/aboutus/people/rea.html|url-status=dead}}</ref> 1993ൽ വൈസ് പ്രിൻസിപ്പലായി വിരമിച്ചു. 1983 മുതൽ 1990 വരെ ഇന്റർനാഷണൽ അസോസിയേഷൻ ഫോർ തമിഴ് റിസർച്ചിന്റെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.<ref name="SAF" /> ആഷർ [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഷിക്കാഗോ|ചിക്കാഗോ സർവകലാശാലയിൽ]] തമിഴ് വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായിരുന്നു (1961-62). കൂടാതെ അർബാന-ചാമ്പെയ്‌നിലെ ഇല്ലിനോയിസ് സർവകലാശാലയിൽ ഭാഷാശാസ്ത്ര വിഭാഗം (1967), മിഷിഗൺ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ മലയാളം തമിഴ് വിഭാഗം(1968), ഡോക്ടർ [[ആർ.പി. സേതു പിള്ളൈ|ആർ.പി. സേതു]] . [[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല|മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാലയിൽ]] [[ആർ.പി. സേതു പിള്ളൈ|പിള്ള]] രജതജൂബിലി എൻഡോവ്‌മെന്റ് (1968), [[മിന്നെസോട്ട സർവ്വകലാശാല|മിനസോട്ട യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] ഭാഷാശാസ്ത്ര വിഭാഗം (1969), പാരീസിലെ കൊളേജ് ഡി ഫ്രാൻസ് (1970), ടോക്കിയോയിലെ ഇന്റർനാഷണൽ ക്രിസ്ത്യൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ഭാഷാശാസ്ത്ര അന്തർദ്ദേശീയ ആശയവിനിമയ വിഭാഗം(1994-95) ), 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മലയാള സാഹിത്യവിഭാഗം [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല]], [[കോട്ടയം]], (1995-96) എന്നിയിടങ്ങളിലും വിസിറ്റിങ്ങ് പ്രൊഫസറായി പ്രവർത്തിച്ചു. <ref name="SAF"/> == സാഹിത്യ കൃതികൾ == തമിഴ് പണ്ഡിതൻ [[മു. വരദരാജൻ]] ആഷറിനെ [[സംഘസാഹിത്യം|സംഘസാഹിത്യത്തിലേക്കും]] തമിഴ് എഴുത്തുകാരായ [[സുബ്രഹ്മണ്യ ഭാരതി]], [[ഭാരതിദാസൻ]], [[അകിലൻ|അഖിലൻ]] എന്നിവരുടെ കൃതികളിലേക്കും പരിചയപ്പെടുത്തി. * 1971 - ''A Tamil Prose Reade''r'','' ആർ. രാധാകൃഷ്ണനൊപ്പം എഴുതി. * 1973 -Some Landmark in the History of Tamil Prose <ref name="SAF"/> * ''National Myths in Renaissance France: Francus, Samothes and the Druids'' (1993), * Studies on Malayalam Language and Literature (1997), * ''Malayalam'' (1998) ടി സി കുമാരി, * ''വി എം ബഷീർ: സ്വാതന്ത്ര്യസമര'' കഥകൾ (വിഎം ബഷീർ: സ്റ്റോറീസ് ഓഫ്). * ദി ഫ്രീഡം മൂവ്‌മെന്റ്, 1998), * ''ബഷീർ: മലയാളത്തിന്റെ സർഗവിസ്മയം'' (വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ നോവലുകളെയും കഥകളെയും കുറിച്ചുള്ള വിമർശനാത്മക ലേഖനങ്ങൾ, 1999), * ''Colloquial Tamil:''The Complete Course for Beginners(1992), ഇ. അണ്ണാമലൈയ്‌ക്കൊപ്പം, * ''Wind Flowers: Contemporary Malayalam Short Fiction:'' വി. അബ്ദുള്ളയ്‌ക്കൊപ്പമുള്ള ''ഫിക്ഷൻ'' (2004). <ref name="SAF" /> <ref name="edngh"/> ==== '''വിവർത്തനങ്ങൾ''' ==== * [[മലയാളം|മലയാള]] നോവലിസ്റ്റ് [[തകഴി ശിവശങ്കരപ്പിള്ള|തകഴി ശിവശങ്കരപ്പിള്ളയുടെ]] 1947-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച * ''തോട്ടിയുടെ മകൻ'' ''എന്ന'' കൃതി 1975-ൽ ആഷർ പരിഭാഷപ്പെടുത്തി. * 1980-ൽ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ''Me Grandad'ad an Elephant: Three Stories of Muslim Life in South India'', അത് മറ്റൊരു മലയാളം നോവലിസ്റ്റ് [[വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ|വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ]] മൂന്ന് കൃതികൾ ഒരുമിച്ച് വിവർത്തനം ചെയ്തു; ''[[ബാല്യകാലസഖി]]'' (Childhood Friend, 1944), ''[[ന്റുപ്പൂപ്പാക്കൊരാനേണ്ടാർന്ന്|ന്റുപ്പുപ്പാക്കൊരാനേണ്ടാന്നു]]'' (My Grandad Had an Elephant, 1951), ''[[പാത്തുമ്മായുടെ ആട്|പാത്തുമ്മയുടെ ആട്]]'' (പാത്തുമ്മയുടെ ആട്, 1959). <ref name="SAF"/> ബഷീറിന്റെയും തകഴിയുടെയും കൃതികളുടെ വിവർത്തനം അവരുടെ "അസാധാരണമായ" ശൈലിയും ഉള്ളടക്കവും കാരണം വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതാണെന്ന് ആഷർ പരാമർശിച്ചു. * 2000-ൽ അദ്ദേഹം ''Atlas of the World's Languages'' (1994) ജാപ്പനീസ് ''ഭാഷയിലേക്ക്'' ekai Minzoku Gengo Chizu എന്ന പേരിൽ വിവർത്തനം ചെയ്തു. * 1993-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച മലയാള നോവലിസ്റ്റും ചെറുകഥാകൃത്തുമായ [[കെ.പി. രാമനുണ്ണി|കെ.പി. രാമനുണ്ണിയുടെ]] ആദ്യ നോവൽ ''സൂഫി പറഞ്ഞ കഥ'' ''2002'' -ൽ ആഷർ വിവർത്തനം ചെയ്തു. <ref name="edngh"/> ==== '''എഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ''' ==== * ''[[എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ലാംഗ്വേജ് ആൻഡ് ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സ്|എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ലാംഗ്വേജ് ആൻഡ് ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്‌സ്]]'' (1994), * ക്രിസ്റ്റഫർ മോസ്‌ലിയ്‌ക്കൊപ്പം ''അറ്റ്‌ലസ് ഓഫ് ദി വേൾഡ്സ് ലാംഗ്വേജസ്'' (1994), * Concise History of the Language Sciences from the Sumerians to the Cognitivists ''ഇഎഫ്‌കെ'' കോർണർ-നൊപ്പം (1995), * and Linguisticoliterary: A Festschrift for Professor D.S. Dwivedi ''പ്രൊഫ.'' റോയ് ഹാരിസിനൊപ്പം . <ref name="SAF"/> <ref name="edngh"/> == അവാർഡുകൾ == * 1964-ൽ, [[റോയൽ ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി|റോയൽ ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടന്റെയും അയർലണ്ടിലെയും]] അംഗമായി ആഷർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. * 1983-ൽ മലയാളത്തിലെ "വിശിഷ്‌ട സേവനങ്ങൾക്ക്" [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ]] സ്വർണ്ണ മെഡൽ ആഷറിന് ലഭിച്ചു. <ref name="SAF"/> * 1991 <ref>{{Cite web|url=https://rse.org.uk/fellowship/professor-ronald-asher/|title=Professor Ronald Eaton Asher FRSE|access-date=24 March 2017|publisher=The Royal Society of Edinburgh}}</ref> ൽ റോയൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് എഡിൻബർഗിന്റെ ഫെല്ലോ ആയി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. * 2007-ൽ, [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി|സാഹിത്യ അക്കാദമി]], ഇന്ത്യയുടെ നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സ്, ആഷറിനെ [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ഫെല്ലോഷിപ്പ്|ഓണററി ഫെലോ]] ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="SAF" /> * 2018-ൽ, ആഷറിന് ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് എഡിൻബർഗ് സർവകലാശാല ഓണററി ഡോക്ടറേറ്റ് നൽകി ആദരിച്ചു. == അവലംബങ്ങൾ == * [https://www.academia.edu/4399904/Professor_R._E_Asher_The_Ambassador_of_Tamil_and_Malayalam_to_the_World https://www.academia.edu/4399904/Professor_R.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230112044102/https://www.academia.edu/4399904/Professor_R._E_Asher_The_Ambassador_of_Tamil_and_Malayalam_to_the_World |date=2023-01-12 }} [https://www.academia.edu/4399904/Professor_R._E_Asher_The_Ambassador_of_Tamil_and_Malayalam_to_the_World _ഇ_ആഷർ_തമിഴിന്റെയും_മലയാളത്തിന്റെയും_ലോകത്തിലേക്കുള്ള_അംബാസഡർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230112044102/https://www.academia.edu/4399904/Professor_R._E_Asher_The_Ambassador_of_Tamil_and_Malayalam_to_the_World |date=2023-01-12 }} {{Reflist|30em}} [[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാഷാ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:വിവർത്തകർ]] ni864yealc1gfnbqbh2pk538ihh4gi0 0 588012 4643910 3843274 2026-07-06T07:18:03Z Materialscientist 19456 ([[c:GR|GR]]) [[File:Maria E. Zakrzewska.jpg]] → [[File:Maria E. Zakrzewska crop.jpg]] same image, better quality 4643910 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = Marie Elisabeth Zakrzewska | image = File:Maria E. Zakrzewska crop.jpg | caption = Portrait of Maria E. Zakrzewska, ca. 1845-1855. | birth_date = {{birth date|1829|09|06|df=y}} | death_date = {{death date and age|1902|05|12|1829|09|06|df=y}} | alma_mater = [[Case Western Reserve University School of Medicine|Western Reserve]] | occupation = Physician }} '''മേരി എലിസബത്ത് സക്രസെവ്‌സ്ക''' (6 സെപ്റ്റംബർ 1829 - 12 മെയ് 1902) ഒരു പോളിഷ്-അമേരിക്കൻ [[ഭിഷ്വഗരൻ|ഫിസിഷ്യൻ]] ആയിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ്:'''Marie Elisabeth Zakrzewska''', അവർ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ]] ഒരു പയനിയറിംഗ് വനിതാ ഡോക്ടർ എന്ന നിലയിൽ നല്ല് പേരെടുത്തു. <ref name="AMB">{{Cite AMB1920|wstitle=Zakrzewska, Marie Elisabeth}}</ref> ബെർലിൻ സ്വദേശിയായതിനാൽ, മിഡ്‌വൈഫായി ജോലി ചെയ്തിരുന്ന അമ്മയെ സഹായിച്ചതിന് ശേഷം അവൾ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ വലിയ താൽപ്പര്യം കണ്ടെത്തി. [[സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കുമുള്ള ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് ഹോസ്പിറ്റൽ|ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് ഹോസ്പിറ്റൽ ഫോർ വിമൻ ആൻഡ് ചിൽഡ്രൻ]] സ്ഥാപിച്ചതിലൂടെ പ്രശസ്തയായ അവർ, മെഡിക്കൽ മേഖലയിൽ താൽപ്പര്യമുള്ള നിരവധി സ്ത്രീകൾക്ക് വാതിലുകൾ തുറക്കുകയും അവർക്ക് പഠന അവസരങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് ഹോസ്പിറ്റലിനുള്ളിൽ, അവർ അമേരിക്കയിൽ നഴ്സുമാർക്കായി ആദ്യത്തെ പൊതു പരിശീലന സ്കൂൾ സ്ഥാപിച്ചു. <ref name="jphs.org">[http://www.jphs.org/people/2005/4/14/marie-zakrzewska-medical-pioneer.html Jamaica Plain Historical Society - 'People' Editor - - Marie Zakrzewska, Medical&nbsp;Pioneer] at www.jphs.org</ref> അവളുടെ പരിശ്രമവും സ്ഥിരോത്സാഹവും വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലെ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയം കുറച്ചുകൂടി ഭയാനകമാക്കി. അമേരിക്കയിലെ കുട്ടികൾക്കായി ആദ്യത്തെ മണൽത്തോട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും അവർ തുടക്കമിട്ടു. == ജീവിതരേഖ == പോളണ്ടിന്റെ അവസാന വിഭജന സമയത്ത്, ലുഡ്‌വിഗ് മാർട്ടിൻ സക്രെസെവ്‌സ്‌കിയും ഭാര്യ കരോലിൻ ഫ്രെഡറിക്ക് വിൽഹെൽമിന അർബനും തന്റെ ഭൂരിഭാഗം ഭൂമിയും റഷ്യയ്ക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ജർമ്മനിയിലെ ബെർലിനിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തു. <ref name=":0">Ligouri, M.. "Marie Elizabeth Zakrzewska: Physician". Polish American Studies 9.1/2 (1952): 1–10. Web.</ref> ജർമ്മനിയിൽ അവരുടെ പുതിയ ജീവിതത്തിലേക്ക് സ്ഥിരതാമസമാക്കിയ ശേഷം, മേരി എലിസബത്ത് 1829 സെപ്റ്റംബർ 6 ന് ജനിച്ചു. ആറ് മക്കളിൽ മൂത്തവളായിരുന്നു അവൾ ''.'' മേരി സക്രസെവ്‌സ്ക മിടുക്കിയായ കുട്ടിയായിരുന്നു, ഗ്രേഡ് സ്കൂളിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവച്ചു. അവളെ ഒരു അസാധാരണ വിദ്യാർത്ഥിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ അവൾ ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. സ്കൂളിലെ അവളുടെ മികച്ച വിജയങ്ങൾക്ക് അവളുടെ അധ്യാപകർ അവളെ അഭിനന്ദിക്കും. എന്നിരുന്നാലും, അടിസ്ഥാന വൈദഗ്ധ്യം നേടിയ വർഷങ്ങളിൽ അവളെ സ്കൂളിൽ തുടരാൻ അനുവദിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവളുടെ പിതാവ് പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നില്ല. <ref name=":1">Pula, James S. ""A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children." The Polish Review 57.3 (2012): 67-82. JSTOR. Web. 22 Feb. 2016.</ref> പതിമൂന്നാം വയസ്സിൽ മേരി സ്കൂൾ വിട്ടു. <ref name=":0" /> [[പ്രമാണം:Maria_Zakrzewska.jpg|ലഘുചിത്രം|മരിയ ഇ സക്രെസെവ്സ്കയുടെ പെയിന്റിംഗ്]] ബെർലിനിലേക്ക് താമസം മാറിയതിന് ശേഷം, ലുഡ്വിഗ് സക്രസെവ്സ്കി ആദ്യം ഒരു സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥനായും പിന്നീട് ഒരു സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനായും പ്രവർത്തിച്ചു. ഗവൺമെന്റിൽ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവൻ സൈന്യത്തിൽ തിരിച്ചു ചേർന്നു. ഇത് കുടുംബത്തെ ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടു. <ref name=":02">Ligouri, M.. "Marie Elizabeth Zakrzewska: Physician". Polish American Studies 9.1/2 (1952): 1–10. Web.</ref> പ്രതിസന്ധിയുടെ വർഷങ്ങളിൽ, മേരിയുടെ അമ്മ ബെർലിനിലെ മിഡ്‌വൈഫുകളുടെ സർക്കാർ സ്കൂളിൽ ചേർന്നു. അമ്മയുടെ പ്രാക്ടീസ് വിജയിച്ചപ്പോൾ, അമ്മ അവളുടെ രോഗികളെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുമ്പോൾ മേരി അവളെ അനുഗമിച്ചു. മേരിപുതിയ പാഠങ്ങൾ പഠിക്കുകയും ഈ അനുഭവങ്ങളുടെ റെക്കോർഡ് തന്റെ ഡയറിയിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. കയ്യിൽ കിട്ടുന്ന ഏത് ഔഷധ പുസ്തകവു അവൾ ആർത്തിയോടെ വായിച്ചു. നഴ്‌സിംഗ് മേഖലയിൽ മേരി കൂടുതൽ താൽപ്പര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ഒടുവിൽ ഒരു മിഡ്‌വൈഫ് ആകാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name=":02" /> ബെർലിനിലെ ഗവൺമെന്റ് മിഡ്‌വൈഫറി സ്‌കൂളായ [[ചാരിറ്റി|റോയൽ ചാരിറ്റേ ഹോസ്പിറ്റലിലേക്ക്]] പ്രവേശനത്തിനായി മേരി അപേക്ഷിച്ചു. <ref name=":12">Pula, James S. ""A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children." The Polish Review 57.3 (2012): 67-82. JSTOR. Web. 22 Feb. 2016.</ref> അവൾ പത്തൊൻപതാം വയസ്സിലും വീണ്ടും ഇരുപതിലും അപേക്ഷിക്കുകയും, ആവർത്തിച്ച് നിരസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അവളുടെ സ്ഥിരോത്സാഹം സ്‌കൂളിലെ പ്രൊഫസറായ ഡോ. ജോസഫ് ഷ്മിറ്റിൽ മതിപ്പുളവാക്കി. അമ്മയ്‌ക്കൊപ്പം അവളുടെ ജോലികൾ വീക്ഷിച്ചതിനാൽ മേരിയിലും അയാൾ ആകർഷിച്ചു. നിരവധി അപേക്ഷകൾക്ക് ശേഷം, ഡോ. ഷ്മിത്ത് ഒരു സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചപ്പോൾ സക്രെസെവ്സ്ക മിഡ്‌വൈഫറി സ്കൂളിൽ പ്രവേശിച്ചു. സ്കൂളിൽ ചേരുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ സ്ത്രീയായിരുന്നു അവൾ. <ref name=":2">Walsh, Mary Roth. "Feminine Showplace." ''"Doctors Wanted: No Women Need Apply": Sexual Barriers in the Medical Profession, 1835-1975''. New Haven: Yale UP, 1977. 76-105. Print.</ref> അവളുടെ വഴിയിൽ വന്ന തടസ്സങ്ങൾ കണക്കിലെടുക്കാതെ, അവൾ സഹപാഠികളെ മറികടന്ന് 1851 <ref name=":12" /> ൽ പ്രോഗ്രാമിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. ഡോ. ഷ്മിത്തിനു മേരിയുടെ വിജയത്തിൽ മതിപ്പ് തോന്നി, കോളേജിൽ പ്രൊഫസറായി റാങ്കോടെ അവളെ ചീഫ് മിഡ്‌വൈഫായി നിയമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. <ref name=":12" /> ഒരു സ്ത്രീയും ഈ സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു, ഈ നിയമനത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ചർച്ചകൾ ഉയർന്നു. പുരുഷന്മാർ അവളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ളതിനാൽ അവൾ പ്രണയത്തിലാകുമെന്നും അങ്ങനെ അവളുടെ കരിയർ അവസാനിപ്പിക്കുമെന്നും പലരും വിശ്വസിച്ചു. <ref name=":12" /> വെല്ലുവിളികൾക്കിടയിലും, ഇരുപത്തിരണ്ടാം വയസ്സിൽ മേരിയെ ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് നിയമിച്ചു. <ref name=":12" /> പുരുഷന്മാരടക്കം ഇരുന്നൂറിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അവൾ ഉത്തരവാദിയായിരുന്നു. <ref name=":2" /> സക്രസെവ്‌സ്കയുടെ ഉപദേഷ്ടാവ് ഷ്മിത്ത് അവൾ ആ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്ത് ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം മരിച്ചു. ചീഫ് മിഡ്‌വൈഫെന്ന നിലയിൽ ഡോ. ഷ്മിത്ത് അവളുടെ റോളിനെ പിന്തുണയ്‌ക്കാനില്ലാതായത് പ്രതിഷേധങ്ങൾ വളർത്താനും ആറുമാസത്തിനു ശേഷം തൽസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് അവളെ നേരത്തെ പിരിച്ചുവിടുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. <ref name=":12" /> == അമേരിക്കയിൽ == ബെർലിനിലെ റോയൽ ചാരിറ്റേ ഹോസ്പിറ്റലിലെ ചീഫ് മിഡ്‌വൈഫിന്റെ റോളിൽ നിന്ന് രാജിവെച്ച് അവിടെ മെഡിസിൻ പഠിച്ചതിന് ശേഷം, മ്മേരി തന്റെ സഹോദരി അന്ന സക്രസെവ്‌സ്കയോടൊപ്പം അമേരിക്കയിൽ ഒരു പുതിയ ജീവിതം ആരംഭിക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref name="jphs.org3">[http://www.jphs.org/people/2005/4/14/marie-zakrzewska-medical-pioneer.html Jamaica Plain Historical Society - 'People' Editor - - Marie Zakrzewska, Medical&nbsp;Pioneer] at www.jphs.org</ref> <ref name=":14">Pula, James S. ""A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children." The Polish Review 57.3 (2012): 67-82. JSTOR. Web. 22 Feb. 2016.</ref> അമേരിക്കയിൽ ഒരു സ്ത്രീയെന്ന നിലയിൽ മെഡിസിൻ പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യാനുള്ള വിശാലമായ അവസരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ മേരി ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു ഫിസിഷ്യനായ ഒരു കുടുംബ സുഹൃത്തുമായി ബന്ധം പുലർത്തിയ ശേഷം1853-ൽ മേരിയും സഹോദരിയും ന്യൂയോർക്കിലെത്തി., യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ വനിതാ ഫിസിഷ്യന്മാർക്ക് കാര്യമായ ദോഷങ്ങളുണ്ടെന്ന് അവൾ മനസ്സിലാക്കി. <ref name=":23">Walsh, Mary Roth. "Feminine Showplace." ''"Doctors Wanted: No Women Need Apply": Sexual Barriers in the Medical Profession, 1835-1975''. New Haven: Yale UP, 1977. 76-105. Print.</ref> ഒരു പുരുഷ ഭിഷഗ്വരനെ സഹായിക്കുന്ന ജോലി കണ്ടെത്തുക, സ്വന്തം പ്രാക്ടീസ് സ്ഥാപിക്കുക എന്നത് മേരിക്ക് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു.സക്രസേവ്സ്ക സഹോദരിമാരുടെ ഫണ്ട് കുറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു, അതിജീവിക്കാൻ, അവർ കമ്പിളി ഉത്പന്നങ്ങൾ എംബ്രോയ്ഡറി ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അവർ ഈ സാമഗ്രികൾ ചന്തയിൽ വിറ്റ് പ്രതിദിനം ഒരു ഡോളർ വരെ സമ്പാദിച്ചു. അവളുടെ ബിസിനസ്സ് അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചെങ്കിലും, മേരിക്ക് വൈദ്യശാസ്ത്രം പരിശീലിക്കുന്ന ഒരു ജീവിതം ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ന്യൂയോർക്കിലെത്തി ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം, കുടിയേറ്റക്കാരെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിന് പേരുകേട്ട ഹോം ഫോർ ദ ഫ്രണ്ട്‌ലെസ് അവർ സന്ദർശിച്ചു. <ref name=":13">Pula, James S. ""A Passion for Humanity:" Founding the New England Hospital for Women and Children." The Polish Review 57.3 (2012): 67-82. JSTOR. Web. 22 Feb. 2016.</ref> <ref name=":22">Walsh, Mary Roth. "Feminine Showplace." ''"Doctors Wanted: No Women Need Apply": Sexual Barriers in the Medical Profession, 1835-1975''. New Haven: Yale UP, 1977. 76-105. Print.</ref> ഇവിടെ വച്ചാണ് അവർ പുരുഷന്മാർക്ക് മാത്രമായി സ്ഥാപിതമായ ഒരു കോളേജിൽ നിന്ന് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടിയ അമേരിക്കയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതയായ ഡോ. [[എലിസബത്ത് ബ്ലാക്‌വെൽ|എലിസബത്ത് ബ്ലാക്ക്‌വെല്ലിനെ]] പരിചയപ്പെടുന്നത്. <ref name=":13" /> വൈദ്യശാസ്ത്രത്തോടുള്ള അതേ അഭിനിവേശം പങ്കിടുന്ന ഒരു സഹസ്‌ത്രീയെ കണ്ടുമുട്ടിയതിൽ മേരി ആവേശഭരിതയായി. അവളുടെ മീറ്റിംഗിനെത്തുടർന്ന്, ബ്ലാക്ക്‌വെല്ലിന്റെ ഡിസ്പെൻസറിയിലെ സ്റ്റാഫിൽ ചേരാൻ മേരിയെ ക്ഷണിച്ചു. <ref name=":13" /> == റഫറൻസുകൾ == b5nx48r0xyexhqjkudnqbu63xauuptq 0 589732 4643855 4301734 2026-07-05T18:36:22Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643855 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox rugby biography | name = Ron Elvidge | honorific_suffix = | image = | caption = | nickname = | birth_name = Ronald Rutherford Elvidge | birth_date = {{Birth date|1923|03|02|df=yes}} | birth_place = [[Timaru]], New Zealand | death_date = {{Death date and age|2019|03|30|1923|03|02|df=yes}} | death_place = [[Auckland]], New Zealand | ru_position = [[Rugby union positions#Centre|Second five-eighth, centre]] | height = {{convert|1.80|m|ftin|0|abbr=on}} | weight = {{convert|83|kg|lb|abbr=on}} | allblackid = 258 | allblackno = 454 | repteam1 = {{nrut|New Zealand}} | repyears1 = 1946–50 | repcaps1 = 9 | reppoints1 = 12 | ru_province1 = [[Otago Rugby Football Union|Otago]] | ru_provinceyears1 = 1942–50 | ru_provinceapps1 = 30 | ru_provincepoints1 = | occupation = [[Gynaecology|Gynaecologist]] | family = | spouse = | children = | relatives = | school = [[John McGlashan College]] | university = [[University of Otago]]}} ഒരു ന്യൂസിലൻഡ് റഗ്ബി യൂണിയൻ കളിക്കാരനായിരുന്നു '''റൊണാൾഡ് റഥർഫോർഡ് എൽവിഡ്ജ്''' (2 മാർച്ച് 1923 - 30 മാർച്ച് 2019) . രണ്ടാമത്തെ അഞ്ച്-എട്ടാമത്തെയും കേന്ദ്രവുമായ, എൽവിഡ്ജ് ഒരു പ്രവിശ്യാ തലത്തിൽ ഒട്ടാഗോയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു, കൂടാതെ 1946 മുതൽ 1950 വരെ ന്യൂസിലൻഡ് ദേശീയ ടീമായ ഓൾ ബ്ലാക്ക്‌സിൽ അംഗമായിരുന്നു. ഓൾ ബ്ലാക്ക്‌സിനായി 19 മത്സരങ്ങൾ അദ്ദേഹം കളിച്ചു, അതിൽ ഏഴ് മത്സരങ്ങൾ ക്യാപ്റ്റൻ, ഒമ്പത് അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ.<ref>{{cite web| url = http://stats.allblacks.com/asp/Profile.asp?ABID=258 |title = Ron Elvidge | last = Knight | first = Lindsay | publisher = New Zealand Rugby Union | accessdate = 25 May 2015}}</ref> പ്രസവചികിത്സകനായും [[ഗൈനക്കോളജി]]സ്റ്റായും ജോലി ചെയ്തു. 2016-ൽ വാലി ആർഗസിന്റെ മരണശേഷം, എൽവിഡ്ജ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയ ഓൾ ബ്ലാക്ക് ആയി.<ref>{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11838675|title=Ron Elvidge: Career ended with series-clinching try|last=Alderson|publisher=[[New Zealand Herald]]|first=Andrew|date=15 April 2017|accessdate=20 August 2017|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402015117/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11838675|url-status=dead}}</ref> എൽവിഡ്ജ് 2019 മാർച്ച് 30-ന് 96-ആം വയസ്സിൽ ഓക്ക്‌ലൻഡിൽ വച്ച് അന്തരിച്ചു.<ref>{{Cite news |url=https://www.odt.co.nz/sport/rugby/all-blacks/abs-otago-rugby-great-ron-elvidge-dies |title=ABs, Otago rugby great Ron Elvidge dies |last=Hepburn |first=Steve |date=1 April 2019 |website=Otago Daily Times |access-date=1 April 2019}}</ref> 1946 മുതൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ, ജോൺ മക്ഗ്ലാഷൻ കോളേജ്, എൽവിഡ്ജ് കപ്പിനായുള്ള അവരുടെ വാർഷിക ഇന്റർ-ഹൗസ് മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite news |url=https://hail.to/john-mcglashan-college/publication/Gcm9qNN/article/42aXPHJ |title=Ronald Rutherford Elvidge (1923 - 2019) - roll number 629. |last=Mawdsley |first=Kirstyn |date=2 April 2019 |website=hail.to |access-date=8 August 2019 |archive-date=2023-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127103928/https://hail.to/john-mcglashan-college/publication/Gcm9qNN/article/42aXPHJ |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} {{s-start}} {{s-ach|rec}} {{s-bef|before=[[Wally Argus]]}} {{s-ttl|title=[[New Zealand national rugby union team|Oldest living All Black]]|years=21 October 2016 – 30 March 2019}} {{s-aft|after=[[Roy Roper]]}} {{s-end}} {{Portal|Sports}} [[വർഗ്ഗം:1923-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2019-ൽ മരിച്ചവർ]] 7d09ndfnyetehqetd2pzyl48i05uabc 0 593752 4643852 4567214 2026-07-05T18:10:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643852 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Redis}} {{Infobox software | name = റെഡിസ് | logo alt = | logo caption = | screenshot = <!-- Image filename only --> | screenshot size = | screenshot alt = | caption = | author = Salvatore Sanfilippo<ref name="creator1">{{cite web |url=http://www.eu-startups.com/2011/01/an-interview-with-salvatore-sanfilippo-creator-of-redis-working-out-of-sicily/ |title=An interview with Salvatore Sanfilippo, creator of Redis, working out of Sicily |date=January 4, 2011 |last=Bernardi |first=Stefano |website=EU-Startups |publisher=Menlo Media}}</ref><ref name="creator2">{{cite web |url=https://redis.com/blog/salvatore-sanfilippo-welcome-to-redis-labs |title=Salvatore Sanfilippo: Welcome to Redis Labs |date=July 15, 2015 |last=Haber |first=Itamar |website=Redis Labs}}</ref> | developer = Redis<ref name="creator1" /><ref name="creator2" /> | released = {{Start date and age|2009|05|10}} | latest release version = {{wikidata|property|edit|reference|P348}} | latest release date = | latest preview version = | latest preview date = | programming language = [[C (programming language)|C]] | operating system = [[Unix-like]]<ref>{{cite web |title=Introduction to Redis |url=https://redis.io/topics/introduction |quote=Redis is written in ANSI C and works in most POSIX systems like Linux, *BSD, OS X without external dependencies.}}</ref> | language = [[English language|English]] | genre = [[Data store|Data structure store]], [[key-value database]] | license = [[BSD licenses|BSD]] 3-clause<ref name=github20190227>{{cite web |url=https://github.com/antirez/redis/blob/unstable/COPYING |title=Copying |website=GitHub|date=4 March 2022 }}</ref> }} '''റെഡിസ്'''(/ˈrɛdɪs/;<ref name="RedisFAQ">{{cite web |url=https://redis.io/topics/faq |title=FAQ: Redis |website=Redis.io}}</ref><ref>{{cite web |url=https://groups.google.com/d/msg/redis-db/MtwjZC5gCeE/f-5T-OIcCW8J |title=Google Groups |website=groups.google.com}}</ref> റിമോട്ട് ഡിക്ഷണറി സെർവർ)<ref name="RedisFAQ" />എന്നത് ഒരു ഇൻ-മെമ്മറി ഡാറ്റാ സ്ട്രക്ചർ സ്റ്റോറാണ്, ഇതിനെ ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടഡ്, ഇൻ-മെമ്മറി കീ-വാല്യൂ ഡാറ്റാബേസ്, കാഷെ, മെസേജ് ബ്രോക്കർ, ഓപ്ഷണൽ ഡ്യൂറബിലിറ്റി എന്നീ നിലകളിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. സ്ട്രിംഗുകൾ, ലിസ്റ്റ്സ്, മാപ്പ്സ്, സെറ്റ്സ്, സോർട്ടഡ് സെറ്റുകൾ, ഹൈപ്പർലോഗ്ലോഗ്സ്(HyperLogLogs), ബിറ്റ്മാപ്പ്സ്, സ്ട്രീമ്സ്, സ്പേഷ്യൽ ഇൻഡൈസ്സ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യസ്ത തരം അബ്സ്ട്രാക്ട് ഡാറ്റാ ഘടനകളെ റെഡിസ് പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. 2009 മുതൽ സാൽവത്തോർ സാൻഫിലിപ്പോയാണ് പദ്ധതി വികസിപ്പിക്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്തത്.<ref>{{Cite web|date=2016-06-20|title=A conversation with Salvatore Sanfilippo, creator of the open-source database Redis|url=https://venturebeat.com/2016/06/19/redis-creator/|access-date=2021-06-29|website=VentureBeat|language=en-US|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629140904/https://venturebeat.com/2016/06/19/redis-creator/|url-status=dead}}</ref> 2015 മുതൽ 2020 വരെ, റെഡിസ് ലാബ്സ് സ്പോൺസർ ചെയ്ത ഒരു പ്രോജക്റ്റ് കോർ ടീമിനെ അദ്ദേഹം നയിച്ചു.<ref name="network-world-201507">{{cite web |url=http://www.networkworld.com/article/2947895/opensource-subnet/redis-labs-hires-the-creator-of-redis-salvatore-sanfilippo.html |title=Redis Labs hires the creator of Redis, Salvatore Sanfilippo |last=Kepes |first=Ben |date=July 15, 2015 |website=Network World |access-date=August 30, 2015 |archive-date=2018-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815200820/https://www.networkworld.com/article/2947895/opensource-subnet/redis-labs-hires-the-creator-of-redis-salvatore-sanfilippo.html |url-status=dead }}</ref>സാൽവത്തോർ സാൻഫിലിപ്പോ 2020-ൽ റെഡിസിന്റെ മെയിന്റനർ ആയി മാത്രം തുടരുകയും, അതിനെ വിട്ടുപോരുകയും ചെയ്തു. ബിഎസ്ഡി 3-ക്ലോസ് ലൈസൻസിന് കീഴിൽ പുറത്തിറക്കിയ [[open-source software|ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറാണിത്.]]<ref name=github20190227 />2021-ൽ, യഥാർത്ഥ രചയിതാവും പ്രധാന മെയിന്റനറും പോയി അധികം താമസിയാതെ, റെഡിസ് ലാബ് എന്ന പേരിൽ നിന്ന് ലാബ്സ് ഒഴിവാക്കി, ഇപ്പോൾ അത് "റെഡിസ്" എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2021-08-11|title=Database startup Redis Labs rebrands as ... just Redis|url=https://siliconangle.com/2021/08/11/redis-labs-rebrands-redis/|access-date=2021-08-11|website=SiliconANGLE|language=en-US}}</ref> ==ചരിത്രം== [[File:Salvatore Sanfilippo.png|right|thumb|റെഡിസിന്റെ യഥാർത്ഥ ഡെവലപ്പർ സാൽവത്തോർ സാൻഫിലിപ്പോ (2015-ൽ എടുത്ത ഫോട്ടോ)]] റെഡിസ് എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥം റിമോട്ട് ഡിക്ഷണറി സെർവർ എന്നാണ്.<ref name="RedisFAQ" />റെഡിസിന്റെ യഥാർത്ഥ ഡെവലപ്പറായ ആന്റിറെസ് എന്ന് വിളിപ്പേരുള്ള സാൽവത്തോർ സാൻഫിലിപ്പോ തന്റെ ഇറ്റാലിയൻ സ്റ്റാർട്ടപ്പിന്റെ സ്കേലബിളിറ്റി മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴാണ് റെഡിസ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചത്, ഒരു തത്സമയ വെബ് ലോഗ് അനലൈസർ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. പരമ്പരാഗത ഡാറ്റാബേസ് സിസ്റ്റങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ചില തരത്തിലുള്ള വർക്ക്ലോഡുകൾ അളക്കുന്നതിൽ നിന്ന് കാര്യമായ പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിട്ടതിന് ശേഷം, ടിസിഎൽ(Tcl)-ലെ റെഡിസിന്റെ പ്രോട്ടോടൈപ്പ് പ്രൂഫ് ഓഫ് കൺസെപ്റ്റ് വെർഷൻ ചെയ്യാൻ സാൻഫിലിപ്പോ 2009-ൽ ശ്രമം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite web |title=Tcl prototype of Redis |date=April 28, 2017 |website=GitHub Gist |last=Sanfilippo |first=Salvatore |url=https://gist.github.com/antirez/6ca04dd191bdb82aad9fb241013e88a8 |access-date=October 8, 2018}}</ref>പിന്നീട് സാൻഫിലിപ്പോ ആ പ്രോട്ടോടൈപ്പ് സി ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ആദ്യത്തെ ഡാറ്റാ ടൈപ്പ് ലിസ്റ്റ് നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ഏതാനും ആഴ്‌ചകൾ പ്രോജക്റ്റ് ഉപയോഗിച്ചതിന് ശേഷം, ഹാക്കർ ന്യൂസിൽ ഈ പ്രോജക്റ്റിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് സാൻഫിലിപ്പോ അത് ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. പ്രോജക്റ്റിന് ട്രാക്ഷൻ ലഭിക്കാൻ തുടങ്ങി, പ്രത്യേകിച്ച് റൂബി കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ, [[GitHub|ഗിറ്റ്ഹബ്ബ്]], [[Instagram|ഇൻസ്റ്റഗ്രാം]] എന്നിവ ആദ്യം സ്വീകരിച്ച കമ്പനികളിൽ ഒന്നാണ്.<ref>{{cite web |title=Introducing Resque |date=November 3, 2009 |website=Blog |last=Wanstrath |first=Chris |url=https://blog.github.com/2009-11-03-introducing-resque/ |access-date=October 8, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://instagram-engineering.com/storing-hundreds-of-millions-of-simple-key-value-pairs-in-redis-1091ae80f74c |title=Storing hundreds of millions of simple key-value pairs in Redis |date=October 31, 2011 |last=Krieger |first=Mike |website=Instagram Engineering Blog |access-date=October 8, 2018 |archive-date=2024-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126214628/https://instagram-engineering.com/storing-hundreds-of-millions-of-simple-key-value-pairs-in-redis-1091ae80f74c |url-status=dead }}</ref> 2010 മാർച്ചിൽ [[വിഎംവെയർ]] സാൻഫിലിപ്പോയെ നിയമിച്ചു.<ref>{{cite web |title=VMware Hires Redis Key Developer – But Why? |date=March 17, 2010 |website=Blog |last=Shapira |first=Gwen |url=https://prodlife.wordpress.com/2010/03/17/vmware-hires-redis-key-developer-but-why/ |access-date=September 25, 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=VMware: the new Redis home |website=Blog |date=March 15, 2010 |last=Sanfilippo |first=Salvatore |url=http://antirez.com/post/vmware-the-new-redis-home.html |access-date=September 25, 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://blogs.vmware.com/console/2010/03/vmware-hires-key-developer-for-redis.html |title=VMware: The Console: VMware hires key developer for Redis |website=VMware Blog |date=March 15, 2010 |last=Collison |first=Derek |archive-url=https://web.archive.org/web/20100322191425/http://blogs.vmware.com/console/2010/03/vmware-hires-key-developer-for-redis.html |archive-date=March 22, 2010 |access-date=September 25, 2016 |url-status=dead }}</ref> 2013 മെയ് മാസത്തിൽ, റെഡിസിനെ പിവോട്ടൽ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ (വിഎംവെയർ സ്പിൻ-ഓഫ്) സ്പോൺസർ ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=https://redis.io/topics/sponsors |title=Redis Sponsors |last=Sanfilippo |first=Salvatore |website=Redis.io |publisher=Redis Labs |access-date=April 11, 2019 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314204158/https://redis.io/topics/sponsors/ |url-status=dead }}</ref> 2015 ജൂണിൽ, അതിന്റെ ഡെവലപ്മെന്റ് റെഡിസ് ലാബ്സ് സ്പോൺസർ ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://antirez.com/news/91 |title=Thanks Pivotal, Hello Redis Labs |date=July 15, 2015 |last=Sanfilippo |first=Salvatore |website=<antirez> |access-date=2019-04-03}}</ref> 2018 ഒക്ടോബറിൽ, റെഡിസ് 5.0 പുറത്തിറങ്ങി, റെഡിസ് സ്ട്രീം അവതരിപ്പിക്കുന്നു - ഒരു സിംഗിൾ കീയിൽ ഓട്ടോമാറ്റിക്കും സമയാധിഷ്ഠിതവുമായ ക്രമം ഉപയോഗിച്ച് ഒന്നിലധികം ഫീൽഡുകളും സ്ട്രിംഗ് മൂല്യങ്ങളും സംഭരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ഡാറ്റാ സ്ട്രക്ചർ രൂപപ്പെടുത്തി.<ref name="redis.com">{{Cite web|url=https://redis.com/blog/redis-5-0-is-here/|title = Redis 5.0 is here!|date = 22 October 2018}}</ref> 2020 ജൂണിൽ, സാൽവത്തോർ സാൻഫിലിപ്പോ റെഡിസ് മെയിന്റനർ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് രാജിവച്ചു.<ref>https://www.theregister.com/2020/06/30/redis_creator_antirez_quits/ source</ref><ref>{{Cite web|title=The end of the Redis adventure -|url=http://antirez.com/news/133|access-date=2020-11-10|website=antirez.com}}</ref> ==അവലംബം== sxdyh96uw7v4bq9jc5zxmwvgygbkb2m 0 615438 4643930 4642880 2026-07-06T08:25:55Z Sooraj Dev 123 219916 ചിത്രം 4643930 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=2024 മാർച്ച്}} കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അന്ന് നിലനിന്നിരുന്ന അനാചാരങ്ങൾക്കും അസമത്വങ്ങൾക്കുമെതിരായി പോരാടി കേരള സമൂഹത്തിൽ പരക്കെ ത്തന്നെ പ്രശസ്തി നേടിയ മഹത് വ്യക്തിയാണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ചിറക്കൽ കോവിലകത്തെ കുഞ്ഞിക്കുട്ടി തമ്പുരാട്ടി. കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ മക്കൾക്ക് അവർ നൽകിയ വിദ്യാഭ്യാസ സഹായങ്ങൾ വളരെ വലുതാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ഗവ. ബോയ്സ് സ്കൂളിൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ അവർ പിൽക്കാലത്ത് കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ഏറെ പ്രാധാന്യം നൽകി. 851ysfgq197tamq6fxf52bpc5qflu8v 0 618355 4643989 4101386 2026-07-06T09:41:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643989 wikitext text/x-wiki {{PU|Sathyanarayana Beleri}} കേരളത്തിലെ [[കാസർഗോഡ്]] ജില്ലയിലെ ബെല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ബെലേരി സ്വദേശിയായ ഒരു കർഷകനും നെല്ല് സംരക്ഷകനുമാണ് '''സത്യനാരായണ ബലേരി'''.<ref name="Padanna">{{Cite web|url=https://coapad.kau.in/news/16921|title=Plant Genome Saviour Award|access-date=28 January 2024|website=coapad.kau.in|publisher=College of Agriculture, Padannakkad|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129005758/https://coapad.kau.in/news/16921|url-status=dead}}</ref><ref name="Deccan">{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/saving-heirloom-paddy-varieties-923589.html|title=Saving heirloom paddy varieties|access-date=29 January 2024|last=Ullasa M Y|website=www.deccanherald.com|publisher=Deccan Herald}}</ref> പത്താം ക്ലാസ്സിൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി കൃഷിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ സ്വയം വികസിപ്പിച്ച നൂതന രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് 650 ലധികം നെല്ലിനങ്ങളുടെ ജീൻ പൂൾ പരിപാലിക്കുന്നു. ഭാരത സർക്കാരിന്റെ കാർഷിക, കർഷകക്ഷേമ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള നിയമപരമായ സ്ഥാപനമായ സസ്യ ഇനങ്ങളുടെയും കർഷകരുടെയും അവകാശ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റി, സസ്യ കാർഷിക ജൈവവൈവിധ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് സത്യനാരായണ ബേലേരിയെ 2018-19 വർഷത്തെ പ്ലാന്റ് ജീനോം സേവ്യർ കർഷക അവാർഡ് നൽകി ആദരിച്ചു. 2024 ൽ, കാർഷികമേഖലയ്ക്ക് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് ഇന്ത്യയുടെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതികളിൽ ഒന്നായ പത്മശ്രീ നൽകിക്കൊണ്ട് ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് സത്യനാരായണ ബലേരിയെ ആദരിച്ചു. == ജീവിതരേഖ == കുഞ്ഞിരാമൻ മണിയാണിയുടെയും ജാനകിയുടെയും മകനായി കേരളത്തിലെ [[കാസർഗോഡ്]] ജില്ലയിലെ ബെല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ബെലേരിയിൽ ജനനം.<ref name=":0" /> സത്യനാരായണയ്ക്കും ഭാര്യ ജയശ്രീയ്ക്കും നവ്യശ്രീ, ഗ്രീഷ്മ, അഭിനവ് എന്നീ മൂന്ന് മക്കൾ ഉണ്ട്.<ref name=":0" /> == സംരക്ഷിക്കുന്ന നെല്ല് ഇനങ്ങൾ == കർഷകനും ഗാന്ധിയനുമായ ചെർക്കാടി രാമചന്ദ്ര രായ നൽകിയ നെൽവിത്തുകൾ ഉപയോഗിച്ച് തന്റെ 30 സെന്റ് ഭൂമിയിൽ വിത്ത് പാകി നെല്ലിനങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചു തുടങ്ങിയ സത്യനാരായണ ഇപ്പോൾ 650 ലധികം ഇനങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/kerala/satyanarayana-beleri-the-preserver-of-rare-varieties-of-rice-has-been-awarded-padma-shri-2024-181200|title=Satyanarayana Beleri: അപൂർവ്വയിനം നെൽവിത്തുകളുടെ സംരക്ഷണം! പത്മശ്രീ തിളക്കത്തിൽ സത്യനാരായണ ബലേരി|access-date=2024-05-17|date=2024-01-26|language=ml}}</ref> നെൽവിത്തുകൾ കൂടാതെ അങ്കണം, ജാതിക്ക, കുരുമുളക് എന്നിവയുടെയും പരമ്പരാഗത വിത്തുകൾ ആദ്ദഹം സംരക്ഷിച്ചു വരുന്നു.<ref name=":1" /> ഏടിക്കൂണി, വെള്ളത്തൊവൻ, ചിട്ടെനി, അക്രികായ, നരിക്കേല, സുഗ്ഗി കായമെ, വെള്ളത്തൂവൻ, ഗന്ധശാല, ജീരിഗെ സന്ന, ഘംഗഡാലെ, കുംകുംസാലെ, കലാമെ, കോട്ടംബരസാലെ, കരിഗജവില്ലെ, രാജമുടി, ജുഗൽ കഗ്ഗ, കരിജെഡു, പരംബു ഉച്ചൻ, മൈസൂർ മല്ലിഗെ എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശേഖരത്തിലെ പ്രധാന നെൽ ഇനങ്ങൾ. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * പത്മശ്രീ 2024<ref name=":0" /> * ഭാരത സർക്കാരിൻ്റെ പ്ലാന്റ് ജീനോമിൻ സേവ്യർ അവാർഡ്<ref name=":0" /> * കേരള വനം വകുപ്പിന്റെ വനമിത്ര അവാർഡ്<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/satyanarayana-beleri-the-preserver-of-rare-varieties-of-rice-has-been-awarded-the-padma-shri-1250860|title=അപൂർവയിനം നെൽവിത്തുകളുടെ സംരക്ഷകൻ സത്യനാരായണ ബലേരിക്ക് പത്മശ്രീ തിളക്കം {{!}} Madhyamam|access-date=2024-05-17|last=ലേഖകൻ|first=മാധ്യമം|date=2024-01-25|language=ml}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} {{Padma Shri Awards}} {{Padma Shri Award Recipients in "Others" Category}} [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 8w7qvkoi0weg4o3o9rbb1xobq57ni4k 0 623007 4643898 4549850 2026-07-06T06:26:53Z Varghesepunnamada 141207 /* വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലെ മത്സര വിജയികൾ */ 4643898 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Nehru_Trophy_Boat_Race 2024}} [[File:Ntbr24chundanheats.jpg|thumb|400px|പുന്നമടക്കായലിൽ (നെഹ്‌റു ട്രോഫി 2024 )ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങളുടെ ഹീറ്റ്‌സ് മത്സരത്തിൽ നിന്ന് ]]ആലപ്പുഴയിലെ പുന്നമടക്കായലിൽ വച്ച് നടന്ന നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളിയുടെ എഴുപതാമത് വള്ളം കളിയാണ് '''നെഹ്രുട്രോഫി വള്ളംകളി 2024'''. ഈ വള്ളംകളിയിൽ പള്ളാതുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ്ബിന്റെ കാരിച്ചാൽ ചുണ്ടൻ ജേതാക്കളായി. നാലു വള്ളങ്ങൾ മത്സരിച്ച ഫൈനലിൽ 4.29.785 മിനിറ്റിൽ ഫിനിഷ് ചെയ്താണ് അലൻ മൂന്നുതൈക്കൽ, എയ്ഡൻ മൂന്നുതൈക്കൽ, മനോജ് പി.പി എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ് നെഹ്‌റു ട്രോഫി നേടിയത്. ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങളെക്കൂടാതെ ഇരുട്ടുകുത്തി, വെപ്പ്, ചുരുളൻ വള്ളം, തെക്കനോടി എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിലും വള്ളംകളി മത്സരങ്ങൾ നടന്നു. == ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങളുടെ മത്സരം == പി വി മാത്യു, ബൈജു കുട്ടനാട് എന്നിവർ നേതൃത്വ നൽകിയ വി.ബി.സി കൈനകരിബോട്ട് ക്ലബ്ബിന്റെ വിയപുരം ചുണ്ടൻ (4.29.790മിനുട്ട് ) രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി. കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്ബിന്റെ നടുഭാഗം ചുണ്ടൻ (4.30.13മിനുട്ട് ) മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സുനീഷ് കുമാർ, അനിൽകുമാർ എന്നിവരാണ് നടുഭാഗം ചുണ്ടനെ നയിച്ചത്. കെ ജി എബ്രഹാം, ബിനു ഷാജി എന്നിവർ നയിച്ച നിരണം ബോട്ട് ക്ലബ്ബിന്റെ നിരണം ചുണ്ടൻ (4.30.56 മിനുട്ട് ) നാലാംസ്ഥാനത്തെത്തി. അഞ്ചു ഹീറ്റ്‌സുകളിലായിരുന്നു പ്രാഥമിക മത്സരം. മികച്ച സമയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഫൈനൽ മത്സരത്തിലെ പങ്കാളിത്തം നിശ്ചയിച്ചത്. == വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലെ മത്സര വിജയികൾ == {| class="wikitable" !|'''വിഭാഗം''' !ജേതാക്കൾ !സമയം !ബോട്ട്ക്ലബ്ബ് !ക്യാപ്റ്റൻ |- |'''ചുണ്ടൻ ഫൈനൽ''' |'''കാരിച്ചാൽ ചുണ്ടൻ''' |4.29.785 |പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ് |അലൻ മൂന്നുതൈക്കൽ, എയ്ഡൻ മൂന്നുതൈക്കൽ, മനോജ് പി.പി |- |'''ലൂസേഴ്‌സ് ഫൈനൽ''' |തലവടി ചുണ്ടൻ |4.34.10 |യു ബി സി കൈനകരി |പത്മകുമാർ പുത്തൻപറമ്പിൽ, രാഹുൽ പ്രകാശ് |- |'''സെക്കൻഡ് ലൂസേഴ്‌സ് ഫൈനൽ''' |വലിയ ദിവാൻജി |04.56.82 |ചങ്ങനാശ്ശേരി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ് |സണ്ണി ഇടിമണ്ണിക്കൽ, ബൈജപ്പൻ ആന്റണി ജോസഫ് |- |'''തേഡ് ലൂസേഴ്‌സ് ഫൈനൽ''' |ആയാപറമ്പ് പാണ്ടി |5.37.24 |മങ്കൊമ്പ് തെക്കേക്കര ബോട്ട് ക്ലബ് |മങ്കൊമ്പ് തെക്കേക്കര ബോട്ട് ക്ലബ് |- |'''ഇരുട്ടുകുത്തി എ ഗ്രേഡ്''' |മൂന്നുതൈക്കൽ |4.51.24 |താന്തോന്നിതുരുത്ത് ബോട്ട് ക്ലബ്, മുളവുകാട് |കെ.ആർ. രതീഷ് |- |'''ഇരുട്ടുകുത്തി ബി ഗ്രേഡ്''' |തുരുത്തിപ്പുറം |4.56.23 |തുരുത്തിപ്പുറം ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്, എറണാകുളം |എ.വി. വിജിത്ത്, ആന്റണി ഷെഫിൻ |- |'''ഇരുട്ടുകുത്തി സി ഗ്രേഡ്''' |ഇളമുറത്തമ്പുരാൻ പമ്പാവാസൻ |4.59.23 |ബി.ബി.സി. ഇല്ലിക്കൽ, ഇരിഞ്ഞാലക്കുട |സി.എസ്. പ്രശാന്ത്, പി.എസ്. ഹരീഷ് |- |'''വെപ്പ് എ ഗ്രേഡ്''' |അമ്പലക്കടവൻ |4.39.50 |ന്യൂ കാവാലം ആൻഡ് എമിറേറ്റ്‌സ് ചേന്നംകരി |മാസ്റ്റർ ഹൃത്വിക് അരുൺ, കെ.ജി. ജിനു |- |'''വെപ്പ് ബി ഗ്രേഡ്''' |ചിറന്മേൽ തോട്ടുകടവൻ |5.31.44 |എസ്.എസ്.ബി.സി. വിരിപ്പുകാല, കുമരകം |അഭിജിത്ത് വിശ്വനാഥ്, ബിനോയ് |- |'''ചുരുളൻ''' |മൂഴി |5.19.95 |ഐ.ബി. ആർ.എ. കൊച്ചിൻ |പി.എം. അഭിഷേക്, ആന്റണി തോമസ് |- |'''തെക്കനോടി തറ(വനിതകൾ)''' |ദേവസ് |5.41.44 |സ്‌പോർട്‌സ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ, പുന്നമട |ട്രീസ ജേക്കബ്, ശ്രീലക്ഷ്മി ജയപ്രകാശ് |- |'''തെക്കനോടി കെട്ട്(വനിതകൾ)''' |പടിഞ്ഞാറേപറമ്പൻ |6.56.03 |യംഗ്സ്റ്റാർ ബോട്ട് ക്ലബ്, താമല്ലാക്കൽ (നോർത്ത്) |എസ്. സുകന്യ, എം. മഹേഷ് |} [[File:NehruTrophyBoatRace2024.jpg|thumb|400px|പുന്നമടക്കായലിൽ ആവേശം വീശിയ ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങളുടെ പോരാട്ടം]] == മത്സരിച്ച ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങളുടെ പട്ടിക == * പായിപ്പാടൻ (ആലപ്പുഴ ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്) * ആലപ്പാടൻ (സൗത്ത് പറവൂർ ബോട്ട് ക്ലബ്) * [[ചമ്പക്കുളം]] (പുന്നമട ബോട്ട് ക്ലബ്) * ചെറുതന പുത്തൻ ചുണ്ടൻ (ന്യൂ ചെറതന ബോട്ട് ക്ലബ്) * ജവഹർ തായങ്കരി (ജവഹർ ബോട്ട് ക്ലബ്) * പായിപ്പാടൻ (2) (പായിപ്പാട് ബോട്ട് ക്ലബ്) * വലിയ ദിവാൻജി (ചങ്ങനാശ്ശേരി ബോട്ട് ക്ലബ്) * കരുവാറ്റ (ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്ബ് കാരിച്ചാൽ) * തലവടി ചുണ്ടൻ (യു.ബി.സി. കൈനകരി) * നിരണം ചുണ്ടൻ (നിരണം ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) * നടുഭാഗം (കുമരകം ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) * സെന്റ് ജോർജ് (സെന്റ് ജോസഫ് ബോട്ട് ക്ലബ്) * ശ്രീവിനായകൻ (എസ്.എച്ച്. ബോട്ട് ക്ലബ്) * മേൽപാടം (കെ.ബി.സി & എസ്.എഫ്.ബി.സി കുമരകം) * വീയപുരം (വി.ബി.സി. കൈനകരി) * സെന്റ് പയസ് ടെന്ത് (സെന്റ് പയസ് ടെന്ത് ബോട്ട് ക്ലബ്) * ആനാരി (ജീസസ് ബോട്ട് ക്ലബ്) * ആയാപറമ്പ് പാണ്ടി (മങ്കൊമ്പ് തെക്കേക്കര ബോട്ട് ക്ലബ്) * [[കാരിച്ചാൽ]] (പള്ളാത്തുരുത്തി ബോട്ട് ക്ലബ്) [[File:Nehrutrophy24heats5.webm|thumb|350px|ആവേശകരമായ ചുണ്ടൻ വള്ളങ്ങളുടെ ഹീറ്റ്‌സ് മത്സരത്തിൽനിന്നു]] == മത്സരിച്ച ചുരുളൻ വള്ളങ്ങളുടെ പട്ടിക == * വേലങ്ങാടൻ (യുവദർശന ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) * കോടിമത (ആറുപറ ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) * മൂഴി (ഐ.ബി.ആർ.എ. കൊച്ചിൻ) == മത്സരിച്ച ഇരുട്ടുകുത്തി എ ഗ്രേഡ് വള്ളങ്ങൾ == *പി.ജി. കർണ്ണൻ (കവണാർ സിറ്റി) *തുരുത്തിത്തറ (ഹാപ്പി മിഡിൽ ഏജ്) *മാമ്മൂടൻ (സെന്റ് മേരീസ് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *മൂന്ന് തൈക്കൽ (തോന്തോണിത്തുരുത്ത് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) == മത്സരിച്ച ഇരുട്ടുകുത്തി ബി ഗ്രേഡ് വള്ളങ്ങൾ == *കുറുപ്പുപറമ്പൻ (കൊണ്ടാക്കൽ ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ശരവണൻ (കുറുമ്പതുരുത്ത് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *വലിയ പണ്ഡിതൻ (ശ്രീ ശബരി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *താണിയൻ ദി ഗ്രേറ്റ്(സൺറൈസ് ആർട്ട്‌സ് & സ്‌പോർട്ടസ്) *ശ്രീഗുരുവായൂരപ്പൻ(യുവജ്യോതി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *സെന്റ് സെബാസ്റ്റ്യൻ - 1 (കെ.ബി.സി. കൊറുംങ്കോട്ട) *പൊഞ്ഞനത്തമ്മ (പൈന്നൂർദേശം (പി.ഡി.ബി.സി, ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ശ്രീമുത്തപ്പൻ(ശ്രീമുരുക ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *സെന്റ് ജോസഫ് (യുവശക്തി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ഡാനിയേൽ (ഫൈവ് സ്റ്റാർ ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ഗോതുരുത്ത്പുത്രൻ (ജി.കെ.ബി.സി) * വെണ്ണക്കലമ്മ (താന്ന്യം യുവശക്തി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *തുരുത്തിപ്പുറം (തുരുത്തിപ്പുറം ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ഹനുമാൻ-1 (യുവശക്തി ആർട്സ് & സ്‌പോർട്ട് ക്ലബ്ബ്) *പുത്തൻപറമ്പിൽ (വന്നേരിമാട് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ജലറാണി (വൈ.എസ്.ബി.സി. പഴവീട്) == മത്സരിച്ച ഇരുട്ടുകുത്തി സി ഗ്രേഡ് വള്ളങ്ങൾ == *മയിൽവാഹനൻ (മാഡ് ബോയ്സ് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *കാശിനാഥൻ(പട്ടണം ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ജിബിതട്ടകൻ (പി.ബി.സി ക്ലബ്) *ചെറിയപണ്ഡിതൻ(മഞ്ഞനക്കാട് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *സെന്റ് ജോസഫ് -2 (എവർട്ടൻ ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ഗോതുരുത്ത് (ജി.ബി.സി ഗോതുരുത്ത്) *ശ്രീമുരുകൻ (യുവശക്തി *ശ്രീഭദ്ര (മലപ്പുഴശ്ശേരി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *വടക്കുംപുറം(പുനർജനി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *മടപ്ലാതുരുത്ത് (വിവേകാനന്ദചന്ദ്രിക ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *മയിൽപീലി (താന്തോണിത്തുരുത്ത് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *സെന്റ് സെബാസ്റ്റ്യൻ -2 (തുരുത്തിപ്പുറം ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ഹനുമാൻ -2 (എ.കെ.ജി ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ഇളമുറതമ്പുരാൻ (ബി.ബി.സി. ഇല്ലിക്കൽ) == മത്സരിച്ച വെപ്പ് എ ഗ്രേഡ് വള്ളങ്ങൾ == *നവജ്യോതി (ഡ്രീം ചെയ്‌സേഴ്‌സ് ബോട്ട് ക്ലബ്) *അമ്പലക്കടവൻ(ന്യൂ കാവാലം & എമിറേറ്റ്‌സ്) *ഷോട്ട് പുളിക്കത്തറ (സുഭദ്ര ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *പഴശ്ശിരാജ (ടൗൺ ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *മണലി(വില്ലേജ് ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *കടവിൽ സെന്റ് ജോർജ് (കടവിൽ സെന്റ് ജോർജ് ബോട്ട് ക്ലബ്) *ആശ പുളിക്കക്കളം (വൈശ്യംഭാഗം ബോട്ട് ക്ലബ്) == മത്സരിച്ച വെപ്പ് ബി ഗ്രേഡ് വള്ളങ്ങൾ == *പി.ജി കരിപ്പുഴ (പള്ളിപ്പാട് ബോട്ട് ക്ലബ്) *ചിറമേൽ തോട്ടുകടവൻ (എസ്.എസ്.ബി.സി വിരിപ്പുകാല) *എബ്രഹാം മൂന്ന് തൈക്കൽ (ടി.ബി.സി തിരുവാർപ്പ്) *പുന്നത്ര പുരയ്ക്കൽ (വിന്നേഴ്‌സ് ബോട്ട് ക്ലബ്) == മത്സരിച്ച തെക്കനോടി തറ വള്ളങ്ങൾ == *ദേവസ് (സ്‌പോർട്‌സ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ) *സാരഥി (എയ്ഞ്ചൽ വനിത ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *കാട്ടിൽ തെക്കേതിൽ (കെ.പി.ബി.സി.) == മത്സരിച്ച തെക്കനോടി കെട്ട് വള്ളങ്ങൾ == *പടിഞ്ഞാറേ പറമ്പൻ (യങ്ങ് സ്റ്റാർ ബോട്ട് ക്ലബ്) *കാട്ടിൽ തെക്ക് (പ്രണവം വനിത ബോട്ട് ക്ലബ്ബ്) *ചെല്ലിക്കാടൻ (ഐ.ബി.ആർ.എ. കൊച്ചിൻ) *കമ്പനി == ഇതുകൂടി കാണുക == * [[നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി]] * [[നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി 2011]] * [[നെഹ്‌റു_ട്രോഫി_വള്ളംകളി_2010]] * [[നെഹ്‌റു_ട്രോഫി_വള്ളംകളി_2009]] == അവലംബം == <references /> [https://www.nehrutrophy.nic.in/pages-en-IN/registered-boats-2024.php Nehru Trophy Boat Race Official Website] [[വർഗ്ഗം:നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി]] nyxad7x5wl9mzv0u3aknt8jcvevq2wr 0 623530 4643993 4632593 2026-07-06T10:45:53Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643993 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Salim Abdool Karim | image = Slim portrait 2020.jpg | honorific_suffix = {{post-nominals|country=ZAR|FRSSAf|FRS}} | birth_date = {{birth date and age|1960|07|29|df=y}} | birth_place = South Africa | nationality = South African | field = Infectious Diseases | work_institution = [[Centre for the AIDS Programme of Research in South Africa]] (CAPRISA)<br/> [[CAPRISA]] Professor of Global Health, [[Columbia University]], [[Mailman School of Public Health]], New York.<br/> [[Fellow of the Royal Society]]<br/> Member, [[US National Academy of Medicine]]<br/> Fellow, [[International Science Council]]<br/> Fellow, [[American Academy of Microbiology]]<br/> Fellow, [[The World Academy of Sciences]] (TWAS) | alma_mater = [[University of Natal]]<br/>[[Columbia University]]<br/>[[Colleges of Medicine of South Africa]]<br/>[[University of South Africa]] | known_for = Scientific and leadership contributions in [[AIDS]] and [[Covid-19]] | awards = 2023: Honorary Doctorate of Health Sciences, [[Durban University of Technology]]<br/>2022: 4th [[Hideyo Noguchi Africa Prize]], Government of Japan<br/> VinFuture Special Prize, VinFuture Foundation, Vietnam<br/>2021: [[UNISA]] Chancellor’s Calabash Award, [[University of South Africa]]<br/>Honorary Doctorate: DSc ([[honoris causa]]), [[Rhodes University]]<br/>CPHIA 2021 Lifetime Achievement in Public Health Award, [[African Union]] (AU) and [[Africa CDC]]<br/>2020: [[John Dirks Canada Gairdner Global Health Award]], [[Gairdner Foundation]]<br/> [[John Maddox Prize]] for Standing up for Science, Sense about Science and Nature<br/> 500 years of the Straits of Magellan Award, Government of Chile<br/> [[The Sunday Times]] Top 100 Honorary Award for contributions to the South African [[Covid-19]] response<br/> 2018: Al-Sumait Prize for the Advancement of Science, Amir of Kuwait and the [[Kuwait]] Foundation<br/> 2017: Lifetime Achievement Award, [[Institute of Human Virology]]<br/> 2015: [[African Union]]’s [[Kwame Nkrumah]] Continental Scientific Award<br/> Platinum Lifetime Achievement Award, [[South African Medical Research Council|Medical Research Council]]<br/>2014: [[Honorary doctorate]] - [[DSc]] (Medicine) ([[honoris causa]]), [[University of Cape Town]]<br/> US Science and Technology Pioneers Prize (to the [[CAPRISA 004]] trial team), the US Agency for [[International Development]]<br/> 2013: [[John F. W. Herschel]] Medal, [[Royal Society of South Africa]]<br/> 2011: [[Science for Society]] Gold Medal Award, [[Academy of Science of South Africa]] (ASSAf)<br/> [[Olusegun Obasanjo]] Prize, [[African Academy of Sciences]]<br/> 2009: [[TWAS Prize]], [[The World Academy of Sciences]] (TWAS) | spouse = [[Quarraisha Abdool Karim]] | children = 3 }} ദക്ഷിണാഫ്രിക്കക്കാരനായ ഒരു പൊതുജനാരോഗ്യ ഡോക്ടറും പകർച്ചവ്യാധിവിദഗ്ദ്ധനും വൈറോളജിസ്റ്റും ആണ് '''സലീം എസ് അബ്ദുൾ കരീം''', MBChB, MMed, MS(Epi), FFPHM, FFPath (Virol), DipData, PhD, DSc(hc), FRS.<ref name=":7"/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സംഭാവനകൾ [[എച്ച്.ഐ.വി.|എച്ച്ഐവി]] പ്രതിരോധത്തിന്റെയും ചികിത്സയുടെയും മേഖലയെ സ്വാധീനിക്കുകയും ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=":8"/> == കരിയർ == [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ]] ക്വാസുലു-നാറ്റൽ സർവകലാശാലയിലെയും അമേരിക്കയിലെ [[കൊളംബിയ സർവ്വകലാശാല|കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിലെയും]] പ്രൊഫസറാണ് കരീം. [[എച്ച്.ഐ.വി.|എച്ച്ഐവി]] പഠനത്തിൽ അദ്ദേഹവും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. <ref name=":0">UKZN. [http://www.ukzn.ac.za/news/2014/01/31/caprisa-trial-scoops-usaid-award "CAPRISA Trial Scoops USAID Award "Breakthrough Microbicide Gel Prevents HIV and Herpes in Women"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029052308/http://www.ukzn.ac.za/news/2014/01/31/caprisa-trial-scoops-usaid-award|date=29 October 2014}}, ''University of KwaZulu-Natal'', Durban, 31 January 2014. Retrieved on 27 September 2014.</ref><ref name=":7"/> [[കോവിഡ്-19 ആഗോള മഹാമാരി|കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]]<nowiki/>യുടെ കാലത്ത് ഒരു 45 അംഗ മന്ത്രിതല ഉപദേശക സമിതിയെ നയിക്കാൻ കരീം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/leading-the-charge-world-class-scientist-heads-sas-covid-19-response-20200414|title=Leading the charge: World-class scientist heads SA's Covid-19 response|access-date=2022-10-13|last=Evans|first=Sarah|website=News24|language=en-US}}</ref> പകർച്ചവ്യാധിയോടുള്ള ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സർക്കാരിന്റെ പ്രതികരണങ്ങളെ ഉപദേശിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതായിരുന്നു ഈ സമിതി, അദ്ദേഹത്തെക്കൂടാതെ മറ്റ് നിരവധി മെഡിക്കൽ വിദഗ്ധരെയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.<ref name=":9" /> 2021 ഒക്ടോബർ 14 ന് ഐ. എസ്. സി ജനറൽ അസംബ്ലിയിൽ 2021 മുതൽ 2024 വരെയുള്ള ഇന്റർനാഷണൽ സയൻസ് കൌൺസിലിന്റെ ഔട്ട്റീച്ച് ആൻഡ് എൻഗേജ്മെൻറ് വൈസ് പ്രസിഡന്റായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://council.science/profile/abdool-karim/|title=Salim Abdool Karim|access-date=2022-10-14|website=International Science Council|language=en-US}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യമുള്ള ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ രണ്ടാം തലമുറയിൽപ്പെട്ട അദ്ദേഹം 1960 ൽ ഡർബനിൽ ജനിക്കുകയും [[ഡർബൻ]] സിറ്റി സെന്ററിലെ പ്രൈമറി സ്കൂളിൽ പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. വർണ്ണവിവേചനത്തിന്റെ വംശീയ ഗ്രൂപ്പ് ഏരിയ ആക്ട് പ്രകാരം ഡർബനിൽ നിന്നും വംശീയമായി വേർതിരിച്ച ടൌൺഷിപ്പായ ചാറ്റ്സ്വർത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം നിർബന്ധിതമായി മാറ്റിത്താമസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Maxmen|first=Amy|date=2009-10-26|title=Salim "Slim" Abdool Karim: Attacking AIDS in South Africa|journal=The Journal of Experimental Medicine|volume=206|issue=11|pages=2306–2307|doi=10.1084/jem.20611pi|issn=0022-1007|pmc=2768870|pmid=19858346}}</ref> 1977 ൽ ഡർബനിലെ ഹൈസ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം അദ്ദേഹം യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് നാറ്റാലിന്റെ മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ ചേർന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.aasciences.africa/fellow/abdool-karim-salim|title=Abdool Karim, Salim {{!}} The AAS|access-date=2022-10-14|website=www.aasciences.africa|archive-date=2023-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207072057/https://www.aasciences.africa/fellow/abdool-karim-salim|url-status=dead}}</ref> എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ആഗ്രഹം യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഫീസ് താങ്ങാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരികയും തുടർന്ന് മെഡിസിൻ പഠിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Samarasekera|first=Udani|date=2012-10-20|title=Salim S Abdool Karim: perseverance pays off|journal=The Lancet|language=English|volume=380|issue=9851|pages=e7|doi=10.1016/S0140-6736(11)61754-6|pmid=22119495|issn=0140-6736}}</ref> ഈ തിരിച്ചടി ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സർവകലാശാലയിൽ കറസ്പോണ്ടൻസ് രീതിയിൽ കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസും സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സും ഒരേസമയം പഠിക്കാൻ മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ അദ്ദേഹം ഒരു വിദ്യാഭ്യാസവായ്പ നേടി.<ref name=":5" /> ശിശുരോഗവിദഗ്ദ്ധനായ പ്രൊഫസർ ജെറി കൂവാഡിയയുടെ മാർഗനിർദേശപ്രകാരം അദ്ദേഹം മൂന്നാം വർഷ മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥിയെന്ന നിലയിൽ തന്റെ ആദ്യ ഗവേഷണ പ്രൊജക്ട് ചെയ്തു, ഇത് ഇന്റർനാഷണൽ ജേണൽ ഓഫ് ഹെൽത്ത് സർവീസസിൽ ഒരു പ്രബന്ധമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=":6"/><ref name=":9"/> വർണ്ണവിവേചനകാലത്ത് ആരോഗ്യരംഗത്തെ നിരവധി വംശീയ അസമത്വങ്ങൾ ഈ പ്രസിദ്ധീകരണം എടുത്തുകാണിച്ചു.<ref name=":0"/> == മെഡിക്കൽ പരിശീലനം == 1984ൽ [[ഡർബൻ]] കിംഗ് എഡ്വേർഡ് എട്ടാമൻ ആശുപത്രിയിൽ ഇന്റേൺഷിപ്പ് പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം പിന്നീട് എംആർസി റിസർച്ച് ഫെലോഷിപ്പ് നേടി.<ref name=":6"/> 1986 ൽ നാറ്റാൽ സർവകലാശാലയിലെ [[വൈറോളജി]] വിഭാഗത്തിൽ ചേർന്ന അദ്ദേഹം [[ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ്-ബി|ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി]] വൈറൽ അണുബാധയെക്കുറിച്ച് ഡോക്ടറൽ ഗവേഷണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10655|title=SA's official body for medical specialists confers its highest honour on Prof Salim Abdool Karim|access-date=2022-10-14|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213015814/https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10655|url-status=dead}}</ref><ref name=":9"/> [[വൈറോളജി]] ഒരു അംഗീകൃത മെഡിക്കൽ സ്പെഷ്യാലിറ്റിയല്ലാത്തപ്പോൾ അദ്ദേഹം വൈറോളജിയിൽ പരിശീലനം നേടിയെങ്കിലും പിന്നീട് ഈ വിഭാഗത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സംഭാവനകൾക്കുള്ള അംഗീകാരമായി ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ കോളേജ് ഓഫ് മെഡിസിൻ വൈറോളിയിൽ ഓണററി ഫെലോഷിപ്പ് നൽകി.<ref name=":1"/> 1987 മധ്യത്തിൽ, [[കൊളംബിയ സർവ്വകലാശാല|കൊളംബിയ സർവകലാശാല]] എപ്പിഡെമിയോളജിയിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടുന്നതിനായി റോക്ക്ഫെല്ലർ ഫെലോഷിപ്പിൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് പോയി.<ref>{{Cite web|url=https://www.hivcenternyc.org/salim-abdoolkarim-md-phd|title=Salim Abdool-Karim, MD, PhD|access-date=2022-10-14|website=HIV Center for Clinical and Behavioral Studies|language=en-US|archive-date=2022-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212055945/https://www.hivcenternyc.org/salim-abdoolkarim-md-phd|url-status=dead}}</ref> 1988 ജനുവരിയിൽ അദ്ദേഹം മൊളിക്യുലർ ബയോളജിസ്റ്റായ ക്വാരിഷ ഖാനെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലേക്ക് ഹ്രസ്വമായി മടങ്ങി.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Health/Heroes-in-the-field-Drs-Quarraisha-and-Salim-Abdool-Karim|title=These married scientists are leading the way on HIV|access-date=2022-10-17|last=Gates|first=Bill|website=gatesnotes.com}}</ref> 1988 ൽ അദ്ദേഹം ലണ്ടൻ സ്കൂൾ ഓഫ് ഹൈജീൻ ആൻഡ് ട്രോപ്പിക്കൽ മെഡിസിനിൽ ആരോഗ്യ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രവും അമേരിക്കയിലെ അറ്റ്ലാന്റയിലെ സെന്റർസ് ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോളിൽ (സിഡിസി) പകർച്ചവ്യാധി അന്വേഷണ രീതികളും പഠിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://academic.oup.com/heapol/article/11/2/198/656814|title=Health Policy and Planning}}</ref> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ വളർന്നുവരുന്ന [[എച്ച്.ഐ.വി.|എച്ച്ഐവി]] പകർച്ചവ്യാധിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിനായി ഗവേഷണത്തിലൂടെ സംഭാവന നൽകുന്നതിനായി 1988 അവസാനത്തോടെ അദ്ദേഹം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. ഇത് ഭാര്യയായ ക്വാരിഷ അബ്ദുൾ കരീമുമായുള്ള ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നീണ്ടുനിന്ന സഹകരണത്തിന് തുടക്കമിട്ടു, 1989 ൽ അവരുടെ ആദ്യത്തെ സംയുക്ത പഠനം ആരംഭിച്ചു, ഇത് ആഫ്രിക്കയിൽ നടത്തിയ ആദ്യകാല കമ്മ്യൂണിറ്റി അധിഷ്ഠിത എച്ച്ഐവി സർവേകളിലൊന്നാണ്.<ref name=":1"/> 1992 ൽ അദ്ദേഹം പൊതുജനാരോഗ്യത്തിൽ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് പരിശീലനം ആരംഭിച്ചു, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ കോളേജ് ഓഫ് മെഡിസിനിൽ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് മെഡിസിനിൻറെ ഫെലോഷിപ്പ് പൂർത്തിയാക്കി, അതേ സമയം നാറ്റൽ സർവകലാശാല നിന്ന് കമ്മ്യൂണിറ്റി ഹെൽത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി വൈറസ് അണുബാധയുടെ എപ്പിഡെമിയോളജിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 1999 ൽ അദ്ദേഹം നാറ്റൽ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പിഎച്ച്ഡി നേടി.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/People/Leadership|title=CAPRISA Leadership}}</ref> == ഗവേഷണ ജീവിതം == 1985 ൽ അദ്ദേഹം എസ്. എ. എം. ആർ. സിയിൽ ഗവേഷണം നടത്തി ഒരു വർഷം ഇന്റേൺഷിപ്പ് ചെയ്തു.<ref name=":8"/> 1992 ൽ അദ്ദേഹം എസ്എഎംആർസിയിൽ ഒരു മുതിർന്ന എപ്പിഡെമിയോളജിസ്റ്റായി ചേരുകയും 1993 ൽ എംആർസിയുടെ സെന്റർ ഫോർ എപ്പിഡെമോളജിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ (സെർസ) ഡയറക്ടറായി നിയമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://scibraai.co.za/clinical-research-crusader-salim-abdool-karim/|title=#SAScienceLegend and clinical research crusader Salim Abdool Karim|access-date=2022-10-14|last=scibraai|date=2017-09-13|website=SciBraai|language=en-US|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327053025/https://scibraai.co.za/clinical-research-crusader-salim-abdool-karim/|url-status=dead}}</ref> തന്റെ ഭരണകാലത്ത്, പ്രാദേശികമായും ആഗോളമായും പൊതുജനാരോഗ്യത്തിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കാൻ പ്രാപ്തമാക്കുന്ന [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ മെഡിക്കൽ ഗവേഷണ സംഘടനയായി അദ്ദേഹം സെർസയെ ഉയർത്തി. ഏതാണ്ട് ഒരു പതിറ്റാണ്ടിനുശേഷം, ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ഒരു നേതൃസ്ഥാനത്തേക്ക് മാറാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു, 2001 ൽ നാറ്റൽ സർവകലാശാല ഗവേഷണ ഡെപ്യൂട്ടി വൈസ് ചാൻസലർ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു.<ref name=":8" /> 2004 ൽ നാറ്റൽ, ഡർബൻ വെസ്റ്റ് വില്ലെ സർവകലാശാലകളുടെ വർണ്ണവിവേചനാനന്തര ലയനത്തെത്തുടർന്ന്, ആഫ്രിക്കൻ സ്കോളർഷിപ്പിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ക്വാസുലു-നാറ്റൽ സർവകലാശാല അദ്ദേഹം ഒരു പുതിയ ഗവേഷണ തന്ത്രം വികസിപ്പിക്കുകയും നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=":1"/> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ സങ്കൽപ്പിക്കുന്നതിലും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ദീർഘവീക്ഷണവും ധീരവുമായ നേതൃത്വത്തിന് പ്രൊഫസർ അബ്ദുൾ കരീം പരക്കെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എംആർസിയിലും ക്വാസുലു-നാറ്റൽ സർവകലാശാലയിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ച കാലയളവിൽ അദ്ദേഹം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ ഗവേഷണ അടിസ്ഥാന സൌകര്യങ്ങളും ശേഷിയും കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അഞ്ച് പുതിയ വിജയകരമായ ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു-. 1997 ൽ വെൽക്കം ട്രസ്റ്റ് ധനസഹായത്തോടെ ആഫ്രിക്ക സെന്റർ ഫോർ പോപ്പുലേഷൻ സ്റ്റഡീസ് ആൻഡ് റീപ്രൊഡക്ടീവ് ഹെൽത്ത്, 2000 ൽ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹെൽത്തിൽ നിന്ന് 16 മില്യൺ ഡോളർ ഗ്രാന്റ് നൽകി എംആർസിയുടെ എച്ച്ഐവി പ്രിവൻഷൻ ആൻഡ് വാക്സിൻ റിസർച്ച് യൂണിറ്റ് എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ച ഗ്രാന്റുകളുടെ പ്രിൻസിപ്പൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്റർ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം.<ref name=":6"/> 2002 ൽ, സെന്റർ ഫോർ എയ്ഡ്സ് പ്രോഗ്രാം ഓഫ് റിസർച്ച് ഇൻ സൌത്ത് ആഫ്രിക്ക (CAPRISA) സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി 15 ദശലക്ഷം ഡോളർ എൻഐഎച്ച് ഗ്രാന്റ് നേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/334/102816.html|title=More cash for varsity research|access-date=2022-10-18|website=Bizcommunity|language=en}}</ref> 2003 ൽ 10 ദശലക്ഷം ഡോളർ ബയോടെക്നോളജി ഗവേഷണ കേന്ദ്രമായ ലൈഫ്ലാബ്, 2007 ൽ ഹോവാർഡ് ഹ്യൂസ് മെഡിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ധനസഹായം നൽകി 70 ദശലക്ഷം ഡോളറിന്റെ ക്വാസുലു-നാറ്റൽ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ടിബി ആൻഡ് എച്ച്ഐവി (കെ-റിറ്റ്) എന്നിവ സ്ഥാപിച്ച ടീമുകളെ അദ്ദേഹം നയിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.iavi.org/news-resources/press-releases/2008/elevation-biotech-and-iavi-partner-to-develop-hiv-vaccines|title=Elevation Biotech and IAVI Partner To Develop HIV Vaccines|access-date=2022-10-20|website=IAVI|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ahri.org/vision-k-rith/|title=A Vision for K-RITH|access-date=2022-10-20|last=admin|date=2010-05-26|website=Africa Health Research Institute|language=en|archive-date=2023-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128102909/https://www.ahri.org/vision-k-rith/|url-status=dead}}</ref> പ്രൊഫസർ അബ്ദുൽ കരീം ഈ അഞ്ച് ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നാലെണ്ണത്തിന്റെ സ്ഥാപക ഡയറക്ടറായും ലൈഫ് ലാബിൽ അതിന്റെ സ്ഥാപക ബോർഡ് ചെയർമാനായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.<ref name=":1"/> == പ്രധാന ഗവേഷണ സംഭാവനകൾ == പ്രൊഫസർ അബ്ദുൾ കരീമിന്റെ പ്രധാന ഗവേഷണ താൽപ്പര്യങ്ങൾ [[എച്ച്.ഐ.വി.|എച്ച്ഐവി]] പ്രതിരോധം, എച്ച്ഐവി-ടിബി കോ-ഇൻഫെക്ഷൻ ചികിത്സ, [[സാംക്രമികരോഗവിജ്ഞാനീയം|എപ്പിഡെമിയോളജി]], [[കോവിഡ്-19]] പ്രതിരോധം എന്നിവയാണ്.<ref>{{Cite journal|title=Research|year=2022|pmid=36156593|last=Godfrey-Faussett|first=P.|last2=Frescura|first2=L.|last3=Abdool Karim|first3=Q.|last4=Clayton|first4=M.|last5=Ghys|first5=P. D.|last6=(on behalf of the 2025 prevention targets working group)|journal=PLOS Medicine|volume=19|issue=9|pages=e1004102|doi=10.1371/journal.pmed.1004102|pmc=9550175}}</ref> ക്വാറൈഷ അബ്ദുൾ കരീമുമായി ചേർന്ന് നടത്തിയ CAPRISA 004 ടെനോഫോവിർ ജെൽ ട്രയൽ, എച്ച്ഐവി അണുബാധയ്ക്കെതിരായ ആന്റി റിട്രോവൈറൽ പ്രീ-എക്സ്പോഷർ പ്രോഫിലാക്സിസ് എന്ന ആശയത്തിന് ആദ്യ തെളിവുകൾ നൽകി.<ref name=":5"/> 2012-ൽ, ഈ കണ്ടെത്തൽ യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് എയ്ഡ്സും ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയും എയ്ഡ്സിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളിലൊന്നായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും സയൻസ് "2010-ലെ മികച്ച 10 ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ" സ്ഥാനം നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.publichealth.columbia.edu/public-health-now/news/salim-abdool-karim-named-one-100-most-influential-africans|title=Salim Abdool Karim Named One of 100 Most Influential Africans {{!}} Columbia Public Health|access-date=2022-10-17|date=3 September 2020|website=www.publichealth.columbia.edu}}</ref> ഈ പഠനം കണ്ടെത്തിയത് ടെനോഫോവിർ ജെൽ സ്ത്രീകളിൽ ഹെർപ്പസ് സിംപ്ലക്സ് വൈറസ് ടൈപ്പ് 2 അണുബാധയെ തടയുന്നു, ഇത് ജനനേന്ദ്രിയ ഹെർപ്പസിനെതിരായ ആദ്യത്തെ ജൈവ പ്രതിരോധ ഏജന്റാണ്.<ref>{{Cite journal|last=Abdool Karim|first=Salim S.|last2=Karim|first2=Quarraisha Abdool|last3=Kharsany|first3=Ayesha B.M.|last4=Baxter|first4=Cheryl|last5=Grobler|first5=Anneke C.|last6=Werner|first6=Lise|last7=Kashuba|first7=Angela|last8=Mansoor|first8=Leila E.|last9=Samsunder|first9=Natasha|date=2015-08-06|title=Tenofovir Gel for the Prevention of Herpes Simplex Virus Type 2 Infection|journal=The New England Journal of Medicine|volume=373|issue=6|pages=530–539|doi=10.1056/NEJMoa1410649|issn=0028-4793|pmc=4562018|pmid=26244306}}</ref> പെൺകുട്ടികളേക്കാൾ 10 വയസ്സിന് മുകളിലുള്ള പുരുഷന്മാരാണ് പെൺകുട്ടികൾക്ക് കൂടുതൽ ബാധിക്കുന്ന "എച്ച്ഐവി ട്രാൻസ്മിഷൻ സൈക്കിൾ" എന്നതിന് അനുഭവപരമായ തെളിവുകൾ നൽകിയ ടീമിനെയും അദ്ദേഹം നയിച്ചു.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://vinfutureprize.org/laureates/professor-salim-s-abdool-karim/|title=Professor Salim S. Abdool Karim|access-date=2022-10-17|website=VinFuture Prize Foundation|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kharsany|first=Ayesha B. M.|last2=Cawood|first2=Cherie|last3=Lewis|first3=Lara|last4=Yende-Zuma|first4=Nonhlanhla|last5=Khanyile|first5=David|last6=Puren|first6=Adrian|last7=Madurai|first7=Savathree|last8=Baxter|first8=Cheryl|last9=George|first9=Gavin|date=2019-11-01|title=Trends in HIV Prevention, Treatment, and Incidence in a Hyperendemic Area of KwaZulu-Natal, South Africa|url=https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2019.14378|journal=JAMA Network Open|volume=2|issue=11|pages=e1914378|doi=10.1001/jamanetworkopen.2019.14378|pmid=31675082|pmc=6826647|issn=2574-3805}}</ref> നിരവധി ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലെ എച്ച്ഐവി പ്രതികരണത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും നിലവിലെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ദേശീയ എയ്ഡ്സ് പദ്ധതിയിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മുൻഗണനയായി പട്ടികപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത "ഗെറ്റ് ഓൺ ദി ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക്-ദി ലൈഫ്-സൈക്കിൾ അപ്രോച്ച് ടു എച്ച്ഐവി" എന്ന യുഎൻഎയ്ഡ്സ് റിപ്പോർട്ടിന് ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ തെളിവുകൾ നൽകി. എച്ച്ഐവി വാക്സിനുകളുടെ മേഖലയിൽ, എച്ച്ഐവി വാക്സിൻ കാൻഡിഡേറ്റുകളുടെ ഭാഗമായ പേറ്റന്റുകളുടെ സഹ-കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനാണ് അദ്ദേഹം, അതുപോലെ തന്നെ ഭാവിയിലെ എച്ച്ഐവി വാക്സിനേഷൻ വികസനത്തിന് മുന്നോടിയായി നിഷ്ക്രിയ രോഗപ്രതിരോധത്തിനായി വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വളരെ ശക്തമായ വിശാലമായ ന്യൂട്രലൈസിംഗ് ആന്റിബോഡിയായ CAP256V2LS ഉം.<ref>{{Cite journal|last=S|first=Mahomed|last2=N|first2=Garrett|last3=Qa|first3=Karim|last4=Ny|first4=Zuma|last5=E|first5=Capparelli|last6=C|first6=Baxter|last7=T|first7=Gengiah|last8=D|first8=Archary|last9=N|first9=Samsunder|date=2020-11-26|title=Assessing the safety and pharmacokinetics of the anti-HIV monoclonal antibody CAP256V2LS alone and in combination with VRC07-523LS and PGT121 in South African women: study protocol for the first-in-human CAPRISA 012B phase I clinical trial|journal=BMJ Open|language=en|volume=10|issue=11|pages=e042247|doi=10.1136/bmjopen-2020-042247|issn=2044-6055|pmid=33243815|pmc=7692975}}</ref> ചികിത്സയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, എച്ച്ഐവി-ടിബി ചികിത്സയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണം ഈ സഹ-അണുബാധയുടെ ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ ചികിത്സാ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.publichealth.columbia.edu/people/our-faculty/ssa16|title=Salim Abdool Karim {{!}} Columbia Public Health|access-date=2022-10-13|website=www.publichealth.columbia.edu}}</ref> ഈ സുപ്രധാന കണ്ടെത്തലുകൾ ആഫ്രിക്കയിലും ആഗോളതലത്തിലും എച്ച്ഐവി പ്രതിരോധത്തിലും എച്ച്ഐവി-ടിബി ചികിത്സയിലും ശ്രദ്ധേയമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കോവിഡ്-19 മഹാമാരി സമയത്ത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ സംഭാവനകൾ പൊതുജനാരോഗ്യത്തിലും [[സിവിയർ അക്യൂട്ട് റെസ്പിറേറ്ററി സിൻഡ്രോം കൊറോണ വൈറസ് 2|SARS-CoV-2]] വകഭേദങ്ങളുടെ ക്ലിനിക്കൽ പ്രത്യാഘാതങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.<ref>{{Cite journal|last=Karim|first=Salim S. Abdool|last2=Karim|first2=Quarraisha Abdool|date=2021-12-11|title=Omicron SARS-CoV-2 variant: a new chapter in the COVID-19 pandemic|journal=Lancet|volume=398|issue=10317|pages=2126–2128|doi=10.1016/S0140-6736(21)02758-6|issn=1474-547X|pmc=8640673|pmid=34871545}}</ref> പ്രൊഫസർ അബ്ദുൾ കരീമിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സംഭാവനകളിൽ 450 ലധികം പിയർ റിവ്യൂഡ് ജേണൽ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം എപ്പിഡെമിയോളജി പാഠപുസ്തകത്തിൻറെ (ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്) സഹ-എഡിറ്ററാണ്, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ എച്ച്ഐവി/എയ്ഡ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുസ്തകവും (കേംബ്രിഡ്ജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്) എച്ച്ഐവി ക്ലിനിക്കൽ ട്രയൽസിനെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റൊരു പുസ്തകവും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു (സ്പ്രിംഗ്ലർ).<ref>{{Cite book|url=https://global.oup.com/academic/product/oxford-textbook-of-global-public-health-9780198816805?cc=us&lang=en&|title=Oxford Textbook of Global Public Health|date=2022-02-19|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-881680-5|edition=Seventh|series=Oxford Textbooks in Public Health|location=Oxford, New York}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/hivaids-in-south-africa/247DB344D3F9536B5B60ED82CF4F06A2|title=HIV/AIDS in South Africa|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-14793-4|editor-last=Karim|editor-first=S. S. Abdool|edition=2|location=Cambridge|doi=10.1017/CBO9781139062404|editor-last2=Karim|editor-first2=Q. Abdool}}</ref> എൻഐഎച്ച്, വെൽക്കം ട്രസ്റ്റ്, യുഎസ്എഐഡി, യുഎസ് [[സെന്റേർസ് ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോൾ ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ|സിഡിസി]] ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ, [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ]], ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വകുപ്പ്, ഹോവാർഡ് ഹ്യൂസ് മെഡിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ഗ്രാന്റുകൾ ഉൾപ്പെടെ 200 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ഗ്രാന്റുകൾ അദ്ദേഹം നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.usaid.gov/news-information/fact-sheets/hivaids-microbicides|title=HIV/AIDS: Microbicides|access-date=2022-10-20|date=2014-08-05|website=www.usaid.gov|language=en|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020092126/https://www.usaid.gov/news-information/fact-sheets/hivaids-microbicides|url-status=dead}}</ref> ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ട ഗവേഷകരിൽ ഒരാളായ അദ്ദേഹം 2018 മുതൽ 2022 വരെ വെബ് ഓഫ് സയൻസിന്റെ ക്ലാരിവേറ്റ് അനലിറ്റിക്സ് വാർഷിക പട്ടികയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ആറായിരം ഗവേഷകരുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടി.<ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10322|title=CAPRISA researchers & research associates among the world's most highly cited researchers|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020092127/https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10322|url-status=dead}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ട ജേണൽ ലേഖനം, ക്വാരിഷ അബ്ദുൾ കരീമുമായി സംയുക്തമായി ആദ്യമായി രചിച്ചത് (സയൻസ് 2010 329: 1168-1174) 2000 ഉദ്ധരണികൾ കവിഞ്ഞു.<ref>{{Cite journal|last=Abdool Karim|first=Quarraisha|last2=Abdool Karim|first2=Salim S.|last3=Frohlich|first3=Janet A.|last4=Grobler|first4=Anneke C.|last5=Baxter|first5=Cheryl|last6=Mansoor|first6=Leila E.|last7=Kharsany|first7=Ayesha B. M.|last8=Sibeko|first8=Sengeziwe|last9=Mlisana|first9=Koleka P.|date=2010-09-03|title=Effectiveness and Safety of Tenofovir Gel, an Antiretroviral Microbicide, for the Prevention of HIV Infection in Women|journal=Science|language=en|volume=329|issue=5996|pages=1168–1174|doi=10.1126/science.1193748|issn=0036-8075|pmc=3001187|pmid=20643915|bibcode=2010Sci...329.1168A}}</ref> ഒരു ദശാബ്ദക്കാലം ഫോഗാർട്ടി ഇന്റർനാഷണൽ സെന്റർ ധനസഹായത്തോടെ എയ്ഡ്സ്-ടിബി പരിശീലന പരിപാടിയുടെ ക്വാറൈഷ അബ്ദുൾ കരീമിനൊപ്പം സഹ-പ്രിൻസിപ്പൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്റർ എന്ന നിലയിൽ ശാസ്ത്രീയ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും പരിശീലനത്തിനും അദ്ദേഹം ഗണ്യമായ സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.fic.nih.gov/News/Examples/Pages/ImprovingHIVAIDS.aspx|title=Improving HIV/AIDS treatment in South Africa - Fogarty International Center @ NIH|access-date=2022-10-20|website=Fogarty International Center|language=en-US|archive-date=2011-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110627163613/http://www.fic.nih.gov/News/Examples/Pages/ImprovingHIVAIDS.aspx|url-status=dead}}</ref> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ നിരവധി രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 600 ലധികം ഗവേഷകർക്ക് ഈ പരിപാടിയിലൂടെ എയ്ഡ്സ്, ക്ഷയരോഗം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണത്തിൽ പരിശീലനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. == അഫിലിയേഷനുകൾ == അദ്ദേഹം സൗത്ത് ആഫ്രിക്കയിലെ എയ്ഡ്‌സ് പ്രോഗ്രാം ഓഫ് റിസർച്ചിൻ്റെ (കാപ്രിസ) ഡയറക്ടറും കൊളംബിയ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ മെയിൽമാൻ സ്‌കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്തിലെ എപ്പിഡെമിയോളജിയിലെ ഗ്ലോബൽ ഹെൽത്തിൻ്റെ പ്രൊഫസറുമാണ്.<ref name=":7" /><ref name=":10" /> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ക്വാസുലു-നടാൽ സർവ്വകലാശാലയിൽ പ്രോ വൈസ് ചാൻസലർ (ഗവേഷണം), ബോസ്റ്റണിലെ ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ രോഗപ്രതിരോധശാസ്ത്രത്തിൻ്റെയും പകർച്ചവ്യാധികളുടെയും അഡ്‌ജങ്ക്റ്റ് പ്രൊഫസറും ന്യൂയോർക്കിലെ വെയിൽ മെഡിക്കൽ കോളേജിലെ വെയിൽ മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ മെഡിസിൻ അഡ്‌ജംഗ്‌റ്റ് പ്രൊഫസറുമാണ് അബ്ദുൾ കരീം. <ref>[http://www.caprisa.org/View/NewsEvents/2/40 "Eminent Scientist recognised for Exceptional Contribution to Science"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141004181218/http://www.caprisa.org/View/NewsEvents/2/40|date=4 October 2014}}, ''CAPRISA - News & Events'', Durban, 2014. Retrieved on 27 September 2014.</ref> കാപ്രിസയുടെ ഡയറക്ടർ എന്ന നിലയിൽ, കാപ്രിസയ്ക്കുള്ളിൽ ഹോസ്റ്റുചെയ്യുന്ന 4 ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ഡയറക്ടർ കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം. യുഎൻഎയ്ഡ്സ് സഹകരണ സെന്റർ ഫോർ [[എച്ച്.ഐ.വി.|എച്ച്ഐവി]] റിസർച്ച് ആൻഡ് പോളിസി, സെന്റർ ഓഫ് എക്സലൻസ് ഇൻ എച്ച്ഐവി പ്രിവൻഷൻ ഓഫ് സൌത്ത് ആഫ്രിക്കൻ നാഷണൽ റിസർച്ച് ഫൌണ്ടേഷൻ, സെന്റർ ഫോ എക്സലൻസ ഓഫ് ഗ്ലോബൽ വൈറസ് നെറ്റ്വർക്ക്, സൌത്ത് ആഫ്രിക്കൻ മെഡിക്കൽ റിസർച് കൌൺസിൽ (എസ്എഎംആർസി) എന്നിവയുടെ ഡയറക്ടറാണ് അദ്ദേഹം.<ref name=":1"/> 2012 മുതൽ 2014 വരെ എസ്. എ. എം. ആർ. സി. യുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന കാലയളവിൽ, 800 അംഗ സംഘടനയുടെ തന്ത്രപരമായ ദൌത്യം പുനർനിർവചിക്കുക, സംഘടനാ കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുക, ബജറ്റ് മൂന്നിരട്ടിയായി വർദ്ധിപ്പിക്കുക, ഗവേഷണ സ്വാധീനവും അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരവും ഉയർത്തുക എന്നിവയിലൂടെ ഗവേഷണപരമായ സ്വാധീനത്തിന് അദ്ദേഹം നേതൃത്വം നൽകി. നേച്ചർ മെഡിസിൻറെ 2014 ഫെബ്രുവരിയിലെ ലക്കം അദ്ദേഹം എങ്ങനെ "ദീർഘവീക്ഷണമുള്ള" നേതൃത്വത്താൽ "മരണമടഞ്ഞ" എംആർസി പുനരുജ്ജീവിപ്പിഛുവെന്ന് വിവരിക്കുന്നു.<ref name=":1"/> == ശാസ്ത്രീയ ഉപദേശങ്ങളും നയപരമായ സംഭാവനകളും == പ്രൊഫസർ അബ്ദുൾ കരീം ആഫ്രിക്കയിലും ആഗോളതലത്തിലും [[എയ്‌ഡ്‌സ്‌|എയ്ഡ്സ്]], [[കോവിഡ്-19]] നയങ്ങൾക്ക് വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എയ്ഡ്സ്, കോവിഡ്-19, ആഗോള ആരോഗ്യം എന്നിവയിൽ നിരവധി സർക്കാരുകൾക്കും ലോകാരോഗ്യ സംഘടന, ഐ. എസ്. സി, യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് എയ്ഡ്സ് (UNAIDS), പെപ്ഫാർ, എയ്ഡ്സ്-ക്ഷയം, മലേറിയ എന്നിവയ്ക്കെതിരായ ആഗോള ഫണ്ട് തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾക്കും അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രീയ ഉപദേശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.samrc.ac.za/people/prof-salim-abdool-karim|title=Prof Salim Abdool Karim}}</ref> ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ ഡയറക്ടർ ജനറലിന് ശാസ്ത്രീയ ഉപദേശം നൽകുന്ന 9 അംഗ ഡബ്ല്യുഎച്ച്ഒ സയൻസ് കൌൺസിലിലാണ് അദ്ദേഹം.<ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/PressRelease/Read/10522|title=Leading South African AIDS and Covid-19 scientist appointed to the 9-member Science Council of the World Health Organisation|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020092128/https://www.caprisa.org/PressRelease/Read/10522|url-status=dead}}</ref> യുഎൻഎയ്ഡ്സിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടർക്ക് ശാസ്ത്രീയ ഉപദേശം നൽകിയ യുഎൻഎയിഡ്സ് സയന്റിഫിക് എക്സ്പെർട്ട് പാനലിന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.<ref name=":8" /> "എയ്ഡ്സിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുക" എന്ന യുഎൻഎയ്ഡ്സ്-ലാൻസെറ്റ് കമ്മീഷൻ അംഗമായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം, ആഗോള എയ്ഡ്സ് പ്രതികരണത്തിനുള്ള ഭാവി ദിശ മാപ്പ് ചെയ്ത ലാൻസെറ്റിൽ 2015 ലെ റിപ്പോർട്ട് രചിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.thelancet.com/commissions/defeating-aids-advancing-global-health|title=A UNAIDS–Lancet Commission on Defeating AIDS—Advancing Global Health|access-date=2022-10-20|website=www.thelancet.com|language=en}}</ref> നിലവിൽ ബിൽ ആൻഡ് മെലിൻഡ ഗേറ്റ്സ് ഫൌണ്ടേഷനിലെ ആഗോള ആരോഗ്യത്തിനായുള്ള ശാസ്ത്ര ഉപദേശക സമിതി അംഗവും ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ എച്ച്ഐവി-ടിബി ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് അംഗവുമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesfoundation.org/about/leadership/scientific-advisory-committee|title=Scientific Advisory Committee|access-date=2022-10-20|website=Bill & Melinda Gates Foundation|language=en}}</ref><ref name=":8" /> അടുത്തിടെ, അദ്ദേഹം കോവിഡ്-19 നയങ്ങളിൽ സംഭാവന നൽകുകയും കോവിഡ്-19 നെക്കുറിച്ചുള്ള ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ മിനിസ്റ്റീരിയൽ അഡ്വൈസറി കമ്മിറ്റിയുടെ ചെയർമാനായും കൊറോണ വൈറസിനായുള്ള ആഫ്രിക്ക ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്, ദി ആഫ്രിക്ക ടാസ്ക് ഫോര്സ് ഓൺ കോവിഡ്-19, ലാൻസെറ്റ് കമ്മീഷൻ ഓൺ കോവിഡ് 19 എന്നിവയിലും അംഗമായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/Publication/1/1|title=Publication {{!}} CAPRISA|access-date=2022-10-12|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012084119/https://www.caprisa.org/Publication/1/1|url-status=dead}}</ref> മുമ്പ് പെപ്ഫാർ സയന്റിഫിക് അഡ്വൈസറി ബോർഡ്, ഗേറ്റ്സ് ഫൌണ്ടേഷന്റെ ഗ്ലോബൽ എച്ച്ഐവി പ്രിവൻഷൻ വർക്കിംഗ് ഗ്രൂപ്പ്, ലൈംഗികമായി പകരുന്ന അണുബാധകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഡബ്ല്യുഎച്ച്ഒ എക്സ്പെർട്ട് അഡ്വൈസരി പാനൽ എന്നിവയിൽ അംഗമായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=":14">{{Cite web|url=https://ukzn.ac.za/news/eminent-scientist-recognised-for-exceptional-contribution-to-science/|title=Eminent Scientist Recognised for Exceptional Contribution to Science – University of KwaZulu-Natal|access-date=2022-10-20|website=ukzn.ac.za|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020112229/https://ukzn.ac.za/news/eminent-scientist-recognised-for-exceptional-contribution-to-science/|url-status=dead}}</ref> ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ പ്രത്യുൽപാദന ആരോഗ്യ ഗവേഷണ വകുപ്പിന്റെ ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക ഉപദേശക സംഘത്തിൻറെയും എച്ച്ഐവി, എസ്ടിഐ വകുപ്പിൻറെയും ചെയർമാനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.publichealth.columbia.edu/public-health-now/news/abdool-karims-receive-prestigious-global-health-award|title=Abdool Karims Receive Prestigious Global Health Award {{!}} Columbia Public Health|access-date=2022-10-20|date=27 April 2020|website=www.publichealth.columbia.edu}}</ref> 1996 ൽ ഇന്റർനാഷണൽ എപ്പിഡെമിയോളജിക്കൽ അസോസിയേഷന്റെ ഭരണസമിതിയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം അവിടെ 3 വർഷത്തെ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കി.<ref name=":7"/> നിലവിൽ ഇന്റർനാഷണൽ സയൻസ് കൌൺസിലിന്റെ വൈസ് പ്രസിഡന്റാണ് അദ്ദേഹം.<ref name=":2"/> == ശാസ്ത്രീയമായ അംഗീകാരം == പ്രൊഫസർ അബ്ദുൾ കരീം [[റോയൽ സൊസൈറ്റി]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോയാണ്.<ref name=":13">{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/salim-abdool-karim-14074/|title=Salim Abdool Karim|access-date=2022-10-20|website=royalsociety.org}}</ref> യുഎസ് നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിസിനിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗമാണ് അദ്ദേഹം.<ref name=":8"/> ഇന്റർനാഷണൽ സയൻസ് കൌൺസിലിന്റെ ഫെലോയാണ് അദ്ദേഹം.<ref name=":10"/> കൂടാതെ, [[അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഫോർ മൈക്രോബയോളജി|അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് മൈക്രോബയോളജി]], അസോസിയേഷൻ ഓഫ് അമേരിക്കൻ ഫിസിഷ്യൻസ് (എഎപി) ദി വേൾഡ് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് (ടിഡബ്ല്യുഎഎസ്) ആഫ്രിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൺസസ് (എഎഎസ്എഎഫ്), റോയൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് സൌത്ത് ആഫ്രിക്ക (ആർഎസ്എസ്എഫ്) എന്നിവയുടെ അംഗവും ഫെലോയുമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://council.science/profile/salim-abdool-karim/|title=Salim Abdool Karim|access-date=2022-10-20|website=International Science Council|language=en-US}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://twas.org/directory/abdool-karim-salim|title=Abdool Karim, Salim|access-date=2022-10-20|website=TWAS|language=en}}</ref><ref name=":13" /> ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് ജേണൽ ഓഫ് മെഡിസിൻ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡ് അംഗമാണ് അദ്ദേഹം.<ref>{{Cite web|url=https://www.jwatch.org/editors/AU025|title=NEJM Journal Watch: Summaries of and commentary on original medical and scientific articles from key medical journals|access-date=2022-10-20|website=www.jwatch.org}}</ref> ''ലാൻസെറ്റ് എച്ച്ഐവി'', ദി ലാൻസെറ്റ-ഗ്ലോബൽ ഹെൽത്ത് എന്നിവയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര ഉപദേശക ബോർഡുകളിൽ അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.thelancet.com/lanhiv/advisory-board|title=The Lancet HIV: International Advisory Board|access-date=2022-10-20|website=www.thelancet.com}}</ref> മുമ്പ് അദ്ദേഹം ബോർഡ് ഓഫ് റിവ്യൂയിംഗ് എഡിറ്റേഴ്സ് ഓഫ് ഇലൈഫ് അംഗമായും എയ്ഡ്സ് ക്ലിനിക്കൽ കെയറിന്റെ അസോസിയേറ്റ് എഡിറ്ററായും ഇന്റർനാഷണൽ ജേണൽ ഓഫ് ഇൻഫെക്ഷ്യസ് ഡിസീസസിന്റെ കറസ്പോണ്ടിംഗ് എഡിറ്ററായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://elifesciences.org/inside-elife/524f328f/elife-welcomes-new-editors|title=eLife welcomes new editors|access-date=2022-10-20|date=2014-08-22|website=eLife|language=en}}</ref> 40 ലധികം ശാസ്ത്ര ജേണലുകളുടെ നിരൂപകനായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=":3"/> ആഗോള എയ്ഡ്സ് പ്രതികരണത്തെ പുനർനിർവചിക്കുകയും ആന്റി റിട്രോവൈറലുകൾ താങ്ങാനാവുന്ന വിലയിൽ എത്തിക്കുന്ന പരിപാടിയിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്ത 2000 ഡർബൻ XIII-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര എയ്ഡ്സ് കോൺഫറൻസിനായുള്ള സയന്റിഫിക് പ്രോഗ്രാം കമ്മിറ്റിയുടെ ചെയർപേഴ്സണായി അദ്ദേഹം നിരവധി എയ്ഡ്സ് സമ്മേളനങ്ങൾ നടത്തുകയും സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref name=":8"/> അന്താരാഷ്ട്ര എയ്ഡ്സ് കോൺഫറൻസിലെ ചർച്ചകൾ (ഓസ്ട്രേലിയയിലെ മെൽബണിൽ നടന്ന 2014 അന്താരാഷ്ട്ര എയ്ഡ്സിൻറെ ഉദ്ഘാടന പ്ലീനറി ഉൾപ്പെടെ), അന്താരാഷ്ട്ര എയ്ഡ്സിന്റെ വാക്സിൻ കോൺഫറൺസ്, അന്താരാഷ്ട്ര മൈക്രോബിസൈഡ്സ് കോൺഫറന്സ്, പകർച്ചവ്യാധികൾക്കായുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സൊസൈറ്റി കോൺഫറന്സുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര കോൺഫറന്സുകളിൽ പ്ലീനറി പ്രസംഗങ്ങൾ നടത്താൻ അദ്ദേഹത്തെ പതിവായി ക്ഷണിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10045|title=AIDS 2014 Plenary "State of the Art: Epidemiology and Access"|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020112215/https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10045|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://prixgalienafrique.com/en/profile/professor-salim-s-abdool-karim/|title=Professor Salim S. Abdool Karim|access-date=2022-10-20|website=Prix Galien Africa|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/PressRelease/Read/10099|title=Professors Salim Abdool Karim Delivers Keynote Speech at Microbicides Conference in Sydney|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020112218/https://www.caprisa.org/PressRelease/Read/10099|url-status=dead}}</ref><ref name=":8" /> == പുരസ്കാരങ്ങളും പുരസ്കാരങ്ങളും == [[എയ്‌ഡ്‌സ്‌|എയ്ഡ്സ്]] മേഖലയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ നിരവധി അഭിമാനകരമായ അവാർഡുകളിലൂടെ ദേശീയമായും അന്തർദ്ദേശീയമായും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആഫ്രിക്കയിലെ ഏറ്റവും അഭിമാനകരമായ ശാസ്ത്രപുരസ്കാരമായ ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയന്റെ "ക്വാമെ എൻക്രുമ കോണ്ടിനെന്റൽ സയന്റിഫിക് അവാർഡ്" അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.publichealth.columbia.edu/public-health-now/news/aids-scientist-elected-royal-society|title=AIDS Scientist Elected to Royal Society {{!}} Columbia Public Health|access-date=2022-10-20|date=17 April 2019|website=www.publichealth.columbia.edu}}</ref> ജപ്പാനിലെ മെഡിക്കൽ ഗവേഷണത്തിനുള്ള ഹിഡെയോ നോഗുച്ചി ആഫ്രിക്ക പ്രൈസ്, ആഫ്രിക്കൻ വികസനത്തിന് സംഭാവന നൽകിയ ഗവേഷണത്തിന് കുവൈറ്റിന്റെ അൽ-സുമൈറ്റ് പ്രൈസ്, കാനഡയുടെ ജോൺ ഡിർക്സ് ഗൈർഡ്നർ ഹെൽത്ത് അവാർഡ്, വിയറ്റ്നാമിന്റെ വിൻഫ്യൂച്ചർ സ്പെഷ്യൽ പ്രൈസ്, ചിലിയുടെ 500 വർഷത്തെ സ്ട്രെയിറ്റ്സ് ഓഫ് മഗല്ലൻ അവാർഡ് കൂടാതെ ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയൻ-ആഫ്രിക്ക സിഡിസിയുടെ സിപിഎച്ച്ഐഎ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് ഇൻ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് പുരസ്കാരം എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര അവാർഡുകൾ.<ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10693#:~:text=The%20Hideyo%20Noguchi%20Africa%20Prize,Covid-19%20response%20in%20Africa.|title=Japan awards Salim & Quarraisha Abdool Karim the distinguished 4th Hideyo Noguchi Africa Prize|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020112227/https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10693#:~:text=The%20Hideyo%20Noguchi%20Africa%20Prize,Covid-19%20response%20in%20Africa.|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10323|title=CAPRISA Director awarded prestigious Kuwait prize for his research contributions|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020112228/https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10323|url-status=dead}}</ref><ref name=":12"/><ref name=":11"/><ref>{{Cite web|url=https://www.womeninscience.africa/two-eminent-south-african-hiv-aids-researchers-honoured-with-a-prestigious-chilean-award/|title=Two eminent South African HIV/AIDS researchers honoured with a prestigious Chilean award - Women in Science Africa|access-date=2022-10-20|date=2020-12-15|language=en-ZA|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020130103/https://www.womeninscience.africa/two-eminent-south-african-hiv-aids-researchers-honoured-with-a-prestigious-chilean-award/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10594|title=CAPRISA's Director awarded the CPHIA 2021 Lifetime Achievement in Public Health Award|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020112221/https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10594|url-status=dead}}</ref> 2020 ൽ ഡോ. എ. ഫൌസിയുമായി ചേർന്ന് ശാസ്ത്രത്തിനും പ്രകൃതിയ്ക്കും വേണ്ടിയുള്ള സെൻസിൽ നിന്ന് ശാസ്ത്രത്തിനായി നിലകൊള്ളുന്നതിനുള്ള ജോൺ മഡോക്സ് സമ്മാനം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.samrc.ac.za/news/anthony-fauci-and-salim-abdool-karim-jointly-awarded-john-maddox-prize-2020-standing-science|title=Anthony Fauci and Salim Abdool Karim jointly awarded John Maddox Prize 2020 for standing up for science during the coronavirus pandemic}}</ref><ref name=":3"/> ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹ്യൂമൻ വൈറോളജിയിൽ നിന്ന് "ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് അവാർഡ്", ഡിഐഎ-ഡ്രഗ് ഇൻഫർമേഷൻ അസോസിയേഷന്റെ "ലോകാരോഗ്യത്തിലെ മികച്ച നേട്ടത്തിനുള്ള പ്രസിഡന്റിന്റെ അവാർഡ്," ആഫ്രിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസിന്റെ "ഒലുസെഗൺ ഒബസാൻജോ പ്രൈസ് ഫോർ സയന്റിഫിക് ഡിസ്കവറി ആൻഡ് ടെക്നോളജിക്കൽ ഇന്നൊവേഷൻ", [[കൊളംബിയ സർവ്വകലാശാല|കൊളംബിയ സർവകലാശാല]] "അലൻ റോസൻഫീൽഡ് അലുമ്നി അവാർഡ് ', [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ]]-ഡെവലപ്പിംഗ് കൺട്രീസ് പാർട്ണർഷിപ്പിൽ നിന്നുള്ള" ഔട്ട്സ്റ്റാൻഡിംഗ് സീനിയർ ആഫ്രിക്കൻ സയന്റിസ്റ്റ് അവാർഡ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10233|title=Lifetime Achievement Awards from the Institute for Human Virology|access-date=2022-10-20|website=www.caprisa.org|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020112224/https://www.caprisa.org/NewsAndEvents/Read/10233|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurekalert.org/news-releases/638750|title=Anti-HIV gel leadership team acknowledged for outstanding achievement in world health|access-date=2022-10-20|website=EurekAlert!|language=en}}</ref><ref name=":8"/><ref name=":15"/> നൈജീരിയയിലെ ബയോമെഡിക്കൽ എച്ച്ഐവി പ്രിവൻഷൻ ഫോറത്തിൽ നിന്നുള്ള "വിശിഷ്ട സ്കോളർ അവാർഡ്", യുഎസ്എഐഡി "സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി പയനിയേഴ്സ് പ്രൈസ്" (യുഎസ് ഏജൻസി ഫോർ ഇന്റർനാഷണൽ ഡെവലപ്മെന്റിൽ നിന്നുള്ള കാപ്രിസ 004 ടീമിന്) എന്നിവയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.caprisa.org/Awards|title=Awards {{!}} CAPRISA|access-date=2022-10-12|website=www.caprisa.org}}</ref><ref name=":5"/> ഇന്റർനാഷണൽ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ് ഫോർ എയ്ഡ്സ് കെയറിൽ (IAPAC) നിന്നുള്ള "ഹീറോ ഇൻ മെഡിസിൻ" അവാർഡിലൂടെയും മെൻസ് ഹെൽത്ത് മാസികയിൽ നിന്നുള്ള സയൻസ് & ടെക്നോളജി വിഭാഗത്തിൽ "മെൻസ് ആരോഗ്യ അവാർഡ്" വഴിയും ഗവേഷണത്തിനപ്പുറം സമൂഹത്തിന് നൽകിയ വിശാലമായ സംഭാവനകൾക്ക് അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name=":3"/> കേപ് ടൌൺ സർവകലാശാലയിൽ നിന്നും റോഡ്സ് സർവകലാശാലയിലും നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഓണററി ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.ru.ac.za/latestnews/abdoolkarimsawardtravelandaccommodationcoststotopmicrobiologystudent-1.html#:~:text=Professors%20Salim%20and%20Quarraisha%20Abdool%20Karim%20were%20each%20conferred%20an,in%202021%20and%202022,%20respectively.|title=Abdool Karims award travel and accommodation costs to top microbiology student|access-date=2022-10-20|date=2011-07-21|website=www.ru.ac.za|language=en-US}}</ref> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് യു. എൻ. ഐ. എസ്. എ ചാൻസലറുടെ കലാബാഷ് അവാർഡും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ മാംഗോസുത്തു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ടെക്നോളജിയുടെ ഓണററി ഫെലോഷിപ്പും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref name=":3"/> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ എംആർസിയുടെ "പ്ലാറ്റിനം മെഡൽ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് അവാർഡ്", ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷനിൽ നിന്നുള്ള "ആർട്ട് ആൻഡ് സയൻസ് ഓഫ് മെഡിസിനിൽ ഫെലോഷിപ്പിനുള്ള ഗോൾഡ് മെഡൽ അവാർഡ്, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ റോയൽ സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നുള്ള" ജോൺ എഫ്. ഡബ്ല്യു. ഹെർഷൽ മെഡൽ ", ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസിൽ നിന്നുള്ള" സയൻസ് ഫോർ സൊസൈറ്റി ഗോൾഡ് മെഡലർ അവാർഡ് 'എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=":8"/><ref name=":7"/><ref name=":14"/> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസ് എക്കാലത്തെയും 50 "ലെജന്റ്സ് ഓഫ് സൌത്ത് ആഫ്രിക്കൻ സയൻസ്" പട്ടികയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://africanscientists.africa/business-directory/abdool-karim/|title=Abdool Karim|access-date=2022-10-20|website=African Scientists Directory|language=en-US|archive-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020133056/https://africanscientists.africa/business-directory/abdool-karim/|url-status=dead}}</ref><ref name=":3"/> 2024 ൽ പ്രൊഫസർ കരീം ക്വാറഷ അബ്ദുൾ കരീമിനൊപ്പം 2024 ലാസ്കർ ബ്ലൂംബെർഗ് പബ്ലിക് സർവീസ് അവാർഡിന്റെ സഹ-സ്വീകർത്താവായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://laskerfoundation.org/winners/innovations-in-hiv-prevention-treatment-and-advocacy/|title=Innovations in HIV prevention, treatment, and advocacy|access-date=2024-09-19|last=Admin|first=Lasker|website=Lasker Foundation|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite Q|Q130375864}}</ref> == വർണ്ണവിവേചന വിരുദ്ധ, അഴിമതി വിരുദ്ധ, മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തനങ്ങൾ == തുടക്കത്തിൽ ഒരു വിദ്യാർത്ഥി പ്രവർത്തകനായി 1980ൽ അദ്ദേഹം വർണ്ണവിവേചന വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു, വംശീയ അടിച്ചമർത്തലിന്റെ അതിക്രമങ്ങൾക്കെതിരെ പിന്തുണ സമാഹരിക്കുന്ന "ഉകുസ" എന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി പത്രം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.<ref name=":4"/> വർണ്ണവിവേചന വിരുദ്ധ പ്രവർത്തകനും കമ്മ്യൂണിറ്റി സംഘാടകനുമെന്ന നിലയിൽ, 1983-ൽ യുണൈറ്റഡ് ഡെമോക്രാറ്റിക് ഫ്രണ്ടിന്റെ കേപ് ടൌൺ ലോഞ്ചായ മിച്ചൽസ് പ്ലെയിനിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തു, ഇത് വർണ്ണവിവരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിലെ ഒരു പുതിയ വിശാലമായ വംശീയമല്ലാത്ത വിമോചന പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ ഒരു വഴിത്തിരിവായി.<ref name=":6"/> 1983 ൽ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടറായി ബിരുദം നേടിയതിനുശേഷം, ആരോഗ്യത്തിലെ വംശീയവും ലിംഗപരവുമായ അസമത്വങ്ങൾക്കെതിരെ പോരാടിയ നാംഡ-നാഷണൽ മെഡിക്കൽ ആൻഡ് ഡെന്റൽ അസോസിയേഷൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഡോക്ടർമാർക്കും ദന്തഡോക്ടർമാർക്കുമായി ഒരു വർണ്ണവിവേചന വിരുദ്ധ സംഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://phr.org/people/salim-abdool-karim-frs/|title=Salim S. Abdool Karim, MD, PhD, FRS}}</ref><ref name=":6"/> 1988ൽ ആരോഗ്യത്തിനും മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾക്കുമുള്ള നാംഡയിലെ സംഭാവനകൾക്ക് അദ്ദേഹത്തിന് "റീബോക്ക് മനുഷ്യാവകാശ അവാർഡ്" ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://champions-speakers.co.uk/speaker-agent/salim-abdool-karim|title=Professor Salim Abdool Karim Chair of the South African Ministerial Advisory Committee on COVID-19|date=25 June 2024}}</ref> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ എയ്ഡ്സ് നിഷേധത്തിന്റെ ദുഷ്കരമായ വർഷങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ആരോഗ്യമന്ത്രി ഷബാലാല-മിമാങ്ങിനെയും പ്രസിഡന്റ് താബോ ബെക്കിയെയും പരസ്യമായി വെല്ലുവിളിക്കുകയും ആന്റി റിട്രോവൈറൽ ചികിത്സ സർക്കാർ നയത്തിന് വിരുദ്ധമായ സമയത്ത് ഏറ്റവും വലിയ എയ്ഡ്സ് ചികിത്സാ പരിപാടികളിലൊന്ന് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് ആന്റി റീട്രോവൈറല് മരുന്നുകളും ധനസഹായവും നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/news24/opinions/analysis/slim-the-life-times-and-education-of-salim-abdool-karim-20200416|title=Slim: The life, times and education of Salim Abdool Karim|access-date=2022-10-20|last=Evans|first=Sarah|website=News24|language=en-US}}</ref> ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ ശക്തമായ തത്വപരമായ നിലപാട് സ്വീകരിച്ച അദ്ദേഹം അഴിമതിക്കും മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾക്കുമെതിരെ ശക്തമായി പ്രചാരണം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഒന്നാം പേജ് പത്ര ലേഖനങ്ങളിൽ, അഴിമതിക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിന് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ അദ്ദേഹം രാജ്യത്തെ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂഷൻസ് ദേശീയ ഡയറക്ടറോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2017-12-13-corruption-is-overtaking-hiv-infection-says-hivaids-researcher/|title=Corruption 'overtaking HIV infection as SA's most serious scourge'|access-date=2022-10-20|website=TimesLIVE|language=en-ZA}}</ref> കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൌൺ സമയത്ത്, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സൈന്യം നടത്തിയ ദുരുപയോഗങ്ങൾക്കെതിരെയും പകർച്ചവ്യാധിയുടെ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ വ്യക്തിഗത സംരക്ഷണ ഉപകരണങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിൽ ഉൾപ്പെട്ട അഴിമതിക്കെതിരെയും അദ്ദേഹം ശക്തമായ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചു. നിലവിൽ ന്യൂയോർക്ക് ആസ്ഥാനമായുള്ള ആരോഗ്യ, മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനയായ അഡ്വൈസറി കൌൺസിൽ ഓഫ് ഫിസിഷ്യൻസ് ഫോർ ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://phr.org/about/people/advisory-council/|title=Advisory Council|access-date=2022-10-20|website=PHR|language=en-US}}</ref> അഴിമതിക്കെതിരെ പോരാടുകയും സദ്ഭരണം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സംഘടനയായ "ഡിഫെൻഡ് അവർ ഡെമോക്രസി" യുടെ ഉപദേശക സമിതിയിൽ അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-03-18-national-campaign-set-up-to-stop-zuma-from-assailing-the-constitution-and-to-fight-unrestrained-large-scale-looting/|title=Defend Our Democracy: National campaign set up to stop Zuma from 'assailing the Constitution' and to fight 'unrestrained, large-scale looting'|access-date=2022-10-20|last=Haffajee|first=Ferial|date=2021-03-18|website=Daily Maverick|language=en}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == തന്റെ കൂടെ ഗവേഷണത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ള ക്വാരിഷയെയാണ് അബ്ദുൾ കരീം വിവാഹം കഴിച്ചത്.<ref>@City_Press, South Africa. [http://www.citypress.co.za/features/100-world-class-south-africans-salim-and-quarraisha-abdool-karim/ "100 World Class South Africans: Salim and Quarraisha Abdool Karim"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130913164004/http://www.citypress.co.za/features/100-world-class-south-africans-salim-and-quarraisha-abdool-karim/|date=13 September 2013}}, ''City Press'', Pretoria, Unknown date ~2013. Retrieved on 23 August 2014.</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Authority Control}}{{FRS 2019}} {{S-start}} {{S-edu}} {{S-bef}} {{s-ttl|title=President of the South African Medical Research Council|years=2012 – 2014}} {{S-aft}} {{s-end}} * {{Google Scholar id|Xh1qaJ4AAAAJ}} * {{ResearchGate|Salim_Abdool_Karim}} [[വർഗ്ഗം:റോയൽ സൊസൈറ്റിയുടെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1960-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] i0y4x6pe3ijp0stvi5oxb9x6r4ealvg 0 652668 4643886 4570459 2026-07-06T03:23:03Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643886 wikitext text/x-wiki ''[[ഹിജാബ്]]'' എന്ന വസ്ത്രധാരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വിവിധ വസ്ത്രങ്ങളുടെ പട്ടികയാണ് താഴപ്പറയുന്നത്. ''ഹിജാബ്'' ഒരു അറബി വാക്കാണ്. "മൂടുപടം, പൊതിച്ചിൽ, തിരശ്ശീല, വിഭജനം" എന്നിങ്ങനെയാണ് ഈ പദത്തിന്റെ അർത്ഥം.<ref name="El Guindi">{{Cite book |last=El Guindi |first=Fadwa |title=Hijab |url=https://archive.org/details/oxfordencycloped0002unse_t7m9 |last2=Sherifa Zahur |publisher=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |year=2009 |isbn=978-0-19-530513-5 |doi=10.1093/acref/9780195305135.001.0001}}</ref> [[ഖുർആൻ|ഖുർആനിൽ]] ഇത് അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ വേർതിരിക്കൽ, സംരക്ഷണം, മൂടൽ, വിഭജനം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ സാധാരണയായി ഒരു മുസ്ലീം സ്ത്രീയുടെ മൂടുപടത്തിനെയാണ് ഹിജാബ് എന്നുവിളിക്കുന്നത്.<ref name="EoQ" /> ഇംഗ്ലീഷിൽ, ഈ പദം പ്രധാനമായും സ്ത്രീകൾക്ക് തല മൂടലിനെയും അതിൻറെ അടിസ്ഥാന മതപരമായ കൽപ്പനകളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എല്ലാ മുസ്ലീങ്ങളും ഇസ്ലാമിൽ ഹിജാബ് നിർബന്ധമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.<ref>{{Cite web|url=http://www.irfi.org/articles/articles_351_400/quran_does_not_mandate_hijab.htm|title=unicornsorg|access-date=26 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151221175749/http://www.irfi.org/articles/articles_351_400/quran_does_not_mandate_hijab.htm|archive-date=21 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.moroccoworldnews.com/2012/06/45564/hijab-is-not-an-islamic-duty-scholar/|title=Moroccoworldnews.com|access-date=26 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151227054847/http://www.moroccoworldnews.com/2012/06/45564/hijab-is-not-an-islamic-duty-scholar/|archive-date=27 December 2015}}</ref> {| class="wikitable" !പേര് !ചിത്രം !വിവരണം |- !അബായ |[[പ്രമാണം:Islamic_Clothing_Abaya.jpg|217x217ബിന്ദു]] |തല, കാലുകൾ, കൈകൾ എന്നിവ ഒഴികെ ശരീരം മുഴുവൻ മൂടുന്ന പൂർണ്ണ നീളമുള്ള, അങ്കി പോലെയുള്ള പുറം വസ്ത്രം. സാധാരണയായി ശിരോവസ്ത്രം അല്ലെങ്കിൽ (പ്രത്യേകിച്ച് [[സൗദി അറേബ്യ|സൌദി അറേബ്യ]]<nowiki/>യിൽ) കയ്യുറകളും നിഖാബും ധരിക്കാറുണ്ട്. |- !അൽ അമീറ |[[പ്രമാണം:IraqiSchoolGirl01b.jpg|120x120ബിന്ദു]] |രണ്ട് കഷണങ്ങളുള്ള ഒരു മൂടുപടം. സാധാരണയായി പരുത്തിയോ പോളിസ്റ്ററോ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ഒരു ക്ലോസ് ഫിറ്റിംഗ് തൊപ്പിയും അതിനൊപ്പം ട്യൂബ് പോലുള്ള സ്കാർഫും ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. |- !ബുഷിയ |[[പ്രമാണം:حجاب_البوشية.jpg|122x122ബിന്ദു]] |നെറ്റിയിൽ കെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു മൂടുപടം, മുഖം മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്നു. പക്ഷേ കണ്ണുകൾക്ക് തുളകൾ ഇല്ല, പകരം തുണിക്കുള്ളിലൂടെ കാണാനാകും ([[മധ്യപൂർവദേശം|മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്]], പ്രത്യേകിച്ച് [[പേർഷ്യൻ ഗൾഫ്]] പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു). |- ![[ഹിജാബ്|ബുഖ്നുഖ്]] ഖാൻഖ് |[[പ്രമാണം:Amirah_style_Hijab.jpg|163x163ബിന്ദു]] |ഇത് ഖിമാർ 2 ന് സമാനമാണ് (താഴെ കാണുക) എന്നാൽ മടിയിൽ മാത്രം വരുന്നു. അതിൻറെ അരികിൽ എംബ്രോയിഡറി ഉണ്ടെങ്കിൽ ചിലപ്പോൾ "അമീറ ഹിജാബ്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. |- !കിഴക്കൻ അറേബ്യ ബറ്റുല (Battoulah) |[[പ്രമാണം:Bandari_battula.jpg|180x180ബിന്ദു]] |[[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്]], [[ഒമാൻ]], [[ഖത്തർ]], തെക്കൻ ഇറാനിലെ [[അറബി ജനത|അറബികൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ ഇത് ധരിക്കുന്നു. പുതിയ തലമുറകളിൽ ഈ പാരമ്പര്യം ഏതാണ്ട് ഇല്ലാതായി. 50 വയസ്സിന് മുകളിലുള്ള സ്ത്രീകളും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ ഇപ്പോഴും അവ ധരിക്കുന്നത് കാണാം. |- !ബുർഖ അല്ലെങ്കിൽ ചാദരി ബംഗാളി ഭാഷ, ചാദരി |[[പ്രമാണം:Burqa_Afghanistan_01.jpg|180x180ബിന്ദു]] |പരമ്പരാഗത മദ്ധ്യ ഏഷ്യൻ ശൈലിയിലുള്ള പുറം വസ്ത്രം ശരീരം മുഴുവൻ മൂടുകയും സ്ത്രീ നോക്കുന്ന മുഖത്ത് ഒരു ഗ്രിൽ ഉണ്ടായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Abu-Lughod |first=Lila |date=2002 |title=Do Muslim Women Really Need Saving? Anthropological Reflections on Cultural Relativism and Its Others |url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_2002-09_104_3/page/782 |journal=American Anthropologist |volume=104 |issue=3 |pages=783–790 |doi=10.1525/aa.2002.104.3.783}}</ref> പരഞ്ജ പോലുള്ള മറ്റ് മധ്യേഷ്യൻ ശൈലികൾക്ക് സമാനമായ ശൈലിയും പ്രവർത്തനവും. [[ചെച്‌നിയ|ചെച്നിയ]] ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലും പരമ്പരാഗതമായി ധരിച്ചിരുന്ന ബുർഖ അല്ലെങ്കിൽ ചാദാരി ബംഗാളി സലഫികൾ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലേക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. |- !ചാഡോർ |[[പ്രമാണം:2009_Herat_Afghanistan_4112231650.jpg|120x120ബിന്ദു]] |[[ഇറാൻ|ഇറാനിയൻ]] പരമ്പരാഗത ബാഹ്യ വസ്ത്രം (മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലും ധരിക്കുന്നു) തലയും ശരീരവും മൂടുന്ന ഒരു മുഴുവൻ നീളമുള്ള അർദ്ധവൃത്താകൃതിയിലുള്ള തുണിയാണ്, പക്ഷേ നിലത്തേക്ക് താഴേക്ക് വരുന്നു. കൈകൾക്ക് മുറിവുകളില്ലാത്തതിനാൽ കൈകളോ പല്ലുകളോ ഉപയോഗിച്ച് അടയ്ക്കുകയോ കൈകളിനടിയിൽ പൊതിയുകയോ ചെയ്യുന്നു. |- !ഇലക് |[[പ്രമാണം:Kurmandjan.jpg|170x170ബിന്ദു]] |പരമ്പരാഗതമായി കിർഗിസ്ഥാൻ സ്ത്രീകൾ ധരിക്കുന്ന വെളുത്ത തലപ്പാവ്, നിലവിൽ പ്രത്യേക അവസരങ്ങൾക്കായി നീക്കിവച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Bradley Mayhew |url=https://books.google.com/books?id=B9m-hrsrtfYC&pg=PA63 |title=Central Asia |last2=Greg Bloom |last3=Paul Clammer |last4=Michael Kohn |publisher=Lonely Planet |year=2010 |isbn=978-1-74179-148-8 |page=63}}</ref> |- ![[ഹിജാബ്]] ഹജാബ് |[[പ്രമാണം:Hijabis_-_2017_(37019672366).jpg|150x150ബിന്ദു]] |ഏതെങ്കിലും തല മൂടൽ സൂചിപ്പിക്കാം. [[ഹിജാബ്]] കാണുക |- !ജിൽബാബ (1) |''പൊതുവായ'' |ഖുറാനിൽ (''സൂറത്തുൽ-അഹ്സാബ്'', ആയാ 59) ബാഹ്യ വസ്ത്രത്തെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദം. [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിൽ]], ''ജിൽബാബ്'' എന്ന പദം തല മൂടുന്നതിനെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. |- !ജിൽബാബ (2) |[[പ്രമാണം:Jilbab.gif|215x215ബിന്ദു]] |നീളമുള്ള റെയിൻകോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ ട്രെഞ്ച്കോട്ട് പോലെ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തരം പുറം വസ്ത്രം. |- !കൽപക് |[[പ്രമാണം:Kazakoyun.jpg|120x120ബിന്ദു]] |[[കസാഖ്സ്ഥാൻ|കസാക്കിസ്ഥാൻ]], കാരക്കൽപക്ഷ്താൻ, [[കിർഗ്ഗിസ്ഥാൻ|കിർഗിസ്ഥാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ അവിവാഹിതരായ സ്ത്രീകളുടെ പരമ്പരാഗത ശിരോവസ്ത്രം. |- ![[Kalfak|കൽഫക്]] (Калевак, тететиетия Кареватия) |[[പ്രമാണം:喀山鞑靼人金线刺绣女帽.jpg|168x168ബിന്ദു]] |ടാറ്റർ സ്ത്രീയുടെ പരമ്പരാഗത ശിരോവസ്ത്രം. |- ![[Kashmau|കശ്മാവു]] (ba:2ashmau, ru:Kashmau) |[[പ്രമാണം:Башкирская_свадьба._Танец_невесты.jpg|122x122ബിന്ദു]] |ബഷ്കിർ സ്ത്രീയുടെ പരമ്പരാഗത ശിരോവസ്ത്രം. |- !കേളഘായി |[[പ്രമാണം:Azerbaijani_girls_in_kelaghayi.jpg|180x180ബിന്ദു]] |പരമ്പരാഗത അസർബൈജാനി സ്ത്രീകളുടെ ശിരോവസ്ത്രം. |- ![[വിവിധ തരം ഹിജാബ്|കെരൂദംഗ്]] |[[പ്രമാണം:Indonesian_midwives.jpg|120x120ബിന്ദു]] |[[മലേഷ്യ|മലേഷ്യൻ]] ടുഡോങ്ങിനോട് സാമ്യമുണ്ടെങ്കിലും (ബെലോവ്) ആധുനിക [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യൻ]] കെരുഡുങ്ങിൽ സാധാരണയായി കണ്ണുകൾക്ക് മുകളിൽ ഒരു കടുപ്പമുള്ള വിസർ ഉൾപ്പെടുന്നു. |- ![[ഹിജാബ്|ഖിമർ]] (1) |''പൊതുവായ'' |ഖുറാനിൽ (സൂറത്തു-നൂർ, ആയാ 31) തലപ്പാവ് സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദം "ഹിജാബ്" എന്ന വാക്ക് സാധാരണയായി ഈ അർത്ഥത്തിലാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. |- ![[ഹിജാബ്|ഖിമർ]] (2) | |സാധാരണയായി, മുഖത്തിന് ഒരു ദ്വാരം മുറിച്ച് വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തല മൂടുന്നു, അത് സാധാരണയായി അരക്കെട്ടിലേക്ക് താഴേക്ക് വരുന്നു. ഒരേ ശൈലിയിലുള്ളതും എന്നാൽ വ്യത്യസ്ത നീളമുള്ളതുമായ ''ബുഖ്നുഖ്'', ''ചാഡോർ'' എന്നിവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ മുകളിൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. |- !Kimeshek (kk:8) |[[പ്രമാണം:Kazakh_women.jpg|120x120ബിന്ദു]] |[[കസാഖ്സ്ഥാൻ|കസാക്കിസ്ഥാൻ]], കാരക്കൽപക്സ്ഥാൻ, [[കിർഗ്ഗിസ്ഥാൻ|കിർഗിസ്ഥാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ വിവാഹിതയായ സ്ത്രീകളുടെ പരമ്പരാഗത ശിരോവസ്ത്രം. |- !കുർഹാർസ് (Курhарс) |[[പ്രമാണം:Ingush_national_women's_costume.jpg|202x202ബിന്ദു]] |ഇൻഗുഷെഷ്യയിലെ അവിവാഹിതയായ സ്ത്രീയുടെ പരമ്പരാഗത ശിരോവസ്ത്രം. |- ![[Lachak|ലച്ചക്ക്]] | |ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലും താജിക്കിസ്ഥാനിലും ആൺമക്കളെയും പെൺമക്കളുടെയും വിവാഹം കഴിച്ച സ്ത്രീകളുടെ പരമ്പരാഗത ഉത്സവ ശിരോവസ്ത്രം, എലചെക്കിനും കിമെഷെക്കിനും സമാനമാണ്, സ്ത്രീകൾ മാത്രം പങ്കെടുക്കുന്ന പാർട്ടിയിൽ മാത്രം ധരിക്കുന്നു (പുരുഷന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മുഖം പൂർണ്ണമായും അടച്ചിരുന്നു). [https://moluch.ru/archive/47/5858/ https://moluch.ru/archive/47/5858] |- ![[വിവിധ തരം ഹിജാബ്|മുകേനാ]] |[[പ്രമാണം:Suharto_and_wife_after_hajj.jpg|120x120ബിന്ദു]] |പ്രാർത്ഥനയ്ക്കായി മാത്രം ധരിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യൻ]] ഹിജാബ്. തലയ്ക്ക് ചുറ്റും രണ്ട് ചരടുകൾ കൊണ്ട് ഇത് ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. നിറങ്ങൾ സാധാരണയായി വെളുത്തതോ പാസ്തൽ നിറമോ ആണ്. |- ![[നിക്വാബ്|നിഖാബ്]] നകാബ് |[[പ്രമാണം:Muslim_woman_in_Yemen.jpg|182x182ബിന്ദു]] |മുഖവും തലയും മുഴുവൻ മൂടുന്ന, എന്നാൽ കണ്ണുകൾക്കായി മുറിച്ച ഒരു മൂടുപടം (യെമനിൽ ധരിക്കുന്ന ചിത്രംഃ ശൈലി). |- ![[നിക്വാബ്|നിഖാബ്]] (2) |[[പ്രമാണം:EFatima_in_UAE_with_niqab.jpg|183x183ബിന്ദു]] |മൂക്കിന്റെ പാലത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു മൂടുപടം താഴത്തെ മുഖം മറയ്ക്കുന്നു. "ഹാഫ് നിഖാബ്" എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. |- !ഒറമാൽ (kk:Oramal) |[[പ്രമാണം:Кентау._Торговки_хлебом_2007.10.JPG|120x120ബിന്ദു]] |[[മദ്ധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]] കോക്കസസിലും ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു പരമ്പരാഗത തൂവാല (ഇത് എങ്ങനെ കെട്ടിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ശ്രദ്ധിക്കുക, കഴുത്ത് സാധാരണയായി അതിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കില്ല). [[ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ]] പോലുള്ള ചില രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് പരമ്പരാഗതമായി വീട്ടിൽ മാത്രമേ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുള്ളൂവെങ്കിലും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പരഞ്ജ കൂടുതൽ ജനപ്രിയമായിരുന്നു. [[കസാഖ്സ്ഥാൻ|കസാക്കിസ്ഥാൻ]] പോലുള്ള മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് പൊതുവേ പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കിർഗിസ്ഥാനിൽ, വെളുത്ത നിറം സ്ത്രീ വിവാഹിതയാണെന്നതിന്റെ സൂചനയാണ്. |- !പരഞ്ജ |[[പ്രമാണം:Uzbek_paranja2.jpg|180x180ബിന്ദു]] |ഭാരവും കുതിരയുടെ മുടിയിൽ നിന്ന് നിർമ്മിച്ചതുമായ തലയും ശരീരവും മൂടുന്ന ഒരു [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]] പരമ്പരാഗത പുറം വസ്ത്രം. ഒരിക്കൽ [[ഉസ്ബെക്|ഉസ്ബെക്ക്]], [[താജിക്]] സമൂഹങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. |- !സഫ്സേരി, സെഫ്സേരി, സഫ്സാരി അല്ലെങ്കിൽ സെഫ്സാരി |[[പ്രമാണം:Sefseri_-_سفساري.jpg|180x180ബിന്ദു]] |സ്ത്രീകൾ ധരിക്കുന്ന പരമ്പരാഗത [[ടുണീഷ്യ|ടുണീഷ്യൻ]] മൂടുപടം, ശരീരം മുഴുവൻ മൂടുന്ന ക്രീം നിറമുള്ള ഒരു വലിയ തുണി. |- ![[വിവിധ തരം ഹിജാബ്|സെലാൻഡാങ്]] |[[പ്രമാണം:Megawati_Sukarnoputri_in_hijab_(cropped).png|142x142ബിന്ദു]] |[[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ]], ശിശുക്കളെയും പലചരക്ക് സാധനങ്ങളെയും വഹിക്കാൻ തോളിൽ കെട്ടിയിടാവുന്ന അല്ലെങ്കിൽ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ പൊതിഞ്ഞ ഒരു വിവധോദ്യേശ ഷോൾഡർ സാഷ്. |- !ഷൈല |[[പ്രമാണം:Shayla_Scarf.jpg|120x120ബിന്ദു]] |നീളമുള്ളതും ചതുരാകൃതിയിലുള്ളതുമായ സ്കാർഫ്, തലയിൽ പൊതിഞ്ഞ് തോളിൽ ഘടിപ്പിക്കുകയോ ഘടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. പേർഷ്യൻ ഗൾഫിലെ അറബ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജനപ്രിയമാണ് |- !തകിയാഹ് (തല) |[[പ്രമാണം:Taqiyah_(type_of_hijab).jpg|189x189ബിന്ദു]]<br /> [[പ്രമാണം:RU061_10.jpg|160x160ബിന്ദു]] | * ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ ഡോപ്പ [[താജിക്കിസ്ഥാൻ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന [[സിൻജിയാങ്]]-എല്ലായ്പ്പോഴും സ്കാർഫ് ഇല്ലാതെ ധരിക്കുന്നു, ഇതിനെ പൊതുവായി ട്യൂബെറ്റിക്ക, [[ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ]], വടക്കൻ താജിക്കിസ്ഥാനാൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഡോപ്പ, താജിക്കിസ്ഥാനിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിൽ ടോക്കി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. * ടാറ്റർസ്റ്റാനും കോക്കസസും-എല്ലായ്പ്പോഴും സ്കാർഫ് ധരിച്ച് * [[കസാഖ്സ്ഥാൻ|കസാക്കിസ്ഥാൻ]], [[കിർഗ്ഗിസ്ഥാൻ|കിർഗിസ്ഥാൻ]] ആൻഡ് [[കരാകല്പക്സ്ഥാൻ|കർക്കൽപാക്സ്ഥാൻ]]-ചെറിയ പെൺകുട്ടികൾ മാത്രം ധരിക്കുന്ന |- ![[തൗബ്|താവ്.]] |[[പ്രമാണം:Sudanese_Woman_(31229891).jpeg|171x171ബിന്ദു]] |[[സുഡാൻ|സുഡാനീസ്]] സ്ത്രീകൾ സാധാരണയായി ധരിക്കുന്നു. സാധാരണയായി വസ്ത്രത്തിനോ ഷർട്ടിനോ പാവാടയ്ക്കോ മുകളിൽ ധരിക്കുന്ന നീളമുള്ളതും വർണ്ണാഭമായതുമായ തുണിത്തരങ്ങൾ. മുൻകാലങ്ങളിൽ എല്ലാ സുഡാനീസ് സ്ത്രീകളും തൂബ് ധരിച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ ആധുനിക മുൻഗണനകൾ കൂടുതൽ സമകാലിക വസ്ത്ര ശൈലികളിലേക്ക് മാറി.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.planetjawal.com/sudanese-traditional-clothing/|title=Sudanese Traditional Clothing -|access-date=2023-05-16|last=karim|date=2021-11-21|language=en-US|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130105802/https://www.planetjawal.com/sudanese-traditional-clothing/|url-status=dead}}</ref> |- !തുഡുങ് |[[പ്രമാണം:Schaheeramalaysiantudung(2).jpg|156x156ബിന്ദു]] |[[മലേഷ്യ]] [[ഇന്തോനേഷ്യ]] ധരിക്കാറുള്ള ശിരോവസ്ത്രം. ഇന്തോനേഷ്യയിൽ കെരുഡുങ് (അബോവെ) എന്ന പദം വളരെ സാധാരണമാണ്. |- ![[ടർബൻ|തുർബാൻ]] |[[പ്രമാണം:Emine_Erdoğan.jpg|165x165ബിന്ദു]] |വശങ്ങളിൽ നന്നായി പിൻ ചെയ്ത ഹെഡ്സ്കാർഫിനുള്ള തുർക്കിഷ് പദം |} == ഇതും കാണുക == * [[ഇസ്‌ലാമിക വസ്ത്രധാരണ രീതി|ഇസ്ലാമും വസ്ത്രവും]] == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/pop_ups/05/europe_muslim_veils/html/1.stm ഇസ്ലാമിക സ്ത്രീകളുടെ വസ്ത്രങ്ങളുടെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുന്ന ബിബിസി ഡ്രോയിംഗുകൾ] hrnkt0xkx6dqjydl4v4rk37ir7su2kp 3 655452 4643894 4524155 2026-07-06T05:15:21Z Mfield 212183 Mfield എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:ThatPB95 Fan]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:DefNotBird]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/ThatPB95 Fan|ThatPB95 Fan]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/DefNotBird|DefNotBird]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4524155 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: ThatPB95 Fan | ThatPB95 Fan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:00, 18 മേയ് 2025 (UTC) ipa13z8sd3alth2c83tuf5pgmuq71t4 0 658691 4643828 4558687 2026-07-05T15:36:50Z Malikaveedu 16584 4643828 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = തലൈമന്നാർ | native_name = தலைமன்னார்<br>තලෙයිමන්නාරම | image_skyline = තලෙයිමන්නාරම ජැටිය.jpg | imagesize = | image_caption = താലൈമന്നാർ കടൽപ്പാലം | pushpin_map = Sri Lanka Northern Province | subdivision_type = [[List of countries|Country]] | subdivision_name = [[ശ്രീലങ്ക]] | subdivision_type2 = [[Provinces of Sri Lanka|Province]] | subdivision_name2 = [[Northern Province, Sri Lanka|Northern]] | subdivision_type3 = [[Districts of Sri Lanka|District]] | subdivision_name3 = [[Mannar District|മന്നാർ]] | subdivision_type4 = [[Divisional Secretariats of Sri Lanka|DS Division]] | subdivision_name4 = മന്നാർ | coordinates = {{coord|9|06|0|N|79|43|0|E|region:LK|display=inline}} }} [[മന്നാർ ദ്വീപ്|മന്നാർ ദ്വീപിന്റെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കൻ]] പ്രദേശമാണ് '''തലൈമന്നാർ''' ([[തമിഴ്|തമിഴ്ഃ]] தலையன்னார்). == ഗതാഗതം == [[പ്രമാണം:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_unveiled_the_plaque_to_inaugurate_the_Talaimannar_Pier_Railway_Station,_in_Sri_Lanka_on_March_14,_2015.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|തലൈമന്നാറിൽ റെയിൽവേ ഗതാഗതം വീണ്ടും തുറക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി, 2015.]] 2009 മെയ് മാസത്തിൽ അവസാനിച്ചതും 30 വർഷക്കാലത്തോളം നീണ്ടുനിന്നതുമായ ശ്രീലങ്കൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിൽ ശ്രീലങ്കയുടെ വടക്കൻ മേഖലയിലെ റെയിൽപ്പാത നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയോ തടസ്സപ്പെടുകയോ അല്ലെങ്കിൽ അവഗണിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. ഒരു ഇന്ത്യൻ കമ്പനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മന്നാർ റെയിൽവേ ലൈൻ 2015 ൽ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[നരേന്ദ്ര മോദി]] ഗതാഗതത്തിനായി വീണ്ടും തുറന്നുകൊടുത്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-narendra-modi-flags-off-train-service-at-talaimannar-in-sri-lanka-746568|title=PM Narendra Modi Flags off Train Service at Talaimannar in Sri Lanka|access-date=30 December 2020|date=14 March 2015|website=NDTV.com}}</ref> തലൈമന്നാറിൽ റെയിൽവേ ടെർമിനസുള്ള ശ്രീലങ്കൻ റെയിൽവേയുടെ ഒരു സ്റ്റേഷനാണ് തുറമുഖത്ത് സേവനം നൽകുന്നത്. ഇത് തലൈമന്നാറിനെ മേടവാച്ചിയ വഴി ശ്രീലങ്കയിലെ റെയിൽ ശൃംഖലയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മാന്നാറിൽ നിന്നുള്ള റോഡ് വഴി ദ്വീപിനെ ശ്രീലങ്കയിലെ മറ്റ് ഹൈവേ ശൃംഖലയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കോസ്‌വേയായ, മാന്നാർ പാലത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന [[എ 14 റോഡ്]] വഴി ഈ പട്ടണത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. == വികസനം == കാറ്റുവീശുന്ന സ്ഥലമായതിനാൽ, തലൈമന്നാർ കൈറ്റ്സർഫ്, കൈറ്റ്ബോർഡ് പ്രേമികളുടെ ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. സർക്കാർ ഇവിടെ ഒരു [[കാറ്റാടിയന്ത്രം|കാറ്റാടിപ്പാടം]] നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും ഈ പ്രദേശം പക്ഷിസങ്കേതമായതിനാൽ പ്രാദേശിക സമൂഹം ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.wind-watch.org/news/2016/06/28/tension-in-the-air-with-proposed-wind-plant|title=Tension in the air with proposed wind plant}}</ref> == അവലംബം == amz2rhs469wo0svgeqoo6x98kix4lv3 0 665213 4643823 4606595 2026-07-05T15:08:11Z Sneha Forestry 184179 4643823 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = American golden plover | image = American Golden Plover (7458262530).jpg | image_caption = Adult summer plumage, [[Churchill, Manitoba]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Pluvialis dominica'' | volume = 2016 | article-number = e.T22693740A93420396 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693740A93420396.en |access-date=15 February 2022 }}</ref> | genus = Pluvialis | species = dominica | authority = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller, PLS]], 1776) | synonyms = ''Pluvialis dominica dominica'' | range_map = Pluvialis dominica map.svg }} '''അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി''' അഥവാ അമേരിക്കൻ ഗോൾഡൻ പ്ലോവർ (പ്ലൂവിയലിസ് ഡൊമിനിക്ക) ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഒരു പ്ലോവറാണ്. മഴ വരുന്ന അവസരങ്ങളിൽ ഇവ കൂടം കൂടി വരും എന്ന ഒരു വിശ്വാസം ഉള്ളതുകൊണ്ട് "മഴ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന പ്ലൂവിയ എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇവയുടെ ജനുസ് നാമം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഡോമിനിക്ക എന്ന സ്പീഷിസ് പേര് [[സാന്റോ ഡൊമനിഗോ|സാന്റോ ഡൊമിംഗോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്]] ഇൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം [[ഹിസ്പാനിയോള]] എന്ന പേരിലാണ് ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref>. ==ശരീര ഘടന== നീളം : 24–28 cm (9+1⁄2–11 in) ഭാരം : 122–194 g (4+5⁄16–6+13⁄16 oz) ചിറകിന്റെ വിസ്‌തൃതി : 65–67 cm (25+1⁄2–26+1⁄2 in) == വിവരണം == പ്രജജനനകലത്ത് പ്രായപൂർത്തിയായ അമേരിക്കൻപൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ മുഖം, കഴുത്ത്, നെഞ്ച്, വയറ് എന്നിവ കറുപ്പുനിറത്തിലാണ്. തലയുടെ മുകലളിലും കഴുത്തിന്റെ പിന്നിലുമുള്ള ഭാഗം വെളുപ്പണ്, അത് നെഞ്ചിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് നീളുന്നു . പുറം ഭാഗം കറുപ്പും വെള്ളയും കലർന്ന രൂപത്തിൽ കണപ്പെടുന്നു , അതിൽ സ്വർണനിറത്തിലുള്ള പുള്ളികളും ഉണ്ട്. പ്രജജനനകലത്ത് പെൺപക്ഷികൾ ഇതിന് സമാനമായിരിക്കും, എന്നൽ കറുപ്പ് നിറം കുറവയിരിക്കും. ശീതകാലതൂവലാവസ്ഥയിൽ ഇരുവർക്കും ചരനിറം കലർന്ന തവിട്ടുനിറമുള്ള മേൽഭാഗവും,ഇളം- ചാര തവിട്ടു നിറതിലുള്ള കീഴ്ഭാഗവും, വെള്ളുപ്പ് കണ്മുടിയും കണപ്പെടുന്നു. തലയും കൊക്കും ചെറുതയിരിക്കും. ഇത് മറ്റു രണ്ടു പൊൻമണൽക്കോഴി വർഗങ്ങളായ യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴി എന്നിവയുമയി സാമ്യമുണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ ചെറുതും സമാനമായ ശരീരവും, തരിതമ്യേന നീളമുള്ള കലുകളുമണ് ഉള്ളത്. യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളുടെ കൈക്കുഴി ഭാഗത്ത് വെള്ള തൂവലുകൾ ഉണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ സമനമായ ശരീരവും, നീളം കുറഞ്ഞ ചിറകുകളും, കൂടുതൽ നീളമുള്ള കലുകളുമുണ്ട്. സാധരണയായി അതിന്റെ പുറം ഭഗം കൂടൂതൽ മഞ്ഞനിറമുള്ളതയി കണപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ കൈക്കുഴി ഭഗത്ത് ചാരനിറം കണപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇവയെ ' ലെസർ പൊൻമണൽക്കോഴി' എന്ന ഒരേ പേരിൽ ഒരേ സ്പീഷീസായി കരുതിയിരുന്നു. പ്രജജനനകാല തൂവലവസ്ഥയിൽ അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ താഴത്തെ വയറും വാലിന്റെ അടിഭാഗവും മുഴുവനായും കറുപ്പയിരിക്കും. എന്നാൽ പസഫിക്ക് , യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികൾക്ക് ചെറിയ അളവിൽ വെള്ളുപ്പ് കാണപ്പെടുന്നു. എന്നൽ ചെറിയ പക്ഷികൾക്ക് പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമയും വേനൽ തൂവലവസ്ഥ ലഭിക്കാതെ ഭഗീകമയ രൂപമാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ. അതിനാൽ കറുപ്പ് നിറം അപൂർണ്ണമായിരിക്കും , അതിനാൽ അവയെ തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. മറ്റൊരു വ്യത്യസം, ശരത്കാലത്ത് പ്രജ്ജനനാന്തര തൂവൽ മാറ്റം അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഒരു മാസം അല്ലെങ്കിൽ അതിലധികം വൈകിയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത് സാധരണയായി സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. എന്നാൽ പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഇത് ഓഗസ്റ്റിൽ തന്നെ നടക്കും == വിതരണം == അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ പ്രജജനന ആസവ്യവസ്ഥ വടക്കൻ [[കാനഡ|കാനഡയിലും]] [[അലാസ്ക|അലാസ്കയിലുള്ള]] ആർട്ടിക്ക് തുന്ദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. [[കാനഡ|കാനഡയി]]<nowiki/>ലെ [[ബാഫിൻ ദ്വീപ്]] മുതൽ യൂക്കൺ പ്രദേശവും വടക്കൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]] വരെയും ഇവ് കണപ്പെടുന്നു. ഇവ വരണ്ടതും തുറന്നതുമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ നിലത്തണ് കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇവ ദേശടന പക്ഷികളാണ്. ശീതകാലത്ത് ഇവ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കൻ അമേരിക്ക]]<nowiki/>യിലേക്കണ് പോകുന്നത്. ഇവ ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ദേശടന പാത പിന്തുടാരുന്നു. വടക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ [[ജനുവരി]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെ ഇവ [[മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]] വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു. പിന്നീട് വടക്കോട്ടുള്ള അവസാന യത്രയ്ക്ക് മുൻപ് ഇലിനോയിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങള്ളിൽ വലിയ കൂട്ടങ്ങള്ളായി തങ്ങാറുണ്ട്. ശരത്കാലത്ത് ഇവ കൂടുതൽ കിഴക്കൻ ദിശയിലുള്ള പാത പിന്തുടരുന്നു. പ്രധാനമായും പശ്ചിമ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രതിന്റെയും കരീബിയൻ സമുദ്രതിന്റെയും മുകളിലൂടെ പറന്ന് [[പാറ്റഗോണിയ മരുഭൂമി|പാറ്റഗോണി]]<nowiki/>യയിലെ ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ഈ പക്ഷിക്ക് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ദേശാടന പാതകളിലൊന്നുണ്ട് — ഏകദേശം 40,000 കിലോമീറ്റർ വരെ. ഇതിൽ ഏകദേശം 3,900 കിലോമീറ്റർ തുറന്ന സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെ ആണ്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കാനോ കുടിക്കാനോ ഇവക്ക് നിർത്താൻ കഴിയില്ല. യാത്രയ്ക്കുമുമ്പ് ശരീരത്തിൽ സംഭരിക്കുന്ന കൊഴുപ്പിന്റെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഈ ദീർഘയാത്ര നടത്തുന്നത്. ഇത് പശ്ചിമ യൂറോപ്പിൽ ശരത്കാലത്ത് സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും വളരെ അപൂർവമായ ദേശാടന പക്ഷിയാണ്. സാധാരണയായി ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിൽ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 20–25 തവണ മാത്രമേ ഇവയെ കാണാറുള്ളൂ. വസന്തകാലത്തിലെ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ ഇതിലും അപൂർവമാണ്. ദേശാടന സമയങ്ങളും രീതികളും താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, എസ്കിമോ കർല്യൂസ് എന്ന പക്ഷിയും അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി ഒരുപോലെ തന്നെയാണ് . 1492-ൽ [[ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസ്|ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ]] ശ്രദ്ധ സമീപമുള്ള അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കാകർഷിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നത്. അന്ന് അദ്ദേഹം 65 ദിവസം കരഭൂമി കാണാതെ കടലിൽ സഞ്ചരിച്ച ശേഷമാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത് == പെരുമാറ്റം == === പ്രജ്ജനനം === ഈ പക്ഷി നിലത്തു ചെറിയ കുഴി പോലെയുള്ള ചുരുണ്ട കൂടാണ് ആണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനകത്ത് കല്പായൽ, പുല്ല്, ഇലകൾ എന്നിവ വിരിച്ച് കൂട് ഒരുക്കുന്നു. പ്രജനന സമയങ്ങളിൽ അടുത്തുള്ള പക്ഷികളോട് ആക്രമണ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ചില [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]] ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും പ്രദേശപരമായ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു. [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]]<nowiki/>സാധാരണയായി നാല് മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഈ മുട്ടകൾ വെളുപ്പ് മുതൽ ഇളം മഞ്ഞ-തവിട്ടു നിറം വരെയുള്ളതായിരിക്കും, അതിൽ കറുപ്പും തവിട്ടും നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികൾ കാണപ്പെടും. മുട്ടയുടെ വലിപ്പം സാധാരണയായി ഏകദേശം 48 × 33 മില്ലീമീറ്റർ ആണ്. ഇവ ഏകദേശം 26–27 ദിവസങ്ങൾ ശേഷം വിരിയിക്കുന്നു. == ഭക്ഷണം == ഈ പക്ഷികൾ സാധാരണയായി ടുണ്ട്ര പ്രദേശങ്ങൾ, വയലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, കടൽതിരമാലകൾ എത്തുന്ന സമതലങ്ങൾ (tidal flats) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടുന്നു. സാധാരണയായി കാഴ്ചയുടെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ: മണ്ണിരകൾ, നത്തകൾ, കീടങ്ങൾ ,കീടങ്ങളുടെ ലാർവകൾ , ഓടുള്ള ജലപ്രാണികൾ,മത്സ്യങ്ങൾ ,പഴങ്ങൾ / ബെറികൾ ,വിത്തുകൾ == നില (Status) == 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വലിയ തോതിൽ ഈ പക്ഷികളെ വേട്ടയാടിയതിനാൽ ഇവയുടെ ജനസംഖ്യ വളരെ കുറയുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് കുറച്ചുകൂടി വർധിച്ചെങ്കിലും ജനസംഖ്യ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി പുനരുജ്ജീവിച്ചിട്ടില്ല. ==അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലാസ്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] 3zcze0xw2qoxu8lp7cow1ummcff1597 4643824 4643823 2026-07-05T15:08:43Z Sneha Forestry 184179 4643824 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = American golden plover | image = American Golden Plover (7458262530).jpg | image_caption = Adult summer plumage, [[Churchill, Manitoba]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Pluvialis dominica'' | volume = 2016 | article-number = e.T22693740A93420396 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693740A93420396.en |access-date=15 February 2022 }}</ref> | genus = Pluvialis | species = dominica | authority = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller, PLS]], 1776) | synonyms = ''Pluvialis dominica dominica'' | range_map = Pluvialis dominica map.svg }} '''അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി''' അഥവാ അമേരിക്കൻ ഗോൾഡൻ പ്ലോവർ (പ്ലൂവിയലിസ് ഡൊമിനിക്ക) ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഒരു പ്ലോവറാണ്. മഴ വരുന്ന അവസരങ്ങളിൽ ഇവ കൂട്ടം കൂടി വരും എന്ന ഒരു വിശ്വാസം ഉള്ളതുകൊണ്ട് "മഴ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന പ്ലൂവിയ എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇവയുടെ ജനുസ് നാമം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഡോമിനിക്ക എന്ന സ്പീഷിസ് പേര് [[സാന്റോ ഡൊമനിഗോ|സാന്റോ ഡൊമിംഗോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്]] ഇൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം [[ഹിസ്പാനിയോള]] എന്ന പേരിലാണ് ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref>. ==ശരീര ഘടന== നീളം : 24–28 cm (9+1⁄2–11 in) ഭാരം : 122–194 g (4+5⁄16–6+13⁄16 oz) ചിറകിന്റെ വിസ്‌തൃതി : 65–67 cm (25+1⁄2–26+1⁄2 in) == വിവരണം == പ്രജജനനകലത്ത് പ്രായപൂർത്തിയായ അമേരിക്കൻപൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ മുഖം, കഴുത്ത്, നെഞ്ച്, വയറ് എന്നിവ കറുപ്പുനിറത്തിലാണ്. തലയുടെ മുകലളിലും കഴുത്തിന്റെ പിന്നിലുമുള്ള ഭാഗം വെളുപ്പണ്, അത് നെഞ്ചിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് നീളുന്നു . പുറം ഭാഗം കറുപ്പും വെള്ളയും കലർന്ന രൂപത്തിൽ കണപ്പെടുന്നു , അതിൽ സ്വർണനിറത്തിലുള്ള പുള്ളികളും ഉണ്ട്. പ്രജജനനകലത്ത് പെൺപക്ഷികൾ ഇതിന് സമാനമായിരിക്കും, എന്നൽ കറുപ്പ് നിറം കുറവയിരിക്കും. ശീതകാലതൂവലാവസ്ഥയിൽ ഇരുവർക്കും ചരനിറം കലർന്ന തവിട്ടുനിറമുള്ള മേൽഭാഗവും,ഇളം- ചാര തവിട്ടു നിറതിലുള്ള കീഴ്ഭാഗവും, വെള്ളുപ്പ് കണ്മുടിയും കണപ്പെടുന്നു. തലയും കൊക്കും ചെറുതയിരിക്കും. ഇത് മറ്റു രണ്ടു പൊൻമണൽക്കോഴി വർഗങ്ങളായ യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴി എന്നിവയുമയി സാമ്യമുണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ ചെറുതും സമാനമായ ശരീരവും, തരിതമ്യേന നീളമുള്ള കലുകളുമണ് ഉള്ളത്. യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളുടെ കൈക്കുഴി ഭാഗത്ത് വെള്ള തൂവലുകൾ ഉണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ സമനമായ ശരീരവും, നീളം കുറഞ്ഞ ചിറകുകളും, കൂടുതൽ നീളമുള്ള കലുകളുമുണ്ട്. സാധരണയായി അതിന്റെ പുറം ഭഗം കൂടൂതൽ മഞ്ഞനിറമുള്ളതയി കണപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ കൈക്കുഴി ഭഗത്ത് ചാരനിറം കണപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇവയെ ' ലെസർ പൊൻമണൽക്കോഴി' എന്ന ഒരേ പേരിൽ ഒരേ സ്പീഷീസായി കരുതിയിരുന്നു. പ്രജജനനകാല തൂവലവസ്ഥയിൽ അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ താഴത്തെ വയറും വാലിന്റെ അടിഭാഗവും മുഴുവനായും കറുപ്പയിരിക്കും. എന്നാൽ പസഫിക്ക് , യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികൾക്ക് ചെറിയ അളവിൽ വെള്ളുപ്പ് കാണപ്പെടുന്നു. എന്നൽ ചെറിയ പക്ഷികൾക്ക് പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമയും വേനൽ തൂവലവസ്ഥ ലഭിക്കാതെ ഭഗീകമയ രൂപമാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ. അതിനാൽ കറുപ്പ് നിറം അപൂർണ്ണമായിരിക്കും , അതിനാൽ അവയെ തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. മറ്റൊരു വ്യത്യസം, ശരത്കാലത്ത് പ്രജ്ജനനാന്തര തൂവൽ മാറ്റം അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഒരു മാസം അല്ലെങ്കിൽ അതിലധികം വൈകിയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത് സാധരണയായി സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. എന്നാൽ പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഇത് ഓഗസ്റ്റിൽ തന്നെ നടക്കും == വിതരണം == അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ പ്രജജനന ആസവ്യവസ്ഥ വടക്കൻ [[കാനഡ|കാനഡയിലും]] [[അലാസ്ക|അലാസ്കയിലുള്ള]] ആർട്ടിക്ക് തുന്ദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. [[കാനഡ|കാനഡയി]]<nowiki/>ലെ [[ബാഫിൻ ദ്വീപ്]] മുതൽ യൂക്കൺ പ്രദേശവും വടക്കൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]] വരെയും ഇവ് കണപ്പെടുന്നു. ഇവ വരണ്ടതും തുറന്നതുമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ നിലത്തണ് കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇവ ദേശടന പക്ഷികളാണ്. ശീതകാലത്ത് ഇവ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കൻ അമേരിക്ക]]<nowiki/>യിലേക്കണ് പോകുന്നത്. ഇവ ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ദേശടന പാത പിന്തുടാരുന്നു. വടക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ [[ജനുവരി]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെ ഇവ [[മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]] വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു. പിന്നീട് വടക്കോട്ടുള്ള അവസാന യത്രയ്ക്ക് മുൻപ് ഇലിനോയിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങള്ളിൽ വലിയ കൂട്ടങ്ങള്ളായി തങ്ങാറുണ്ട്. ശരത്കാലത്ത് ഇവ കൂടുതൽ കിഴക്കൻ ദിശയിലുള്ള പാത പിന്തുടരുന്നു. പ്രധാനമായും പശ്ചിമ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രതിന്റെയും കരീബിയൻ സമുദ്രതിന്റെയും മുകളിലൂടെ പറന്ന് [[പാറ്റഗോണിയ മരുഭൂമി|പാറ്റഗോണി]]<nowiki/>യയിലെ ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ഈ പക്ഷിക്ക് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ദേശാടന പാതകളിലൊന്നുണ്ട് — ഏകദേശം 40,000 കിലോമീറ്റർ വരെ. ഇതിൽ ഏകദേശം 3,900 കിലോമീറ്റർ തുറന്ന സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെ ആണ്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കാനോ കുടിക്കാനോ ഇവക്ക് നിർത്താൻ കഴിയില്ല. യാത്രയ്ക്കുമുമ്പ് ശരീരത്തിൽ സംഭരിക്കുന്ന കൊഴുപ്പിന്റെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഈ ദീർഘയാത്ര നടത്തുന്നത്. ഇത് പശ്ചിമ യൂറോപ്പിൽ ശരത്കാലത്ത് സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും വളരെ അപൂർവമായ ദേശാടന പക്ഷിയാണ്. സാധാരണയായി ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിൽ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 20–25 തവണ മാത്രമേ ഇവയെ കാണാറുള്ളൂ. വസന്തകാലത്തിലെ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ ഇതിലും അപൂർവമാണ്. ദേശാടന സമയങ്ങളും രീതികളും താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, എസ്കിമോ കർല്യൂസ് എന്ന പക്ഷിയും അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി ഒരുപോലെ തന്നെയാണ് . 1492-ൽ [[ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസ്|ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ]] ശ്രദ്ധ സമീപമുള്ള അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കാകർഷിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നത്. അന്ന് അദ്ദേഹം 65 ദിവസം കരഭൂമി കാണാതെ കടലിൽ സഞ്ചരിച്ച ശേഷമാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത് == പെരുമാറ്റം == === പ്രജ്ജനനം === ഈ പക്ഷി നിലത്തു ചെറിയ കുഴി പോലെയുള്ള ചുരുണ്ട കൂടാണ് ആണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനകത്ത് കല്പായൽ, പുല്ല്, ഇലകൾ എന്നിവ വിരിച്ച് കൂട് ഒരുക്കുന്നു. പ്രജനന സമയങ്ങളിൽ അടുത്തുള്ള പക്ഷികളോട് ആക്രമണ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ചില [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]] ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും പ്രദേശപരമായ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു. [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]]<nowiki/>സാധാരണയായി നാല് മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഈ മുട്ടകൾ വെളുപ്പ് മുതൽ ഇളം മഞ്ഞ-തവിട്ടു നിറം വരെയുള്ളതായിരിക്കും, അതിൽ കറുപ്പും തവിട്ടും നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികൾ കാണപ്പെടും. മുട്ടയുടെ വലിപ്പം സാധാരണയായി ഏകദേശം 48 × 33 മില്ലീമീറ്റർ ആണ്. ഇവ ഏകദേശം 26–27 ദിവസങ്ങൾ ശേഷം വിരിയിക്കുന്നു. == ഭക്ഷണം == ഈ പക്ഷികൾ സാധാരണയായി ടുണ്ട്ര പ്രദേശങ്ങൾ, വയലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, കടൽതിരമാലകൾ എത്തുന്ന സമതലങ്ങൾ (tidal flats) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടുന്നു. സാധാരണയായി കാഴ്ചയുടെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ: മണ്ണിരകൾ, നത്തകൾ, കീടങ്ങൾ ,കീടങ്ങളുടെ ലാർവകൾ , ഓടുള്ള ജലപ്രാണികൾ,മത്സ്യങ്ങൾ ,പഴങ്ങൾ / ബെറികൾ ,വിത്തുകൾ == നില (Status) == 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വലിയ തോതിൽ ഈ പക്ഷികളെ വേട്ടയാടിയതിനാൽ ഇവയുടെ ജനസംഖ്യ വളരെ കുറയുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് കുറച്ചുകൂടി വർധിച്ചെങ്കിലും ജനസംഖ്യ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി പുനരുജ്ജീവിച്ചിട്ടില്ല. ==അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലാസ്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] qq6t4gdf7q20equobzwh7hnqqrn2z73 4643827 4643824 2026-07-05T15:34:55Z Sneha Forestry 184179 /* വിവരണം */ 4643827 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = American golden plover | image = American Golden Plover (7458262530).jpg | image_caption = Adult summer plumage, [[Churchill, Manitoba]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Pluvialis dominica'' | volume = 2016 | article-number = e.T22693740A93420396 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693740A93420396.en |access-date=15 February 2022 }}</ref> | genus = Pluvialis | species = dominica | authority = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller, PLS]], 1776) | synonyms = ''Pluvialis dominica dominica'' | range_map = Pluvialis dominica map.svg }} '''അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി''' അഥവാ അമേരിക്കൻ ഗോൾഡൻ പ്ലോവർ (പ്ലൂവിയലിസ് ഡൊമിനിക്ക) ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഒരു പ്ലോവറാണ്. മഴ വരുന്ന അവസരങ്ങളിൽ ഇവ കൂട്ടം കൂടി വരും എന്ന ഒരു വിശ്വാസം ഉള്ളതുകൊണ്ട് "മഴ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന പ്ലൂവിയ എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇവയുടെ ജനുസ് നാമം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഡോമിനിക്ക എന്ന സ്പീഷിസ് പേര് [[സാന്റോ ഡൊമനിഗോ|സാന്റോ ഡൊമിംഗോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്]] ഇൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം [[ഹിസ്പാനിയോള]] എന്ന പേരിലാണ് ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref>. ==ശരീര ഘടന== നീളം : 24–28 cm (9+1⁄2–11 in) ഭാരം : 122–194 g (4+5⁄16–6+13⁄16 oz) ചിറകിന്റെ വിസ്‌തൃതി : 65–67 cm (25+1⁄2–26+1⁄2 in) == വിവരണം == അമേരിക്കൻപൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ മുഖം, കഴുത്ത്, നെഞ്ച്, വയറ് എന്നിവ പ്രജനനകാലത്ത് കറുപ്പുനിറത്തിലാണ്. തലയുടെ മുകൾഭാഗവും കഴുത്തിന്റെ പിൻഭാഗവും വെളുപ്പിൽ സ്വർണ്ണ നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികളോടു കൂടിയതാണ്.അത് നെഞ്ചിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് നീളുന്നു.പിൻഭാഗത്തും കറുപ്പും വെളുപ്പും പുള്ളികളായി കാണുന്നു. അതിൽ മങ്ങിയ സ്വർണ്ണ പൊട്ടുകളുമുണ്ടാകും. പ്രജനന കാലത്തെ പെൺപക്ഷിയും കാഴ്ചയിൽ ആൺപക്ഷിയെപ്പോലെ തന്നെ ആയിരിക്കും. എന്നാൽ അവയുടെ ദേഹത്തെ കറുപ്പ് നിറം കുറവായിരിക്കും. ശൈത്യകാലത്ത് ഇണപ്പക്ഷികൾക്ക് ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുകൾഭാഗവും, ഇളം ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള അടിഭാഗവും, വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള പുരികവും ഉണ്ടാകും. കൊക്കുകളും തലയും ചെറുതായിരിക്കും [4]. ഇത് മറ്റു രണ്ടു പൊൻമണൽക്കോഴി വർഗങ്ങളായ യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴി എന്നിവയുമയി സാമ്യമുണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ ചെറുതും സമാനമായ ശരീരവും, തരിതമ്യേന നീളമുള്ള കലുകളുമണ് ഉള്ളത്. യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളുടെ കൈക്കുഴി ഭാഗത്ത് വെള്ള തൂവലുകൾ ഉണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ സമനമായ ശരീരവും, നീളം കുറഞ്ഞ ചിറകുകളും, കൂടുതൽ നീളമുള്ള കലുകളുമുണ്ട്. സാധരണയായി അതിന്റെ പുറം ഭഗം കൂടൂതൽ മഞ്ഞനിറമുള്ളതയി കണപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ കൈക്കുഴി ഭഗത്ത് ചാരനിറം കണപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇവയെ ' ലെസർ പൊൻമണൽക്കോഴി' എന്ന ഒരേ പേരിൽ ഒരേ സ്പീഷീസായി കരുതിയിരുന്നു. പ്രജജനനകാല തൂവലവസ്ഥയിൽ അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ താഴത്തെ വയറും വാലിന്റെ അടിഭാഗവും മുഴുവനായും കറുപ്പയിരിക്കും. എന്നാൽ പസഫിക്ക് , യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികൾക്ക് ചെറിയ അളവിൽ വെള്ളുപ്പ് കാണപ്പെടുന്നു. എന്നൽ ചെറിയ പക്ഷികൾക്ക് പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമയും വേനൽ തൂവലവസ്ഥ ലഭിക്കാതെ ഭഗീകമയ രൂപമാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ. അതിനാൽ കറുപ്പ് നിറം അപൂർണ്ണമായിരിക്കും , അതിനാൽ അവയെ തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. മറ്റൊരു വ്യത്യസം, ശരത്കാലത്ത് പ്രജ്ജനനാന്തര തൂവൽ മാറ്റം അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഒരു മാസം അല്ലെങ്കിൽ അതിലധികം വൈകിയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത് സാധരണയായി സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. എന്നാൽ പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഇത് ഓഗസ്റ്റിൽ തന്നെ നടക്കും == വിതരണം == അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ പ്രജജനന ആസവ്യവസ്ഥ വടക്കൻ [[കാനഡ|കാനഡയിലും]] [[അലാസ്ക|അലാസ്കയിലുള്ള]] ആർട്ടിക്ക് തുന്ദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. [[കാനഡ|കാനഡയി]]<nowiki/>ലെ [[ബാഫിൻ ദ്വീപ്]] മുതൽ യൂക്കൺ പ്രദേശവും വടക്കൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]] വരെയും ഇവ് കണപ്പെടുന്നു. ഇവ വരണ്ടതും തുറന്നതുമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ നിലത്തണ് കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇവ ദേശടന പക്ഷികളാണ്. ശീതകാലത്ത് ഇവ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കൻ അമേരിക്ക]]<nowiki/>യിലേക്കണ് പോകുന്നത്. ഇവ ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ദേശടന പാത പിന്തുടാരുന്നു. വടക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ [[ജനുവരി]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെ ഇവ [[മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]] വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു. പിന്നീട് വടക്കോട്ടുള്ള അവസാന യത്രയ്ക്ക് മുൻപ് ഇലിനോയിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങള്ളിൽ വലിയ കൂട്ടങ്ങള്ളായി തങ്ങാറുണ്ട്. ശരത്കാലത്ത് ഇവ കൂടുതൽ കിഴക്കൻ ദിശയിലുള്ള പാത പിന്തുടരുന്നു. പ്രധാനമായും പശ്ചിമ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രതിന്റെയും കരീബിയൻ സമുദ്രതിന്റെയും മുകളിലൂടെ പറന്ന് [[പാറ്റഗോണിയ മരുഭൂമി|പാറ്റഗോണി]]<nowiki/>യയിലെ ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ഈ പക്ഷിക്ക് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ദേശാടന പാതകളിലൊന്നുണ്ട് — ഏകദേശം 40,000 കിലോമീറ്റർ വരെ. ഇതിൽ ഏകദേശം 3,900 കിലോമീറ്റർ തുറന്ന സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെ ആണ്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കാനോ കുടിക്കാനോ ഇവക്ക് നിർത്താൻ കഴിയില്ല. യാത്രയ്ക്കുമുമ്പ് ശരീരത്തിൽ സംഭരിക്കുന്ന കൊഴുപ്പിന്റെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഈ ദീർഘയാത്ര നടത്തുന്നത്. ഇത് പശ്ചിമ യൂറോപ്പിൽ ശരത്കാലത്ത് സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും വളരെ അപൂർവമായ ദേശാടന പക്ഷിയാണ്. സാധാരണയായി ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിൽ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 20–25 തവണ മാത്രമേ ഇവയെ കാണാറുള്ളൂ. വസന്തകാലത്തിലെ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ ഇതിലും അപൂർവമാണ്. ദേശാടന സമയങ്ങളും രീതികളും താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, എസ്കിമോ കർല്യൂസ് എന്ന പക്ഷിയും അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി ഒരുപോലെ തന്നെയാണ് . 1492-ൽ [[ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസ്|ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ]] ശ്രദ്ധ സമീപമുള്ള അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കാകർഷിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നത്. അന്ന് അദ്ദേഹം 65 ദിവസം കരഭൂമി കാണാതെ കടലിൽ സഞ്ചരിച്ച ശേഷമാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത് == പെരുമാറ്റം == === പ്രജ്ജനനം === ഈ പക്ഷി നിലത്തു ചെറിയ കുഴി പോലെയുള്ള ചുരുണ്ട കൂടാണ് ആണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനകത്ത് കല്പായൽ, പുല്ല്, ഇലകൾ എന്നിവ വിരിച്ച് കൂട് ഒരുക്കുന്നു. പ്രജനന സമയങ്ങളിൽ അടുത്തുള്ള പക്ഷികളോട് ആക്രമണ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ചില [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]] ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും പ്രദേശപരമായ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു. [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]]<nowiki/>സാധാരണയായി നാല് മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഈ മുട്ടകൾ വെളുപ്പ് മുതൽ ഇളം മഞ്ഞ-തവിട്ടു നിറം വരെയുള്ളതായിരിക്കും, അതിൽ കറുപ്പും തവിട്ടും നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികൾ കാണപ്പെടും. മുട്ടയുടെ വലിപ്പം സാധാരണയായി ഏകദേശം 48 × 33 മില്ലീമീറ്റർ ആണ്. ഇവ ഏകദേശം 26–27 ദിവസങ്ങൾ ശേഷം വിരിയിക്കുന്നു. == ഭക്ഷണം == ഈ പക്ഷികൾ സാധാരണയായി ടുണ്ട്ര പ്രദേശങ്ങൾ, വയലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, കടൽതിരമാലകൾ എത്തുന്ന സമതലങ്ങൾ (tidal flats) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടുന്നു. സാധാരണയായി കാഴ്ചയുടെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ: മണ്ണിരകൾ, നത്തകൾ, കീടങ്ങൾ ,കീടങ്ങളുടെ ലാർവകൾ , ഓടുള്ള ജലപ്രാണികൾ,മത്സ്യങ്ങൾ ,പഴങ്ങൾ / ബെറികൾ ,വിത്തുകൾ == നില (Status) == 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വലിയ തോതിൽ ഈ പക്ഷികളെ വേട്ടയാടിയതിനാൽ ഇവയുടെ ജനസംഖ്യ വളരെ കുറയുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് കുറച്ചുകൂടി വർധിച്ചെങ്കിലും ജനസംഖ്യ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി പുനരുജ്ജീവിച്ചിട്ടില്ല. ==അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലാസ്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] eunaccfz1i5l53fdajvtrvvbgyjain7 4643829 4643827 2026-07-05T15:37:10Z Sneha Forestry 184179 /* വിവരണം */ 4643829 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = American golden plover | image = American Golden Plover (7458262530).jpg | image_caption = Adult summer plumage, [[Churchill, Manitoba]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Pluvialis dominica'' | volume = 2016 | article-number = e.T22693740A93420396 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693740A93420396.en |access-date=15 February 2022 }}</ref> | genus = Pluvialis | species = dominica | authority = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller, PLS]], 1776) | synonyms = ''Pluvialis dominica dominica'' | range_map = Pluvialis dominica map.svg }} '''അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി''' അഥവാ അമേരിക്കൻ ഗോൾഡൻ പ്ലോവർ (പ്ലൂവിയലിസ് ഡൊമിനിക്ക) ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഒരു പ്ലോവറാണ്. മഴ വരുന്ന അവസരങ്ങളിൽ ഇവ കൂട്ടം കൂടി വരും എന്ന ഒരു വിശ്വാസം ഉള്ളതുകൊണ്ട് "മഴ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന പ്ലൂവിയ എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇവയുടെ ജനുസ് നാമം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഡോമിനിക്ക എന്ന സ്പീഷിസ് പേര് [[സാന്റോ ഡൊമനിഗോ|സാന്റോ ഡൊമിംഗോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്]] ഇൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം [[ഹിസ്പാനിയോള]] എന്ന പേരിലാണ് ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref>. ==ശരീര ഘടന== നീളം : 24–28 cm (9+1⁄2–11 in) ഭാരം : 122–194 g (4+5⁄16–6+13⁄16 oz) ചിറകിന്റെ വിസ്‌തൃതി : 65–67 cm (25+1⁄2–26+1⁄2 in) == വിവരണം == അമേരിക്കൻപൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ മുഖം, കഴുത്ത്, നെഞ്ച്, വയറ് എന്നിവ പ്രജനനകാലത്ത് കറുപ്പുനിറത്തിലാണ്. തലയുടെ മുകൾഭാഗവും കഴുത്തിന്റെ പിൻഭാഗവും വെളുപ്പിൽ സ്വർണ്ണ നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികളോടു കൂടിയതാണ്.അത് നെഞ്ചിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് നീളുന്നു.പിൻഭാഗത്തും കറുപ്പും വെളുപ്പും പുള്ളികളായി കാണുന്നു. അതിൽ മങ്ങിയ സ്വർണ്ണ പൊട്ടുകളുമുണ്ടാകും. പ്രജനന കാലത്തെ പെൺപക്ഷിയും കാഴ്ചയിൽ ആൺപക്ഷിയെപ്പോലെ തന്നെ ആയിരിക്കും. എന്നാൽ അവയുടെ ദേഹത്തെ കറുപ്പ് നിറം കുറവായിരിക്കും. ശൈത്യകാലത്ത് ഇണപ്പക്ഷികൾക്ക് ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുകൾഭാഗവും, ഇളം ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള അടിഭാഗവും, വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള പുരികവും ഉണ്ടാകും. കൊക്കുകളും തലയും ചെറുതായിരിക്കും. ഇത് മറ്റു രണ്ടു പൊൻമണൽക്കോഴി വർഗങ്ങളായ യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴി എന്നിവയുമയി സാമ്യമുണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ ചെറുതും സമാനമായ ശരീരവും, തരിതമ്യേന നീളമുള്ള കലുകളുമണ് ഉള്ളത്. യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളുടെ കൈക്കുഴി ഭാഗത്ത് വെള്ള തൂവലുകൾ ഉണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ സമനമായ ശരീരവും, നീളം കുറഞ്ഞ ചിറകുകളും, കൂടുതൽ നീളമുള്ള കലുകളുമുണ്ട്. സാധരണയായി അതിന്റെ പുറം ഭഗം കൂടൂതൽ മഞ്ഞനിറമുള്ളതയി കണപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ കൈക്കുഴി ഭഗത്ത് ചാരനിറം കണപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇവയെ ' ലെസർ പൊൻമണൽക്കോഴി' എന്ന ഒരേ പേരിൽ ഒരേ സ്പീഷീസായി കരുതിയിരുന്നു. പ്രജജനനകാല തൂവലവസ്ഥയിൽ അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ താഴത്തെ വയറും വാലിന്റെ അടിഭാഗവും മുഴുവനായും കറുപ്പയിരിക്കും. എന്നാൽ പസഫിക്ക് , യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികൾക്ക് ചെറിയ അളവിൽ വെള്ളുപ്പ് കാണപ്പെടുന്നു. എന്നൽ ചെറിയ പക്ഷികൾക്ക് പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമയും വേനൽ തൂവലവസ്ഥ ലഭിക്കാതെ ഭഗീകമയ രൂപമാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ. അതിനാൽ കറുപ്പ് നിറം അപൂർണ്ണമായിരിക്കും , അതിനാൽ അവയെ തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. മറ്റൊരു വ്യത്യസം, ശരത്കാലത്ത് പ്രജ്ജനനാന്തര തൂവൽ മാറ്റം അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഒരു മാസം അല്ലെങ്കിൽ അതിലധികം വൈകിയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത് സാധരണയായി സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. എന്നാൽ പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഇത് ഓഗസ്റ്റിൽ തന്നെ നടക്കും == വിതരണം == അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ പ്രജജനന ആസവ്യവസ്ഥ വടക്കൻ [[കാനഡ|കാനഡയിലും]] [[അലാസ്ക|അലാസ്കയിലുള്ള]] ആർട്ടിക്ക് തുന്ദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. [[കാനഡ|കാനഡയി]]<nowiki/>ലെ [[ബാഫിൻ ദ്വീപ്]] മുതൽ യൂക്കൺ പ്രദേശവും വടക്കൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]] വരെയും ഇവ് കണപ്പെടുന്നു. ഇവ വരണ്ടതും തുറന്നതുമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ നിലത്തണ് കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇവ ദേശടന പക്ഷികളാണ്. ശീതകാലത്ത് ഇവ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കൻ അമേരിക്ക]]<nowiki/>യിലേക്കണ് പോകുന്നത്. ഇവ ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ദേശടന പാത പിന്തുടാരുന്നു. വടക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ [[ജനുവരി]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെ ഇവ [[മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]] വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു. പിന്നീട് വടക്കോട്ടുള്ള അവസാന യത്രയ്ക്ക് മുൻപ് ഇലിനോയിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങള്ളിൽ വലിയ കൂട്ടങ്ങള്ളായി തങ്ങാറുണ്ട്. ശരത്കാലത്ത് ഇവ കൂടുതൽ കിഴക്കൻ ദിശയിലുള്ള പാത പിന്തുടരുന്നു. പ്രധാനമായും പശ്ചിമ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രതിന്റെയും കരീബിയൻ സമുദ്രതിന്റെയും മുകളിലൂടെ പറന്ന് [[പാറ്റഗോണിയ മരുഭൂമി|പാറ്റഗോണി]]<nowiki/>യയിലെ ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ഈ പക്ഷിക്ക് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ദേശാടന പാതകളിലൊന്നുണ്ട് — ഏകദേശം 40,000 കിലോമീറ്റർ വരെ. ഇതിൽ ഏകദേശം 3,900 കിലോമീറ്റർ തുറന്ന സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെ ആണ്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കാനോ കുടിക്കാനോ ഇവക്ക് നിർത്താൻ കഴിയില്ല. യാത്രയ്ക്കുമുമ്പ് ശരീരത്തിൽ സംഭരിക്കുന്ന കൊഴുപ്പിന്റെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഈ ദീർഘയാത്ര നടത്തുന്നത്. ഇത് പശ്ചിമ യൂറോപ്പിൽ ശരത്കാലത്ത് സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും വളരെ അപൂർവമായ ദേശാടന പക്ഷിയാണ്. സാധാരണയായി ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിൽ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 20–25 തവണ മാത്രമേ ഇവയെ കാണാറുള്ളൂ. വസന്തകാലത്തിലെ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ ഇതിലും അപൂർവമാണ്. ദേശാടന സമയങ്ങളും രീതികളും താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, എസ്കിമോ കർല്യൂസ് എന്ന പക്ഷിയും അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി ഒരുപോലെ തന്നെയാണ് . 1492-ൽ [[ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസ്|ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ]] ശ്രദ്ധ സമീപമുള്ള അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കാകർഷിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നത്. അന്ന് അദ്ദേഹം 65 ദിവസം കരഭൂമി കാണാതെ കടലിൽ സഞ്ചരിച്ച ശേഷമാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത് == പെരുമാറ്റം == === പ്രജ്ജനനം === ഈ പക്ഷി നിലത്തു ചെറിയ കുഴി പോലെയുള്ള ചുരുണ്ട കൂടാണ് ആണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനകത്ത് കല്പായൽ, പുല്ല്, ഇലകൾ എന്നിവ വിരിച്ച് കൂട് ഒരുക്കുന്നു. പ്രജനന സമയങ്ങളിൽ അടുത്തുള്ള പക്ഷികളോട് ആക്രമണ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ചില [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]] ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും പ്രദേശപരമായ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു. [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]]<nowiki/>സാധാരണയായി നാല് മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഈ മുട്ടകൾ വെളുപ്പ് മുതൽ ഇളം മഞ്ഞ-തവിട്ടു നിറം വരെയുള്ളതായിരിക്കും, അതിൽ കറുപ്പും തവിട്ടും നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികൾ കാണപ്പെടും. മുട്ടയുടെ വലിപ്പം സാധാരണയായി ഏകദേശം 48 × 33 മില്ലീമീറ്റർ ആണ്. ഇവ ഏകദേശം 26–27 ദിവസങ്ങൾ ശേഷം വിരിയിക്കുന്നു. == ഭക്ഷണം == ഈ പക്ഷികൾ സാധാരണയായി ടുണ്ട്ര പ്രദേശങ്ങൾ, വയലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, കടൽതിരമാലകൾ എത്തുന്ന സമതലങ്ങൾ (tidal flats) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടുന്നു. സാധാരണയായി കാഴ്ചയുടെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ: മണ്ണിരകൾ, നത്തകൾ, കീടങ്ങൾ ,കീടങ്ങളുടെ ലാർവകൾ , ഓടുള്ള ജലപ്രാണികൾ,മത്സ്യങ്ങൾ ,പഴങ്ങൾ / ബെറികൾ ,വിത്തുകൾ == നില (Status) == 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വലിയ തോതിൽ ഈ പക്ഷികളെ വേട്ടയാടിയതിനാൽ ഇവയുടെ ജനസംഖ്യ വളരെ കുറയുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് കുറച്ചുകൂടി വർധിച്ചെങ്കിലും ജനസംഖ്യ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി പുനരുജ്ജീവിച്ചിട്ടില്ല. ==അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലാസ്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] 5xojwgwm16ajx4vhvt683n7gn1a04cn 4643836 4643829 2026-07-05T15:49:16Z Malikaveedu 16584 4643836 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = American golden plover | image = American Golden Plover (7458262530).jpg | image_caption = Adult summer plumage, [[Churchill, Manitoba]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Pluvialis dominica'' | volume = 2016 | article-number = e.T22693740A93420396 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693740A93420396.en |access-date=15 February 2022 }}</ref> | genus = Pluvialis | species = dominica | authority = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller, PLS]], 1776) | synonyms = ''Pluvialis dominica dominica'' | range_map = Pluvialis dominica map.svg }} '''അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി''' അഥവാ അമേരിക്കൻ ഗോൾഡൻ പ്ലോവർ (പ്ലൂവിയലിസ് ഡൊമിനിക്ക) ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഒരിനം പ്ലോവറാണ്. മഴ വരുന്ന അവസരങ്ങളിൽ ഇവ കൂട്ടം കൂടി വരും എന്ന ഒരു വിശ്വാസമുള്ളതുകൊണ്ട് "മഴ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന പ്ലൂവിയ എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇവയുടെ ജനുസ് നാമം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഡോമിനിക്ക എന്ന സ്പീഷിസ് പേര് [[സാന്റോ ഡൊമനിഗോ|സാന്റോ ഡൊമിംഗോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്|വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം [[ഹിസ്പാനിയോള]] എന്ന പേരിലാണ് ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref>. ==ശരീര ഘടന== നീളം : 24–28 cm (9+1⁄2–11 in) ഭാരം : 122–194 g (4+5⁄16–6+13⁄16 oz) ചിറകിന്റെ വിസ്‌തൃതി : 65–67 cm (25+1⁄2–26+1⁄2 in) == വിവരണം == അമേരിക്കൻപൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ മുഖം, കഴുത്ത്, നെഞ്ച്, വയറ് എന്നിവ പ്രജനനകാലത്ത് കറുപ്പുനിറത്തിലാണ്. തലയുടെ മുകൾഭാഗവും കഴുത്തിന്റെ പിൻഭാഗവും വെളുപ്പിൽ സ്വർണ്ണ നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികളോടു കൂടിയതാണ്.അത് നെഞ്ചിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് നീളുന്നു.പിൻഭാഗത്തും കറുപ്പും വെളുപ്പും പുള്ളികളായി കാണുന്നു. അതിൽ മങ്ങിയ സ്വർണ്ണ പൊട്ടുകളുമുണ്ടാകും. പ്രജനന കാലത്തെ പെൺപക്ഷിയും കാഴ്ചയിൽ ആൺപക്ഷിയെപ്പോലെ തന്നെ ആയിരിക്കും. എന്നാൽ അവയുടെ ദേഹത്തെ കറുപ്പ് നിറം കുറവായിരിക്കും. ശൈത്യകാലത്ത് ഇണപ്പക്ഷികൾക്ക് ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുകൾഭാഗവും, ഇളം ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള അടിഭാഗവും, വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള പുരികവും ഉണ്ടാകും. കൊക്കുകളും തലയും ചെറുതായിരിക്കും. ഇത് മറ്റു രണ്ടു പൊൻമണൽക്കോഴി വർഗങ്ങളായ യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴി എന്നിവയുമയി സാമ്യമുണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ ചെറുതും സമാനമായ ശരീരവും, തരിതമ്യേന നീളമുള്ള കലുകളുമണ് ഉള്ളത്. യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളുടെ കൈക്കുഴി ഭാഗത്ത് വെള്ള തൂവലുകൾ ഉണ്ട്. അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി, പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴിയെക്കൾ സമനമായ ശരീരവും, നീളം കുറഞ്ഞ ചിറകുകളും, കൂടുതൽ നീളമുള്ള കലുകളുമുണ്ട്. സാധരണയായി അതിന്റെ പുറം ഭഗം കൂടൂതൽ മഞ്ഞനിറമുള്ളതയി കണപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ കൈക്കുഴി ഭഗത്ത് ചാരനിറം കണപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇവയെ ' ലെസർ പൊൻമണൽക്കോഴി' എന്ന ഒരേ പേരിൽ ഒരേ സ്പീഷീസായി കരുതിയിരുന്നു. പ്രജജനനകാല തൂവലവസ്ഥയിൽ അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ താഴത്തെ വയറും വാലിന്റെ അടിഭാഗവും മുഴുവനായും കറുപ്പയിരിക്കും. എന്നാൽ പസഫിക്ക് , യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികൾക്ക് ചെറിയ അളവിൽ വെള്ളുപ്പ് കാണപ്പെടുന്നു. എന്നൽ ചെറിയ പക്ഷികൾക്ക് പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമയും വേനൽ തൂവലവസ്ഥ ലഭിക്കാതെ ഭഗീകമയ രൂപമാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ. അതിനാൽ കറുപ്പ് നിറം അപൂർണ്ണമായിരിക്കും , അതിനാൽ അവയെ തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. മറ്റൊരു വ്യത്യസം, ശരത്കാലത്ത് പ്രജ്ജനനാന്തര തൂവൽ മാറ്റം അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഒരു മാസം അല്ലെങ്കിൽ അതിലധികം വൈകിയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത് സാധരണയായി സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. എന്നാൽ പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഇത് ഓഗസ്റ്റിൽ തന്നെ നടക്കും == വിതരണം == അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ പ്രജജനന ആസവ്യവസ്ഥ വടക്കൻ [[കാനഡ|കാനഡയിലും]] [[അലാസ്ക|അലാസ്കയിലുള്ള]] ആർട്ടിക്ക് തുന്ദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. [[കാനഡ|കാനഡയി]]<nowiki/>ലെ [[ബാഫിൻ ദ്വീപ്]] മുതൽ യൂക്കൺ പ്രദേശവും വടക്കൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]] വരെയും ഇവ് കണപ്പെടുന്നു. ഇവ വരണ്ടതും തുറന്നതുമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ നിലത്തണ് കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇവ ദേശടന പക്ഷികളാണ്. ശീതകാലത്ത് ഇവ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കൻ അമേരിക്ക]]<nowiki/>യിലേക്കണ് പോകുന്നത്. ഇവ ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ദേശടന പാത പിന്തുടാരുന്നു. വടക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ [[ജനുവരി]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെ ഇവ [[മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]] വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു. പിന്നീട് വടക്കോട്ടുള്ള അവസാന യത്രയ്ക്ക് മുൻപ് ഇലിനോയിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങള്ളിൽ വലിയ കൂട്ടങ്ങള്ളായി തങ്ങാറുണ്ട്. ശരത്കാലത്ത് ഇവ കൂടുതൽ കിഴക്കൻ ദിശയിലുള്ള പാത പിന്തുടരുന്നു. പ്രധാനമായും പശ്ചിമ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രതിന്റെയും കരീബിയൻ സമുദ്രതിന്റെയും മുകളിലൂടെ പറന്ന് [[പാറ്റഗോണിയ മരുഭൂമി|പാറ്റഗോണി]]<nowiki/>യയിലെ ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ഈ പക്ഷിക്ക് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ദേശാടന പാതകളിലൊന്നുണ്ട് — ഏകദേശം 40,000 കിലോമീറ്റർ വരെ. ഇതിൽ ഏകദേശം 3,900 കിലോമീറ്റർ തുറന്ന സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെ ആണ്, അവിടെ ഭക്ഷിക്കാനോ കുടിക്കാനോ ഇവക്ക് നിർത്താൻ കഴിയില്ല. യാത്രയ്ക്കുമുമ്പ് ശരീരത്തിൽ സംഭരിക്കുന്ന കൊഴുപ്പിന്റെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഈ ദീർഘയാത്ര നടത്തുന്നത്. ഇത് പശ്ചിമ യൂറോപ്പിൽ ശരത്കാലത്ത് സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും വളരെ അപൂർവമായ ദേശാടന പക്ഷിയാണ്. സാധാരണയായി ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിൽ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 20–25 തവണ മാത്രമേ ഇവയെ കാണാറുള്ളൂ. വസന്തകാലത്തിലെ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ ഇതിലും അപൂർവമാണ്. ദേശാടന സമയങ്ങളും രീതികളും താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, എസ്കിമോ കർല്യൂസ് എന്ന പക്ഷിയും അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി ഒരുപോലെ തന്നെയാണ് . 1492-ൽ [[ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസ്|ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ]] ശ്രദ്ധ സമീപമുള്ള അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കാകർഷിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നത്. അന്ന് അദ്ദേഹം 65 ദിവസം കരഭൂമി കാണാതെ കടലിൽ സഞ്ചരിച്ച ശേഷമാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത് == പെരുമാറ്റം == === പ്രജനനം === ഈ പക്ഷി നിലത്തു ചെറിയ കുഴി പോലെയുള്ള ചുരുണ്ട കൂടാണ് ആണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനകത്ത് കല്പായൽ, പുല്ല്, ഇലകൾ എന്നിവ വിരിച്ച് കൂട് ഒരുക്കുന്നു. പ്രജനന സമയങ്ങളിൽ അടുത്തുള്ള പക്ഷികളോട് ആക്രമണ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ചില [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]] ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും പ്രദേശപരമായ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു. [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]]<nowiki/>സാധാരണയായി നാല് മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഈ മുട്ടകൾ വെളുപ്പ് മുതൽ ഇളം മഞ്ഞ-തവിട്ടു നിറം വരെയുള്ളതായിരിക്കും, അതിൽ കറുപ്പും തവിട്ടും നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികൾ കാണപ്പെടും. മുട്ടയുടെ വലിപ്പം സാധാരണയായി ഏകദേശം 48 × 33 മില്ലീമീറ്റർ ആണ്. ഇവ ഏകദേശം 26–27 ദിവസങ്ങൾ ശേഷം വിരിയിക്കുന്നു. == ഭക്ഷണം == ഈ പക്ഷികൾ സാധാരണയായി ടുണ്ട്ര പ്രദേശങ്ങൾ, വയലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, കടൽതിരമാലകൾ എത്തുന്ന സമതലങ്ങൾ (tidal flats) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടുന്നു. സാധാരണയായി കാഴ്ചയുടെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ: മണ്ണിരകൾ, നത്തകൾ, കീടങ്ങൾ ,കീടങ്ങളുടെ ലാർവകൾ , ഓടുള്ള ജലപ്രാണികൾ,മത്സ്യങ്ങൾ ,പഴങ്ങൾ / ബെറികൾ ,വിത്തുകൾ == നില (Status) == 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വലിയ തോതിൽ ഈ പക്ഷികളെ വേട്ടയാടിയതിനാൽ ഇവയുടെ ജനസംഖ്യ വളരെ കുറയുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് കുറച്ചുകൂടി വർധിച്ചെങ്കിലും ജനസംഖ്യ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി പുനരുജ്ജീവിച്ചിട്ടില്ല. ==അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലാസ്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] lb2681ymi4lan257z52lbrnzfk8xbm2 0 665872 4643873 4614196 2026-07-05T22:13:47Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643873 wikitext text/x-wiki {{Short description|ലെപ്ച ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന അബുഗിഡാ ലിപി}} {{Infobox writing system | name = ലെപ്ച ലിപി | altname = {{Script|Lepc|ᰛᰩᰵᰛᰧᰵ}} | native_name = {{Script|Lepc|ᰕᰧᰵᰶᰙᰳ}} <small>(മിൻഗ്ശേത്)</small> | language = lep | sample = [[File:Lepcha Mingzat.png|300px|center]] | caption = <small><center>ലെപ്ച അക്ഷരമാല</center></small> | type = [[അബുഗിഡ]] | fam1 = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]] | fam2 = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]] | fam3 = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]] | fam4 = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]] | fam5 = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]] | fam6 = [[ഗുപ്ത ലിപി|ഗുപ്ത]] | fam7 = [[ടിബറ്റൻ ലിപി|ടിബറ്റൻ]] | sisters = *[[മെയ്തെയ് ലിപി|മെയ്തെയ്]] *[[ഖേമ ലിപി|ഖേമ]] *[[ഫാഗ്സ്-പാ ലിപി|ഫാഗ്സ്-പാ]] *[[മാർചെൻ ലിപി|മാർചെൻ]] | children = [[ലിംബു ലിപി|ലിംബു]] | languages = [[ലെപ്ച ഭാഷ|ലെപ്ച]] | time = ഏകദേശം 1700&ndash;നിലവിൽ | unicode = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1C00.pdf U+1C00&ndash;U+1C4F] | iso15924 = Lepc | text_sample = [[പ്രമാണം:Róng manuscript.JPG|300px|center]] | text_sample_caption = <center><small>റോങ് കയ്യെഴുത്തുപ്രതി</center></small> | footnotes = }} {{Contains special characters | special = ലെപ്ച അക്ഷരങ്ങൾ | fix = Help:Multilingual support | error = ചോദ്യചിഹ്നങ്ങൾ, ചതുരങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ചിഹ്നങ്ങൾ | image = LEPCHA_LETTER_FLA.svg | link = ലെപ്ച (യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക്) | alt = <?> | compact = }} {{brahmic}} [[ലെപ്ച ജനത|ലെപ്ച ജനത]] അവരുടെ മാതൃഭാഷയായ [[ലെപ്ച ഭാഷ]] എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ഭാരതീയ ലിപിയാണ്]] '''ലെപ്ച ലിപി''' അഥവാ '''റോങ് ലിപി''' (<small>[[ലെപ്ച ഭാഷ|ലെപ്ച]]:</small> {{lang|Lep|{{Script|Lepc|ᰛᰩᰵᰛᰧᰵ}}}}). മറ്റ് [[ഭാരതീയ ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മി]] ലിപികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഇതിൽ പദങ്ങളുടെ അവസാനത്തിൽ വരുന്ന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ സ്വരചിഹ്നങ്ങളായാണ് എഴുതുന്നത് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാന പ്രത്യേകത. == ചരിത്രം == [[ടിബറ്റൻ ലിപി|ടിബറ്റൻ ലിപിയിൽ]] നിന്നാണ് ലെപ്ച ലിപി രൂപപ്പെട്ടത്. ഇതിൽ [[ബർമീസ് ലിപി|ബർമീസ് ലിപിയുടെ]] സ്വാധീനവും കാണാൻ സാധിക്കും. പരമ്പരാഗത വിശ്വാസപ്രകാരം, 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[സിക്കിം|സിക്കിമിലെ]] [[ചോഗ്യാൽ|നാംഗ്യാൽ രാജവംശത്തിലെ]] രാജകുമാരനായ [[ചക്ദോർ നാംഗ്യാൽ|ചക്ദോർ നാംഗ്യാലോ]], അല്ലെങ്കിൽ 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തികൂങ് മെൻ സലോങ് എന്ന പണ്ഡിതനോ ആണ് ഈ ലിപി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. ആദ്യകാല ലെപ്ച കയ്യെഴുത്തുപ്രതികൾ മുകളിൽ നിന്ന് താഴോട്ടാണ് (ലംബമായി) എഴുതിയിരുന്നത്. പിന്നീട് ഇവ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് (തിരശ്ചീനമായി) എഴുതാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അക്ഷരങ്ങൾ അവയുടെ പുതിയ ദിശയിൽ തന്നെ നിലനിർത്തി. അതായത്, ടിബറ്റൻ ലിപിയിലെ മൂലരൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് 90 ഡിഗ്രി തിരിഞ്ഞ രീതിയിലാണ് ഇവ രൂപപ്പെട്ടത്. അന്ത്യ-വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ എഴുതുന്നതിനുള്ള അസാധാരണമായ രീതിക്ക് കാരണമായത് ഇതാണ്. == സവിശേഷതകൾ == ലെപ്ച ലിപി ഇപ്പോൾ തിരശ്ചീനമായാണ് എഴുതുന്നത്. എന്നാൽ എഴുതുന്ന ദിശയിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ കാരണം, ടിബറ്റൻ ലിപിയിലെപ്പോലെ കൂട്ടക്ഷരങ്ങളായി എഴുതിയിരുന്ന എട്ട് അന്ത്യ-വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ഇതിൽ അക്ഷരങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ നൽകുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളായി മാറി. മറ്റ് മിക്ക [[ബ്രാഹ്മിക് ലിപികൾ|ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളെയും]] പോലെ, ഹ്രസ്വ സ്വരമായ അകാരം (/-a/) ഇതിൽ പ്രത്യേകം എഴുതാറില്ല. മറ്റ് സ്വരങ്ങൾ ആദ്യത്തെ വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിന് മുന്നിലോ (/-i, -o/), പിന്നിലോ (/-ā, -u/), താഴെയോ (/-e/) ആയി സ്വരചിഹ്നങ്ങളുപയോഗിച്ച് എഴുതുന്നു. എന്നാൽ ദീർഘസ്വരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചിഹ്നം അക്ഷരത്തിന് മുകളിലായാണ് നൽകുന്നത്. വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ നൽകുന്ന അന്ത്യചിഹ്നങ്ങളോടൊപ്പം ഇത് ചേർന്നെഴുതുകയും, /-o/, /-u/ എന്നിവയുമായി ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. (എങ്കിലും /-ō/ ആയി മാറുമ്പോൾ, ഇത് അന്ത്യ-വ്യഞ്ജന ചിഹ്നങ്ങൾക്ക് താഴെയായാണ് വരുന്നത്). തുടക്കത്തിൽ വരുന്ന സ്വരങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക അക്ഷരങ്ങളില്ല, പകരം '&' ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക അടിസ്ഥാന അക്ഷരത്തിൽ സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ചേർത്താണ് അവ എഴുതുന്നത്. മധ്യത്തിൽ വരുന്ന /-y-/, /-r-/ എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ അക്ഷരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലായി ചേർക്കുന്ന ചിഹ്നങ്ങളുണ്ട്, ഇവ രണ്ടും ഒന്നിച്ചും വരാം (ഉദാഹരണത്തിന്: 'ക്ര്യ'). എന്നാൽ മധ്യത്തിൽ വരുന്ന /-l-/ എന്ന ശബ്ദത്തിന്, പ്രത്യേകമായി ഏഴ് കൂട്ടക്ഷരങ്ങളുണ്ട്. അതായത്, /kla/ (ക്ല) എന്നതിന് /ka/ (ക) എന്ന അക്ഷരവുമായി രൂപസാദൃശ്യമില്ലാത്ത ഒരു പ്രത്യേക അക്ഷരം തന്നെയുണ്ട്. (/gla/ (ഗ്ല) എന്നത് മാത്രമാണ് സാധാരണ ചിഹ്നം ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്നത്). അവസാനം വരുന്ന അക്ഷരങ്ങളിൽ ഒന്നായ /-ŋ/ (ങ്) ഈ രീതികളിൽ നിന്നൊക്കെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒന്നാമതായി, മറ്റ് അന്ത്യചിഹ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, അവസാനത്തെ /-ŋ/ ആദ്യ വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിന് മുകളിലല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ ഇടതുവശത്തായാണ് എഴുതുന്നത്. വ്യഞ്ജനത്തിന് മുൻപിൽ വരുന്ന സ്വരചിഹ്നങ്ങൾക്കും മുൻപായാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. അതായത്, /kiŋ/ (കിങ്) എന്നത് എഴുതുന്നത് "ങ്-കി" എന്നാണ്. രണ്ടാമതായി, /-ŋ/-ന് മുമ്പ് സ്വാഭാവികമായ അകാരം ഇല്ല: അതിനാൽ ഹ്രസ്വമായ /-a-/ (അ) പോലും ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ചിഹ്നം ഉപയോഗിച്ച് എഴുതേണ്ടതുണ്ട്. (ദീർഘസ്വരമായ /-ā/ യുടെ ചിഹ്നം 180 ഡിഗ്രി തിരിച്ചിട്ടതുപോലെയാണ് ഇതിന്റെ രൂപം). അതായത്, /kaŋ/ (കങ്) എന്നത് പൊതുവായ രീതി അനുസരിച്ച് എഴുതുന്നതിന് പകരം "ങ്-ക" എന്നാണ് എഴുതുന്നത്. {{clear|left}} == വർണ്ണമാല == ലെപ്ച അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും [[സ്വരം|സ്വരങ്ങൾ]] (ലെപ്ച: {{lang|lep|ᰣᰦᰀᰪᰱ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ}} - അംകുപ് അമിങ്), [[വ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] (ലെപ്ച: {{lang|lep|ᰣᰦᰕᰪ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ}} - അമു അമിങ്) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുള്ള അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് ഭാരതീയ ഭാഷകളെപ്പോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് എഴുതുന്ന ഈ [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡാ ലിപിയിൽ]], വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കൊപ്പം [[സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ]] ചേർത്താണ് പദങ്ങളും [[കൂട്ടക്ഷരം|കൂട്ടക്ഷരങ്ങളും]] രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. ലെപ്ചയിൽ അക്ഷരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ചോമിങ് ({{lang|lep|ᰇᰨᰕᰧᰵᰶ}}) എന്ന വാക്കാണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ദൃശ്യവും ശ്രാവ്യവുമായ പ്രതിനിധാനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി ഓരോ അക്ഷരത്തിനും അതിന്റേതായ ആകൃതിയും ശബ്ദവുമുണ്ട്. {| class="wikitable" style="text-align:center;color:darkred;" |+ [[ലെപ്ച ലിപി|ലെപ്ച അക്ഷരമാല]] (<small>ലെപ്ച:</small> {{lang|lep|{{script|Lepc|ᰛᰩᰵ ᰀᰂ}}}} ) |- |colspan="5"; style="text-align:center;font-weight:bold;"| സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ (<small>ലെപ്ച:</small> {{lang|lep|{{script|Lepc|ᰣᰦᰀᰪᰱ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ}}}} ) |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[അ]]|ch=ᰣ|ipa=a}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ആ]]|ch=ᰣᰦ|ipa=aː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഇ]]|ch=ᰣᰧ|ipa=i}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഈ]]|ch=ᰣᰧᰶ|ipa=iː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഉ]]|ch=ᰣᰪ|ipa=u}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഊ]]|ch=ᰣᰫ|ipa=uː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[എ]]|ch=ᰣᰬ|ipa=e}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഒ]]|ch=ᰣᰨ|ipa=o}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഓ]]|ch=ᰣᰩ|ipa=ɔ}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=അ|ch=ᰣᰶ|ipa=ə}} |- |colspan="5"; style="text-align:center;font-weight:bold;"| വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (<small>ലെപ്ച:</small> {{lang|lep|{{script|Lepc|ᰣᰦᰕᰪ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ}}}} ) |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ക]]|ch=ᰀ|ipa=ka}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഖ]]|ch=ᰂ|ipa=kʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഗ]]|ch=ᰃ|ipa=ga}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ങ]]|ch=ᰅ|ipa=ŋa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ച]]|ch=ᰆ|ipa=ca}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഛ]]|ch=ᰇ|ipa=cʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ജ]]|ch=ᰈ|ipa=dʒa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഞ]]|ch=ᰉ|ipa=nja}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ട]]|ch=ᱍ|ipa=ʈa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഠ]]|ch=ᱎ|ipa=ʈʰa}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഡ]]|ch=ᱏ|ipa=ɖa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ത]]|ch=ᰊ|ipa=ta}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഥ]]|ch=ᰋ|ipa=tʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ദ]]|ch=ᰌ|ipa=da}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ന]]|ch=ᰍ|ipa=na}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[പ]]|ch=ᰎ|ipa=pa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഫ]]|ch=ᰐ|ipa=pʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഫ]]|ch=ᰑ|ipa=fa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ബ]]|ch=ᰓ|ipa=ba}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[മ]]|ch=ᰕ|ipa=ma}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ത്സ|ch=ᰗ|ipa=tsa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ത്ഷ|ch=ᰘ|ipa=tʃa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ദ്സ|ch=ᰙ|ipa=dza}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[യ]]|ch=ᰚ|ipa=ja}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ര]]|ch=ᰛ|ipa=ra}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ല]]|ch=ᰜ|ipa=la}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[വ]]|ch=ᰟ|ipa=va}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ശ]]|ch=ᰡ|ipa=ʃa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[സ]]|ch=ᰠ|ipa=sa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=[[ഹ]]|ch=ᰝ|ipa=ha}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=വ|ch=ᰢ|ipa=wa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ക്ല|ch=ᰁ|ipa=kla}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ഗ്ല|ch=ᰄ|ipa=gla}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ഹ്ല|ch=ᰞ|ipa=hla}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=പ്ല|ch=ᰏ|ipa=pla}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ഫ്ല|ch=ᰒ|ipa=fla}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=ബ്ല|ch=ᰔ|ipa=bla}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=lep|s=Lepc|ml=മ്ല|ch=ᰖ|ipa=mla}} | | |- |colspan="5"; style="text-align:center;font-weight:bold;"| അക്കങ്ങൾ (<small>ലെപ്ച:</small> {{lang|lep|{{script|Lepc|ᰣᰦᰀᰪᰱ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ}}}} ) |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ശൂന്യം)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=0|ch=᱀|note=പൂജ്യം}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഒന്ന്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=1|ch=᱁|note=ഒന്ന്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(രണ്ട്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=2|ch=᱂|note=രണ്ട്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(മൂന്ന്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=3|ch=᱃|note=മൂന്ന്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(നാല്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=4|ch=᱄|note=നാല്}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(അഞ്ച്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=5|ch=᱅|note=അഞ്ച്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ആറ്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=6|ch=᱆|note=ആറ്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഏഴ്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=7|ch=᱇|note=ഏഴ്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(എട്ട്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=8|ch=᱈|note=എട്ട്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഒമ്പത്)</small>|l=lep|s=Lepc|ml=9|ch=᱉|note=ഒമ്പത്}} |} == അക്കങ്ങൾ == {| class="wikitable" |+ ലെപ്ച അക്കങ്ങൾ |- |{{letter|s=Lepc|ch=᱀|color=pink|top=0}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱁|color=pink|top=1}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱂|color=pink|top=2}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱃|color=pink|top=3}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱄|color=pink|top=4}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱅|color=pink|top=5}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱆|color=pink|top=6}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱇|color=pink|top=7}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱈|color=pink|top=8}} |{{letter|s=Lepc|ch= ᱉|color=pink|top=9}} |} == യൂണിക്കോഡ് == {{Main|ലെപ്ച (യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക്)}} 2008 ഏപ്രിലിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ യൂണിക്കോഡ് പതിപ്പ് 5.1 ലാണ് ലെപ്ച ലിപി ഉൾപ്പെടുത്തിയത്. ലെപ്ചയ്ക്കുള്ള യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക് U+1C00–U+1C4F ആണ്: {{ലെപ്ച യൂണിക്കോഡ്‌ പട്ടിക}} == അവലംബം == * Leonard van der Kuijp, ''The Tibetan Script and Derivatives,'' in Daniels and Bright, ''The World's Writing Systems,'' 1996. == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Lepcha script}} * [http://www.omniglot.com/writing/lepcha.htm ഒമ്നിഗ്ലോട്ടിൽ (Omniglot.com) ലെപ്ച ലിപിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ] * [http://www.siblac.org/lepcha_script.html റോങ് കിറ്റ് (Róng Kít)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724030108/http://www.siblac.org/lepcha_script.html |date=2017-07-24 }} - സിക്കിം ഭൂട്ടിയ ലെപ്ച അപെക്സ് കമ്മിറ്റി (SIBLAC) പുറത്തിറക്കിയ ഫോണ്ടുകളും കീബോർഡ് ഫയലുകളും ഉൾപ്പെടുന്ന സൗജന്യ ലെപ്ച യൂണിക്കോഡ് കിറ്റ് (വിൻഡോസ്/മാക്/ലിനക്സ്) * [https://www.google.com/get/noto/#sans-lepc നോട്ടോ സാൻസ് ലെപ്ച] - [[നോട്ടോ ഫോണ്ടുകൾ|നോട്ടോ ഫോണ്ട് കുടുംബത്തിലെ]] മറ്റ് ഫോണ്ടുകളുമായി യോജിച്ചുപോകുന്ന സൗജന്യ ലെപ്ച യൂണിക്കോഡ് ഫോണ്ട് * [http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?item_id=Mingzat മിങ്സാറ്റ് (Mingzat)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119210830/http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?item_id=Mingzat |date=2017-11-19 }} - ജേസൺ ഗ്ലേവിയുടെ ജെ.ജി ലെപ്ചയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി എസ്.ഐ.എൽ (SIL) നിർമ്മിച്ച ലെപ്ച യൂണിക്കോഡ് ഫോണ്ട് * [http://glavyfonts.com/asian.html ജെ.ജി ലെപ്ച (JG Lepcha)] - ജേസൺ ഗ്ലേവി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത മികച്ച സൗജന്യ ഫോണ്ട് (യൂണിക്കോഡ് മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാത്തത്). {{ഭാരതീയ ലിപികൾ}} {{വിവിധതരം എഴുത്തുരീതികൾ}} [[വിഭാഗം:ബ്രാഹ്മിക് ലിപികൾ]] p14uckijokx7xu16mvongk5txkmjeg3 100 668911 4643931 4632851 2026-07-06T08:30:55Z Aby john vannilam 586 ചെറിയ തിരുത്ത് 4643931 wikitext text/x-wiki === 2026 ജൂൺ 22 തിങ്കളാഴ്ച === '''1201 മിഥുനം 08''' ലോകം *പാർട്ടിയിലെ ആഭ്യന്തര സമ്മർദ്ദത്തെ തുടർന്ന് [[ലേബർ പാർട്ടി|ലേബർ പാർട്ടിയുടെ]] നേതാവും [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുകെ]] പ്രധാനമന്ത്രിയുമായ [[കെയർ സ്റ്റാർമർ]] രാജി പ്രഖ്യാപിച്ചു. നേതൃമാറ്റ സമയക്രമം തയ്യാറാക്കാൻ ലേബർ പാർട്ടി ഭരണസമിതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നും നാമനിർദ്ദേശങ്ങൾ ജൂലൈ 9 ന് ആരംഭിച്ച് ജൂലൈ 16 ന് വേനൽക്കാല അവധിക്കാലത്ത് അവസാനിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.ഒരു മത്സരം ഉണ്ടായാൽ സെപ്റ്റംബറിൽ പാർലമെന്റ് വീണ്ടും ചേരുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരു പുതിയ നേതാവ് നിലവിൽ വരുമെന്നും "ക്രമാനുഗതമായ" അധികാര കൈമാറ്റം ഉറപ്പാക്കാൻ തനിക്ക് കഴിയുന്നതെല്ലാം ചെയ്യുമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ലേബർ പാർട്ടിയുടെ പുതിയ നേതാവിനെയും പ്രധാനമന്ത്രിയെയും തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതുവരെ താൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായി തുടരുമെന്ന് സർ കെയർ പറഞ്ഞു. പുതിയ നേതാവിന് തന്റെ പൂർണ പിന്തുണ ഉണ്ടാകുമെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. 2026 ജൂൺ 22 തിങ്കളാഴ്ച രാവിലെ [[ചാൾസ് മൂന്നാമൻ |ചാൾസ് മൂന്നാമൻ രാജാവുമായി]] സംസാരിച്ച് സ്ഥാനമൊഴിയാനുള്ള തീരുമാനം അറിയിച്ചതായും സ്റ്റാർമർ വ്യക്തമാക്കി.<ref>ലേബർ പാർട്ടി നേതാവ് സ്ഥാനം രാജിവച്ച് സ്റ്റാർമർ പുതിയ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്തേക്ക് മത്സരിക്കാൻ വഴിയൊരുക്കി. Starmer quits as Labour leader and paves way for contest for new prime minister- ബിബിസി [https://www.bbc.com/news/articles/cdxd00lg599o 2026, ജൂൺ 23]</ref> *[[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്|സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡ്]] ചർച്ചകളിലെ അസ്വാരസ്യം: അസംസ്‌കൃത എണ്ണവിലയിൽ വൻ വർധനവ്. അസംസ്കൃത എണ്ണ വിലയിൽ 3% വർദ്ധനവ്; ബ്രെന്റ് ക്രൂഡ് 82 ഡോളറിലേക്ക്. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയും]] ഇറാനും തമ്മിലുള്ള രണ്ടാം ദിവസത്തെ ചർച്ച അവസാനിച്ചു. ചർച്ചയായാലും യുദ്ധമായാലും [[ഇറാൻ]] അന്തസ്സ് സംരക്ഷിക്കുമെന്നു [[അരാഗ്ചി]] ഇന്ത്യ *[[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്|തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിൽ]] നിന്നു പുറത്തുപോയ (TMC) [[ഋതബ്രത ബാനർജി|ഋതബ്രത ബാനർജിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിമത വിഭാഗം പ്രത്യേക യോഗം ചേർന്ന് [[അരൂപ് റോയി|അരൂപ് റോയിയെ]] തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷനായി തിരഞ്ഞെടുത്തതായിപ്രഖ്യാപിച്ചു. ഫിർഹാദ് ഹക്കിം, അരൂപ് ബിശ്വാസ് തുടങ്ങിയവരെ വൈസ് പ്രസിഡന്റുമാരായും നിയമിച്ചു. [[മമത ബാനർജി|മമത ബാനർജിയെയും]] പാർട്ടി ജനറൽ സെക്രട്ടറി [[അഭിഷേക് ബാനർജി|അഭിഷേക് ബാനർജിയെയും]] വിമതർ സസ്‌പെൻഡ് ചെയ്തു. നേതൃപുനഃസംഘടന നടത്തിയെന്നു [[ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ|തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനെ]] (Election Commission) അറിയിക്കുമെന്ന് വിമതപക്ഷം അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. *രണ്ട് [[ശിവസേന യുബിടി]] വിമത എംപിമാർ ഷിൻഡെ പക്ഷത്തേക്ക്; ഓപ്പറേഷൻ ടൈഗർ വിജയകരമെന്ന് മഹാരാഷ്ട്ര മുഖ്യമന്ത്രി ഫഡ്‌നാവിസ് *ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ചമോലി ജില്ലയിൽ [[നിഹാംഗ് |നിഹാംഗ് സിഖുകാരും]] പ്രാദേശിക വ്യാപാരികളും തമ്മിലുണ്ടായ സംഘർഷം സംബന്ധിച്ച് [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] മുഖ്യമന്ത്രി [[ഭഗവന്ത് മാൻ]] ഉത്തരാഖണ്ഡ് മുഖ്യമന്ത്രിയുമായി ചർച്ച നടത്തി. കേരളം *[[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷാ സമിതിയിൽ കേരളത്തെ അവഗണിച്ചുവെന്ന് [[ഡീൻ കുര്യാക്കോസ്]] എംപി *നികുതി കുറയ്ക്കുന്നതും കൂട്ടുന്നതും ബജറ്റ് രഹസ്യമെന്ന് മന്ത്രി [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]. {{തിരുത്തുക| കവാടം:സമകാലികം/2026 ജൂൺ 22}} ------- <!-- ലോകം ഇന്ത്യ കേരളം --> aq9gqmv8d3pudjkdxrr6143lu0vvkmf 0 669056 4643870 4643021 2026-07-05T20:48:47Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4643870 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Libation}}[[File:Бэликто.JPG|thumb|[[Buryat people|Buryat]] [[shaman]] performing a libation of [[milk]]]]ഒരു ദേവതയ്‌ക്കോ ആത്മാവിനു വേണ്ടി അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചവരുടെ ഓർമ്മയ്‌ക്കു വേണ്ടി ഒരു ദ്രാവകം അർപ്പിക്കുന്ന ആചാരമാണ് '''ലിബേഷൻ'''. പുരാതന കാലത്തെ പല മതങ്ങളിലും ഇത് സർവ്വസാധാരണമായിരുന്നു. ഇന്നും വിവിധ സംസ്കാരങ്ങളിൽ ഈ ആചാരം അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി വീഞ്ഞ് അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ലഹരിപാനീയങ്ങൾ, ഒലിവ് ഓയിൽ, തേൻ, ഇന്ത്യയിൽ നെയ്യ് തുടങ്ങി വിവിധ വസ്തുക്കൾ പാനീയങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[Patera|പട്ടേര]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആചാരത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പാത്രങ്ങൾക്ക് പലപ്പോഴും ഒരു പ്രധാന രൂപം ഉണ്ടായിരുന്നു. അത് അവയെ ലൗകിക പാത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കി ആ പാനീയം മതപരമായ പ്രാധാന്യമുള്ള എന്തിലെങ്കിലും, ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു ബലിപീഠത്തിലേക്കോ ഭൂമിയിലേക്കോ ഒഴിക്കുമായിരുന്നു. മറുവശത്ത്, ഗ്രീക്കോ-റോമൻ സമൂഹങ്ങളിലും മറ്റ് പുരാതന സമൂഹങ്ങളിലും വീഞ്ഞ് കുടിക്കുന്ന മിക്ക അവസരങ്ങളിലും ലഘുഭക്ഷണങ്ങളിലും ഒന്നോ അതിലധികമോ പാനീയങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു തുടക്കം. കൂടുതലും സാധാരണ കപ്പുകളോ ജഗ്ഗുകളോ ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു ഇത് നടത്തിയിരുന്നത്. == പദോൽപ്പത്തി == "ലിബേഷൻ " എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് പദം ലാറ്റിൻ പദമായ ലിബേഷ്യോ യിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. അതായത് ഇത് പകരുന്ന ഒരു ആചരണമാണ്. libare എന്ന ക്രിയയിൽ നിന്നാണ്, അതായത് "രുചികരം, കുടിക്കുക; ഒഴിക്കുക, ഒരു ലിബേഷൻ ഉണ്ടാക്കുക" (ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ മൂലപദം *h₂leybʰ-, "പകരുക, ഒരു ലിബേഷൻ ഉണ്ടാക്കുക"). <ref name="Adams-Mallory"/> == മതപരമായ ആചാരം == === പുരാതനകാലം === ==== പുരാതന ഈജിപ്ത് ==== പുരാതന ലോകത്തിലെ ലിബേഷൻ രീതികളെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാലവും തുടർച്ചയായതുമായ ചില പുരാവസ്തു, ഗ്രന്ഥ തെളിവുകൾ പുരാതന [[ഈജിപ്ത്]] നൽകുന്നു.<ref>{{cite book |last=Teeter |first=Emily |title=Religion and Ritual in Ancient Egypt |publisher=Cambridge University Press |year=2011}}</ref> പുരാതന ഈജിപ്ഷ്യൻ മതത്തിലെ ഒരു അടിസ്ഥാന ആചാരമായിരുന്നു ഇത്. ലിബേഷൻ, ദേവന്മാർ, വിശുദ്ധ പൂർവ്വികർ, മരിച്ചവർ, ആചാരപരമായി അസാന്നിധ്യത്തിലായിരുന്ന ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന വ്യക്തികൾ, പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതി എന്നിവയ്ക്ക് വഴിപാടായി ലിബേഷനുകൾ ഒഴിക്കുന്നത് ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book |last=Nehusi |first=Kimani S.K. |title=Libation. An Afrikan Ritual of Heritage in the Circle of Life |publisher=University Press of America |year=2016 |page=14}}</ref>ഈജിപ്തിൽ എഴുത്ത് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, രാജവംശത്തിനു മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് നഖാദ I, II (ക്രി.മു. 4000–3300) കാലഘട്ടത്തിൽ, ലിബേഷൻ രീതികൾ ഇതിനകം തന്നെ സ്ഥാപിതമായിരുന്നുവെന്ന് പുരാവസ്തു തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |last=Midant-Reynes |first=Béatrix |title=The Prehistory of Egypt |publisher=Blackwell |year=2000}}</ref><ref>{{cite book |last=Kemp |first=Barry J. |title=Ancient Egypt: Anatomy of a Civilization |edition=2nd |publisher=Routledge |year=2006}}</ref> ലിബേഷനുകളിൽ സാധാരണയായി വെള്ളം, ബിയർ, വീഞ്ഞ്, പാൽ അല്ലെങ്കിൽ എണ്ണകൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. കൂടാതെ ഫറവോനിക് ചരിത്രത്തിലുടനീളം ശവസംസ്കാരത്തിന്റെയും ക്ഷേത്ര ആചാരത്തിന്റെയും ഒരു പ്രധാന ഘടകമായി ഇത് മാറി. ഈജിപ്ഷ്യൻ മതചിന്തയിൽ, പവിത്രമായ സ്ഥലം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനും ദൈവങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും സുപ്രധാന സത്തയായ കായെ നിലനിർത്തുന്നതിനും ലിബേഷനുകൾ പ്രവർത്തിച്ചു. കൂടാതെ ഈജിപ്ഷ്യൻ കലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്ന ആചാരപരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഒന്നാണിത്. ആദ്യകാല രാജവംശ കാലഘട്ടം മുതൽ ശവകുടീരങ്ങളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും സാമഗ്രികളുടെ വഴിപാടുകളിലും ഇവ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book |last=Assmann |first=Jan |title=The Search for God in Ancient Egypt |publisher=Cornell University Press |year=2001}}</ref><ref>{{cite book |last=Wilkinson |first=Richard H. |title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt |publisher=Thames & Hudson |year=2003}}</ref> {{ഗാലറി |title= |width= |lines=|File:Maler der Grabkammer des Userhêt (III) 004.jpg|മോർച്ചറി പുരോഹിതൻ പാനീയബലി അർപ്പിക്കുന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ ശവകുടീരത്തിലെ ചിത്രം (ബിസി 1298–1235) |File:Stèle de la musicienne de Tefnout, Meretitef - Musée du Louvre Antiquités égyptiennes N 267 ; C 116.jpg|ഒരു സംഗീതജ്ഞന്റെ ശിലാഫലകത്തിലെ ലിബേഷൻ (ക്രി.മു. 332–284) |File:Libation basin Louvre E25551 n01.jpg|നൈൽ നദിയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ലിബേഷൻ തടം (CE 2-3 നൂറ്റാണ്ടുകൾ) }} ==== പുരാതന സുമർ ==== സുമേറിയക്കാരുടെ മരണാനന്തര ജീവിതം ഭൂമിക്കടിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇരുണ്ടതും വിരസവുമായ ഒരു ഗുഹയായിരുന്നു.{{sfnm|1a1=Choksi|1y=2014|2a1=Barret|2y=2007}} ഈ ഇരുണ്ട പ്രദേശം കുർ എന്നറിയപ്പെട്ടു.{{sfnm|1a1=Choksi|1y=2014|2a1=Black|2a2=Green|2y=1992|2p=114|3a1=Nemet-Nejat|3y=1998|3p=184}} അവിടെ ആത്മാക്കൾ ഉണങ്ങിയ പൊടി മാത്രമേ കഴിക്കുന്നുള്ളൂ എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Black|Green|1992|p=58}} കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഒരു കളിമൺ പൈപ്പിലൂടെ ശവക്കുഴിയിലേക്ക് ആചാരപരമായി പാനീയം ഒഴിച്ച് മരിച്ചയാൾക്ക് ഒരു പാനീയം നൽകുമായിരുന്നു.{{sfn|Black|Green|1992|p=58}} {{Gallery |title= |width= |lines= |File:Relief libation Louvre AO276.jpg|പുരാതന ഗിർസുവിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ സസ്യദേവതയായ (ഏകദേശം 2500 ബി.സി.) യുടെ ലിബേഷൻ പ്രതിമ. |File:Orthostat Malatya A-3, 01.jpg|മലത്യയിൽ നിന്നുള്ള (ബി.സി. 12-ആം നൂറ്റാണ്ട്) ഒരു കൊടുങ്കാറ്റ് ദേവന് ലിബറേഷൻ അർപ്പിക്കുന്ന ഹിത്യൻ രാജാവ്, ഓർത്തോസ്റ്റാറ്റ്. |File:Palmyrenian relief Louvre AO2200.jpg|പാൽമിറയിലെ സിറിയൻ പുരോഹിതൻ ഒരു പാനീയ പാത്രവും ധൂപവർഗ്ഗ പെട്ടിയും പിടിച്ചു (എ.ഡി. 176) }} ==== പുരാതന ഗ്രീസ് ==== [[File:Bell-krater sacrifice Pothos Painter Louvre G496.jpg|thumb|upright=1.25|ഒരു കുടത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിക്കുന്ന പാനീയ ബലിയർപ്പണ രംഗം (പോത്തോസ് പെയിന്റർ, ആറ്റിക്ക് റെഡ്-ഫിഗർ ക്രേറ്റർ, ബിസി 430–420)]] ലിബേഷൻ (പുരാതന ഗ്രീക്ക്: σπονδή, spondȇ, [spondɛ̌ː]) പുരാതന ഗ്രീക്ക് മതത്തിന്റെ കേന്ദ്രവും സുപ്രധാനവുമായ ഒരു കാഴ്ചപ്പുറവുമായിരുന്നു. കൂടാതെ ഏറ്റവും ലളിതവും സാധാരണവുമായ മതപരമായ ആചാരങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. {{sfn|Zaidman|Schmitt Pantel|1992|p=28}} പുരാതന ഗ്രീസിലെ വെങ്കലയുഗം മുതൽ ചരിത്രാതീത ഗ്രീസ് വരെ ഭക്തിയെ നിർവചിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന മതപരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഒന്നാണിത്.{{sfn|Burkert|1985|pp=70, 73}} ലിബേഷനുകൾ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഭക്തർ എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭക്ഷണം ആരംഭിക്കുന്നതിനും അവ അനുഷ്ഠിക്കുമായിരുന്നു. <ref>[[Hesiod]], ''Works and Days'' 724–726.</ref>{{sfn|Zaidman|Schmitt Pantel|1992|p=39}} ഒരു ലിബേഷനിൽ മിക്കപ്പോഴും വീഞ്ഞും വെള്ളവും കലർത്തിയിരുന്നു. പക്ഷേ കലർപ്പില്ലാത്ത വീഞ്ഞ്, തേൻ, എണ്ണ, വെള്ളം അല്ലെങ്കിൽ പാൽ എന്നിവയും ആകാമായിരുന്നു. {{sfnm|1a1=Zaidman|1a2=Schmitt Pantel|1y=1992|1p=40|2a1=Burkert|2y=1985|2pp=72–73}} സ്പോണ്ട്സ് എന്ന ലിബേഷന്റെ ഒരു സാധാരണ രൂപം, കയ്യിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ജഗ്ഗിൽ നിന്നോ പാത്രത്തിൽ നിന്നോ വീഞ്ഞ് ആചാരപരമായി ഒഴിക്കുക എന്നതാണ്. ഏറ്റവും സാധാരണമായ ആചാരം ഒയ്‌നോച്ചോയിൽ (വീഞ്ഞ് കുടം) നിന്നുള്ള ദ്രാവകം ഒരു ഫിയാലെയിലേക്ക് ഒഴിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. ഈ ആവശ്യത്തിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരുന്നത് ആഴമില്ലാത്ത ഒരു പാത്രമായിരുന്നു. ഫിയാലെയിൽ നിന്ന് വീഞ്ഞ് ഒഴിച്ചതിനുശേഷം, ഒയ്‌നോച്ചോയിലെ ബാക്കി ഭാഗം ആഘോഷകൻ കുടിക്കുമായിരുന്നു. {{sfn|Zaidman|Schmitt Pantel|1992|p=40}}വീഞ്ഞ് കുടിക്കേണ്ട ഏത് സമയത്തും ഒരു ലിബേഷൻ ഒഴിക്കാറുണ്ട്. ഹോമറിക് ഇതിഹാസങ്ങളിൽ തന്നെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഒരു ആചാരമാണിത്. സിമ്പോസിയത്തിന്റെ മര്യാദകൾ അനുസരിച്ച്, ആദ്യത്തെ കലശം വീഞ്ഞ് വിളമ്പുമ്പോൾ, സിയൂസിനും ഒളിമ്പ്യൻ ദൈവങ്ങൾക്കും ഒരു ലിബേഷൻ നടത്തണമെന്ന് സിമ്പോസിയത്തിന്റെ മര്യാദകൾ അനുശാസിക്കുന്നു. വിളമ്പിയ രണ്ടാമത്തെ ക്രേറ്ററിൽ നിന്ന് വീരന്മാർക്ക് ലിബേഷൻ ലഭിച്ചു. അവസാനത്തേതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന മൂന്നാമത്തെ പാത്രത്തിൽ നിന്ന് സീയൂസ് ടെലിയോസിന് (Ζεύς Tέλειος, ലിറ്റററ്. "പൂർത്തിയാക്കുന്ന സ്യൂസ്") ഒരു പാനീയം ലഭിച്ചു. ആദ്യ പാത്രത്തിൽ നിന്ന് അഗത്തോസ് ഡെയ്മോണിനും മൂന്നാമത്തെ പാത്രത്തിൽ നിന്ന് ഹെർമിസിനും ഒരു പാനീയം നൽകുക എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു അഭിപ്രായം.. സിമ്പോസിയത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് താൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു ദൈവത്തെ ആരാധിക്കാനും അവനുവേണ്ടി ഒരു പാനീയം അർപ്പിക്കാനും കഴിയുമായിരുന്നു. [[File:Omphalos pushkin.jpg|thumb|upright|അപ്പോളോ ഒരു ഫിയേലിൽ നിന്ന് ഓംഫലോസിലേക്ക് പാനീയം പകരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരി ആർട്ടെമിസ് പങ്കെടുക്കുന്നു; മുകളിൽ ഒരു ബുക്രേനിയം തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.]] പ്രാർത്ഥനയ്‌ക്കൊപ്പം സാധാരണയായി ലിബേഷൻ അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു.{{sfn|Burkert|1985|pp=70–71}} ഗ്രീക്കുകാർ കൈകൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചോ, വലതു കൈ നീട്ടി ഫിയാൽ പിടിച്ചോ നിന്നു കൊണ്ട് പ്രാർത്ഥീച്ചു. <ref>{{cite book |first=William D. |last=Furley |chapter=Prayers and Hymns |title=A Companion to Greek Religion |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010 |page=127}}</ref><ref>{{cite book |first=Jan N. |last=Bremmer |chapter=Greek Normative Animal Sacrifice |title=A Companion to Greek Religion |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010 |page=138}}</ref> മൃഗബലി നടത്തുമ്പോൾ, ആചാരപരമായ കശാപ്പിന്റെയും തയ്യാറെടുപ്പിന്റെയും ഭാഗമായി യാഗത്തിലേക്ക് വീഞ്ഞ് ഒഴിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ചാരത്തിലേക്കും തീജ്വാലകളിലേക്കും വീഞ്ഞ് ഒഴിക്കുന്നു.{{sfnm|1a1=Zaidman|1a2=Schmitt Pantel|1y=1992|1p=36|2a1=Burkert|2y=1985|2p=71}} സാധാരണയായി ഗ്രീക്ക് കലയിൽ ഈ രംഗം ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ പലപ്പോഴും ബലിയർപ്പിക്കുന്നവരെയോ ദൈവങ്ങളെയോ ഫിയാൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നതായി കാണിക്കുന്നു.{{sfn|Burkert|1985|p=71}} "ഒരു ബലിയർപ്പിക്കൽ", "ഒരു ഉടമ്പടി അവസാനിപ്പിക്കുക" എന്നീ അർത്ഥത്തോടു കൂടിയ ഗ്രീക്ക് ക്രിയയായ സ്പെൻഡോ, "ഒരു വഴിപാട് നടത്തുക, ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തുക, ഒരു ആചാരപരമായ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ സ്വയം ഏർപ്പെടുക" എന്നീ അർത്ഥത്തോടു കൂടിയ ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ മൂലപദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. ഈ നാമം spondȇ (ബഹുവചനം spondaí), "libation" എന്നാണ്. മധ്യസ്വരത്തിൽ, ക്രിയയുടെ അർത്ഥം "ഒരു കരാറിൽ ഏർപ്പെടുക" എന്നാണ്, അതായത് ഒരു പ്രവൃത്തിക്ക് ഉറപ്പ് നൽകാൻ ദൈവങ്ങൾ വിളിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന അർത്ഥത്തിൽ. മധ്യസ്വരത്തിൽ, ക്രിയയുടെ അർത്ഥം "ഒരു കരാറിൽ ഏർപ്പെടുക" എന്നാണ്. അതായത് ഒരു പ്രവൃത്തി ഉറപ്പ് നൽകാൻ ദൈവങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു എന്ന അർത്ഥത്തിൽ.<ref name="Adams-Mallory">{{harvnb|Adams|Mallory|1997|p=351}}: From the same root derives the Latin verb ''{{lang|la|spondeo}}'', "promise, vow".</ref> ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിക്കാൻ രക്തബലി നടത്തികൊണ്ട് സ്പോൺഡായ് ശത്രുതയുടെ സമാപനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തി. അതിനാൽ പലപ്പോഴും "യുദ്ധവിരാമം, ഉടമ്പടി" എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നു. "നമ്മൾ [[Polis|പോലീസുകാർ]] മോചനം നേടിയിരിക്കുന്നു" എന്ന സൂത്രവാക്യം സമാധാന പ്രഖ്യാപനമോ "ദൈവസത്യമോ" ആയിരുന്നു. പാൻഹെല്ലെനിക് ഗെയിംസ്, ഒളിമ്പിക് ഗെയിംസ്, അല്ലെങ്കിൽ എല്യൂസിനിയൻ മിസ്റ്ററീസ് ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി വിവിധ നഗര-സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നപ്പോഴും ഇത് ആചരിച്ചിരുന്നു: ഈ തരത്തിലുള്ള ലിബേഷൻ "രക്തരഹിതവും, സൗമ്യവും, മാറ്റാനാവാത്തതും, അന്തിമവുമാണ്"{{sfn|Burkert|1985|p=71}} ഭൂമിയിലേക്ക് ഒഴിക്കുന്ന പാനീയങ്ങൾ മരിച്ചവർക്കും ചാത്തോണിക് ദൈവങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ളതാണ്. ഒഡീസിയിലെ മരിച്ചവരുടെ പുസ്തകത്തിൽ, ഒഡീഷ്യസ് ഒരു വഴിപാട് ആയി കുഴി കുഴിക്കുന്നു, അതിന് ചുറ്റും അദ്ദേഹം തേൻ, വീഞ്ഞ്, വെള്ളം എന്നിവ ക്രമത്തിൽ ഒഴിക്കുന്നു. ചോയി (പുരാതന ഗ്രീക്ക്: χεῦμα, ച്യൂമ, "പകർന്നത്"; പ്രോട്ടോ-ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ *gʰeu- ൽ നിന്ന്)<ref name="Adams-Mallory"/> എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പാനീയ രൂപത്തിനായി, ഒരു വലിയ പാത്രം മറിച്ചിട്ട് ചാത്തോണിക് ദൈവങ്ങൾക്കായി നിലത്ത് ഒഴിക്കുന്നു. അവർക്ക് സ്പോണ്ടായിയും ലഭിച്ചേക്കാം. {{sfn|Burkert|1985|p=70}}ദൈവികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മർത്യരായ വീരന്മാർക്ക് യുദ്ധത്തിലെ രക്തച്ചൊരിച്ചിലിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നെങ്കിൽ രക്തദാനം ലഭിച്ചേക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന് സ്പാർട്ടൻ ബ്രാസിദാസ്.<ref>Gunnel Ekroth, "Heroes and Hero-Cult," in ''A Companion to Greek Religion'', p. 107.</ref>മരിച്ചവരെ അവരുടെ ശവകുടീരങ്ങളിൽ പരിചരിക്കുന്ന ആചാരങ്ങളിൽ, പാനീയങ്ങളിൽ പാലും തേനും ബലിയർപ്പിക്കുമായിരുന്നു.<ref>D. Felton, "The Dead," in ''A Companion to Greek Religion,'' p. 88.</ref> എസ്കിലസിന്റെ ഒറെസ്റ്റസ് ട്രൈലോജിയിലെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ദുരന്തത്തിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് തലക്കെട്ടാണ് ദി ലിബേഷൻ ബെയേഴ്സ്. ഇലക്ട്ര തന്റെ മരിച്ചുപോയ പിതാവായ അഗമെംനോണിന്റെ ശവകുടീരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന വഴിപാടുകളെ ഇത് പരാമർശിക്കുന്നു. {{sfn|Burkert|1985|p=71}} ഗ്രീക്ക് സാഹിത്യത്തിലെ ലിബേഷനെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വിശദമായ വിവരണങ്ങളിലൊന്ന് സോഫക്കിൾസ് കൊളോണസിലെ ഈഡിപ്പസിൽ നൽകുന്നു. ഇത് യൂമെനിഡസിന്റെ തോട്ടത്തിൽ പ്രായശ്ചിത്തമായി നടത്തുന്നു:<blockquote> ആദ്യം, പുതുതായി ഒഴുകുന്ന ഒരു നീരുറവയിൽ നിന്നാണ് വെള്ളം എടുക്കുന്നത്; ദേവാലയത്തിലുള്ള പാത്രങ്ങൾ കമ്പിളി കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ് വെള്ളവും തേനും നിറച്ചിരിക്കും; യാഗക്കാരൻ കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ്, പാത്രങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിക്കും; ഭൂമി വിമോചന പാനീയം കുടിച്ച സ്ഥലത്ത് യാഗക്കാരൻ കൈയിൽ പിടിച്ചിരുന്ന ഒലിവ് ശാഖകൾ നിലത്ത് വിതറുന്നു; തിരിഞ്ഞു നോക്കാതെ ഒരു നിശബ്ദ പ്രാർത്ഥനയോടെ അദ്ദേഹം പോകുന്നു.{{sfn|Burkert|1985|p=72}}</blockquote> [[Hero of Alexandria|അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ ഹീറോ]], രണ്ട് പ്രതിമകളുടെ പാത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് എണ്ണ ഊറ്റാൻ ബലിപീഠത്തിലെ തീ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് പ്രക്രിയ താനെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനം വിവരിച്ചു. ==== പുരാതന റോം ==== [[File:RMW - Opfernder Togatus.jpg|thumb|2-3 നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ, തലയിൽ ആചാരപരമായി പൊതിഞ്ഞ, പാനീയ പൂരകമായി ഒരു പറ്റേര നീട്ടിയിരിക്കുന്ന ഒരു പുരോഹിതന്റെ റോമൻ വെങ്കല പ്രതിമ..]] പുരാതന റോമൻ മതത്തിൽ, മിക്കപ്പോഴും കലർപ്പില്ലാത്ത വീഞ്ഞും സുഗന്ധതൈലവും ഉപയോഗിച്ച് നടത്തിയിരുന്ന ദ്രാവക രൂപത്തിലുള്ള വഴിപാടിന്റെ മതപരമായ ഒരു പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു ലിബേഷൻ. {{sfn|Scheid|2007|p=269}} ഗ്രീക്ക് ഡയോണിസസ് അല്ലെങ്കിൽ ബാച്ചസ് ആയി പിന്നീട് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ട റോമൻ ദേവനായ ലിബർ പാറ്റർ ("ഫാദർ ലിബർ"), ലിബാമിന, "ലിബേഷൻസ്", ലിബ, തേൻ ഒഴിച്ച ബലി കേക്കുകൾ എന്നിവയുടെ ദേവൻ ആയിരുന്നു.<ref>[[Isidore of Seville]], ''Etymologies'' 6.19.32.</ref><ref name="Adams-Mallory"/><ref>Robert Turcan, ''The Gods of Ancient Rome'' (Routledge, 2001; originally published in French 1998), p. 66.</ref> റോമൻ കലയിൽ, ഒരു മെൻസ (ബലി മേശ) അല്ലെങ്കിൽ ട്രൈപോഡിൽ ലിബേഷൻ നടത്തുന്നതായിട്ടാണ് കാണിക്കുന്നത്. ഇത് ഏറ്റവും ലളിതമായ യാഗ രൂപമായിരുന്നു. മാത്രമല്ല അത് തന്നെ മതിയായ ഒരു വഴിപാടാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്.{{sfn|Moede|2007|pp=165, 168}} ഒരു മൃഗബലിയുടെ ആമുഖ ചടങ്ങിൽ (പ്രെഫാഷ്യോ) കത്തുന്ന ബലിപീഠത്തിൽ ധൂപവർഗ്ഗവും വീഞ്ഞും അർപ്പിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്നു. {{sfn|Moede|2007|pp=165, 168}}<ref>Nicole Belayche, "Religious Actors in Daily Life: Practices and Related Beliefs," in ''A Companion to Roman Religion'', p. 280.</ref>പലപ്പോഴും പ്രത്യേകിച്ച് ലിബേഷനുകൾ പകരുന്ന ചക്രവർത്തിമാരെയും ദിവ്യന്മാരെയും നാണയങ്ങളിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref>Jonathan Williams, "Religion and Roman Coins," in ''A Companion to Roman Religion'', pp. 153–154.</ref>ലിബേഷന്റെ രംഗങ്ങൾ സാധാരണയായി പിയാറ്റകളുടെ ഗുണനിലവാരത്തെ, മതപരമായ കടമയെ അല്ലെങ്കിൽ ആദരവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. {{sfn|Scheid|2007|p=265}} റോമൻ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ലിബേഷൻ. എളിയ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകളിലെ ഒരേയൊരു ബലിയർപ്പണമായിരിക്കാം ഇത്. {{sfn|Scheid|2007|pp=270–271}} മരിച്ചവരെ പരിചരിക്കുന്ന ചടങ്ങുകളിൽ ലിബേഷനുകൾ ഒഴിച്ചു ചില ശവകുടീരങ്ങളിൽ വഴിപാടുകൾ ഭൂമിക്കടിയിലെ മരിച്ചവർക്ക് എത്തിക്കാൻ .കഴിയുന്ന കുഴലുകൾ ഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു. <ref>Nicola Denzey Lewis, entry on "Catacombs," ''The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome'' (Oxford University Press, 2010), vol. 1, p. 58; John R. Clarke, ''Art in the Lives of Ordinary Romans: Visual Representation and Non-elite Viewers in Italy, 100 B.C.–A.D. 315'' (University of California Press, 2003), p. 197.</ref> റോമിൽ പാൽ ഒരു പാനീയമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് അസാധാരണമായിരുന്നു. എന്നാൽ ചില ദേവതകൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് പുരാതന സ്വഭാവമുള്ളവർക്ക് <ref>Such as [[Epithets of Jupiter#Iuppiter Latiaris|Jupiter Latiaris]] and [[Pales]].</ref> അല്ലെങ്കിൽ അത് സ്വാഭാവിക പൂരകമായിരുന്നവർക്ക്, ഉദാഹരണത്തിന്, മുലപ്പാലിന്റെ ഒഴുക്കിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച കുട്ടികളുടെ ജനനത്തിന്റെയും പരിപാലനത്തിന്റെയും ദേവതയായ റുമിന, തൊട്ടിലിന്റെ രക്ഷാധികാരിയായ കുനിന എന്നിവർക്ക് മാത്രം ഇത് അർപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>Hendrik H.J. Brouwer, ''Bona Dea: The Sources and a Description of the Cult'' (Brill, 1989), pp. 328–329.</ref> റോമൻ ആഫ്രിക്കയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരാധനാക്രമം നന്നായി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതും ഒരു ആഫ്രിക്കൻ സമൂഹം റോം നഗരത്തിലേക്ക് ഇറക്കുമതി ചെയ്തതുമാകാൻ സാധ്യതയുള്ളതുമായ ഈ ആരാധനാക്രമം മെർക്കുറിയസ് സോബ്രിയസിനും ("സുബോധമുള്ള" മെർക്കുറി) സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[Robert E.A. Palmer]], ''Rome and Carthage at Peace'' (Franz Steiner, 1997), pp. 80–81, 86–88.</ref> ==== പുരാതന ജൂതമതം ==== ലിബേഷനുകൾ പുരാതന ജൂതമതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു, ബൈബിളിൽ ഇവയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു:<ref>{{cite book |last1=Bar |first1=Shaul |title=A Nation Is Born: The Jacob Story |date=2016 |publisher=Wipf and Stock Publishers |isbn=978-1-4982-3935-6 |page=53 |url=https://books.google.com/books?id=CPlJDAAAQBAJ&pg=PA53 |access-date=5 May 2020 |language=en}}</ref>{{blockquote|അവൻ തന്നോടു സംസാരിച്ച സ്ഥലത്ത് യാക്കോബ് ഒരു കൽത്തൂൺ സ്ഥാപിച്ചു; അവൻ അതിന്മേൽ ഒരു പാനീയയാഗം ഒഴിച്ചു, എണ്ണയും ഒഴിച്ചു. | [[ഉൽപത്തി പുസ്തകം | ഉല്പത്തി]] 35:14}} യെശയ്യാവ് 53:12-ൽ, "തന്റെ ജീവൻ മരണത്തിന് ഒഴുക്കിയ" കഷ്ടപ്പെടുന്ന ദാസന്റെ അന്ത്യത്തെ വിവരിക്കുമ്പോൾ യെശയ്യാവ് ഒരു രൂപകമായി പാനീയബലി ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[Temple in Jerusalem|ജറുസലേം ക്ഷേത്രത്തിൽ]] വീഞ്ഞിന്റെ പാനീയങ്ങൾ അർപ്പിച്ചിരുന്നു. [[സുക്കോത്ത്|സുക്കോത്തിന്റെ]] സമയത്ത് ഇരട്ടി വീഞ്ഞും വെള്ളവും അടങ്ങിയ പാനീയങ്ങൾ അർപ്പിച്ചിരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ മഴ പെയ്യിക്കുന്ന ഒരു ആചാരമായിരിക്കാം ഇത്.<ref>{{Cite web |title=ניסוך המים a Sukkot Rain Making Ritual - TheTorah.com |url=https://www.thetorah.com/article/water-libation-a-sukkot-rain-making-ritual |access-date=2024-02-15 |website=www.thetorah.com}}</ref> കിസ്ത്യൻ ദിവ്യബലിയും ആരാധനയും പൊതുവെ തോറയിൽ നിരോധിച്ചിരുന്നതിനൊപ്പം, വിഗ്രഹാരാധനാപരമായ ദിവ്യബലിയും നിഷിദ്ധമായിരുന്നു. ===ആഫ്രിക്ക=== പുരാതന ഈജിപ്ഷ്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു ലിബേഷൻ. അവിടെ വിവിധ ദിവ്യത്വങ്ങളെയും, വിശുദ്ധ പൂർവ്വികരെയും, നിലവിലുള്ള മനുഷ്യരെയും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരാണെങ്കിലും ശാരീരികമായി സാന്നിധ്യമില്ലാത്ത മനുഷ്യരെയും, പരിസ്ഥിതിയെയും ബഹുമാനിക്കുന്നതിനും പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നതിനുമുള്ള ഒരു പാനീയ വഴിപാടായിരുന്നു അത്. <ref name="auto3">{{cite book |last1=Nehusi |first1=Kimani S.K. |title=Libation. An Afrikan Ritual of Heritage in the Circle of Life |date=2016 |publisher=University Press of America |isbn=978-0-7618-6710-4 |page=14 |language=en }}</ref> ലിബേഷൻ മുകളിലെ നൈൽ താഴ്‌വരയിൽ എവിടെയോ ഉത്ഭവിച്ചതാണെന്നും ആഫ്രിക്കയുടെയും ലോകത്തിന്റെയും മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചതായും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. <ref name="auto">Delia, 1992, pp. 181-190{{full citation needed|date=March 2024}}</ref><ref name="auto1">{{cite book |last=James |first=George G. M. |year=1954 |title=Stolen Legacy |place=New York |publisher=Philosophical Library}}</ref> [[Ayi Kwei Armah|ആയ് ക്വെയ് അർമ]]യുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, "[t]അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഴങ്കഥയിൽ ആഫ്രിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ എല്ലായിടത്തും കാണപ്പെടുന്ന ഒരു പാപപരിഹാര ആചാരത്തിന്റെ ഉദയത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നു: അതിൽ ലിബേഷൻ, പൂർവ്വികർക്കും ദിവ്യന്മാർക്കും വഴിപാടായി മദ്യമോ മറ്റ് പാനീയങ്ങളോ ഒഴിക്കുന്നതാണ്." <ref name="auto2">{{cite book |last=Armah |first=Ayi Kwei |year=2006 |title=The Eloquence of the Scribes: a memoir on the sources and resources of African literature |place=Popenguine, Senegal |publisher=Per Ankh |page=207}}</ref> [[File:Cichefstradi.jpg|thumb|ഐവറി കോസ്റ്റിലെ [[ബൗവാക്കെ]]യിൽ നടന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽ ലിബേഷൻ അർപ്പണം.]] ആഫ്രിക്കൻ സംസ്കാരങ്ങളിലും ആഫ്രിക്കൻ പരമ്പരാഗത മതങ്ങളിലും ലിബേഷൻ എന്ന ചടങ്ങ് ഒരു അനിവാര്യമായ ആചാര പാരമ്പര്യവും പൂർവ്വികർക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗവുമാണ്. അത്തരം സംസ്കാരങ്ങളിൽ പൂർവ്വികരെ ബഹുമാനിക്കുക മാത്രമല്ല, എല്ലാ പൊതു ചടങ്ങുകളിലും (ദൈവങ്ങളെയും ദൈവത്തെയും പോലെ) പങ്കെടുക്കാൻ ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലിബേഷൻ എന്ന രൂപത്തിൽ ഒരു പ്രാർത്ഥന നടത്തുകയും പൂർവ്വികരെ പങ്കെടുക്കാൻ ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ആചാരം സാധാരണയായി ഒരു മൂപ്പനാണ് നടത്തുന്നത്. വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാമെങ്കിലും, പാനീയം സാധാരണയായി ചില പരമ്പരാഗത വീഞ്ഞാണ് (ഉദാ. പാം വൈൻ), കൂടാതെ ലിബേഷൻ ആചാരത്തോടൊപ്പം പൂർവ്വികർക്കും ദൈവങ്ങൾക്കും ദൈവത്തിനുമുള്ള ഒരു ക്ഷണം (ആഹ്വാനം) ഉണ്ടായിരിക്കും. ഘാനയിലെ വോൾട്ട മേഖലയിൽ, ചോളപ്പൊടി കലർന്ന വെള്ളവും ലിബേഷൻ പകരാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പശ്ചിമാഫ്രിക്കൻ സംസ്കാരങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ആചാരപരമായ നൃത്തമായ അഗ്ബെകോറിന്റെ പ്രശസ്തമായ പ്രകടനത്തിനുള്ള ഇടവേളയായും ലിബേഷൻ പൊതുവെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു കുഞ്ഞ് ജനിക്കുമ്പോഴും ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകളിലും പരമ്പരാഗത വിവാഹ ചടങ്ങുകളിലും ഇത് ഒഴിക്കപ്പെടുന്നു. ഘാനയിലെയും ടോഗോയിലെയും ഗാ-അഡാങ്‌ബെ ജനതയുടെ അസഫോട്ടു, ഹോമോവോ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത ഉത്സവങ്ങൾ. രാജാക്കന്മാരുടെയും രാജ്ഞികളുടെയും തലവന്മാരുടെയും തവണകളിലും, ലിബേഷൻ പകരാറുണ്ട്. 1920-കളിൽ തന്നെ, ലോവർ നുബിയയിൽ സ്ത്രീകൾ എല്ലാ വെള്ളിയാഴ്ചയും ബന്ധുക്കളുടെ ശവകുടീരങ്ങളിൽ പോയി ശവക്കുഴിയുടെ തലയിൽ ഒരു ചുവന്ന പാത്രത്തിൽ വെള്ളം ഒഴിക്കുന്നത് ഒരു ആചാരമായിരുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Blackman |first=Aylward M. |date=1916 |title=Libations to the Dead in Modern Nubia and Ancient Egypt |url=https://www.jstor.org/stable/3853589 |journal=The Journal of Egyptian Archaeology |volume=3 |issue=1 |pages=31–34 |doi=10.2307/3853589 |jstor=3853589 |issn=0307-5133|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref>വിധവകൾക്ക്, ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം രണ്ടാം ദിവസം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവകുടീരത്തിൽ പാൽ ഒഴിക്കുന്നത് ഒരു കാലത്ത് ഒരു ആചാരമായിരുന്നു.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ashby |first=Solange |title=Milk Libations for Osiris Nubian Piety at Philae |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/705360 |journal=Near Eastern Archaeology|date=December 2019 |volume=82 |issue=4 |pages=200–209 |doi=10.1086/705360 |url-access=subscription }}</ref> അതുപോലെ, മരണശേഷം ആദ്യത്തെ 40 ദിവസങ്ങളിലും, [[Nayrouz|നെയ്‌റൂസ്]] പോലുള്ള ചില വാർഷിക അവസരങ്ങളിലും സ്ത്രീകൾ ശവക്കുഴികൾ സന്ദർശിക്കുകയും ജലപാനങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് [[Copts|കോപ്റ്റിക്]] പാരമ്പര്യമാണ്.<ref>{{Cite journal |last=Naguib |first=Saphinaz-Amal |date=2008-04-18 |title=Survivals of Pharaonic Religious Practices in Contemporary Coptic Christianity. |url=https://escholarship.org/uc/item/27v9z5m8 |journal=UCLA Encyclopedia of Egyptology |language=en |volume=1 |issue=1}}</ref> ===അമേരിക്കക്കാർ=== തെക്കേ അമേരിക്കൻ ആൻഡീസിലെ ക്വെച്ചുവ, അയ്മര സംസ്കാരങ്ങളിൽ, പച്ചമാമയ്ക്ക് അഥവാ ഭൂമി മാതാവിന് സമർപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പും കുടിക്കുന്നതിനുമുമ്പും ഒരു ചെറിയ അളവിൽ പാനീയം നിലത്ത് ഒഴിക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്. ലോകത്തിന്റെ ഈ ഭാഗത്ത് മാത്രമുള്ള ഒരു ലഹരിപാനീയമായ [[Chicha|ചിച്ച]] കുടിക്കുമ്പോൾ ഇത് പ്രത്യേകിച്ചും സത്യമാണ്. ലിബേഷൻ ആചാരത്തെ സാധാരണയായി ചല്ല എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പും ആഘോഷവേളകളിലും ഇത് പലപ്പോഴും നടത്താറുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ എഴുത്തുകാരനായ [[Bernardino de Sahagún|ബെർണാർഡിനോ ഡി സഹാഗുൻ]] ഒക്റ്റ്ലി കുടിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആസ്ടെക് ചടങ്ങിനെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു:<blockquote>ലിബേഷൻ നടത്തിയത് ഈ രീതിയിലായിരുന്നു: ഒക്‌ട്‌ലി കുടിക്കുമ്പോഴും, അവർ പുതിയ ഒക്‌ട്‌ലി രുചിക്കുമ്പോഴും, ആരെങ്കിലും ഒക്‌ട്‌ലി ഉണ്ടാക്കിയ ശേഷവും.. അദ്ദേഹം ആളുകളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി. അദ്ദേഹം അത് അടുപ്പിന് മുന്നിലുള്ള ഒരു പാത്രത്തിൽ വെച്ചു, കുടിക്കാൻ ചെറിയ കപ്പുകളും. ആരെയെങ്കിലും കുടിക്കാൻ ക്ഷണിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അദ്ദേഹം ഒരു കപ്പിൽ നിന്ന് ഒക്‌ട്‌ലി എടുത്ത് അടുപ്പിന് മുന്നിൽ ഒഴിച്ചു; കൂടാതെ അദ്ദേഹം നാല് ദിശകളിലേക്കും ഒക്‌ട്‌ലി ഒഴിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം കപ്പിൽ ഒക്‌ട്‌ലി ഒഴിച്ചപ്പോൾ എല്ലാവരും അത് കുടിച്ചു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nH_P1Gn1twwC&q=octli|title=Primeros Memoriales|first1=Bernardino de|last1=Sahagún|first2=Henry B.|last2=Nicholson|date=March 23, 1997|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=9780806129099 |via=Google Books}}</ref></blockquote> ===ഏഷ്യ=== ====ഹിന്ദുമതം==== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | header_align = center | header = | caption_align = left | image1 = Vamana Bali Shukra.jpg | width1 = 131 | alt1 = | caption1 = [[മഹാബലി|ബാലി]] [[വാമനന്]] ഒരു മോചനദ്രവ്യം പകരുന്നു | image2 = Tarpan - Jagannath Ghat - Kolkata 2012-10-15 0622.JPG | width2 = 252 | alt2 = കൊൽക്കത്തയിലെ ജഗന്നാഥ ഘട്ടിലാണ് തർപ്പണം നടക്കുന്നത്. | caption2 = പിതൃ പക്ഷത്തിൻ്റെ അവസാനത്തിൽ, [[കൊൽക്കത്ത]] ജഗന്നാഥ ഘട്ടിലെ ''തർപ്പൺ'' (വിശുദ്ധജലം സമർപ്പിക്കൽ) }} ഹിന്ദുമതത്തിൽ, സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ദ്രാവകം ഒരു മൂർത്തിയുടെയോ പവിത്രമായ പ്രതിമയുടെയോ മുകളിൽ ഒഴിക്കുന്നത് മിക്കപ്പോഴും ലിബേഷൻ ചടങ്ങുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പല ക്ഷേത്ര വിഗ്രഹങ്ങൾക്കും ദിവസവും പുരോഹിതന്മാരിൽ നിന്ന് ലിബേഷൻ ലഭിക്കുന്നു. തർപ്പണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ലിബേഷൻ. കൂടാതെ ഹിന്ദു കലണ്ടറിലെ ഭദ്രപാദ മാസമായ (സെപ്റ്റംബർ-ഒക്ടോബർ) പിതൃപക്ഷ (പൂർവ്വികരുടെ രണ്ടാഴ്ച) സമയത്തും ഇത് നടത്തപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite news|title=Indian Hindu devotee performs "Tarpan"|newspaper=Hindustan Times|url=http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-India/Mahalaya2010/Article4-609581.aspx|date=Oct 2010|access-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215091147/http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-India/Mahalaya2010/Article4-609581.aspx|archive-date=2014-12-15|url-status=dead}}</ref>[[ഇന്ത്യ]]യിലും നേപ്പാളിലും, ക്ഷേത്ര ദർശനം നടത്തുമ്പോൾ പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഭക്തർ ശിവന് (വിഷ്ണുവും മറ്റ് ദേവതകളും) വെള്ളവും പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ വെള്ളം, പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, തേൻ, പഞ്ചസാര എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ==== ബർമീസ് ബുദ്ധമതം ==== ബർമീസ് ബുദ്ധമതത്തിൽ, യായ് സെത് ചാ (ရေစက်ချ) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ജലം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ലിബേഷൻ ചടങ്ങിൽ ഒരു പാത്രത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു പാത്രത്തിലേക്ക് വെള്ളം തുള്ളി തുള്ളിയായി ഒഴിക്കുന്ന ചടങ്ങോടെ, ദാന ആഘോഷങ്ങൾ, ഷിൻബ്യൂ, ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ മിക്ക ബുദ്ധമത ചടങ്ങുകളും അതോടെ അവസാനിക്കുന്നു.. ഈ ആചാരപരമായ ലിബേഷൻ നടത്തുന്നത്. 31 അസ്തിത്വ തലങ്ങളിലുമുള്ള മറ്റ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുമായും സമാഹരിച്ച പുണ്യം പങ്കിടുന്നതിനാണ്.<ref>{{cite book |title=Burmese supernaturalism |last=Spiro |first=Melford E. |year=1996 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-1-56000-882-8 |pages=44–47 }}</ref> ചടങ്ങിൽ മൂന്ന് പ്രാഥമിക പ്രാർത്ഥനകളുണ്ട്: വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏറ്റുപറച്ചിൽ, ജലം ഒഴിക്കൽ, പുണ്യങ്ങളുടെ പങ്കിടൽ. വെള്ളം ഒഴിക്കുമ്പോൾ, <ref name="dpb">{{cite book|title=ဝတ်ရွတ်စဉ်|publisher=သီတဂူဗုဒ္ဓဝိဟာရ|location=Austin, Texas|year=2011|pages=34–35|url=http://www.sitagu.org/downloads/Daily%20Recitation%20Ebook%202011.pdf|language=my|access-date=2012-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20111018030937/http://www.sitagu.org/downloads/Daily%20Recitation%20Ebook%202011.pdf|archive-date=2011-10-18|url-status=dead}}</ref> ഹ്സു തൗങ് ഇമായ ധമ്മാനു (ဆုတောင်း ဣမာယ ဓမ္မာနု) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന വിശ്വാസത്തിൻ്റെ ഒരു ഏറ്റുപറച്ചിൽ സന്യാസിമാർ പാരായണം ചെയ്യുകയും നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="spi">{{cite book |title=Buddhism and society: a great tradition and its Burmese vicissitudes |last=Spiro |first=Melford E. |year=1982 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-04672-6 |pages=213–214 }}</ref> തുടർന്ന്, ദാതാക്കൾ (അഹ്മ്യ വെയ് အမျှဝေ എന്ന് വിളിക്കുന്നു) താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ മൂന്ന് തവണ ചൊല്ലി പുണ്യം വിതരണം ചെയ്യുന്നു:<ref name="dpb"/> {{blockquote|(കേൾക്കാൻ കഴിയുന്ന എല്ലാവർക്കും), നമ്മുടെ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുമായും പങ്കിടുന്നു.<br />''{{lang|my-Latn|(Kya kya thahmya), ahmya ahmya ahmya yu daw mu gya ba gon law}}''<br />({{lang|my|(ကြားကြားသမျှ) အမျှ အမျှ အမျှ ယူတော်မူကြပါ ကုန်လော}})}} [[File:Yezetcha ceremony.PNG|thumb|upright=1.5|1900-ൽ ബർമീസ് ബുദ്ധമതക്കാരുടെ ജലപാന ചടങ്ങ്]] തുടർന്ന്, ഏകസ്വരത്തിൽ, പങ്കെടുക്കുന്നവർ സ്ഥിരീകരണ പ്രഖ്യാപനം മൂന്ന് തവണ ആവർത്തിക്കുന്നു: താഡു (သာဓု, സാധു), പാലിയിൽ "നന്നായി ചെയ്തു" എന്നർത്ഥം, ഇത് ക്രിസ്തീയ വിശ്വാസികളിൽ ആമേൻ എന്നതിന് സമാനമാണ്. പിന്നീട്, ശുദ്ധീകരിച്ച വെള്ളം പുറത്തെ മണ്ണിൽ ഒഴിച്ച്, വെള്ളം [[Vasudhara|വസുധാരയിലേക്ക്]] തിരികെ നൽകുന്നു. ഈ പുണ്യകർമ്മങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിക്കാൻ ഭൂമി ദേവതയായ വസുധരയെ വിളിക്കുന്നു.<ref name="spi"/> കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിന് മുമ്പ്, ബർമീസ് രാജാക്കന്മാരുടെ കിരീടധാരണ വേളയിലും ജലശുദ്ധീകരണ ചടങ്ങ് നടത്തിയിരുന്നു. ബർമീസ് രാജാക്കന്മാരുടെ ശരിയായ അനുഷ്ഠാനത്തെ വിവരിക്കുന്ന 1849-ലെ റാസ തേവാക്ക ദിപാനി കിയാൻ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്ന നടപടിക്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇത് നടത്തിയിരുന്നു. <ref>{{cite web |url=http://portal.aungzay.org/content/view/38/18/ |title=The AungZay Institute Inc. - Notes on Statecraft |access-date=2010-06-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525211535/http://portal.aungzay.org/content/view/38/18/ |archive-date=2009-05-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?eventfileid=304 |title=Archived copy |access-date=2014-01-05 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727183313/http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?eventfileid=304 |url-status=dead }}</ref> വസുധരയ്ക്ക് ജലം അർപ്പിക്കുന്നതിന് ബുദ്ധമതത്തിന് മുമ്പുള്ള വേരുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കാമെങ്കിലും, പ്രേതങ്ങളായി മാറിയ തന്റെ പൂർവ്വികരുമായി തന്റെ പുണ്യം പങ്കിടുന്നതിനായി, ജലശുദ്ധീകരണം നടത്തിയ രാജാവ് [[ബിംബിസാരൻബിംബിസാരനാണ്]] ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite book |title=Traditions of Buddhist Practice in Burma |last=Houtman |first=Gustaaf |year=1990 |publisher=ILCAA |pages=53–55 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.usamyanmar.net/.../Life%20of%20Gotama%20Buddha.ppt |title=Archived copy |website=www.usamyanmar.net |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308222820/http://www.usamyanmar.net/.../Life%20of%20Gotama%20Buddha.ppt |archive-date=8 March 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.budsir.org/E_hist43.htm|title=The king performs merit in the name of his ancestors reborn as petas (hungry ghosts); the peta rejoice in the act and receive a share of the merit|year=2002|work=Mahidol University|access-date=28 February 2012}}</ref> തായ്, ലാവോഷ്യൻ ബുദ്ധമത ആചാരങ്ങളുടെ അവസാനത്തിലും പുണ്യം കൈമാറുന്നതിനായി ഈ ചടങ്ങ് ആചരിക്കപ്പെടുന്നു, ഇവിടെ ഇതിനെ യഥാക്രമം ക്രുവാത് നാം (กรวดน้ำ) എന്നും യാത് നാം എന്നും വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|last=Hayashi|first=Yukio|title=Practical Buddhism among the Thai-Lao: religion in the making of a region|publisher=Trans Pacific Press|year=2003|pages=146–147|isbn=978-4-87698-454-1}}</ref> <gallery widths=180> File:MET 19 135 29.jpg|ജലയാഗങ്ങൾക്കുള്ള നേപ്പാളിലെ ഈർ, 19-ാം നൂറ്റാണ്ട് File:Clevelandart 1960.42.jpg|വെങ്കല ചൈനീസ് ലിബേഷൻ കപ്പ് ''([[ജൂ (പാത്രം)|ജൂ]])'', [[ഷാങ് രാജവംശത്തിന്റെ]] അവസാനകാലം, ഏകദേശം ക്രി.മു. File:China, Qing dynasty (1644-1911), Kangxi reign - Libation Cup - 1920.424 - Cleveland Museum of Art.tif|- [[ജേഡ്]] ലിബേഷൻ കപ്പ്, [[ക്വിംഗ് രാജവംശം]], 1661–1722 എ.ഡി. File:Miki in Itsukushima Shrine 2.jpg|2017-ൽ ജപ്പാനിലെ [[ഇത്സുകുഷിമ ദേവാലയത്തിൽ]] ''[[ഒമിക്കി]]'' എന്ന പേരിൽ വഴിപാടുകൾ അർപ്പിക്കു.ന്നു </gallery> ====ചൈന==== ചൈനീസ് ആചാരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന വെങ്കല പാത്രമായ [[Jue (vessel)|ജൂവിന്]] വലിയ ഒരു വെളിയിലേക്കൊഴുകുന്ന ചുണ്ട് ഉണ്ട്. വലിയ ഒരു കപ്പിനെക്കാൾ ഒരു തരം ജഗ്ഗായി ഇതിനെ കണക്കാക്കാം. ആധുനിക ചൈനീസ് ആചാരങ്ങളിൽ, അരിയോ വീഞ്ഞോ ചായയോ ഒരു ബലിപീഠത്തിന്റെയോ ശവകുടീരത്തിന്റെയോ മുന്നിൽ വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ട് തിരശ്ചീനമായി രണ്ട് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് ദൈവങ്ങൾക്ക് സമർപ്പിക്കുകയും മരിച്ചയാളുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഒഴിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സാധാരണയായി യാഗപീഠത്തിൽ കുറച്ചുനേരം വയ്ക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, ബലിപീഠത്തിൽ വയ്ക്കുന്നു. ദേവന്മാരെ ബഹുമാനിക്കുന്ന കൂടുതൽ വിപുലമായ ചടങ്ങുകളിൽ, കത്തുന്ന കടലാസ് വഴിപാടുകൾക്ക് മുകളിലാണ് ലിബേഷൻ നടത്തേണ്ടത്; അതേസമയം മരിച്ചയാൾക്ക് വേണ്ടി വീഞ്ഞ് നിലത്ത് ഒഴിക്കുക മാത്രമേ ചെയ്യൂ. ==== ജപ്പാൻ ==== ജാപ്പനീസ് ലിബേഷനിൽ ദ്രാവക വഴിപാട് അനുയോജ്യമായ ഒരു പാത്രത്തിൽ ബലിപീഠത്തിൽ വയ്ക്കുന്നു. അതേസമയം മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾ പങ്കെടുക്കുന്നവർ കുടിക്കുന്നു. ഷിന്റോയിൽ, ലിബേഷൻ രീതിയും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന പാനീയവും മിക്കി (神酒) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അത് അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ "ദൈവങ്ങളുടെ മദ്യം" എന്നാണ്. ഒരു ഷിന്റോ ദേവാലയത്തിലെ ഒരു ചടങ്ങിൽ, ഇത് സാധാരണയായി നിസ്കാരത്തോടൊപ്പമാണ് ചെയ്യുന്നത്, എന്നാൽ ഒരു വീട്ടിലെ ആരാധനാലയത്തിൽ, എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ മാറ്റാവുന്ന ശുദ്ധജലം ഉപയോഗിക്കാം. അലങ്കാരങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ഒരു വെളുത്ത പോർസലൈൻ അല്ലെങ്കിൽ ലോഹ കപ്പിൽ ഇത് വിളമ്പുന്നു. [[File:Ainu ikupasuy (libation stick), katsura tree II.JPG|thumb|300px|A [[Cercidiphyllum|katsura tree]] ikupasuy]] [[Ainu people|ഐനു,]] ജനതയ്ക്കിടയിൽ ഇക്കുപസുയ് എന്ന കൊത്തുപണി ചെയ്ത മരോപകരണം ഉപയോഗിച്ചാണ് പാനീയങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നത്. "നാവ്" ഉള്ള ഒരു മരോപകരണമാണിത്. കൂർത്ത അറ്റം<ref>{{Cite web |title=British Museum - ceremonial equipment / ikupasuy |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=3125361&partId=1&object=31180&page=1 |access-date=19 July 2015 |website=British Museum}}</ref> അതിൽ നിന്ന് [[Millet beer|മില്ലറ്റ് ബിയർ]] അല്ലെങ്കിൽ [[സേക്|സേക്ക്]] ആരാധനാ വസ്തുവിൽ ഒഴിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Ainu: Spirit of a Northern People |url=http://www.mnh.si.edu/arctic/ainu/html/room05.html |access-date=19 July 2015 |website=si.edu |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110646/http://www.mnh.si.edu/arctic/ainu/html/room05.html |url-status=dead }}</ref> === സൈബീരിയൻ ഷാമനിസം === സൈബീരിയൻ ജനതയ്ക്കിടയിലെ ഷാമനിസം പൊതുവെ ഷാമനിസത്തിന്റെ സവിശേഷതയായ വലിയ വൈവിധ്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. <ref name=div>{{harvnb|Hoppál|2005|p=15}}.</ref> അൽതായ് പർവതനിരകൾക്ക് സമീപമുള്ള നിരവധി ആളുകൾക്കിടയിൽ, ഒരു ഷാമന്റെ പുതിയ ഡ്രം ഒരു പ്രത്യേക ആചാരത്തിലൂടെ കടന്നുപോകണം. ഇത് "ഡ്രം ഉത്തേജിപ്പിക്കൽ" ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു: പുതിയ ഡ്രമ്മിനായി മരവും തൊലിയും നൽകിയ മരവും മാനും അവരുടെ മുഴുവൻ ജീവിതവും വിവരിക്കുകയും ഷാമനെ സേവിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ആചാരം തന്നെ ഒരു ലിബേഷനാണ്: ഡ്രമ്മിന്റെ തൊലിയിലും മരത്തിലും ബിയർ ഒഴിക്കുന്നു. ഈ വസ്തുക്കൾ "ജീവൻ പ്രാപിക്കുകയും" മരത്തിന്റെയും മാനിന്റെയും പേരിൽ ഷാമന്റെ ശബ്ദത്തോടെ സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ട്യൂബലാറുകളിൽ, കൂടാതെ, ഷാമൻ മൃഗത്തിന്റെ ശബ്ദവും അതിന്റെ പെരുമാറ്റവും അനുകരിക്കുന്നു. <ref>{{harvnb|Eliade|2004|loc=ch. 5}}, which discusses the symbolism of the shamanic drum and costume, in the subsection about the drum.</ref> == ആധുനിക ആചാരങ്ങൾ == === ആധുനിക പാനീയങ്ങൾ ഒഴിക്കൽ === [[ക്യൂബ]]യിൽ, "പാരാ ലോസ് സാന്റോസ്" ('വിശുദ്ധന്മാർക്ക്') എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഒരാളുടെ ഗ്ലാസിൽ നിന്ന് ഒരു തുള്ളി അല്ലെങ്കിൽ രണ്ട് തുള്ളി റം ഒഴിക്കുന്നത് വ്യാപകമായ ഒരു ആചാരമാണ്. കാച്ചസ കുടിക്കുമ്പോൾ സമാനമായ ഒരു ആചാരം ബ്രസീലിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിന്ന് "പാരാ ഒ സാന്റോ" അല്ലെങ്കിൽ "പാരാ ഒ സാന്റിൻഹോ" എന്ന തുള്ളിമരുന്ന് നൽകുന്നു. ഫിലിപ്പീൻസിലെ മിൻഡാനാവോയിലെ വിസയക്കാർക്കിടയിലുള്ള ആചാരത്തിന് സമാനമാണ് ഈ ആചാരങ്ങൾ, അവിടെ കുപ്പി തുറക്കുമ്പോൾ റം ഒഴിക്കുകയും "പാര സ യവ" ('പിശാചിന്') എന്ന മദ്യം ചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.soydelcaribe.com/edicion/ed23/ron-esp.asp |title=Soy del Caribe - Edición No.23 - Reportaje {{!}} El Ron de Cuba, con su toque de siglos<!-- Bot generated title --> |access-date=2007-08-13 |archive-date=2012-09-13 |archive-url=https://archive.today/20120913064729/http://www.soydelcaribe.com/edicion/ed23/ron-esp.asp |url-status=bot: unknown }}</ref> [[File:Pouring one out.gif|thumb|Modern pouring libation]] [[റഷ്യ]]യിലും കോമൺ‌വെൽത്ത് ഓഫ് ഇൻഡിപെൻഡന്റ് സ്റ്റേറ്റ്സിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും, ശവക്കുഴിയിലേക്ക് വോഡ്ക ഒഴിക്കുന്ന ഒരു പാരമ്പര്യമുണ്ട്. ഇത് ഡിസിയാഡി ആചാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാം. വൈൻ സാംസ്കാരികമായി കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുള്ള പങ്ക് വഹിക്കുന്ന ജോർജിയയിൽ, മരിച്ച എല്ലാവരുടെയും സ്മരണയ്ക്കായി, പ്രത്യേകിച്ച് ഈസ്റ്ററിന് മുമ്പ്, ശവക്കുഴികളിൽ ഒരു ഗ്ലാസ് വീഞ്ഞ് ഒഴിക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്. ആധുനിക അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ, മരിച്ച വ്യക്തിയുടെ പേരിൽ വിവിധ അവസരങ്ങളിൽ, സാധാരണയായി സ്വകാര്യ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സുഹൃത്തുക്കൾക്കിടയിൽ സാമൂഹികമായി മദ്യപിക്കുമ്പോൾ, ലിബേഷനുകൾ നൽകാറുണ്ട്. മദ്യപിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മാൾട്ട് മദ്യം ഒഴിക്കുന്ന ഒരു പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. ഇത് പ്രത്യേകിച്ച് ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കൻ റാപ്പർമാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിനെ മരിച്ചുപോയ സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് "ടിപ്പിംഗ്", <ref>{{cite web|url=http://www.40ozmaltliquor.com/tipping.html|title=40ozMaltLiquor.com|access-date=2010-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307031256/http://www.40ozmaltliquor.com/tipping.html|archive-date=2010-03-07|url-status=dead}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ "ഒന്ന് ഒഴിക്കൽ" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ബോയ്‌സ് എൻ ദി ഹുഡ് പോലുള്ള സിനിമകളിൽ ഈ രീതി റെക്കോർഡുചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ 1993-ൽ ഡിആർഎസിന്റെ "ഗാങ്‌സ്റ്റ ലീൻ (ദിസ് ഈസ് ഫോർ മൈ ഹോമീസ്)" ("ഐ ടിപ്പ് മൈ 40 ടു യുവർ മെമ്മറി"), 1994-ൽ 2പാക്കിന്റെ "പോർ ഔട്ട് എ ലിറ്റിൽ ലിക്കർ" തുടങ്ങിയ വിവിധ ഗാനങ്ങളിൽ ഇത് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സമാനമായ ആചാരങ്ങളെപ്പോലെ, വിവിധ പ്രതീകാത്മക വാക്യങ്ങളും പകരുന്നതിനൊപ്പം ഉണ്ട റബ്ബിക് ജൂതമതത്തിൽ, പെസഹാ സെഡറിൽ ഒരാളുടെ ഗ്ലാസിൽ നിന്ന് വീഞ്ഞിന്റെ തുള്ളികൾ ഒഴിക്കുകയോ ഗ്ലാസിൽ വിരൽ മുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web |date=April 19, 2019 |title=Drops of Wine Poured Out at the Seder Mean the Opposite of What Most People Think |url=https://mosaicmagazine.com/picks/religion-holidays/2019/04/drops-of-wine-poured-out-at-the-seder-mean-the-opposite-of-what-most-people-think/}}</ref>.ഓരോ ബാധകൾക്ക് 10, <ref name=":0">{{Cite web |title=Spilling Wine While Reciting the Plagues to Diminish Our Joy? - TheTorah.com |url=https://www.thetorah.com/article/spilling-wine-while-reciting-the-plagues-to-diminish-our-joy |access-date=2024-02-15 |website=www.thetorah.com}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ 16 തുള്ളി വീതവും; പത്ത് ബാധകൾക്ക് പത്ത് തുള്ളി വീതവും, മൂന്ന് ബാധകൾക്ക് "രക്തം, തീ, പുകയുടെ നിരകൾ" "ഡെറ്റ്സാക്ക്, അദാഷ്, ബച്ചാവ്" എന്നിവയ്ക്ക് മൂന്ന് തുള്ളി വീതവും.<ref>{{Cite web |last=Shurpin |first=Yehuda |title=Why Do We Spill Wine at the Seder? |url=https://www.chabad.org/holidays/passover/pesach_cdo/aid/4347492/jewish/Why-Do-We-Spill-Wine-at-the-Seder.htm}}</ref> വിശദീകരണങ്ങൾ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ പൊതുവായി പറയുന്നത് ജൂത ജനതയുടെ ലിബേഷൻ നിരവധി ഈജിപ്തുകാരുടെ കഷ്ടപ്പാടുകളുടെയും മരണത്തിന്റെയും ഖേദമാണ്. കൂടാതെ "ശത്രുവിന്റെ പതനത്തിൽ സന്തോഷിക്കാതിരിക്കുന്നതിലും" . എന്നിരുന്നാലും, 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലോ 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലോ റബ്ബി യിർമിയാഹു ലോവിന്റെ മുത്തച്ഛൻ സൃഷ്ടിച്ച കൂടുതൽ ആധുനിക വ്യാഖ്യാനമാണിത്.<ref name=":0" /> ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|30em}} ===പരാമർശിച്ച കൃതികൾ=== {{refbegin}} * {{cite encyclopedia |first1=D. Q. |last1=Adams |first2=J. P. |last2=Mallory |title=Libation |encyclopedia=Encyclopedia of Indo-European Culture |publisher=Taylor & Francis |year=1997 |page=351}} * {{cite journal |last=Barret |first=C. E. |date=2007 |title=Was dust their food and clay their bread?: Grave goods, the Mesopotamian afterlife, and the liminal role of Inana/Ištar |journal=Journal of Ancient Near Eastern Religions |volume=7 |issue=1 |pages=7–65 |location=Leiden, The Netherlands |publisher=Brill |doi=10.1163/156921207781375123 |issn=1569-2116}} * {{cite book |last1=Black |first1=Jeremy |first2=Anthony |last2=Green |title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary |publisher=The British Museum Press |year=1992 |isbn= 0-7141-1705-6}} * {{cite book |last=Burkert |first=Walter |author-link=Walter Burkert |year=1985 |title=Greek Religion |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-36281-9}} * {{cite encyclopedia |last=Choksi |first=M. |date=2014 |title=Ancient Mesopotamian Beliefs in the Afterlife |url=https://www.worldhistory.org/article/701/ |encyclopedia=[[World History Encyclopedia]]}} * {{cite book |last=Eliade |first=Mircea |author-link=Mircea Eliade |year=2004 |title=Shamanism: Archaic Techniques of Ecstasy |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11942-7}} * {{cite book |last=Hoppál |first=Mihály |title=Sámánok Eurázsiában |trans-title=Shamans in Eurasia |publisher=Akadémiai Kiadó |location=Budapest |year=2005 |isbn=963-05-8295-3 |language=hu}} * {{cite book |last=Moede |first=Katja |chapter=Reliefs, Public and Private |editor-first=Jörg |editor-last=Rüpke |title=A Companion to Roman Religion |publisher=Blackwell |year=2007 |isbn=978-1-78268-489-3}} * {{cite book |last=Nemet-Nejat |first=Karen Rhea |date=1998 |title=Daily Life in Ancient Mesopotamia |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-29497-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme}} * {{cite book |last=Scheid |first=John |author-link=John Scheid |chapter=Sacrifices for Gods and Ancestors |editor-first=Jörg |editor-last=Rüpke |title=A Companion to Roman Religion |publisher=Blackwell |year=2007 |isbn=978-1-78268-489-3}} * {{cite book |last1=Zaidman |first1=Louise Bruit |last2=Schmitt Pantel |first2=Pauline |translator=Paul Cartledge |year=1992 |title=Religion in the Ancient Greek City |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-42357-1}} {{refend}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Wikiquote}} * {{Wiktionary-inline}} * {{Commons category-inline}} * [https://web.archive.org/web/20120911002414/http://www.cosmosandlogos.com/category/000069.php Exploring the Libation Ritual in Greek and Roman Myth] * [http://www.hellenicgods.org/libation-in-hellenismos---sponde Libation in Hellenismos] {{Ancient Roman religion horizontal}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:മതപരമായ ഭക്ഷണവും പാനീയവും]] on6kvprz3xcgzemc7xaqaeanyp3acny 3 669129 4643839 2026-07-05T16:03:32Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4643839 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: XX S4DAM X3 | XX S4DAM X3 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 16:03, 5 ജൂലൈ 2026 (UTC) 5sxb77uz2okxjlefgw4vtu42ha8z4xt 0 669130 4643842 2026-07-05T16:09:48Z XX S4DAM X3 220006 H 4643842 wikitext text/x-wiki ഭൂമിയുടെ പുറംതോടും (Crust) മന്റിലിന്റെ മുകൾഭാഗവും (Upper Mantle) ചേർന്ന ശിലാമണ്ഡലം (Lithosphere) ഒരൊറ്റ കഷണമായല്ല നിലകൊള്ളുന്നത്. പകരം, അവ പല വലിപ്പത്തിലുള്ള വലിയ പാറക്കഷണങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ കഷണങ്ങളെയാണ് ടെക്റ്റോണിക് പ്ലേറ്റുകൾ (ഫലകങ്ങൾ) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇവ തൊട്ടുതാഴെയുള്ള അർദ്ധദ്രാവകാവസ്ഥയിലുള്ള അസ്തനോസ്ഫിയറിന് (Asthenosphere) മുകളിലൂടെ വളരെ സാവധാനം ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിഭാസത്തെയാണ് പ്ലേറ്റ് ടെക്റ്റോണിക്സ് എന്ന് പറയുന്നത്.<ref>പ്ലേറ്റ് ടെക്റ്റോണിക്സ് (ഫലകചലന സിദ്ധാന്തം)</ref> 4t6tb33ymwckjof3nj62otxxxei0iq0 4643844 4643842 2026-07-05T16:18:02Z XX S4DAM X3 220006 4643844 wikitext text/x-wiki ഭൂമിയുടെ പുറംതോടും (Crust) മന്റിലിന്റെ മുകൾഭാഗവും (Upper Mantle) ചേർന്ന ശിലാമണ്ഡലം (Lithosphere) ഒരൊറ്റ കഷണമായല്ല നിലകൊള്ളുന്നത്. പകരം, അവ പല വലിപ്പത്തിലുള്ള വലിയ പാറക്കഷണങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ കഷണങ്ങളെയാണ് ടെക്റ്റോണിക് പ്ലേറ്റുകൾ (ഫലകങ്ങൾ) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇവ തൊട്ടുതാഴെയുള്ള അർദ്ധദ്രാവകാവസ്ഥയിലുള്ള അസ്തനോസ്ഫിയറിന് (Asthenosphere) മുകളിലൂടെ വളരെ സാവധാനം ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിഭാസത്തെയാണ് പ്ലേറ്റ് ടെക്റ്റോണിക്സ് എന്ന് പറയുന്നത്.<ref>പ്ലേറ്റ് ടെക്റ്റോണിക്സ് (ഫലകചലന സിദ്ധാന്തം)</ref> <references group="[https://www.usgs.gov/ k1r1fei5xncg5nq2erg3c45oko8zal7 3 669131 4643850 2026-07-05T17:43:51Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4643850 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Michael Nihal | Michael Nihal | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:43, 5 ജൂലൈ 2026 (UTC) 2ulgnz2qkx9y7pbxc6bwyubcn18l3ps 0 669132 4643857 2026-07-05T18:47:33Z Malikaveedu 16584 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359535931|Valley of the Tomb]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4643857 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_2020.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലേനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് വിദേശ പ്രദേശമായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലേനയിൽ]], 1821 മെയ് 5 ന് പ്രവാസകാലത്ത് മരണമടഞ്ഞ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന നെപ്പോളിയനെ ആദ്യം സംസ്കരിച്ച സ്ഥലമാണ് '''വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്''' ({{langx|fr|Vallée du Tombeau}}) നെപ്പോളിയൻ പതിവായി നടക്കാറുണ്ടായിരുന്ന സെയിൻ വാലി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആ താഴ്വരയെ അദ്ദേഹം ജെറേനിയങ്ങളുടെ താഴ്‌വര എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> സെന്റ് ഹെലെനയിൽ സംസ്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് നെപ്പോളിയൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, "ഹട്ട്സ് ഗേറ്റിൽ നിന്നെ കാണാൻ പോകുന്ന വഴിയിൽ, അവർ എല്ലാ ദിവസവും എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ജലധാരയുടെ അടുത്തായി, ഞാൻ വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന വില്ലോ മരങ്ങളുടെ തണലിൽ എന്നെ അടക്കം ചെയ്യുമോ" എന്നത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരു അഭ്യർത്ഥനയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> ഒരു ജനറൽ എന്ന നിലയിൽ പൂർണ്ണ സൈനിക ബഹുമതികളോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. 3,000 പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കാവൽസേന മുഴുവൻ ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് കോർട്ടേജിന്റെ വഴിയിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ജനറൽ ട്രിസ്റ്റാൻ ഡി മന്ഥോലോൺ ശവകുടീരത്തിൽ "നെപോളിയൻ" എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന-മരണ തീയതികൾ ആലേഖനം ചെയ്യണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഗവർണർ സർ ഹഡ്സൺ ലോവ് അത് നിരസിക്കുകയും "ബോണപാർട്ട്" മാത്രം ചേർക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഫലമായി, ശവകുടീരത്തിന്റെ സ്ലാബ് ലിഖിതങ്ങളില്ലാതെ ശൂന്യമായി കിടന്നു. <ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> നെപ്പോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കണമെന്ന ലൂയിസ് ഫിലിപ്പ് ഒന്നാമൻ സർക്കാരിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിക്കപ്പെടുകുയും 1840 ഒക്ടോബർ 15 ന് പുറത്തെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഫ്രാൻസിൽ എത്തിച്ച് പാരീസിലെ ഇൻവാലിഡസിൽ, ''റിടൂർ ഡെസ് സെൻഡ്രസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽവച്ച് പുനഃസംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1854-ൽ നെപ്പോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നെപ്പോളിയൻ ഓർമ്മയുണർത്തുന്ന വാലി ഓഫ് ടോംബ്, ലോംഗ്വുഡ് ഹൌസ് എന്നിവ വിലയ്ക്കു വാങ്ങാൻ ബ്രീട്ടീഷ് സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1858ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ വാങ്ങിയ ഇത് നിലവിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് പ്രതിനിധിയുടെ ഭരണത്തിലും ഫ്രഞ്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അധികാര പരിധിയിലുമാണുള്ളത്. == ഗാലറി == <gallery> പ്രമാണം:Napoleon's_tomb_at_Saint_Helena_02.jpg പ്രമാണം:Sign_for_Napoleon's_Saint_Helena_tomb_by_the_road_entrance.jpg പ്രമാണം:Grassy_path_sloping_down_to_Napoleon's_tomb.jpg പ്രമാണം:Path_through_the_forest_leading_down_to_Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena.jpg പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_with_guardhouse_and_flag_pole.jpg പ്രമാണം:Tombe_de_l_Empereur_Napoleon_Ier_-_Vallee_du_Tombeau_-_2026.jpg പ്രമാണം:Horace_Vernet_(1789-1863)_-_Napoleon's_Tomb_-_P575_-_The_Wallace_Collection.jpg|ഹൊറേസ് വെർനെറ്റ് വരച്ച നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം, 1821. (സെന്റ് ഹെലീനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വെർനെറ്റിന്റെ സാങ്കൽപ്പികവും പ്രണയപരവുമായ ഒരു ചിത്രീകരണം.) </gallery> t9yql858rwvls6prx2442nrnokps95d 4643858 4643857 2026-07-05T18:48:25Z Malikaveedu 16584 4643858 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_2020.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലേനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് വിദേശ പ്രദേശമായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലേനയിൽ]], 1821 മെയ് 5 ന് പ്രവാസകാലത്ത് മരണമടഞ്ഞ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന നെപ്പോളിയനെ ആദ്യം സംസ്കരിച്ച സ്ഥലമാണ് '''വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്''' ({{langx|fr|Vallée du Tombeau}}) നെപ്പോളിയൻ പതിവായി നടക്കാറുണ്ടായിരുന്ന സെയിൻ വാലി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആ താഴ്വരയെ അദ്ദേഹം ജെറേനിയങ്ങളുടെ താഴ്‌വര എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> സെന്റ് ഹെലെനയിൽ സംസ്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് നെപ്പോളിയൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, "ഹട്ട്സ് ഗേറ്റിൽ നിന്നെ കാണാൻ പോകുന്ന വഴിയിൽ, അവർ എല്ലാ ദിവസവും എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ജലധാരയുടെ അടുത്തായി, ഞാൻ വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന വില്ലോ മരങ്ങളുടെ തണലിൽ എന്നെ അടക്കം ചെയ്യുമോ" എന്നത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരു അഭ്യർത്ഥനയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> ഒരു ജനറൽ എന്ന നിലയിൽ പൂർണ്ണ സൈനിക ബഹുമതികളോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. 3,000 പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കാവൽസേന മുഴുവൻ ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് കോർട്ടേജിന്റെ വഴിയിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ജനറൽ ട്രിസ്റ്റാൻ ഡി മന്ഥോലോൺ ശവകുടീരത്തിൽ "നെപോളിയൻ" എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന-മരണ തീയതികൾ ആലേഖനം ചെയ്യണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഗവർണർ സർ ഹഡ്സൺ ലോവ് അത് നിരസിക്കുകയും "ബോണപാർട്ട്" മാത്രം ചേർക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഫലമായി, ശവകുടീരത്തിന്റെ സ്ലാബ് ലിഖിതങ്ങളില്ലാതെ ശൂന്യമായി കിടന്നു. <ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> നെപ്പോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കണമെന്ന ലൂയിസ് ഫിലിപ്പ് ഒന്നാമൻ സർക്കാരിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിക്കപ്പെടുകുയും 1840 ഒക്ടോബർ 15 ന് പുറത്തെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഫ്രാൻസിൽ എത്തിച്ച് പാരീസിലെ ഇൻവാലിഡസിൽ, ''റിടൂർ ഡെസ് സെൻഡ്രസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽവച്ച് പുനഃസംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1854-ൽ നെപ്പോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നെപ്പോളിയൻ ഓർമ്മയുണർത്തുന്ന വാലി ഓഫ് ടോംബ്, ലോംഗ്വുഡ് ഹൌസ് എന്നിവ വിലയ്ക്കു വാങ്ങാൻ ബ്രീട്ടീഷ് സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1858ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ വാങ്ങിയ ഇത് നിലവിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് പ്രതിനിധിയുടെ ഭരണത്തിലും ഫ്രഞ്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അധികാര പരിധിയിലുമാണുള്ളത്. == ഗാലറി == <gallery> പ്രമാണം:Napoleon's_tomb_at_Saint_Helena_02.jpg പ്രമാണം:Sign_for_Napoleon's_Saint_Helena_tomb_by_the_road_entrance.jpg പ്രമാണം:Grassy_path_sloping_down_to_Napoleon's_tomb.jpg പ്രമാണം:Path_through_the_forest_leading_down_to_Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena.jpg പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_with_guardhouse_and_flag_pole.jpg പ്രമാണം:Tombe_de_l_Empereur_Napoleon_Ier_-_Vallee_du_Tombeau_-_2026.jpg പ്രമാണം:Horace_Vernet_(1789-1863)_-_Napoleon's_Tomb_-_P575_-_The_Wallace_Collection.jpg|ഹൊറേസ് വെർനെറ്റ് വരച്ച നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം, 1821. (സെന്റ് ഹെലീനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വെർനെറ്റിന്റെ സാങ്കൽപ്പികവും പ്രണയപരവുമായ ഒരു ചിത്രീകരണം.) </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == kv4ht0twy8xgw2qcm4s1qd0rv4avuga 4643860 4643858 2026-07-05T18:57:01Z Malikaveedu 16584 4643860 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_2020.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലേനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് വിദേശ പ്രദേശമായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലേനയിൽ]], 1821 മെയ് 5 ന് പ്രവാസകാലത്ത് മരണമടഞ്ഞ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ടിനെ]] ആദ്യം സംസ്കരിച്ച സ്ഥലമാണ് '''വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്''' ({{langx|fr|Vallée du Tombeau}}) നെപ്പോളിയൻ പതിവായി നടക്കാറുണ്ടായിരുന്ന സെയിൻ വാലി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആ താഴ്വരയെ അദ്ദേഹം ജെറേനിയങ്ങളുടെ താഴ്‌വര എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> സെന്റ് ഹെലെനയിൽ സംസ്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് നെപ്പോളിയൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, "ഹട്ട്സ് ഗേറ്റിൽ നിന്നെ കാണാൻ പോകുന്ന വഴിയിൽ, അവർ എല്ലാ ദിവസവും എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ജലധാരയുടെ അടുത്തായി, ഞാൻ വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന [[വില്ലോ]] മരങ്ങളുടെ തണലിൽ എന്നെ അടക്കം ചെയ്യുമോ" എന്നത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരു അഭ്യർത്ഥനയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> ഒരു ജനറൽ എന്ന നിലയിൽ പൂർണ്ണ സൈനിക ബഹുമതികളോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. 3,000 പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കാവൽസേന മുഴുവൻ ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് കോർട്ടേജിന്റെ വഴിയിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ജനറൽ ട്രിസ്റ്റാൻ ഡി മന്ഥോലോൺ ശവകുടീരത്തിൽ "നെപ്പോളിയൻ" എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന-മരണ തീയതികൾ ആലേഖനം ചെയ്യണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഗവർണർ സർ ഹഡ്സൺ ലോവ് ഈ അഭ്യർത്ഥന നിരാകരിക്കുകയും "ബോണപ്പാർട്ട്" എന്നു മാത്രം ചേർക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഫലമായി, ശവകുടീരത്തിന്റെ സ്ലാബ് ലിഖിതങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ശൂന്യമായി കിടന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> നെപ്പോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കണമെന്ന ലൂയിസ് ഫിലിപ്പ് ഒന്നാമൻ സർക്കാരിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിക്കപ്പെടുകുയും 1840 ഒക്ടോബർ 15 ന് പുറത്തെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഫ്രാൻസിൽ എത്തിച്ച് പാരീസിലെ ഇൻവാലിഡസിൽ, ''റിടൂർ ഡെസ് സെൻഡ്രസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽവച്ച് പുനഃസംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1854-ൽ നെപ്പോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നെപ്പോളിയൻ ഓർമ്മയുണർത്തുന്ന വാലി ഓഫ് ടോംബ്, ലോംഗ്വുഡ് ഹൌസ് എന്നിവ വിലയ്ക്കു വാങ്ങാൻ ബ്രീട്ടീഷ് സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1858ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ വിലയ്ക്കു വാങ്ങിയ ഇത് നിലവിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് പ്രതിനിധിയുടെ ഭരണത്തിലും ഫ്രഞ്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അധികാര പരിധിയിലുമാണുള്ളത്. == ഗാലറി == <gallery> പ്രമാണം:Napoleon's_tomb_at_Saint_Helena_02.jpg പ്രമാണം:Sign_for_Napoleon's_Saint_Helena_tomb_by_the_road_entrance.jpg പ്രമാണം:Grassy_path_sloping_down_to_Napoleon's_tomb.jpg പ്രമാണം:Path_through_the_forest_leading_down_to_Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena.jpg പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_with_guardhouse_and_flag_pole.jpg പ്രമാണം:Tombe_de_l_Empereur_Napoleon_Ier_-_Vallee_du_Tombeau_-_2026.jpg പ്രമാണം:Horace_Vernet_(1789-1863)_-_Napoleon's_Tomb_-_P575_-_The_Wallace_Collection.jpg|ഹൊറേസ് വെർനെറ്റ് വരച്ച നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം, 1821. (സെന്റ് ഹെലീനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വെർനെറ്റിന്റെ സാങ്കൽപ്പികവും പ്രണയപരവുമായ ഒരു ചിത്രീകരണം.) </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == 4tv70ek52ptddgh6ifybztu3kc8ef52 4643863 4643860 2026-07-05T19:11:54Z Malikaveedu 16584 4643863 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_2020.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലേനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് വിദേശ പ്രദേശമായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലേനയിൽ]], 1821 മെയ് 5 ന് പ്രവാസകാലത്ത് മരണമടഞ്ഞ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ടിനെ]] ആദ്യം സംസ്കരിച്ച സ്ഥലമാണ് '''വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്''' ({{langx|fr|Vallée du Tombeau}}) നെപ്പോളിയൻ പതിവായി നടക്കാറുണ്ടായിരുന്ന സെയിൻ വാലി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആ താഴ്വരയെ അദ്ദേഹം ജെറേനിയങ്ങളുടെ താഴ്‌വര എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> സെന്റ് ഹെലെനയിൽ സംസ്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് നെപ്പോളിയൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, "ഹട്ട്സ് ഗേറ്റിൽ നിന്നെ കാണാൻ പോകുന്ന വഴിയിൽ, അവർ എല്ലാ ദിവസവും എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ജലധാരയുടെ അടുത്തായി, ഞാൻ വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന [[വില്ലോ]] മരങ്ങളുടെ തണലിൽ എന്നെ അടക്കം ചെയ്യുമോ" എന്നത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരു അഭ്യർത്ഥനയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1821 മെയ് 9 ന് ഒരു ജനറലെന്ന നിലയിൽ പൂർണ്ണ സൈനിക ബഹുമതികളോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. 3,000 പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കാവൽസേന മുഴുവൻ ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് കോർട്ടേജിന്റെ വഴിയിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ജനറൽ ട്രിസ്റ്റാൻ ഡി മന്ഥോലോൺ ശവകുടീരത്തിൽ "നെപ്പോളിയൻ" എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന-മരണ തീയതികൾ ആലേഖനം ചെയ്യണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഗവർണർ സർ ഹഡ്സൺ ലോവ് ഈ അഭ്യർത്ഥന നിരാകരിക്കുകയും "ബോണപ്പാർട്ട്" എന്നു മാത്രം ചേർക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഫലമായി, ശവകുടീരത്തിന്റെ സ്ലാബ് ലിഖിതങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ശൂന്യമായി കിടന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> നെപ്പോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കണമെന്ന ലൂയിസ് ഫിലിപ്പ് ഒന്നാമൻ സർക്കാരിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിക്കപ്പെടുകുയും 1840 ഒക്ടോബർ 15 ന് പുറത്തെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഫ്രാൻസിൽ എത്തിച്ച് പാരീസിലെ ഇൻവാലിഡസിൽ, ''റിടൂർ ഡെസ് സെൻഡ്രസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽവച്ച് പുനഃസംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1854-ൽ നെപ്പോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നെപ്പോളിയൻ ഓർമ്മയുണർത്തുന്ന വാലി ഓഫ് ടോംബ്, ലോംഗ്വുഡ് ഹൌസ് എന്നിവ വിലയ്ക്കു വാങ്ങാൻ ബ്രീട്ടീഷ് സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1858ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ വിലയ്ക്കു വാങ്ങിയ ഇത് നിലവിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് പ്രതിനിധിയുടെ ഭരണത്തിലും ഫ്രഞ്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അധികാര പരിധിയിലുമാണുള്ളത്. == ഗാലറി == <gallery> പ്രമാണം:Napoleon's_tomb_at_Saint_Helena_02.jpg പ്രമാണം:Sign_for_Napoleon's_Saint_Helena_tomb_by_the_road_entrance.jpg പ്രമാണം:Grassy_path_sloping_down_to_Napoleon's_tomb.jpg പ്രമാണം:Path_through_the_forest_leading_down_to_Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena.jpg പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_with_guardhouse_and_flag_pole.jpg പ്രമാണം:Tombe_de_l_Empereur_Napoleon_Ier_-_Vallee_du_Tombeau_-_2026.jpg പ്രമാണം:Horace_Vernet_(1789-1863)_-_Napoleon's_Tomb_-_P575_-_The_Wallace_Collection.jpg|ഹൊറേസ് വെർനെറ്റ് വരച്ച നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം, 1821. (സെന്റ് ഹെലീനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വെർനെറ്റിന്റെ സാങ്കൽപ്പികവും പ്രണയപരവുമായ ഒരു ചിത്രീകരണം.) </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == gyan49dreo8neb39qtrc1y27te8ecjr 4643867 4643863 2026-07-05T19:27:18Z Malikaveedu 16584 4643867 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_2020.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലേനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് വിദേശ പ്രദേശമായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലേനയിൽ]], 1821 മെയ് 5 ന് പ്രവാസകാലത്ത് മരണമടഞ്ഞ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ടിനെ]] ആദ്യം സംസ്കരിച്ച സ്ഥലമാണ് '''വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്''' ({{langx|fr|Vallée du Tombeau}}) നെപ്പോളിയൻ പതിവായി നടക്കാറുണ്ടായിരുന്ന സെയിൻ വാലി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആ താഴ്വരയെ അദ്ദേഹം ജെറേനിയങ്ങളുടെ താഴ്‌വര എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> സെന്റ് ഹെലെനയിൽ സംസ്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് നെപ്പോളിയൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, "ഹട്ട്സ് ഗേറ്റിൽ നിന്നെ കാണാൻ പോകുന്ന വഴിയിൽ, അവർ എല്ലാ ദിവസവും എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ജലധാരയുടെ അടുത്തായി, ഞാൻ വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന [[വില്ലോ]] മരങ്ങളുടെ തണലിൽ എന്നെ അടക്കം ചെയ്യുമോ" എന്നത് 1815-ൽ സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പോയ ഒരു ജനറലായ ഹെൻറി ഗാറ്റിയൻ ബെർട്രാൻഡിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരു അഭ്യർത്ഥനയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1821 മെയ് 9 ന് ഒരു ജനറലെന്ന നിലയിൽ പൂർണ്ണ സൈനിക ബഹുമതികളോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. 3,000 പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കാവൽസേന മുഴുവൻ ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് കോർട്ടേജിന്റെ വഴിയിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ജനറൽ ട്രിസ്റ്റാൻ ഡി മന്ഥോലോൺ ശവകുടീരത്തിൽ "നെപ്പോളിയൻ" എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന-മരണ തീയതികൾ ആലേഖനം ചെയ്യണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഗവർണർ സർ ഹഡ്സൺ ലോവ് ഈ അഭ്യർത്ഥന നിരാകരിക്കുകയും "ബോണപ്പാർട്ട്" എന്നു മാത്രം ചേർക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഫലമായി, ശവകുടീരത്തിന്റെ സ്ലാബ് ലിഖിതങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ശൂന്യമായി കിടന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> നെപ്പോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കണമെന്ന ലൂയിസ് ഫിലിപ്പ് ഒന്നാമൻ സർക്കാരിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിക്കപ്പെടുകുയും 1840 ഒക്ടോബർ 15 ന് പുറത്തെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഫ്രാൻസിൽ എത്തിച്ച് പാരീസിലെ ഇൻവാലിഡസിൽ, ''റിടൂർ ഡെസ് സെൻഡ്രസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽവച്ച് പുനഃസംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1854-ൽ നെപ്പോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നെപ്പോളിയൻ ഓർമ്മയുണർത്തുന്ന വാലി ഓഫ് ടോംബ്, ലോംഗ്വുഡ് ഹൌസ് എന്നിവ വിലയ്ക്കു വാങ്ങാൻ ബ്രീട്ടീഷ് സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1858ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ വിലയ്ക്കു വാങ്ങിയ ഇത് നിലവിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് പ്രതിനിധിയുടെ ഭരണത്തിലും ഫ്രഞ്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അധികാര പരിധിയിലുമാണുള്ളത്. == ഗാലറി == <gallery> പ്രമാണം:Napoleon's_tomb_at_Saint_Helena_02.jpg പ്രമാണം:Sign_for_Napoleon's_Saint_Helena_tomb_by_the_road_entrance.jpg പ്രമാണം:Grassy_path_sloping_down_to_Napoleon's_tomb.jpg പ്രമാണം:Path_through_the_forest_leading_down_to_Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena.jpg പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_with_guardhouse_and_flag_pole.jpg പ്രമാണം:Tombe_de_l_Empereur_Napoleon_Ier_-_Vallee_du_Tombeau_-_2026.jpg പ്രമാണം:Horace_Vernet_(1789-1863)_-_Napoleon's_Tomb_-_P575_-_The_Wallace_Collection.jpg|ഹൊറേസ് വെർനെറ്റ് വരച്ച നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം, 1821. (സെന്റ് ഹെലീനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വെർനെറ്റിന്റെ സാങ്കൽപ്പികവും പ്രണയപരവുമായ ഒരു ചിത്രീകരണം.) </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == lkps9d05w2g4bwyeb6e34pwy2nfc2yk 4643928 4643867 2026-07-06T08:18:29Z Malikaveedu 16584 4643928 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_2020.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലേനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് വിദേശ പ്രദേശമായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലേനയിൽ]], 1821 മെയ് 5 ന് പ്രവാസകാലത്ത് മരണമടഞ്ഞ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ടിനെ]] ആദ്യം സംസ്കരിച്ച സ്ഥലമാണ് '''വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്''' ({{langx|fr|Vallée du Tombeau}}) നെപ്പോളിയൻ പതിവായി നടക്കാറുണ്ടായിരുന്ന സെയിൻ വാലി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആ താഴ്വരയെ അദ്ദേഹം ജെറേനിയങ്ങളുടെ താഴ്‌വര എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> സെന്റ് ഹെലെനയിൽ സംസ്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് നെപ്പോളിയൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, "ഹട്ട്സ് ഗേറ്റിൽ നിന്നെ കാണാൻ പോകുന്ന വഴിയിൽ, അവർ എല്ലാ ദിവസവും എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ജലധാരയുടെ അടുത്തായി, ഞാൻ വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന [[വില്ലോ]] മരങ്ങളുടെ തണലിൽ എന്നെ അടക്കം ചെയ്യുമോ" എന്നത് 1815-ൽ സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പോയ ഒരു ജനറലായ ഹെൻറി ഗാറ്റിയൻ ബെർട്രാൻഡിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരു അഭ്യർത്ഥനയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1821 മെയ് 9 ന് ഒരു ജനറലെന്ന നിലയിൽ പൂർണ്ണ സൈനിക ബഹുമതികളോടെയാണ് അദ്ദേഹം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. 3,000 പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കാവൽസേന മുഴുവൻ ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് കോർട്ടേജിന്റെ വഴിയിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ജനറൽ ട്രിസ്റ്റാൻ ഡി മന്ഥോലോൺ ശവകുടീരത്തിൽ "നെപ്പോളിയൻ" എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന-മരണ തീയതികൾ ആലേഖനം ചെയ്യണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഗവർണർ സർ ഹഡ്സൺ ലോവ് ഈ അഭ്യർത്ഥന നിരാകരിക്കുകയും "ബോണപ്പാർട്ട്" എന്നു മാത്രം ചേർക്കണമെന്ന് ശഠിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഫലമായി, ശവകുടീരത്തിന്റെ സ്ലാബ് ലിഖിതങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ശൂന്യമായി കിടന്നു.<ref>{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}</ref> നെപ്പോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കണമെന്ന ലൂയിസ് ഫിലിപ്പ് ഒന്നാമൻ സർക്കാരിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിക്കപ്പെടുകുയും 1840 ഒക്ടോബർ 15 ന് പുറത്തെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഫ്രാൻസിൽ എത്തിച്ച് പാരീസിലെ ഇൻവാലിഡസിൽ, ''റിടൂർ ഡെസ് സെൻഡ്രസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽവച്ച് പുനഃസംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1854-ൽ നെപ്പോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നെപ്പോളിയൻ ഓർമ്മയുണർത്തുന്ന വാലി ഓഫ് ടോംബ്, ലോംഗ്വുഡ് ഹൌസ് എന്നിവ വിലയ്ക്കു വാങ്ങാൻ ബ്രീട്ടീഷ് സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}</ref> 1858ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ വിലയ്ക്കു വാങ്ങിയ ഇത് നിലവിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് പ്രതിനിധിയുടെ ഭരണത്തിലും ഫ്രഞ്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അധികാര പരിധിയിലുമാണുള്ളത്. == ഗാലറി == <gallery> പ്രമാണം:Napoleon's_tomb_at_Saint_Helena_02.jpg പ്രമാണം:Sign_for_Napoleon's_Saint_Helena_tomb_by_the_road_entrance.jpg പ്രമാണം:Grassy_path_sloping_down_to_Napoleon's_tomb.jpg പ്രമാണം:Path_through_the_forest_leading_down_to_Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena.jpg പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_with_guardhouse_and_flag_pole.jpg പ്രമാണം:Tombe_de_l_Empereur_Napoleon_Ier_-_Vallee_du_Tombeau_-_2026.jpg പ്രമാണം:Horace_Vernet_(1789-1863)_-_Napoleon's_Tomb_-_P575_-_The_Wallace_Collection.jpg|ഹൊറേസ് വെർനെറ്റ് വരച്ച നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം, 1821. (സെന്റ് ഹെലീനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വെർനെറ്റിന്റെ സാങ്കൽപ്പികവും പ്രണയപരവുമായ ഒരു ചിത്രീകരണം.) </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == 7l2i25paakitoy38s22tg9v763302y9 3 669133 4643862 2026-07-05T19:07:04Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4643862 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Bflix | Bflix | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 19:07, 5 ജൂലൈ 2026 (UTC) inp7gmm0r80vl9i480nz0zk0ot6t3rq 3 669134 4643892 2026-07-06T04:44:20Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[Template:Welcome|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4643892 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Prayagadeva | Prayagadeva | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 04:44, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) q5mc7w5thm505c8ssm75whly75h6wsi 3 669135 4643895 2026-07-06T05:15:21Z Mfield 212183 Mfield എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:ThatPB95 Fan]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:DefNotBird]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/ThatPB95 Fan|ThatPB95 Fan]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/DefNotBird|DefNotBird]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4643895 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:DefNotBird]] mlbv1ndpa2io6lq0jm101usproe69rs 0 669136 4643900 2026-07-06T06:28:00Z Vicharam 9387 '{{Short description|Brazilian footballer (born 2000)}} {{Portuguese name|Paixão|de Oliveira|Júnior}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox football biography | name = Vinícius Júnior | image = Vinícius Júnior Brazil V Morocco 13 June 2026-207 (cropped).jpg | upright = | caption = Vinícius Júnior with [[Brazil national football team|Brazil]] at the [[2026 FIFA World Cup]] | full_...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4643900 wikitext text/x-wiki {{Short description|Brazilian footballer (born 2000)}} {{Portuguese name|Paixão|de Oliveira|Júnior}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox football biography | name = Vinícius Júnior | image = Vinícius Júnior Brazil V Morocco 13 June 2026-207 (cropped).jpg | upright = | caption = Vinícius Júnior with [[Brazil national football team|Brazil]] at the [[2026 FIFA World Cup]] | full_name = Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=57351 |title=Acta del Partido celebrado el 19 de mayo de 2019, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 19 May 2019, in Madrid |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=15 June 2019 |language=es |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615194220/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=2782 |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|7|12|df=y}}<ref name="Real Madrid"/> | birth_place = [[São Gonçalo, Rio de Janeiro]], Brazil<ref name="Real Madrid">{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players/vinicius-paixao-de-oliveira-junior|title=Vinicius Jr. |publisher=Real Madrid CF |access-date=30 September 2018}}</ref> | height = 1.76 m<ref name="Real Madrid"/> | position = [[Forward (association football)|Forward]], [[Winger (association football)|left winger]] | currentclub = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2006–2017 | youthclubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | years1 = 2017–2018 | clubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | caps1 = 50 | goals1 = 11 | years2 = 2018 | clubs2 = [[Real Madrid Castilla|Real Madrid B]] | caps2 = 5 | goals2 = 4 | years3 = 2018– | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 242 | goals3 = 77 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Brazil national under-15 football team|Brazil U15]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Brazil national under-17 football team|Brazil U17]] | nationalcaps2 = 19 | nationalgoals2 = 17 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = [[Brazil national under-20 football team|Brazil U20]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2019– | nationalteam4 = [[Brazil national football team|Brazil]] | nationalcaps4 = 54 | nationalgoals4 = 13 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|BRA}}}} {{MedalCompetition|[[Copa América]]}} {{Medal|RU|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-17 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2017 South American U-17 Championship|2017 Chile]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-15 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2015 South American U-15 Championship|2015 Colombia]]|}} | club-update = 18:55, 17 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:25, 5 July 2026 (UTC) }} ഒരു ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബാൾ താരമാണ്'''വിനീഷ്യസ് ജോസെ പൈഷാവ് ഡി ഒലിവെയ്റ ജൂനിയർ''' (ബ്രസീലിയൻ പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [viˈnisjuz ʒoˈzɛ pajˈʃɐ̃w̃ dʒi oliˈvejɾɐ ˈʒunjoʁ]; ജനനം: 2000 ജൂലൈ 12), '''വിനീഷ്യസ് ജൂനിയർ''' അല്ലെങ്കിൽ വിനി ജൂനിയർ (Vini Jr.) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിനും ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിനുമായി ഫോർവേഡ് സ്ഥാനത്താണ് അദ്ദേഹം കളിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ മികച്ച ഫുട്ബോൾ താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന വിനീഷ്യസ്, തന്റെ വേഗത , സാങ്കേതിക മികവ്, പന്തുമായി ഡ്രിബിൾ ചെയ്യാനുള്ള അസാധാരണ കഴിവ് എന്നിവയ്ക്കാണ് പ്രശസ്തനാണ്.<ref>{{cite web |date=12 June 2024 |title=Golazo 100, men's soccer players top 10: Kylian Mbappe tops list; Vinicius Jr, Jude Bellingham close behind |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/golazo-100-mens-soccer-players-top-10-kylian-mbappe-tops-list-vinicius-jr-jude-bellingham-close-behind/ |access-date=24 September 2024 |work=CBS Sports}}</ref> ബ്രസീലിലെ സാവോ ഗോൺസാലോയിൽ ജനിച്ച വിനീഷ്യസ് തന്റെ പ്രൊഫഷണൽ കരിയർ ഫ്ലമെംഗോ ക്ലബ്ബിലൂടെയാണ് ആരംഭിച്ചത്. 2017-ൽ, വെറും 16-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം സീനിയർ ടീമിനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുശേഷം, സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിലേക്ക് ഏകദേശം £38 മില്യൺ മൂല്യമുള്ള കരാറിൽ അദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ചു. 18 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള ഒരു താരത്തിനായി ബ്രസീലിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ട്രാൻസ്ഫർ തുകയായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite news |title=Madrid present £38.7m teenager Vinicius|publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44904288 |date=20 July 2018 |access-date=27 May 2022}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന് 18 വയസ്സ് തികഞ്ഞ ശേഷമാണ് ഈ ട്രാൻസ്ഫർ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നത്. തുടർന്ന് 2018–19 സീസണിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനായി അദ്ദേഹം അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. തുടർന്നുള്ള സീസണുകളിൽ, വിനീഷ്യസ് റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രധാന താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി വളർന്നു. ക്ലബ്ബിന് രണ്ട് തവണ ലാ ലീഗ–യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഡബിൾ കിരീടങ്ങൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. 2022-ലെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ വിജയഗോൾ നേടിയതും, 2024-ലെ ഫൈനലിൽ ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയതും അദ്ദേഹമാണ്. 2024-ൽ ടൂർണമെന്റിലെ സീസണിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Season) അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web |author1=Ed McCambridge Contributions from Mark White |date=18 March 2022 |title=Ranked! The 10 best wingers in the world right now |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |access-date=27 May 2022 |website=FourFourTwo |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926055937/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |archive-date=26 September 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |title=Champions League final: Vinícius Júnior scores only goal as Real Madrid beat Liverpool to claim 14th title |publisher=UEFA |date=28 May 2022 |access-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402222733/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |archive-date=2 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius named Player of the Season as Real Madrid sweep Champions League awards |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |access-date=3 June 2024 |website=beIN SPORTS |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603221645/https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |archive-date=3 June 2024}}</ref> 2023-ലും 2024-ലും വിനീഷ്യസ് FIFPRO വേൾഡ് 11 ടീമിൽ ഇടം നേടി. കൂടാതെ, 2024-ൽ അദ്ദേഹം ദി ബെസ്റ്റ് ഫിഫ മെൻസ് പ്ലെയർ (The Best FIFA Men's Player) പുരസ്കാരം സ്വന്തമാക്കി. അതേ വർഷം ബലോൻ ഡി'ഓർ (Ballon d'Or) പുരസ്കാര വോട്ടെടുപ്പിൽ റണ്ണർ-അപ്പായും അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ==2026 ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ == 2026 മെയ് മാസത്തിൽ, 2026 ഫിഫ ലോകകപ്പിനുള്ള ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിൽ വിനീഷ്യസ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-squad-announcement-carlo-ancelotti|title=Neymar's return highlights Brazil squad|date=18 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> ലോകകപ്പിൽ മൊറോക്കോയ്‌ക്കെതിരായ ബ്രസീലിന്റെ ഉദ്ഘാടന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ 50-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരം കളിക്കുകയും, ഈ നേട്ടം തന്റെ 10-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളിലൂടെ ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |last=read |first=Confederação Brasileira de Futebol·1 min |date=2026-06-14 |title=Vinicius Jr. reaches 50 caps for Brazil |url=https://ca.sports.yahoo.com/news/vinicius-jr-reaches-50-caps-010600929.html |access-date=2026-06-14 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=AFP |title=Vinicius drags low-key Brazil level against dominant Morocco at World Cup |url=https://www.aljazeera.com/sports/2026/6/14/vinicius-drags-brazil-level-against-dominant-morocco-at-world-cup |access-date=2026-06-14 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> മത്സരത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം കളിയിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Match) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-morocco-highlights-match-report|title=Vinicius Jr earns point for Brazil |date=13 June 2026|access-date=13 June 2026|language=en}}</ref> ജൂൺ 19-ന് നടന്ന ബ്രസീലിന്റെ രണ്ടാം ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ, ഹെയ്തിക്കെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ മാത്യൂസ് കുഞ്ഞയുടെ രണ്ടാം ഗോളിന് വിനീഷ്യസ് വഴിയൊരുക്കി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ടീമിന്റെ മൂന്നാം ഗോളും നേടി. ജൂൺ 24-ന് സ്കോട്‌ലൻഡിനെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ വിനീഷ്യസ് രണ്ട് ഗോളുകൾ (ബ്രേസ്) നേടി. ആ മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ, ഒരു ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിലെ മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിലും ഗോൾ നേടിയ അഞ്ചാമത്തെ ബ്രസീലിയൻ താരമായി അദ്ദേഹം മാറി. ഇതിനുമുമ്പ് ഈ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കിയവർ ജൈർസീഞ്ഞോ, റൊമാരിയോ, റൊണാൾഡോ, റിവാൾഡോ എന്നിവരാണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} 8aan8dp5viq1qztofgknopv10vfgot1 4643901 4643900 2026-07-06T06:29:10Z Vicharam 9387 4643901 wikitext text/x-wiki {{Short description|Brazilian footballer (born 2000)}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox football biography | name = വിനീഷ്യസ് ജൂനിയർ | image = Vinícius Júnior Brazil V Morocco 13 June 2026-207 (cropped).jpg | upright = | caption = Vinícius Júnior with [[Brazil national football team|Brazil]] at the [[2026 FIFA World Cup]] | full_name = Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=57351 |title=Acta del Partido celebrado el 19 de mayo de 2019, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 19 May 2019, in Madrid |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=15 June 2019 |language=es |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615194220/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=2782 |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|7|12|df=y}}<ref name="Real Madrid"/> | birth_place = [[São Gonçalo, Rio de Janeiro]], Brazil<ref name="Real Madrid">{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players/vinicius-paixao-de-oliveira-junior|title=Vinicius Jr. |publisher=Real Madrid CF |access-date=30 September 2018}}</ref> | height = 1.76 m<ref name="Real Madrid"/> | position = [[Forward (association football)|Forward]], [[Winger (association football)|left winger]] | currentclub = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2006–2017 | youthclubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | years1 = 2017–2018 | clubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | caps1 = 50 | goals1 = 11 | years2 = 2018 | clubs2 = [[Real Madrid Castilla|Real Madrid B]] | caps2 = 5 | goals2 = 4 | years3 = 2018– | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 242 | goals3 = 77 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Brazil national under-15 football team|Brazil U15]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Brazil national under-17 football team|Brazil U17]] | nationalcaps2 = 19 | nationalgoals2 = 17 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = [[Brazil national under-20 football team|Brazil U20]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2019– | nationalteam4 = [[Brazil national football team|Brazil]] | nationalcaps4 = 54 | nationalgoals4 = 13 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|BRA}}}} {{MedalCompetition|[[Copa América]]}} {{Medal|RU|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-17 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2017 South American U-17 Championship|2017 Chile]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-15 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2015 South American U-15 Championship|2015 Colombia]]|}} | club-update = 18:55, 17 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:25, 5 July 2026 (UTC) }} ഒരു ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബാൾ താരമാണ്'''വിനീഷ്യസ് ജോസെ പൈഷാവ് ഡി ഒലിവെയ്റ ജൂനിയർ''' (ബ്രസീലിയൻ പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [viˈnisjuz ʒoˈzɛ pajˈʃɐ̃w̃ dʒi oliˈvejɾɐ ˈʒunjoʁ]; ജനനം: 2000 ജൂലൈ 12), '''വിനീഷ്യസ് ജൂനിയർ''' അല്ലെങ്കിൽ വിനി ജൂനിയർ (Vini Jr.) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിനും ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിനുമായി ഫോർവേഡ് സ്ഥാനത്താണ് അദ്ദേഹം കളിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ മികച്ച ഫുട്ബോൾ താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന വിനീഷ്യസ്, തന്റെ വേഗത , സാങ്കേതിക മികവ്, പന്തുമായി ഡ്രിബിൾ ചെയ്യാനുള്ള അസാധാരണ കഴിവ് എന്നിവയ്ക്കാണ് പ്രശസ്തനാണ്.<ref>{{cite web |date=12 June 2024 |title=Golazo 100, men's soccer players top 10: Kylian Mbappe tops list; Vinicius Jr, Jude Bellingham close behind |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/golazo-100-mens-soccer-players-top-10-kylian-mbappe-tops-list-vinicius-jr-jude-bellingham-close-behind/ |access-date=24 September 2024 |work=CBS Sports}}</ref> ബ്രസീലിലെ സാവോ ഗോൺസാലോയിൽ ജനിച്ച വിനീഷ്യസ് തന്റെ പ്രൊഫഷണൽ കരിയർ ഫ്ലമെംഗോ ക്ലബ്ബിലൂടെയാണ് ആരംഭിച്ചത്. 2017-ൽ, വെറും 16-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം സീനിയർ ടീമിനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുശേഷം, സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിലേക്ക് ഏകദേശം £38 മില്യൺ മൂല്യമുള്ള കരാറിൽ അദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ചു. 18 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള ഒരു താരത്തിനായി ബ്രസീലിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ട്രാൻസ്ഫർ തുകയായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite news |title=Madrid present £38.7m teenager Vinicius|publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44904288 |date=20 July 2018 |access-date=27 May 2022}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന് 18 വയസ്സ് തികഞ്ഞ ശേഷമാണ് ഈ ട്രാൻസ്ഫർ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നത്. തുടർന്ന് 2018–19 സീസണിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനായി അദ്ദേഹം അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. തുടർന്നുള്ള സീസണുകളിൽ, വിനീഷ്യസ് റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രധാന താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി വളർന്നു. ക്ലബ്ബിന് രണ്ട് തവണ ലാ ലീഗ–യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഡബിൾ കിരീടങ്ങൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. 2022-ലെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ വിജയഗോൾ നേടിയതും, 2024-ലെ ഫൈനലിൽ ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയതും അദ്ദേഹമാണ്. 2024-ൽ ടൂർണമെന്റിലെ സീസണിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Season) അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web |author1=Ed McCambridge Contributions from Mark White |date=18 March 2022 |title=Ranked! The 10 best wingers in the world right now |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |access-date=27 May 2022 |website=FourFourTwo |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926055937/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |archive-date=26 September 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |title=Champions League final: Vinícius Júnior scores only goal as Real Madrid beat Liverpool to claim 14th title |publisher=UEFA |date=28 May 2022 |access-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402222733/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |archive-date=2 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius named Player of the Season as Real Madrid sweep Champions League awards |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |access-date=3 June 2024 |website=beIN SPORTS |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603221645/https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |archive-date=3 June 2024}}</ref> 2023-ലും 2024-ലും വിനീഷ്യസ് FIFPRO വേൾഡ് 11 ടീമിൽ ഇടം നേടി. കൂടാതെ, 2024-ൽ അദ്ദേഹം ദി ബെസ്റ്റ് ഫിഫ മെൻസ് പ്ലെയർ (The Best FIFA Men's Player) പുരസ്കാരം സ്വന്തമാക്കി. അതേ വർഷം ബലോൻ ഡി'ഓർ (Ballon d'Or) പുരസ്കാര വോട്ടെടുപ്പിൽ റണ്ണർ-അപ്പായും അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ==2026 ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ == 2026 മെയ് മാസത്തിൽ, 2026 ഫിഫ ലോകകപ്പിനുള്ള ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിൽ വിനീഷ്യസ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-squad-announcement-carlo-ancelotti|title=Neymar's return highlights Brazil squad|date=18 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> ലോകകപ്പിൽ മൊറോക്കോയ്‌ക്കെതിരായ ബ്രസീലിന്റെ ഉദ്ഘാടന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ 50-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരം കളിക്കുകയും, ഈ നേട്ടം തന്റെ 10-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളിലൂടെ ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |last=read |first=Confederação Brasileira de Futebol·1 min |date=2026-06-14 |title=Vinicius Jr. reaches 50 caps for Brazil |url=https://ca.sports.yahoo.com/news/vinicius-jr-reaches-50-caps-010600929.html |access-date=2026-06-14 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=AFP |title=Vinicius drags low-key Brazil level against dominant Morocco at World Cup |url=https://www.aljazeera.com/sports/2026/6/14/vinicius-drags-brazil-level-against-dominant-morocco-at-world-cup |access-date=2026-06-14 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> മത്സരത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം കളിയിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Match) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-morocco-highlights-match-report|title=Vinicius Jr earns point for Brazil |date=13 June 2026|access-date=13 June 2026|language=en}}</ref> ജൂൺ 19-ന് നടന്ന ബ്രസീലിന്റെ രണ്ടാം ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ, ഹെയ്തിക്കെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ മാത്യൂസ് കുഞ്ഞയുടെ രണ്ടാം ഗോളിന് വിനീഷ്യസ് വഴിയൊരുക്കി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ടീമിന്റെ മൂന്നാം ഗോളും നേടി. ജൂൺ 24-ന് സ്കോട്‌ലൻഡിനെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ വിനീഷ്യസ് രണ്ട് ഗോളുകൾ (ബ്രേസ്) നേടി. ആ മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ, ഒരു ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിലെ മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിലും ഗോൾ നേടിയ അഞ്ചാമത്തെ ബ്രസീലിയൻ താരമായി അദ്ദേഹം മാറി. ഇതിനുമുമ്പ് ഈ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കിയവർ ജൈർസീഞ്ഞോ, റൊമാരിയോ, റൊണാൾഡോ, റിവാൾഡോ എന്നിവരാണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} izr734n9vg28be5xg9lwqbuk8he39ow 4643902 4643901 2026-07-06T06:30:35Z Vicharam 9387 4643902 wikitext text/x-wiki {{Short description|Brazilian footballer (born 2000)}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox football biography | name = വിനീഷ്യസ് ജൂനിയർ | image = Vinícius Júnior Brazil V Morocco 13 June 2026-207 (cropped).jpg | upright = | caption = Vinícius Júnior with [[Brazil national football team|Brazil]] at the [[2026 FIFA World Cup]] | full_name = Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=57351 |title=Acta del Partido celebrado el 19 de mayo de 2019, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 19 May 2019, in Madrid |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=15 June 2019 |language=es |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615194220/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=2782 |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|7|12|df=y}}<ref name="Real Madrid"/> | birth_place = [[São Gonçalo, Rio de Janeiro]], Brazil<ref name="Real Madrid">{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players/vinicius-paixao-de-oliveira-junior|title=Vinicius Jr. |publisher=Real Madrid CF |access-date=30 September 2018}}</ref> | height = 1.76 m<ref name="Real Madrid"/> | position = [[Forward (association football)|Forward]], [[Winger (association football)|left winger]] | currentclub = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2006–2017 | youthclubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | years1 = 2017–2018 | clubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | caps1 = 50 | goals1 = 11 | years2 = 2018 | clubs2 = [[Real Madrid Castilla|Real Madrid B]] | caps2 = 5 | goals2 = 4 | years3 = 2018– | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 242 | goals3 = 77 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Brazil national under-15 football team|Brazil U15]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Brazil national under-17 football team|Brazil U17]] | nationalcaps2 = 19 | nationalgoals2 = 17 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = [[Brazil national under-20 football team|Brazil U20]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2019– | nationalteam4 = [[Brazil national football team|Brazil]] | nationalcaps4 = 54 | nationalgoals4 = 13 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|BRA}}}} {{MedalCompetition|[[Copa América]]}} {{Medal|RU|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-17 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2017 South American U-17 Championship|2017 Chile]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-15 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2015 South American U-15 Championship|2015 Colombia]]|}} | club-update = 18:55, 17 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:25, 5 July 2026 (UTC) }} ഒരു ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബാൾ താരമാണ് '''വിനീഷ്യസ് ജോസെ പൈഷാവ് ഡി ഒലിവെയ്റ ജൂനിയർ''' (ബ്രസീലിയൻ പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [viˈnisjuz ʒoˈzɛ pajˈʃɐ̃w̃ dʒi oliˈvejɾɐ ˈʒunjoʁ]; ജനനം: 2000 ജൂലൈ 12), '''വിനീഷ്യസ് ജൂനിയർ''' അല്ലെങ്കിൽ വിനി ജൂനിയർ (Vini Jr.) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിനും ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിനുമായി ഫോർവേഡ് സ്ഥാനത്താണ് അദ്ദേഹം കളിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ മികച്ച ഫുട്ബോൾ താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന വിനീഷ്യസ്, തന്റെ വേഗത , സാങ്കേതിക മികവ്, പന്തുമായി ഡ്രിബിൾ ചെയ്യാനുള്ള അസാധാരണ കഴിവ് എന്നിവയ്ക്കാണ് പ്രശസ്തനാണ്.<ref>{{cite web |date=12 June 2024 |title=Golazo 100, men's soccer players top 10: Kylian Mbappe tops list; Vinicius Jr, Jude Bellingham close behind |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/golazo-100-mens-soccer-players-top-10-kylian-mbappe-tops-list-vinicius-jr-jude-bellingham-close-behind/ |access-date=24 September 2024 |work=CBS Sports}}</ref> ബ്രസീലിലെ സാവോ ഗോൺസാലോയിൽ ജനിച്ച വിനീഷ്യസ് തന്റെ പ്രൊഫഷണൽ കരിയർ ഫ്ലമെംഗോ ക്ലബ്ബിലൂടെയാണ് ആരംഭിച്ചത്. 2017-ൽ, വെറും 16-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം സീനിയർ ടീമിനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുശേഷം, സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിലേക്ക് ഏകദേശം £38 മില്യൺ മൂല്യമുള്ള കരാറിൽ അദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ചു. 18 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള ഒരു താരത്തിനായി ബ്രസീലിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ട്രാൻസ്ഫർ തുകയായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite news |title=Madrid present £38.7m teenager Vinicius|publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44904288 |date=20 July 2018 |access-date=27 May 2022}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന് 18 വയസ്സ് തികഞ്ഞ ശേഷമാണ് ഈ ട്രാൻസ്ഫർ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നത്. തുടർന്ന് 2018–19 സീസണിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനായി അദ്ദേഹം അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. തുടർന്നുള്ള സീസണുകളിൽ, വിനീഷ്യസ് റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രധാന താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി വളർന്നു. ക്ലബ്ബിന് രണ്ട് തവണ ലാ ലീഗ–യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഡബിൾ കിരീടങ്ങൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. 2022-ലെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ വിജയഗോൾ നേടിയതും, 2024-ലെ ഫൈനലിൽ ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയതും അദ്ദേഹമാണ്. 2024-ൽ ടൂർണമെന്റിലെ സീസണിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Season) അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web |author1=Ed McCambridge Contributions from Mark White |date=18 March 2022 |title=Ranked! The 10 best wingers in the world right now |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |access-date=27 May 2022 |website=FourFourTwo |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926055937/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |archive-date=26 September 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |title=Champions League final: Vinícius Júnior scores only goal as Real Madrid beat Liverpool to claim 14th title |publisher=UEFA |date=28 May 2022 |access-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402222733/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |archive-date=2 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius named Player of the Season as Real Madrid sweep Champions League awards |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |access-date=3 June 2024 |website=beIN SPORTS |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603221645/https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |archive-date=3 June 2024}}</ref> 2023-ലും 2024-ലും വിനീഷ്യസ് FIFPRO വേൾഡ് 11 ടീമിൽ ഇടം നേടി. കൂടാതെ, 2024-ൽ അദ്ദേഹം ദി ബെസ്റ്റ് ഫിഫ മെൻസ് പ്ലെയർ (The Best FIFA Men's Player) പുരസ്കാരം സ്വന്തമാക്കി. അതേ വർഷം ബലോൻ ഡി'ഓർ (Ballon d'Or) പുരസ്കാര വോട്ടെടുപ്പിൽ റണ്ണർ-അപ്പായും അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ==2026 ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ == 2026 മെയ് മാസത്തിൽ, 2026 ഫിഫ ലോകകപ്പിനുള്ള ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിൽ വിനീഷ്യസ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-squad-announcement-carlo-ancelotti|title=Neymar's return highlights Brazil squad|date=18 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> ലോകകപ്പിൽ മൊറോക്കോയ്‌ക്കെതിരായ ബ്രസീലിന്റെ ഉദ്ഘാടന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ 50-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരം കളിക്കുകയും, ഈ നേട്ടം തന്റെ 10-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളിലൂടെ ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |last=read |first=Confederação Brasileira de Futebol·1 min |date=2026-06-14 |title=Vinicius Jr. reaches 50 caps for Brazil |url=https://ca.sports.yahoo.com/news/vinicius-jr-reaches-50-caps-010600929.html |access-date=2026-06-14 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=AFP |title=Vinicius drags low-key Brazil level against dominant Morocco at World Cup |url=https://www.aljazeera.com/sports/2026/6/14/vinicius-drags-brazil-level-against-dominant-morocco-at-world-cup |access-date=2026-06-14 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> മത്സരത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം കളിയിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Match) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-morocco-highlights-match-report|title=Vinicius Jr earns point for Brazil |date=13 June 2026|access-date=13 June 2026|language=en}}</ref> ജൂൺ 19-ന് നടന്ന ബ്രസീലിന്റെ രണ്ടാം ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ, ഹെയ്തിക്കെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ മാത്യൂസ് കുഞ്ഞയുടെ രണ്ടാം ഗോളിന് വിനീഷ്യസ് വഴിയൊരുക്കി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ടീമിന്റെ മൂന്നാം ഗോളും നേടി. ജൂൺ 24-ന് സ്കോട്‌ലൻഡിനെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ വിനീഷ്യസ് രണ്ട് ഗോളുകൾ (ബ്രേസ്) നേടി. ആ മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ, ഒരു ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിലെ മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിലും ഗോൾ നേടിയ അഞ്ചാമത്തെ ബ്രസീലിയൻ താരമായി അദ്ദേഹം മാറി. ഇതിനുമുമ്പ് ഈ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കിയവർ ജൈർസീഞ്ഞോ, റൊമാരിയോ, റൊണാൾഡോ, റിവാൾഡോ എന്നിവരാണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} caqslrwwvsmu1o86pkalcdnoeexovnl 4643905 4643902 2026-07-06T06:33:26Z Vicharam 9387 [[വർഗ്ഗം:ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4643905 wikitext text/x-wiki {{Short description|Brazilian footballer (born 2000)}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox football biography | name = വിനീഷ്യസ് ജൂനിയർ | image = Vinícius Júnior Brazil V Morocco 13 June 2026-207 (cropped).jpg | upright = | caption = Vinícius Júnior with [[Brazil national football team|Brazil]] at the [[2026 FIFA World Cup]] | full_name = Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=57351 |title=Acta del Partido celebrado el 19 de mayo de 2019, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 19 May 2019, in Madrid |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=15 June 2019 |language=es |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615194220/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=2782 |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|7|12|df=y}}<ref name="Real Madrid"/> | birth_place = [[São Gonçalo, Rio de Janeiro]], Brazil<ref name="Real Madrid">{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players/vinicius-paixao-de-oliveira-junior|title=Vinicius Jr. |publisher=Real Madrid CF |access-date=30 September 2018}}</ref> | height = 1.76 m<ref name="Real Madrid"/> | position = [[Forward (association football)|Forward]], [[Winger (association football)|left winger]] | currentclub = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2006–2017 | youthclubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | years1 = 2017–2018 | clubs1 = [[CR Flamengo|Flamengo]] | caps1 = 50 | goals1 = 11 | years2 = 2018 | clubs2 = [[Real Madrid Castilla|Real Madrid B]] | caps2 = 5 | goals2 = 4 | years3 = 2018– | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 242 | goals3 = 77 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Brazil national under-15 football team|Brazil U15]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Brazil national under-17 football team|Brazil U17]] | nationalcaps2 = 19 | nationalgoals2 = 17 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = [[Brazil national under-20 football team|Brazil U20]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2019– | nationalteam4 = [[Brazil national football team|Brazil]] | nationalcaps4 = 54 | nationalgoals4 = 13 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|BRA}}}} {{MedalCompetition|[[Copa América]]}} {{Medal|RU|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-17 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2017 South American U-17 Championship|2017 Chile]]|}} {{MedalCompetition|[[South American U-15 Championship]]}} {{Medal|Winner|[[2015 South American U-15 Championship|2015 Colombia]]|}} | club-update = 18:55, 17 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:25, 5 July 2026 (UTC) }} ഒരു ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബാൾ താരമാണ് '''വിനീഷ്യസ് ജോസെ പൈഷാവ് ഡി ഒലിവെയ്റ ജൂനിയർ''' (ബ്രസീലിയൻ പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [viˈnisjuz ʒoˈzɛ pajˈʃɐ̃w̃ dʒi oliˈvejɾɐ ˈʒunjoʁ]; ജനനം: 2000 ജൂലൈ 12), '''വിനീഷ്യസ് ജൂനിയർ''' അല്ലെങ്കിൽ വിനി ജൂനിയർ (Vini Jr.) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിനും ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിനുമായി ഫോർവേഡ് സ്ഥാനത്താണ് അദ്ദേഹം കളിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ മികച്ച ഫുട്ബോൾ താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന വിനീഷ്യസ്, തന്റെ വേഗത , സാങ്കേതിക മികവ്, പന്തുമായി ഡ്രിബിൾ ചെയ്യാനുള്ള അസാധാരണ കഴിവ് എന്നിവയ്ക്കാണ് പ്രശസ്തനാണ്.<ref>{{cite web |date=12 June 2024 |title=Golazo 100, men's soccer players top 10: Kylian Mbappe tops list; Vinicius Jr, Jude Bellingham close behind |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/golazo-100-mens-soccer-players-top-10-kylian-mbappe-tops-list-vinicius-jr-jude-bellingham-close-behind/ |access-date=24 September 2024 |work=CBS Sports}}</ref> ബ്രസീലിലെ സാവോ ഗോൺസാലോയിൽ ജനിച്ച വിനീഷ്യസ് തന്റെ പ്രൊഫഷണൽ കരിയർ ഫ്ലമെംഗോ ക്ലബ്ബിലൂടെയാണ് ആരംഭിച്ചത്. 2017-ൽ, വെറും 16-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം സീനിയർ ടീമിനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുശേഷം, സ്പാനിഷ് ലാ ലീഗ ക്ലബ്ബായ റയൽ മാഡ്രിഡിലേക്ക് ഏകദേശം £38 മില്യൺ മൂല്യമുള്ള കരാറിൽ അദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ചു. 18 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള ഒരു താരത്തിനായി ബ്രസീലിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ട്രാൻസ്ഫർ തുകയായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite news |title=Madrid present £38.7m teenager Vinicius|publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44904288 |date=20 July 2018 |access-date=27 May 2022}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന് 18 വയസ്സ് തികഞ്ഞ ശേഷമാണ് ഈ ട്രാൻസ്ഫർ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നത്. തുടർന്ന് 2018–19 സീസണിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനായി അദ്ദേഹം അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. തുടർന്നുള്ള സീസണുകളിൽ, വിനീഷ്യസ് റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രധാന താരങ്ങളിൽ ഒരാളായി വളർന്നു. ക്ലബ്ബിന് രണ്ട് തവണ ലാ ലീഗ–യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഡബിൾ കിരീടങ്ങൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. 2022-ലെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ വിജയഗോൾ നേടിയതും, 2024-ലെ ഫൈനലിൽ ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയതും അദ്ദേഹമാണ്. 2024-ൽ ടൂർണമെന്റിലെ സീസണിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Season) അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web |author1=Ed McCambridge Contributions from Mark White |date=18 March 2022 |title=Ranked! The 10 best wingers in the world right now |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |access-date=27 May 2022 |website=FourFourTwo |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926055937/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-wingers-in-the-world-right-now |archive-date=26 September 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |title=Champions League final: Vinícius Júnior scores only goal as Real Madrid beat Liverpool to claim 14th title |publisher=UEFA |date=28 May 2022 |access-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402222733/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/ |archive-date=2 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Vinicius named Player of the Season as Real Madrid sweep Champions League awards |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |access-date=3 June 2024 |website=beIN SPORTS |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603221645/https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles/vinicius-named-player-of-the-season-as-real-madrid-sweep-champions-league-awards-2024-06-03 |archive-date=3 June 2024}}</ref> 2023-ലും 2024-ലും വിനീഷ്യസ് FIFPRO വേൾഡ് 11 ടീമിൽ ഇടം നേടി. കൂടാതെ, 2024-ൽ അദ്ദേഹം ദി ബെസ്റ്റ് ഫിഫ മെൻസ് പ്ലെയർ (The Best FIFA Men's Player) പുരസ്കാരം സ്വന്തമാക്കി. അതേ വർഷം ബലോൻ ഡി'ഓർ (Ballon d'Or) പുരസ്കാര വോട്ടെടുപ്പിൽ റണ്ണർ-അപ്പായും അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ==2026 ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ == 2026 മെയ് മാസത്തിൽ, 2026 ഫിഫ ലോകകപ്പിനുള്ള ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീമിൽ വിനീഷ്യസ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-squad-announcement-carlo-ancelotti|title=Neymar's return highlights Brazil squad|date=18 May 2026|access-date=12 June 2026|language=en}}</ref> ലോകകപ്പിൽ മൊറോക്കോയ്‌ക്കെതിരായ ബ്രസീലിന്റെ ഉദ്ഘാടന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ 50-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരം കളിക്കുകയും, ഈ നേട്ടം തന്റെ 10-ാമത് അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളിലൂടെ ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |last=read |first=Confederação Brasileira de Futebol·1 min |date=2026-06-14 |title=Vinicius Jr. reaches 50 caps for Brazil |url=https://ca.sports.yahoo.com/news/vinicius-jr-reaches-50-caps-010600929.html |access-date=2026-06-14 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=AFP |title=Vinicius drags low-key Brazil level against dominant Morocco at World Cup |url=https://www.aljazeera.com/sports/2026/6/14/vinicius-drags-brazil-level-against-dominant-morocco-at-world-cup |access-date=2026-06-14 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> മത്സരത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം കളിയിലെ മികച്ച താരമായി (Player of the Match) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/brazil-morocco-highlights-match-report|title=Vinicius Jr earns point for Brazil |date=13 June 2026|access-date=13 June 2026|language=en}}</ref> ജൂൺ 19-ന് നടന്ന ബ്രസീലിന്റെ രണ്ടാം ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ, ഹെയ്തിക്കെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ മാത്യൂസ് കുഞ്ഞയുടെ രണ്ടാം ഗോളിന് വിനീഷ്യസ് വഴിയൊരുക്കി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ടീമിന്റെ മൂന്നാം ഗോളും നേടി. ജൂൺ 24-ന് സ്കോട്‌ലൻഡിനെതിരായ 3–0 വിജയത്തിൽ വിനീഷ്യസ് രണ്ട് ഗോളുകൾ (ബ്രേസ്) നേടി. ആ മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഇതോടെ, ഒരു ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിലെ മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിലും ഗോൾ നേടിയ അഞ്ചാമത്തെ ബ്രസീലിയൻ താരമായി അദ്ദേഹം മാറി. ഇതിനുമുമ്പ് ഈ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കിയവർ ജൈർസീഞ്ഞോ, റൊമാരിയോ, റൊണാൾഡോ, റിവാൾഡോ എന്നിവരാണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]] ryl2bg0h4p2q6o9jmrbpcpd4yemwxth 0 669137 4643939 2026-07-06T09:04:50Z Meenakshi nandhini 99060 '{{prettyurl|Madeira cake}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|Bolo de mel}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4643939 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madeira cake}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|Bolo de mel}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }}[[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത്. പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഇത് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} 908uxhxfwo8ffev5tro561c0prqt4wl 4643941 4643939 2026-07-06T09:06:00Z Meenakshi nandhini 99060 4643941 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|Bolo de mel}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }}[[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത്. പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഇത് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} fz9wtna4tlgpnesh1jzcys7akcy8l26 4643943 4643941 2026-07-06T09:07:31Z Malikaveedu 16584 4643943 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത്. പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഇത് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} d6tiyv4p1ur389f3614sq7pa6l480da 4643976 4643943 2026-07-06T09:09:12Z Meenakshi nandhini 99060 [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4643976 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത്. പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഇത് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] 2nwhps2imlz4hn580vuj965e2k9xbp8 4643977 4643976 2026-07-06T09:10:38Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4643977 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത്. പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] sro9qz5zg2gwpa7z9zpjj4ydyp0f1la 4643978 4643977 2026-07-06T09:12:07Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4643978 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് ആദ്യമായി ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് . പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] 87xwcj2rhnyvoxs8krjagg1qmyyxcot 4643979 4643978 2026-07-06T09:12:26Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4643979 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് . പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] c0rbrv9ixdjk19yph3dixmgziizmxxx 4643981 4643979 2026-07-06T09:13:36Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4643981 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് . പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന പഞ്ചസാര ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] fuc24ahaecbjh76lly0kborye3w5jns 4643982 4643981 2026-07-06T09:14:06Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചേരുവകൾ */ 4643982 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് . പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന [[പഞ്ചസാര]] ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള തേനിന് പകരം മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, സോപ്പ് വിത്തുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ പരമ്പരാഗതമായി നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] glo3s991o72ig6dlaxw77qktww0yhfg 4643985 4643982 2026-07-06T09:16:40Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചേരുവകൾ */ 4643985 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് . പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന [[പഞ്ചസാര]] ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി തേനിന് പകരം ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, പെരും ജീരകം, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. പരമ്പരാഗതമായി ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] 9imn7dlvxueo2c593rsamfpfqovnohu 4643986 4643985 2026-07-06T09:18:21Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചേരുവകൾ */ 4643986 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് . പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന [[പഞ്ചസാര]] ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി തേനിന് പകരം ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, പെരും ജീരകം, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. പരമ്പരാഗതമായി ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ [[ക്രിസ്തുമസ്]] സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] lzrrbfgiguvye5tc0tcibiv6l930it6 4643987 4643986 2026-07-06T09:18:44Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചേരുവകൾ */ 4643987 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bolo de mel}}{{Infobox food | name = {{lang|pt|ബോളോ ഡി മെൽ}} | image = Bolo de Mel.JPG | image_size = 300px | caption = | alternate_name = Bolo de mel de cana | country = [[Portugal]] | region = [[Madeira]] | creator = Santa Clara nuns | type = [[Cake]] | served = | main_ingredient = [[Flour]], [[sugar]], [[butter]] or [[margarine]], [[lard]], [[molasses]] or [[honey]], [[walnut]]s, [[almond]]s, [[spices]] | variations = | calories = | other = }} [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പരമ്പരാഗത കേക്കാണ് '''ബോളോ ഡി മെൽ''' (പോർച്ചുഗീസ് ഉച്ചാരണം: [ˈbolu ðɨ ˈmɛl], "തേൻ കേക്ക്") . == ചരിത്രം == മദീരയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഒരു മധുരപലഹാരമായി ഈ കേക്ക് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ കേക്ക് യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുമുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചത് ഫഞ്ചലിലെ സാന്താ ക്ലാര കോൺവെന്റിലെ കന്യാസ്ത്രീകളാണ് . പോർച്ചുഗലിലെ അസോറസ് ദ്വീപുകളിലും ഈ കേക്ക് ജനപ്രിയമാണ്.<ref> {{cite web | url = https://tradicional.dgadr.gov.pt/en/categories/desserts-and-pastry/741-bolo-de-mel-da-madeira | title = Bolo de Mel-da-Madeira | accessdate = 21 December 2018}}</ref> == ചേരുവകൾ == ദ്വീപ് ഒരു പ്രധാന [[പഞ്ചസാര]] ഉത്പാദകനായിരുന്നപ്പോൾ ബൊളോ ഡി മെൽ കേക്ക് ഒരു ജനപ്രിയ മിഠായിയായി മാറി. കാരണം, പരമ്പരാഗതമായി തേനിന് പകരം ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള [[മൊളാസസ്]] ഉപയോഗിച്ചാണ് കേക്ക് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതായത് 5 വർഷം വരെ ഈ കേക്ക് സൂക്ഷിക്കാം. മൊളാസസ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, കേക്ക് വളരെ ഇരുണ്ട നിറമായിരിക്കും. മൃദുവായ കുക്കിയോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്പോഞ്ചി സ്റ്റിക്കി ഘടന ഇതിനുണ്ട്. കേക്കിനുള്ളിൽ വാൽനട്ട്, ബദാം എന്നിവ ചേർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, കുരുമുളക്, പെരും ജീരകം, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവ കേക്ക് തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനപ്രിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളാണ്. മദീരയിൽ ഇത് വിളമ്പുമ്പോൾ, കേക്ക് മുറിക്കാതെ, കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് കഷണങ്ങൾ കീറുക എന്നതാണ് പതിവ്. പരമ്പരാഗതമായി ഡിസംബർ 8 ഓടെയാണ് ബോലോ ഡി മെൽ നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വർഷം മുഴുവനും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ വലിയ അളവിൽ [[ക്രിസ്തുമസ്]] സമയത്ത് ഈ കേക്ക് കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു[2] <ref>{{cite web |url=http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |title=Bolo de Mel |accessdate=2013-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053902/http://www.bolo-de-mel.com/bolo-de-mel.html |archivedate=2013-09-21 }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Portuguese cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] ajjfw7tqiobl8byyskrg8mkp48lk64e 0 669138 4643942 2026-07-06T09:07:05Z Meenakshi nandhini 99060 [[ബോളോ ഡി മെൽ]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു 4643942 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക[[ബോളോ ഡി മെൽ]] fs6ns5wnkjlufakmd1zgws07v2r0aro 10 669139 4643944 2017-02-23T23:49:19Z en>Felyko 0 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = |lis...' 4643944 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = |list1 = *[[Bacalhau]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Pastel de nata]] *[[Portuguese sauce]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Portuguese cuisine templates]] </noinclude> 7lw153mgwvoubje0s2vdumlbuphkrt5 4643945 4643944 2017-03-22T15:51:02Z en>Gjs238 0 4643945 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = |list1 = *[[Bacalhau]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Pastel de nata]] *[[Portuguese sauce]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> efuvc657ds7ebr6ecwec0t12v2wys6y 4643946 4643945 2019-03-22T15:49:46Z en>Hipersyl 0 4643946 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Deserts |list1 = *[[Ovos moles]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Bolo de mel]] *[[Fios de ovos]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Bacalhau]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Portuguese sauce]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> q3z8fhds8h9k4a2k7ruh4ea2zeea9yy 4643947 4643946 2019-06-06T16:06:26Z en>Hipersyl 0 4643947 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Deserts |list1 = *[[Ovos moles]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Bolo de mel]] *[[Fios de ovos]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Caldo Verde]] *[[Bacalhau]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Portuguese sauce]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> ru9vvv2msiflqw98otq87bqv4q4ccz5 4643948 4643947 2019-06-06T16:09:50Z en>Hipersyl 0 4643948 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Deserts |list1 = *[[Ovos moles]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Bolo de mel]] *[[Fios de ovos]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Caldo Verde]] *[[Bacalhau]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Portuguese sauce]] *[[Carne de porco à alentejana|Pork with clams]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> qawmso7x5zj54flyfcwgezopekb1uvd 4643949 4643948 2019-06-06T16:13:05Z en>Hipersyl 0 4643949 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Deserts |list1 = *[[Ovos moles]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Bolo de mel]] *[[Fios de ovos]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Caldo Verde]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Portuguese sauce]] *[[Carne de porco à alentejana|Pork with clams]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 5s77764si2ifyjcwxellii7dked787h 4643950 4643949 2019-06-11T11:43:54Z en>Hipersyl 0 4643950 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Serra da Estrela cheese]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Caldo Verde]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Portuguese sauce]] *[[Carne de porco à alentejana|Pork with clams]] |group4 = Deserts |list4 = *[[Ovos moles]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Bolo de mel]] *[[Fios de ovos]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> kuqkvwxzmum52z2e0rhyfdsp3yusr1w 4643951 4643950 2020-06-08T16:05:50Z en>Sea29 0 4643951 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Serra da Estrela cheese]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Portuguese sauce]] *[[Carne de porco à alentejana|Pork with clams]] |group4 = Deserts |list4 = *[[Ovos moles]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Bolo de mel]] *[[Fios de ovos]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> hv78jjndosw5kqsfhsqh4qkuxfy6dp5 4643952 4643951 2020-11-12T03:45:18Z en>Average Portuguese Joe 0 Improved list. 4643952 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xerém (food)|Xerém]] |group4 = Deserts |list4 = *[[Bolo de mel]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Malasada]] *[[Ovos moles]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> sjmtf8mnu74dzoqr4py82yl71uus76l 4643953 4643952 2020-11-12T16:16:55Z en>Average Portuguese Joe 0 4643953 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xerém (food)|Xerém]] |group4 = Deserts |list4 = *[[Bolo de mel]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Malasada]] *[[Ovos moles]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de nata]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> t4grdazbi9j4f2uijitnq82wzwwr1qy 4643954 4643953 2020-11-22T21:13:04Z en>Average Portuguese Joe 0 Updated list. 4643954 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xerém (food)|Xerém]] |group4 = Deserts |list4 = *[[Bolo de mel]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Malasada]] *[[Ovos moles]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> t7nhgorcusp8k8ybtin5cx526fri0fs 4643955 4643954 2020-11-30T22:24:57Z en>Average Portuguese Joe 0 4643955 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xerém (food)|Xerém]] |group4 = Deserts |list4 = *[[Bolo de mel]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Malasada]] *[[Ovos moles]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> bd5obpqk855ivc1dnjpx8c1fz16doxy 4643956 4643955 2020-12-05T01:52:48Z en>Coreydragon 0 Spelling 4643956 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xerém (food)|Xerém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Bolo de mel]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Malasada]] *[[Ovos moles]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> bvwyaqm6kpy2p10w3ivmqlkevq15sj9 4643957 4643956 2021-01-26T01:21:52Z en>Average Portuguese Joe 0 4643957 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Chocolate salami]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malasada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *[[Laranjada]] *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> qy59kjnkdd95u0v7a1pkepr5wjp1sjr 4643958 4643957 2021-02-27T11:58:22Z en>Average Portuguese Joe 0 4643958 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Chocolate salami]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malasada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *[[Laranjada]] *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> pdfr385uyr4kzk6qnr9j64377mh8i7f 4643959 4643958 2022-01-13T17:59:06Z 2403:6200:88A0:A8BC:7522:930C:F496:B229 4643959 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Chocolate salami]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malasada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *[[Laranjada]] *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> l9q54xnzmxm0befpshiqdche8d5fwd0 4643960 4643959 2022-02-22T21:59:04Z en>PointlessUsername 0 Undid revision 1065465661 by [[Special:Contributions/2403:6200:88A0:A8BC:7522:930C:F496:B229|2403:6200:88A0:A8BC:7522:930C:F496:B229]] ([[User talk:2403:6200:88A0:A8BC:7522:930C:F496:B229|talk]]) 4643960 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Chocolate salami]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malasada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *[[Laranjada]] *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> pdfr385uyr4kzk6qnr9j64377mh8i7f 4643961 4643960 2022-04-20T03:23:14Z en>Simon Peter Hughes 0 Links to Portugal and food portals. 4643961 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Chocolate salami]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malasada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *[[Laranjada]] *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> qj2c80ze3eqla2o84htu22cmp1pujra 4643962 4643961 2022-11-15T18:24:21Z en>Liz 0 Removing link(s) to "Laranjada": Removing links to deleted page Laranjada. 4643962 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Chocolate salami]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malasada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Sponge cake|Pão de ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 5tblsf4hlvjz2j4ih44y1iy0apxv2j1 4643963 4643962 2023-11-05T08:53:41Z en>Chedlund808 0 4643963 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias]] *[[Azevia]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> g683mmm0sgsfyrffjq6omhwacnylls7 4643964 4643963 2023-11-05T08:54:31Z en>Chedlund808 0 4643964 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias]] *[[Azevia]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 43zqqln9k59jzp8o7pl9umlup64s0bd 4643965 4643964 2023-11-05T08:57:43Z en>Chedlund808 0 4643965 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Pão de Mafra]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> lhmjb781pcl2ppllypn52haa51sdua4 4643966 4643965 2023-11-06T07:15:11Z en>Chedlund808 0 4643966 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Pão de Mafra]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> j3u6xglziphclzbpvz04t5ri5layz61 4643967 4643966 2023-11-08T08:57:37Z en>Chedlund808 0 4643967 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Pão de Mafra]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 15jwi7bq5s02w917cihte87o80np35a 4643968 4643967 2023-11-10T08:46:35Z en>Chedlund808 0 +Guardanapo 4643968 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Pão de Mafra]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[French toast|Rabanadas]] *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 825ix2v6b8k0xe935corypezdck15ox 4643969 4643968 2024-04-28T16:28:31Z en>BaduFerreira 0 Added more specific link 4643969 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Broa]] *[[Bolo do caco]] *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Broa de Avintes]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Pão de Mafra]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[Rabanada]]s *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> gesuywh8zwzcq0r00rkepxcfn9gygr2 4643970 4643969 2024-05-20T14:22:51Z en>Valereee 0 breads 4643970 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Saloio]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[Rabanada]]s *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |group6 = Breads |list6 = *[[Broa]] *[[Broa de Avintes]] *[[Bolo do caco]] *[[Pao Alentejano]] *[[Pão de Mafra]] |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> beqqfirdyq4gcqh0eo3lfmyzep8hoob 4643971 4643970 2024-05-20T14:27:57Z en>Valereee 0 + cheese, remove a listing that was to something almost unrelated 4643971 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[Rabanada]]s *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |group6 = Breads |list6 = *[[Broa]] *[[Broa de Avintes]] *[[Bolo do caco]] *[[Pao Alentejano]] *[[Pão de Mafra]] |group7= Cheeses |list7= *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> ts2qbrod6g79cbmifmqwl6m3vcvgtzc 4643972 4643971 2025-07-06T03:15:03Z en>Thepharoah17 0 + [[fartura (food)]] 4643972 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fartura (food)|Fartura]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[Rabanada]]s *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |group6 = Breads |list6 = *[[Broa]] *[[Broa de Avintes]] *[[Bolo do caco]] *[[Pao Alentejano]] *[[Pão de Mafra]] |group7= Cheeses |list7= *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 0vh1z7wfj50n7zfo5daa50k16xjxmis 4643973 4643972 2025-07-19T20:03:32Z en>Rodw 0 Disambiguating links to [[Fartura (disambiguation)]] (link changed to [[Fartura]]) using [[User:Qwertyytrewqqwerty/DisamAssist|DisamAssist]]. 4643973 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fartura]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[Rabanada]]s *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |group6 = Breads |list6 = *[[Broa]] *[[Broa de Avintes]] *[[Bolo do caco]] *[[Pao Alentejano]] *[[Pão de Mafra]] |group7= Cheeses |list7= *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 635nu8jmccjb0oplsd3akr3gkuovymb 4643974 4643973 2026-04-28T01:56:24Z en>BaduFerreira 0 4643974 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fartura]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[Rabanada]]s *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |group6 = Breads |list6 = *[[Broa]] *[[Broa de Avintes]] *[[Bolo do caco]] *[[Pão Alentejano]] *[[Pão de Mafra]] |group7= Cheeses |list7= *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 9ibgtgcd4iowbaphlre204m4r7k63cc 4643975 4643974 2026-07-06T09:07:41Z Meenakshi nandhini 99060 [[:en:Template:Portuguese_cuisine]] എന്നതിൽ നിന്ന് 31 പതിപ്പുകൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്തു 4643974 wikitext text/x-wiki {{Navbox |title= {{flagicon|Portugal}}&nbsp; [[Portuguese cuisine]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Appetizers |list1 = *[[Bolinhos de bacalhau|Pastéis de bacalhau]] *[[Torricado]] |group2 = Sausages |list2 = *[[Alheira]] *[[Azaruja sausage]] *[[Botelo]] *[[Chouriço]] *[[Farinheira]] *[[Linguiça]] *[[Blood sausage|Morcela]] *[[Paio]] |group3 = Dishes |list3 = *[[Açorda]] *[[Bife a cavalo]] *[[Caldo verde]] *[[Cabidela]] *[[Caldeirada]] *[[Canja de galinha]] *[[Carne de porco à alentejana]] *[[Carne de vinha d'alhos]] *[[Cebolada]] *[[Cozido à portuguesa]] *[[Dobrada (food)|Dobrada]] *[[Empadão]] *[[Espetada]] *[[Feijoada]] *[[Francesinha]] *[[Galinha à Africana]] *[[Galinha à Portuguesa]] *[[Gaspacho]] *[[Milho frito]] *[[Pataniscas]] *[[Polvo à Lagareiro]] *[[Portuguese sauce]] *[[Peixinhos da horta]] *[[Torresmos]] *[[Tripas à Moda do Porto]] *[[Xarém]] |group4 = Desserts |list4 = *[[Aletria]] *[[Areias (Portuguese food)|Areias]] *[[Azevia]] *[[Barriga de freira]] *[[Bolo de mel]] *[[Bolo de arroz]] *[[Bolo de bolacha]] *[[Chocolate salami]] *[[Conventual sweets]] *[[Doce de gila]] *[[Doces de ovos]] *[[Encharcada]] *[[Fartura]] *[[Fatias de Tomar]] *[[Fatias do Freixo]] *[[Filhós]] *[[Fios de ovos]] *[[Folar]] *[[Goiabada]] *[[Guardanapo]] *[[Malassada]] *[[Molotof]] *[[Natas do Céu]] *[[Ovos moles]] *[[Pão de Ló]] *[[Portuguese sweet bread|Pão doce]] *[[Pastel de feijão]] *[[Pastel de nata]] *[[Pastel de Tentúgal]] *[[Papo-de-anjo]] *[[Pudim Abade de Priscos]] *[[Rabanada]]s *[[Sericaia]] *[[Serradura]] *[[Tigelada]] *[[Torta de Azeitão]] *[[Toucinho do Céu‎]] *[[Velhote]] |group5 = Beverages |list5 = {{Navbox |child |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; |evenodd=swap | group1 = Alcoholic beverages | list1 = *[[Aguardente]] *[[Ginjinha]] *[[Licor Beirão]] *[[Liquorice stick (cocktail)|Liquorice stick]] *[[Macieira Brandy]] *[[Madeira Brewery]] *[[Medronho]] *[[Poncha]] *[[Port wine]] *[[Sagres (beer)|Sagres]] *[[Super Bock]] | group2 = Non alcoholic beverages | list2 = *[[Bica (coffee)|Bica]] *[[Café com cheirinho]] *[[Galão]] *Laranjada *[[Mazagran (coffee beverage)|Mazagran]] }} |group6 = Breads |list6 = *[[Broa]] *[[Broa de Avintes]] *[[Bolo do caco]] *[[Pão Alentejano]] *[[Pão de Mafra]] |group7= Cheeses |list7= *[[Castelo Branco cheese]] *[[Queijo de Azeitão]] *[[Queijo de Cabra Transmontano]] *[[Queijo de Nisa]] *[[Queijo do Pico]] *[[Queso blanco|Queijo Fresco]] *[[Requeijão]] *[[Santarém cheese]] *[[São Jorge cheese]] *[[Serpa cheese]] *[[Serra da Estrela cheese]] |below = * {{portal-inline|Portugal|size=tiny}} * {{portal-inline|Food|size=tiny}} *[[Portuguese wine]] |name = Portuguese cuisine }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Cuisine templates by country]] </noinclude> 9ibgtgcd4iowbaphlre204m4r7k63cc 0 669140 4643995 2026-07-06T10:55:46Z Santhosh.thottingal 4789 "[[:en:Special:Redirect/revision/1362682602|Tsundoku]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4643995 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Felix’s_Tsundoku_7583.jpg|ലഘുചിത്രം|വായിക്കാതെ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതും സമാഹരിച്ചതുമായ പുസ്തകങ്ങളുടെയും പേപ്പറുകളുടെയും ഒരു കൂമ്പാരം.]] പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടുകയും എന്നാൽ അവ വായിക്കാതെയിടുകയും ചെയൂന്ന സ്വഭാവത്തെക്കുറിക്കാൻ ഉള്ള ജപ്പാനീസ് വാക്കാണ് സുൻഡോകു. മെയ്ജി കാലഘട്ടത്തിൽ (1868-1912) ജാപ്പനീസ് സ്ലാങ്ങായി ഈ പദം ഉത്ഭവിച്ചു. ഇത് {{Nihongo||積んでおく|tsunde-oku|"to pile things up ready for later and leave"}} , {{Nihongo||読書|dokusho|"reading books"}} എന്നീ പദങ്ങളുടെ ഘടകങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[വിക്കിപീഡിയ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">അവലംബം ആവശ്യമാണ്</span>]]'' &#x5D;</sup> അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരനും ഗ്രന്ഥപ്രിയനുമായ എ. എഡ്വേർഡ് ന്യൂട്ടൺ 1921-ൽ സമാനമായ ഒരു അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കനേഡിയൻ കവി റോബർട്ട് ഡബ്ല്യു. സർവീസ് തന്റെ "പുസ്തകപ്രേമി" എന്ന കവിതയിൽ ഈ പ്രതിഭാസത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''<nowiki/>'ദി ബ്ലാക്ക് സ്വാൻ''' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ [[നസീം നിക്കോളാസ് താലിബ്|നാസിം നിക്കോളാസ് തലേബ്]] ''[[ആന്റിലൈബ്രറി]]'' എന്ന പദം ജനപ്രിയമാക്കി. ''[[ഗള്ളിവേഴ്സ് ട്രാവൽസ്|ഗള്ളിവേഴ്‌സ് ട്രാവൽസിലെ]]'' ജോനാഥൻ സ്വിഫ്റ്റിന്റെ ലൈബ്രറിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണത്തെ ചിത്രീകരിക്കാൻ [[ഉംബർട്ടോ എക്കോ|ഉംബർട്ടോ ഇക്കോയാണ്]] ഇത് ഉപയോഗിച്ചത്, ഇത് സുൻഡോകുവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite book |last=Eco |first=Umberto |title=On literature |last2=McLaughlin |first2=M. L. |date=2005 |publisher=Harvest Book |isbn=978-0-15-100812-4 |edition= |location=Orlando |pages=107}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist|refs=<ref name="huffpost">{{cite news|last1=Brooks|first1=Katherine|title=There's A Japanese Word For People Who Buy More Books Than They Can Actually Read|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/theres-a-japanese-word-for-people-who-buy-more-books-than-they-can-actually-read_us_58f79b7ae4b029063d364226|access-date=16 October 2017|work=The Huffington Post|date=19 March 2017|archive-date=15 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015154812/https://www.huffingtonpost.com/entry/theres-a-japanese-word-for-people-who-buy-more-books-than-they-can-actually-read_us_58f79b7ae4b029063d364226|url-status=live}}</ref> <ref name="LAtimes">{{cite news|last1=Tobar|first1=Hector|title=Are you a book hoarder? There's a word for that.|url=http://www.latimes.com/books/jacketcopy/la-et-jc-book-hoarding-tsundoku-20140724-story.html|access-date=16 October 2017|work=Los Angeles Times|date=24 July 2014|archive-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016225926/http://www.latimes.com/books/jacketcopy/la-et-jc-book-hoarding-tsundoku-20140724-story.html|url-status=live}}</ref> <ref name="Dodson">{{cite web |last1=Dodson |first1=Steve |date=7 February 2008 |title=A Quote on Bibliomania |url=http://languagehat.com/a-quote-on-bibliomania/ |website=Language Hat |accessdate=24 July 2016 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227112401/http://languagehat.com/a-quote-on-bibliomania/ |url-status=live }}</ref> <ref name="Gerken">{{cite news |last=Gerken |first=Tom |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-44981013 |title=Tsundoku: The art of buying books and never reading them |work=BBC News |date=29 July 2018 |access-date=30 July 2018 |archive-date=2 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102194211/https://www.bbc.co.uk/news/world-44981013 |url-status=live }}</ref> <ref name="OpenCulture">{{cite news|last1=Crow|first1=Jonathan|title='Tsundoku', the Japanese Word for the New Books That Pile Up on Our Shelves, Should Enter the English Language|url=https://www.openculture.com/2014/07/tsundoku-should-enter-the-english-language.html|work=Open Culture|access-date=28 March 2021|date=24 July 2014|archive-date=22 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322005633/https://www.openculture.com/2014/07/tsundoku-should-enter-the-english-language.html|url-status=live}}</ref> <ref name="Popoval">{{Cite web|last=Popova|first=Maria|date=24 March 2015|title=Umberto Eco's Antilibrary: Why Unread Books Are More Valuable to Our Lives than Read Ones|url=https://www.brainpickings.org/2015/03/24/umberto-eco-antilibrary/|access-date=26 January 2022|website=The Marginalian|language=en-US|archive-date=12 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012062326/https://www.brainpickings.org/2015/03/24/umberto-eco-antilibrary/|url-status=live}}</ref>}} * [[വർഗ്ഗം:വായന]] m597hvxpxvzd4jggxp0mf88jbleaa2l 4643996 4643995 2026-07-06T10:56:31Z Santhosh.thottingal 4789 4643996 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Felix’s_Tsundoku_7583.jpg|ലഘുചിത്രം|വായിക്കാതെ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതും സമാഹരിച്ചതുമായ പുസ്തകങ്ങളുടെയും പേപ്പറുകളുടെയും ഒരു കൂമ്പാരം.]] പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടുകയും എന്നാൽ അവ വായിക്കാതെയിടുകയും ചെയൂന്ന സ്വഭാവത്തെക്കുറിക്കാൻ ഉള്ള ജപ്പാനീസ് വാക്കാണ് സുൻഡോകു. മെയ്ജി കാലഘട്ടത്തിൽ (1868-1912) ജാപ്പനീസ് സ്ലാങ്ങായി ഈ പദം ഉത്ഭവിച്ചു. ഇത് {{Nihongo||積んでおく|tsunde-oku|"to pile things up ready for later and leave"}} , {{Nihongo||読書|dokusho|"reading books"}} എന്നീ പദങ്ങളുടെ ഘടകങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[വിക്കിപീഡിയ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">അവലംബം ആവശ്യമാണ്</span>]]'' &#x5D;</sup> അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരനും ഗ്രന്ഥപ്രിയനുമായ എ. എഡ്വേർഡ് ന്യൂട്ടൺ 1921-ൽ സമാനമായ ഒരു അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കനേഡിയൻ കവി റോബർട്ട് ഡബ്ല്യു. സർവീസ് തന്റെ "പുസ്തകപ്രേമി" എന്ന കവിതയിൽ ഈ പ്രതിഭാസത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''<nowiki/>'ദി ബ്ലാക്ക് സ്വാൻ''' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ [[നസീം നിക്കോളാസ് താലിബ്|നാസിം നിക്കോളാസ് തലേബ്]] ''[[ആന്റിലൈബ്രറി]]'' എന്ന പദം ജനപ്രിയമാക്കി. ''[[ഗള്ളിവേഴ്സ് ട്രാവൽസ്|ഗള്ളിവേഴ്‌സ് ട്രാവൽസിലെ]]'' ജോനാഥൻ സ്വിഫ്റ്റിന്റെ ലൈബ്രറിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണത്തെ ചിത്രീകരിക്കാൻ [[ഉംബർട്ടോ എക്കോ|ഉംബർട്ടോ ഇക്കോയാണ്]] ഇത് ഉപയോഗിച്ചത്, ഇത് സുൻഡോകുവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite book |last=Eco |first=Umberto |title=On literature |last2=McLaughlin |first2=M. L. |date=2005 |publisher=Harvest Book |isbn=978-0-15-100812-4 |edition= |location=Orlando |pages=107}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist|refs=<ref name="huffpost">{{cite news|last1=Brooks|first1=Katherine|title=There's A Japanese Word For People Who Buy More Books Than They Can Actually Read|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/theres-a-japanese-word-for-people-who-buy-more-books-than-they-can-actually-read_us_58f79b7ae4b029063d364226|access-date=16 October 2017|work=The Huffington Post|date=19 March 2017|archive-date=15 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015154812/https://www.huffingtonpost.com/entry/theres-a-japanese-word-for-people-who-buy-more-books-than-they-can-actually-read_us_58f79b7ae4b029063d364226|url-status=live}}</ref> <ref name="LAtimes">{{cite news|last1=Tobar|first1=Hector|title=Are you a book hoarder? There's a word for that.|url=http://www.latimes.com/books/jacketcopy/la-et-jc-book-hoarding-tsundoku-20140724-story.html|access-date=16 October 2017|work=Los Angeles Times|date=24 July 2014|archive-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016225926/http://www.latimes.com/books/jacketcopy/la-et-jc-book-hoarding-tsundoku-20140724-story.html|url-status=live}}</ref> <ref name="Dodson">{{cite web |last1=Dodson |first1=Steve |date=7 February 2008 |title=A Quote on Bibliomania |url=http://languagehat.com/a-quote-on-bibliomania/ |website=Language Hat |accessdate=24 July 2016 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227112401/http://languagehat.com/a-quote-on-bibliomania/ |url-status=live }}</ref> <ref name="Gerken">{{cite news |last=Gerken |first=Tom |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-44981013 |title=Tsundoku: The art of buying books and never reading them |work=BBC News |date=29 July 2018 |access-date=30 July 2018 |archive-date=2 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102194211/https://www.bbc.co.uk/news/world-44981013 |url-status=live }}</ref> <ref name="OpenCulture">{{cite news|last1=Crow|first1=Jonathan|title='Tsundoku', the Japanese Word for the New Books That Pile Up on Our Shelves, Should Enter the English Language|url=https://www.openculture.com/2014/07/tsundoku-should-enter-the-english-language.html|work=Open Culture|access-date=28 March 2021|date=24 July 2014|archive-date=22 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322005633/https://www.openculture.com/2014/07/tsundoku-should-enter-the-english-language.html|url-status=live}}</ref> <ref name="Popoval">{{Cite web|last=Popova|first=Maria|date=24 March 2015|title=Umberto Eco's Antilibrary: Why Unread Books Are More Valuable to Our Lives than Read Ones|url=https://www.brainpickings.org/2015/03/24/umberto-eco-antilibrary/|access-date=26 January 2022|website=The Marginalian|language=en-US|archive-date=12 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012062326/https://www.brainpickings.org/2015/03/24/umberto-eco-antilibrary/|url-status=live}}</ref>}} * [[വർഗ്ഗം:വായന]] 8hxhpc089sbuqyqg2wmxmtuuholg4fb 4643997 4643996 2026-07-06T10:57:07Z Santhosh.thottingal 4789 4643997 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Felix’s_Tsundoku_7583.jpg|ലഘുചിത്രം|വായിക്കാതെ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതും സമാഹരിച്ചതുമായ പുസ്തകങ്ങളുടെയും പേപ്പറുകളുടെയും ഒരു കൂമ്പാരം.]] പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടുകയും എന്നാൽ അവ വായിക്കാതെയിടുകയും ചെയൂന്ന സ്വഭാവത്തെക്കുറിക്കാൻ ഉള്ള ജപ്പാനീസ് വാക്കാണ് സുൻഡോകു. മെയ്ജി കാലഘട്ടത്തിൽ (1868-1912) ജാപ്പനീസ് സ്ലാങ്ങായി ഈ പദം ഉത്ഭവിച്ചു. ഇത് {{Nihongo||積んでおく|tsunde-oku|"to pile things up ready for later and leave"}} , {{Nihongo||読書|dokusho|"reading books"}} എന്നീ പദങ്ങളുടെ ഘടകങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[വിക്കിപീഡിയ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">അവലംബം ആവശ്യമാണ്</span>]]'' &#x5D;</sup> അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരനും ഗ്രന്ഥപ്രിയനുമായ എ. എഡ്വേർഡ് ന്യൂട്ടൺ 1921-ൽ സമാനമായ ഒരു അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കനേഡിയൻ കവി റോബർട്ട് ഡബ്ല്യു. സർവീസ് തന്റെ "പുസ്തകപ്രേമി" എന്ന കവിതയിൽ ഈ പ്രതിഭാസത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''<nowiki/>'ദി ബ്ലാക്ക് സ്വാൻ''' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ [[നസീം നിക്കോളാസ് താലിബ്|നാസിം നിക്കോളാസ് തലേബ്]] ''[[ആന്റിലൈബ്രറി]]'' എന്ന പദം ജനപ്രിയമാക്കി. ''[[ഗള്ളിവേഴ്സ് ട്രാവൽസ്|ഗള്ളിവേഴ്‌സ് ട്രാവൽസിലെ]]'' ജോനാഥൻ സ്വിഫ്റ്റിന്റെ ലൈബ്രറിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണത്തെ ചിത്രീകരിക്കാൻ [[ഉംബർട്ടോ എക്കോ|ഉംബർട്ടോ ഇക്കോയാണ്]] ഇത് ഉപയോഗിച്ചത്, ഇത് സുൻഡോകുവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite book |last=Eco |first=Umberto |title=On literature |last2=McLaughlin |first2=M. L. |date=2005 |publisher=Harvest Book |isbn=978-0-15-100812-4 |edition= |location=Orlando |pages=107}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:വായന]] gu6j9t1qa40hggq95iqwwk9fch5nsf7 4643998 4643997 2026-07-06T10:57:19Z Santhosh.thottingal 4789 4643998 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Felix’s_Tsundoku_7583.jpg|ലഘുചിത്രം|വായിക്കാതെ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതും സമാഹരിച്ചതുമായ പുസ്തകങ്ങളുടെയും പേപ്പറുകളുടെയും ഒരു കൂമ്പാരം.]] പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടുകയും എന്നാൽ അവ വായിക്കാതെയിടുകയും ചെയൂന്ന സ്വഭാവത്തെക്കുറിക്കാൻ ഉള്ള ജപ്പാനീസ് വാക്കാണ് സുൻഡോകു. മെയ്ജി കാലഘട്ടത്തിൽ (1868-1912) ജാപ്പനീസ് സ്ലാങ്ങായി ഈ പദം ഉത്ഭവിച്ചു. ഇത് {{Nihongo||積んでおく|tsunde-oku|"to pile things up ready for later and leave"}} , {{Nihongo||読書|dokusho|"reading books"}} എന്നീ പദങ്ങളുടെ ഘടകങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[വിക്കിപീഡിയ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">അവലംബം ആവശ്യമാണ്</span>]]'' &#x5D;</sup> അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരനും ഗ്രന്ഥപ്രിയനുമായ എ. എഡ്വേർഡ് ന്യൂട്ടൺ 1921-ൽ സമാനമായ ഒരു അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കനേഡിയൻ കവി റോബർട്ട് ഡബ്ല്യു. സർവീസ് തന്റെ "പുസ്തകപ്രേമി" എന്ന കവിതയിൽ ഈ പ്രതിഭാസത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''<nowiki/>'ദി ബ്ലാക്ക് സ്വാൻ''' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ [[നസീം നിക്കോളാസ് താലിബ്|നാസിം നിക്കോളാസ് തലേബ്]] ''[[ആന്റിലൈബ്രറി]]'' എന്ന പദം ജനപ്രിയമാക്കി. ''[[ഗള്ളിവേഴ്സ് ട്രാവൽസ്|ഗള്ളിവേഴ്‌സ് ട്രാവൽസിലെ]]'' ജോനാഥൻ സ്വിഫ്റ്റിന്റെ ലൈബ്രറിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണത്തെ ചിത്രീകരിക്കാൻ [[ഉംബർട്ടോ എക്കോ|ഉംബർട്ടോ ഇക്കോയാണ്]] ഇത് ഉപയോഗിച്ചത്, ഇത് സുൻഡോകുവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite book |last=Eco |first=Umberto |title=On literature |last2=McLaughlin |first2=M. L. |date=2005 |publisher=Harvest Book |isbn=978-0-15-100812-4 |edition= |location=Orlando |pages=107}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:വായന]] lqndlr7sorgv98c0j9uymzw63u5rmbj 0 669141 4643999 2026-07-06T11:40:13Z Malikaveedu 16584 "[[:en:Special:Redirect/revision/1238653315|Koloyad]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4643999 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">കോളയാട്</div><div class="nickname ib-settlement-other-name">'Colayad (കോളയാട്) </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">ഗ്രാമം</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[പ്രമാണം:India_Kerala_location_map.svg|ശ്രേണി=notpageimage noviewer|364x364ബിന്ദു|Kolayad is located in Kerala]]<div class="od notheme" style="top:22.918%;left:34.309%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[പ്രമാണം:Red_pog.svg|കണ്ണി=|ശ്രേണി=notpageimage noviewer|6x6ബിന്ദു|Kolayad]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>കോലയാട്</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ സ്ഥാനം</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |കോർഡിനേറ്റുകൾഃ 11°51′15′′N 75°42′03′′E/11.8541 °N 75.7008 °E/ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |രാജ്യം | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]] </span>[[ഇന്ത്യ]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]] | class="infobox-data" |[[കേരളം]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ല]] | class="infobox-data" |[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |സർക്കാർ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• തരം&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചായത്തി രാജ്|പഞ്ചായത്തി രാജ് (ഇന്ത്യ)]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• ശരീരം&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data agent" |കോലയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |പ്രദേശം<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">മൊത്തം&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |16.85 km² (6.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) &nbsp;&nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ജനസംഖ്യ <div class="ib-settlement-fn"> (2011)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">മൊത്തം&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |12,616 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• സാന്ദ്രത&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |748.7/km² (1,939/ചതുരശ്ര മൈൽ) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ഭാഷകൾ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• ഔദ്യോഗികം&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ് |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[സമയ മേഖല]] | class="infobox-data" |[[യുടിസി+05:30|യുടിസി + 5:30]] (IST) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ഐഎസ്ഒ 3166 കോഡ് | class="infobox-data nickname" |ഐ. എൻ-കെ. എൽ. |} കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ കോളയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് (വാർഡ് # 11) കൊളയാട്.<ref name="censusindia">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|access-date=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=8 December 2008}}</ref> മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സിറിയൻ ചർച്ചുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിട്ടുള്ള സെന്റ് ജോർജ്ജ് ഓർത്തഡാക്സ് ചർച്ച് ഈ ഗ്രാമത്തിലാണുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://directory.mosc.in/parishes/st-marys-orthodox-church-101/|title=St. George Orthodox Church - Kolayad|access-date=17 June 2024|website=directory.mosc.in|publisher=MOSC Publications}}</ref> == ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം == 2011-ലെ കനേഷുമാരി പ്രകാരം 5,977 പുരുഷന്മാരും 6,639 സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടെ 12,616 ആയിരുന്നു കോളയാട് ഗ്രാമത്തിലെ ആകെ ജനസംഖ്യ. 16.85 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (6.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഗ്രാമത്തിൽ 2,915 കുടുംബങ്ങൾ താമസിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാന ശരാശരിയായ 1084 നേക്കാൾ ശരാശരി പുരുഷ സ്ത്രീ ലിംഗാനുപാതമായ 1111 കൂടുതലാണ്. ഗ്രാമത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 9.77% 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. കോളയാട് ഗ്രാമത്തിലെ ശരാശരി സാക്ഷരത സംസ്ഥാന ശരാശരിയായ 94% നേക്കാൾ 90.6% കുറവാണ്. ഗ്രാമത്തിലെ പുരുഷ സാക്ഷരത 94%, സ്ത്രീ സാക്ഷരത 87.7% എന്നിങ്ങനെയാണ്.<ref>{{Cite book |last=Kerala |first=Directorate of Census Operations |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=166,167 |access-date=14 July 2020}}</ref> == ഗതാഗതം == ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്തുള്ള ദേശീയ പാത [[കണ്ണൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു.വടക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് മംഗലാപുരത്തേക്കും മുംബൈയിലേക്കും തെക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് കൊച്ചിയിലേക്കും തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും പ്രവേശിക്കാം. ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്കോട്ടുള്ള പാത മൈസൂരുവിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[Kannur Airport, Mangalore Airport|മംഗലാപുരം]]-[[പാലക്കാട്]] പാതയിലെ തലശ്ശേരിയാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. മംഗലാപുരം, [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കോഴിക്കോട്]], കണ്ണൂർ വിമാനത്താവളങ്ങളാണ് ഗ്രാമത്തോട് അടുത്തുള്ള വ്യോമയാന സൌകര്യങ്ങൾയ == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:Short description is different from Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:Articles with short description]] k062goauzgqd023fr9m9lj1mxucyvgy 4644000 4643999 2026-07-06T11:42:05Z Malikaveedu 16584 4644000 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">കോളയാട്</div><div class="nickname ib-settlement-other-name">'Colayad (കോളയാട്) </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">ഗ്രാമം</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[പ്രമാണം:India_Kerala_location_map.svg|ശ്രേണി=notpageimage noviewer|364x364ബിന്ദു|Kolayad is located in Kerala]]<div class="od notheme" style="top:22.918%;left:34.309%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[പ്രമാണം:Red_pog.svg|കണ്ണി=|ശ്രേണി=notpageimage noviewer|6x6ബിന്ദു|Kolayad]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>കോലയാട്</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ സ്ഥാനം</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |കോർഡിനേറ്റുകൾഃ 11°51′15′′N 75°42′03′′E/11.8541 °N 75.7008 °E/ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |രാജ്യം | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]] </span>[[ഇന്ത്യ]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]] | class="infobox-data" |[[കേരളം]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ല]] | class="infobox-data" |[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |സർക്കാർ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• തരം&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചായത്തി രാജ്|പഞ്ചായത്തി രാജ് (ഇന്ത്യ)]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• ഭരണസമിതി&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data agent" |കോലയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |പ്രദേശം<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">മൊത്തം&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |16.85 km² (6.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) &nbsp;&nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ജനസംഖ്യ <div class="ib-settlement-fn"> (2011)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">മൊത്തം&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |12,616 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• സാന്ദ്രത&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |748.7/km² (1,939/ചതുരശ്ര മൈൽ) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ഭാഷകൾ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• ഔദ്യോഗികം&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ് |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[സമയ മേഖല]] | class="infobox-data" |[[യുടിസി+05:30|യുടിസി + 5:30]] (IST) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ഐഎസ്ഒ 3166 കോഡ് | class="infobox-data nickname" |ഐ. എൻ-കെ. എൽ. |} കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ കോളയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് (വാർഡ് # 11) കൊളയാട്.<ref name="censusindia">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|access-date=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=8 December 2008}}</ref> മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സിറിയൻ ചർച്ചുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിട്ടുള്ള സെന്റ് ജോർജ്ജ് ഓർത്തഡാക്സ് ചർച്ച് ഈ ഗ്രാമത്തിലാണുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://directory.mosc.in/parishes/st-marys-orthodox-church-101/|title=St. George Orthodox Church - Kolayad|access-date=17 June 2024|website=directory.mosc.in|publisher=MOSC Publications}}</ref> == ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം == 2011-ലെ കനേഷുമാരി പ്രകാരം 5,977 പുരുഷന്മാരും 6,639 സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടെ 12,616 ആയിരുന്നു കോളയാട് ഗ്രാമത്തിലെ ആകെ ജനസംഖ്യ. 16.85 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (6.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഗ്രാമത്തിൽ 2,915 കുടുംബങ്ങൾ താമസിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാന ശരാശരിയായ 1084 നേക്കാൾ ശരാശരി പുരുഷ സ്ത്രീ ലിംഗാനുപാതമായ 1111 കൂടുതലാണ്. ഗ്രാമത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 9.77% 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. കോളയാട് ഗ്രാമത്തിലെ ശരാശരി സാക്ഷരത സംസ്ഥാന ശരാശരിയായ 94% നേക്കാൾ 90.6% കുറവാണ്. ഗ്രാമത്തിലെ പുരുഷ സാക്ഷരത 94%, സ്ത്രീ സാക്ഷരത 87.7% എന്നിങ്ങനെയാണ്.<ref>{{Cite book |last=Kerala |first=Directorate of Census Operations |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=166,167 |access-date=14 July 2020}}</ref> == ഗതാഗതം == ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്തുള്ള ദേശീയ പാത [[കണ്ണൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു.വടക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് മംഗലാപുരത്തേക്കും മുംബൈയിലേക്കും തെക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് കൊച്ചിയിലേക്കും തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും പ്രവേശിക്കാം. ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്കോട്ടുള്ള പാത മൈസൂരുവിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[Kannur Airport, Mangalore Airport|മംഗലാപുരം]]-[[പാലക്കാട്]] പാതയിലെ തലശ്ശേരിയാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. മംഗലാപുരം, [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കോഴിക്കോട്]], കണ്ണൂർ വിമാനത്താവളങ്ങളാണ് ഗ്രാമത്തോട് അടുത്തുള്ള വ്യോമയാന സൌകര്യങ്ങൾയ == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:Short description is different from Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:Articles with short description]] pkdw6n3l091xl9uc56easezlg361ydu 4644001 4644000 2026-07-06T11:42:31Z Malikaveedu 16584 4644001 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">കോളയാട്</div><div class="nickname ib-settlement-other-name">'Colayad (കോളയാട്) </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">ഗ്രാമം</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[പ്രമാണം:India_Kerala_location_map.svg|ശ്രേണി=notpageimage noviewer|364x364ബിന്ദു|Kolayad is located in Kerala]]<div class="od notheme" style="top:22.918%;left:34.309%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[പ്രമാണം:Red_pog.svg|കണ്ണി=|ശ്രേണി=notpageimage noviewer|6x6ബിന്ദു|Kolayad]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>കോലയാട്</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ സ്ഥാനം</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |കോർഡിനേറ്റുകൾഃ 11°51′15′′N 75°42′03′′E/11.8541 °N 75.7008 °E/ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |രാജ്യം | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]] </span>[[ഇന്ത്യ]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]] | class="infobox-data" |[[കേരളം]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ല]] | class="infobox-data" |[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |സർക്കാർ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• തരം&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചായത്തി രാജ്|പഞ്ചായത്തി രാജ് (ഇന്ത്യ)]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• ഭരണസമിതി&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data agent" |കോലയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |പ്രദേശം<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">മൊത്തം&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |16.85 km² (6.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) &nbsp;&nbsp;&nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ജനസംഖ്യ <div class="ib-settlement-fn"> (2011)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">മൊത്തം&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |12,616 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• സാന്ദ്രത&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |748.7/km² (1,939/ചതുരശ്ര മൈൽ) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ഭാഷകൾ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• ഔദ്യോഗികം&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ് |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[സമയ മേഖല]] | class="infobox-data" |[[യുടിസി+05:30|യുടിസി + 5:30]] (IST) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ഐഎസ്ഒ 3166 കോഡ് | class="infobox-data nickname" |ഐ. എൻ-കെ. എൽ. |} കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ [[കോളയാട്‌ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കോളയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് (വാർഡ് # 11) കൊളയാട്.<ref name="censusindia">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|access-date=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=8 December 2008}}</ref> മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സിറിയൻ ചർച്ചുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിട്ടുള്ള സെന്റ് ജോർജ്ജ് ഓർത്തഡാക്സ് ചർച്ച് ഈ ഗ്രാമത്തിലാണുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://directory.mosc.in/parishes/st-marys-orthodox-church-101/|title=St. George Orthodox Church - Kolayad|access-date=17 June 2024|website=directory.mosc.in|publisher=MOSC Publications}}</ref> == ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം == 2011-ലെ കനേഷുമാരി പ്രകാരം 5,977 പുരുഷന്മാരും 6,639 സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടെ 12,616 ആയിരുന്നു കോളയാട് ഗ്രാമത്തിലെ ആകെ ജനസംഖ്യ. 16.85 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (6.51 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഗ്രാമത്തിൽ 2,915 കുടുംബങ്ങൾ താമസിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാന ശരാശരിയായ 1084 നേക്കാൾ ശരാശരി പുരുഷ സ്ത്രീ ലിംഗാനുപാതമായ 1111 കൂടുതലാണ്. ഗ്രാമത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 9.77% 6 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരായിരുന്നു. കോളയാട് ഗ്രാമത്തിലെ ശരാശരി സാക്ഷരത സംസ്ഥാന ശരാശരിയായ 94% നേക്കാൾ 90.6% കുറവാണ്. ഗ്രാമത്തിലെ പുരുഷ സാക്ഷരത 94%, സ്ത്രീ സാക്ഷരത 87.7% എന്നിങ്ങനെയാണ്.<ref>{{Cite book |last=Kerala |first=Directorate of Census Operations |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=166,167 |access-date=14 July 2020}}</ref> == ഗതാഗതം == ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്തുള്ള ദേശീയ പാത [[കണ്ണൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു.വടക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് മംഗലാപുരത്തേക്കും മുംബൈയിലേക്കും തെക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് കൊച്ചിയിലേക്കും തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും പ്രവേശിക്കാം. ഇരിട്ടിയുടെ കിഴക്കോട്ടുള്ള പാത മൈസൂരുവിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[Kannur Airport, Mangalore Airport|മംഗലാപുരം]]-[[പാലക്കാട്]] പാതയിലെ തലശ്ശേരിയാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ. മംഗലാപുരം, [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കോഴിക്കോട്]], കണ്ണൂർ വിമാനത്താവളങ്ങളാണ് ഗ്രാമത്തോട് അടുത്തുള്ള വ്യോമയാന സൌകര്യങ്ങൾയ == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:Short description is different from Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:Articles with short description]] rmgf9t68wut68939wvk4o6dginj40hn