സപ്തമാതാക്കൾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ml">
  <siteinfo>
    <sitename>വിക്കിപീഡിയ</sitename>
    <dbname>mlwiki</dbname>
    <base>https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">മീഡിയ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">പ്രത്യേകം</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">സംവാദം</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ഉപയോക്താവ്</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">പ്രമാണം</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി സംവാദം</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ഫലകം</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">സഹായം</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">സഹായത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">വർഗ്ഗം</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">കവാടം</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">കവാടത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">കരട്</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">കരട് സംവാദം</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ഘടകം</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>സപ്തമാതാക്കൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3210</id>
    <revision>
      <id>4646868</id>
      <parentid>4588919</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39524-19</username>
        <id>220268</id>
      </contributor>
      <comment>/* ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ സപ്തമാതൃക്കൾ */</comment>
      <origin>4646868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11702" sha1="6d15a730y80t2dzhr9hfmcc64jldp1y" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{ഹൈന്ദവം}}
ആദി[[പരാശക്തി]]യുടെ ഏഴു വിഭിന്ന രൂപങ്ങളാണ് '''സപ്തമാതാക്കൾ'''. ആധ്യാത്മിക വഴിയിലെ ഏഴു ആത്മീയ തത്ത്വങ്ങളായി ഉപാസകർ സപ്തമാതാക്കളെ കാണുന്നു.   [[ദേവീമാഹാത്മ്യം|ദേവീമാഹാത്മ്യ]]ത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ഉത്ഭവത്തെ പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മറ്റ് പല കഥകളുമുണ്ട് പുരാണങ്ങളിൽ.
[[ചിത്രം:സപ്തമാതാക്കൾ.jpg|thumb|left|300px|[[നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രം|നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരംക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്തമാതൃക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ]]
[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവിമാരാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ചാമുണ്ഡിക്ക് പകരം [[പ്രത്യംഗിര|നരസിംഹി]]യെയാണ്‌ ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നത്‌. 

ഹിരണ്യനെ വധിച്ചിട്ടും കലിയടങ്ങാത്ത  നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ കോപം അടക്കാൻ ശരഭമൂർത്തിയുടെ തൃക്കണ്ണിൽ നിന്നും അവതരിച്ച നരസിംഹിയാണ് അഥർവ്വണ ഭദ്രകാളി അഥവാ പ്രത്യംഗിരാദേവി.

ശുംഭനിശുംഭന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ദേവിയെ സഹായിക്കാനായി [[ബ്രഹ്മാവ്‌]], [[ശിവൻ]], [[വിഷ്ണു]], [[യമൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[മുരുകൻ]] തുടങ്ങിയ  ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച ശക്തിഭാവങ്ങളാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.   

[[വാമനപുരാണം]] 56-ാ‍ം അധ്യായത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ജനനത്തെപ്പറ്റി  പറയുന്നത്‌ ഇങ്ങനെ. ശുംഭനിശുംഭന്മാരുടെ
ആജ്ഞപ്രകാരം പോരിന് വന്ന അസുരപ്പട തോറ്റോടിയപ്പോൾ രക്തബീജൻ എന്ന അസുരൻ തൻ്റെ [[അക്ഷൗഹിണി]] പടയുമായി എത്തി. ഇതു കണ്ട ചണ്ഡിക സിംഹനാദം പുറപ്പെടുവിച്ചു. 

ഭഗവതിയുടെ തിരുവായിൽ നിന്ന്‌ ബ്രഹ്മാണിയും തൃക്കണ്ണിൽ നിന്ന്‌ മഹേശ്വരിയും, സ്തനമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ഐന്ദ്രിയും, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നാരസിംഹിയും, കൈകളിൽ നിന്ന്‌ വൈഷ്ണവിയും, അരക്കെട്ടിൽ നിന്ന്‌ കൗമാരിയും,  പൃഷ്ടഭാഗത്തു നിന്ന്‌ വരാഹിയും,  പാദത്തിൽ നിന്ന്‌ ചാമുണ്ഡിയും ഉത്ഭവിച്ചു. 

[[കാർത്യായനി]] ദേവിയുടെ (കൗശികി) രൂപഭേദങ്ങളാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ഭഗവതി തന്റെ ജട നിലത്തടിച്ചപ്പോൾ സപ്ത മാതാക്കളുണ്ടായി എന്നും കഥയുണ്ട്‌. 

ശിവനും വിഷ്ണുവും [[അന്ധകാസുരൻ|അന്ധകാസുര]]നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച്‌ ഫലിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ സപ്തമാതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നാണ്‌ ഒരു കഥ. അടർക്കളത്തിൽ വീഴുന്ന അന്ധകൻ്റെ രക്തത്തിൽ നിന്നും വീണ്ടും അസുരന്മാർ ജനിക്കയാൽ സപ്തമാതാക്കൾ അന്ധകന്റെ രക്തം പാനം ചെയ്യുകയും അങ്ങനെ ശിവനും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് അന്ധകനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു.    

ദാരികവധത്തിന് വേണ്ടി ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ആദ്യം ആറ് ശക്തികൾ ഉണ്ടായി. ശിവനേത്രത്തിൽ നിന്നും പിറന്ന
ഭദ്രകാളി ഉൾപ്പെടെ ഏഴു ദേവിമാരെയും ചേർത്ത് സപ്തമാതാക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു എന്നും കഥയുണ്ട്. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം.  ഒരോ ദേവിക്കും വാഹനവും ആയുധവും രൂപസവിശേഷതകളും ഉണ്ട്.

* ബ്രഹ്മശക്തിയായ ബ്രഹ്മാണിയുടെ വാഹനം [[അരയന്നം|അരയന്ന]]മാണ്‌.          നാന്മുഖിയായ അവളുടെ കൈയിൽ ജപമാലയും [[കമണ്ഡലു മരം|കമണ്ഡലു]]വു മുണ്ട്‌. 

* ത്രിലോചനയായ ശിവശക്തി മഹേശ്വരി [[കാള]]പ്പുറത്താണ്‌. സർപ്പാഭരണങ്ങൾ ദേഹത്ത് അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല, കൈയിൽ [[ത്രിശൂലം]].

* [[മയിൽ|ആൺമയിലി]]ന്റെ കഴുത്തിലേറിയ മുരുകൻ്റെ ശക്തി കൗമാരിയുടെ ആയുധം [[വേൽ]] ആണ്‌.

* [[ശംഖ്]] ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങളും  വില്ലും അമ്പും ധരിച്ച വിഷ്ണുശക്തി വൈഷ്ണവിയുടെ വാഹനം [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡനാ]]ണ്‌.

* ശേഷനാഗത്തിന്റെ പുറത്തിരുന്ന്‌ തേറ്റ കൊണ്ട്‌ ഭൂമി പിളർക്കുന്ന ഘോര ശക്തി വരാഹിയുടെ പ്രധാന ആയുധം [[ഉലക്ക]]യാണ്‌.

* തീക്ഷ്ണ നഖദാരുണയായ നരസിംഹി ഒന്നു സടകുടഞ്ഞാൽ [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹ]]ങ്ങളും താരകങ്ങളും വിറയ്ക്കും. പ്രത്യംഗിര എന്നും ഇവൾ അറിയപ്പെടുന്നു.  

* [[വജ്രം|വജ്ര]]മാണ്‌ ഇന്ദ്രശക്തിയായ ഐന്ദ്രിയുടെ ആയുധം. [[ആന]]യാണ് വാഹനം. അവൾ [[അഭയമുദ്ര]]കാട്ടി   ആശീർവദിക്കുന്നു.

* പരാശക്തിയുടെ തന്നെ അംശമായ ചാമുണ്ഡിയുടെ വാഹനം [[പോത്ത്|പോത്താ]]ണ്. അഷ്ടഭുജയായ അവളുടെ പ്രധാന ആയുധം ത്രിശൂലം. [[ശംഖ്]], [[ചക്രം]], വില്ല്, [[ശരം]], [[പാശം]], [[പലക]], [[ധാന്യം]] എന്നിവയാണ് മറ്റ് കൈകളിൽ .

= ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ സപ്തമാതൃക്കൾ =

[[ചിത്രം:സപ്തമാതൃക്കൾ;വാഴപ്പള്ളി.JPG|thumb|300px|[[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്ത മാതൃക്കളുടെ ബലിക്കല്ല്; ഉത്സവബലി നാളിൽ]]
സപ്തമാതൃക്കളെ കുറിച്ച് “ശ്രീമദ് ദേവീഭാഗവതത്തിൽ” വിസ്തരിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. പൊതുവെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇവയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ബലിക്കല്ലായി പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ബലിക്കൽ രൂപത്തിൽ ഒൻപത് ശിലകളായിട്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുള്ളത്. ചിലപ്പോൾ വിഗ്രഹരൂപത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുണ്ട്. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്തമാതൃക്കളായ [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[കൌമാരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവികളെയും അംഗരക്ഷകരായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]] എന്നിവരെയും പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.
[[File:Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace.jpg|thumb|Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace]]
തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏഴുകന്നിപെണ്ണുങ്ങൾ എന്നും, പുള്ളുവൻപാട്ടിൽ ഏഴുകന്യകൾ എന്നും സപ്തമാതൃക്കളെ വർണ്ണിച്ചുകാണുന്നുണ്ട്. തമിഴ്നാട്ടിലെ മേൽമരവത്തൂർ ആദിപരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മടയികാവിൽ ( തിരുവട്ടൂർ കാവ് ) മാടായികാവിലമ്മയുടെ  മുന്നിൽ സപ്തമതാക്കൾക്കും ഒപ്പം വീരഭദ്രനും, ഗണപതിക്കും രൂപത്തോടെ ഉള്ള സ്ഥാനം പ്രത്യേകം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.     

{{Shaktism}} 

[[വിഭാഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>6d15a730y80t2dzhr9hfmcc64jldp1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646869</id>
      <parentid>4646868</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39524-19</username>
        <id>220268</id>
      </contributor>
      <origin>4646869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11715" sha1="0tz6fchoptdcacgasj730b1gv1rpjey" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{ഹൈന്ദവം}}
ആദി[[പരാശക്തി]]യുടെ ഏഴു വിഭിന്ന രൂപങ്ങളാണ് '''സപ്തമാതാക്കൾ'''. ആധ്യാത്മിക വഴിയിലെ ഏഴു ആത്മീയ തത്ത്വങ്ങളായി ഉപാസകർ സപ്തമാതാക്കളെ കാണുന്നു.   [[ദേവീമാഹാത്മ്യം|ദേവീമാഹാത്മ്യ]]ത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ഉത്ഭവത്തെ പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മറ്റ് പല കഥകളുമുണ്ട് പുരാണങ്ങളിൽ.
[[ചിത്രം:സപ്തമാതാക്കൾ.jpg|thumb|left|300px|[[നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രം|നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരംക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്തമാതൃക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ]]
[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവിമാരാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ചാമുണ്ഡിക്ക് പകരം [[പ്രത്യംഗിര|നരസിംഹി]]യെയാണ്‌ ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നത്‌. 

ഹിരണ്യനെ വധിച്ചിട്ടും കലിയടങ്ങാത്ത  നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ കോപം അടക്കാൻ ശരഭമൂർത്തിയുടെ തൃക്കണ്ണിൽ നിന്നും അവതരിച്ച നരസിംഹിയാണ് അഥർവ്വണ ഭദ്രകാളി അഥവാ പ്രത്യംഗിരാദേവി.

ശുംഭനിശുംഭന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ദേവിയെ സഹായിക്കാനായി [[ബ്രഹ്മാവ്‌]], [[ശിവൻ]], [[വിഷ്ണു]], [[യമൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[മുരുകൻ]] തുടങ്ങിയ  ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച ശക്തിഭാവങ്ങളാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.   

[[വാമനപുരാണം]] 56-ാ‍ം അധ്യായത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ജനനത്തെപ്പറ്റി  പറയുന്നത്‌ ഇങ്ങനെ. ശുംഭനിശുംഭന്മാരുടെ
ആജ്ഞപ്രകാരം പോരിന് വന്ന അസുരപ്പട തോറ്റോടിയപ്പോൾ രക്തബീജൻ എന്ന അസുരൻ തൻ്റെ [[അക്ഷൗഹിണി]] പടയുമായി എത്തി. ഇതു കണ്ട ചണ്ഡിക സിംഹനാദം പുറപ്പെടുവിച്ചു. 

ഭഗവതിയുടെ തിരുവായിൽ നിന്ന്‌ ബ്രഹ്മാണിയും തൃക്കണ്ണിൽ നിന്ന്‌ മഹേശ്വരിയും, സ്തനമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ഐന്ദ്രിയും, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നാരസിംഹിയും, കൈകളിൽ നിന്ന്‌ വൈഷ്ണവിയും, അരക്കെട്ടിൽ നിന്ന്‌ കൗമാരിയും,  പൃഷ്ടഭാഗത്തു നിന്ന്‌ വരാഹിയും,  പാദത്തിൽ നിന്ന്‌ ചാമുണ്ഡിയും ഉത്ഭവിച്ചു. 

[[കാർത്യായനി]] ദേവിയുടെ (കൗശികി) രൂപഭേദങ്ങളാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ഭഗവതി തന്റെ ജട നിലത്തടിച്ചപ്പോൾ സപ്ത മാതാക്കളുണ്ടായി എന്നും കഥയുണ്ട്‌. 

ശിവനും വിഷ്ണുവും [[അന്ധകാസുരൻ|അന്ധകാസുര]]നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച്‌ ഫലിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ സപ്തമാതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നാണ്‌ ഒരു കഥ. അടർക്കളത്തിൽ വീഴുന്ന അന്ധകൻ്റെ രക്തത്തിൽ നിന്നും വീണ്ടും അസുരന്മാർ ജനിക്കയാൽ സപ്തമാതാക്കൾ അന്ധകന്റെ രക്തം പാനം ചെയ്യുകയും അങ്ങനെ ശിവനും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് അന്ധകനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു.    

ദാരികവധത്തിന് വേണ്ടി ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ആദ്യം ആറ് ശക്തികൾ ഉണ്ടായി. ശിവനേത്രത്തിൽ നിന്നും പിറന്ന
ഭദ്രകാളി ഉൾപ്പെടെ ഏഴു ദേവിമാരെയും ചേർത്ത് സപ്തമാതാക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു എന്നും കഥയുണ്ട്. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം.  ഒരോ ദേവിക്കും വാഹനവും ആയുധവും രൂപസവിശേഷതകളും ഉണ്ട്.

* ബ്രഹ്മശക്തിയായ ബ്രഹ്മാണിയുടെ വാഹനം [[അരയന്നം|അരയന്ന]]മാണ്‌.          നാന്മുഖിയായ അവളുടെ കൈയിൽ ജപമാലയും [[കമണ്ഡലു മരം|കമണ്ഡലു]]വു മുണ്ട്‌. 

* ത്രിലോചനയായ ശിവശക്തി മഹേശ്വരി [[കാള]]പ്പുറത്താണ്‌. സർപ്പാഭരണങ്ങൾ ദേഹത്ത് അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല, കൈയിൽ [[ത്രിശൂലം]].

* [[മയിൽ|ആൺമയിലി]]ന്റെ കഴുത്തിലേറിയ മുരുകൻ്റെ ശക്തി കൗമാരിയുടെ ആയുധം [[വേൽ]] ആണ്‌.

* [[ശംഖ്]] ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങളും  വില്ലും അമ്പും ധരിച്ച വിഷ്ണുശക്തി വൈഷ്ണവിയുടെ വാഹനം [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡനാ]]ണ്‌.

* ശേഷനാഗത്തിന്റെ പുറത്തിരുന്ന്‌ തേറ്റ കൊണ്ട്‌ ഭൂമി പിളർക്കുന്ന ഘോര ശക്തി വരാഹിയുടെ പ്രധാന ആയുധം [[ഉലക്ക]]യാണ്‌.

* തീക്ഷ്ണ നഖദാരുണയായ നരസിംഹി ഒന്നു സടകുടഞ്ഞാൽ [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹ]]ങ്ങളും താരകങ്ങളും വിറയ്ക്കും. പ്രത്യംഗിര എന്നും ഇവൾ അറിയപ്പെടുന്നു.  

* [[വജ്രം|വജ്ര]]മാണ്‌ ഇന്ദ്രശക്തിയായ ഐന്ദ്രിയുടെ ആയുധം. [[ആന]]യാണ് വാഹനം. അവൾ [[അഭയമുദ്ര]]കാട്ടി   ആശീർവദിക്കുന്നു.

* പരാശക്തിയുടെ തന്നെ അംശമായ ചാമുണ്ഡിയുടെ വാഹനം [[പോത്ത്|പോത്താ]]ണ്. അഷ്ടഭുജയായ അവളുടെ പ്രധാന ആയുധം ത്രിശൂലം. [[ശംഖ്]], [[ചക്രം]], വില്ല്, [[ശരം]], [[പാശം]], [[പലക]], [[ധാന്യം]] എന്നിവയാണ് മറ്റ് കൈകളിൽ .

= ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ സപ്തമാതൃക്കൾ =

[[ചിത്രം:സപ്തമാതൃക്കൾ;വാഴപ്പള്ളി.JPG|thumb|300px|[[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്ത മാതൃക്കളുടെ ബലിക്കല്ല്; ഉത്സവബലി നാളിൽ]]
സപ്തമാതൃക്കളെ കുറിച്ച് “ശ്രീമദ് ദേവീഭാഗവതത്തിൽ” വിസ്തരിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. പൊതുവെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇവയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ബലിക്കല്ലായി പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ബലിക്കൽ രൂപത്തിൽ ഒൻപത് ശിലകളായിട്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുള്ളത്. ചിലപ്പോൾ വിഗ്രഹരൂപത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുണ്ട്. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്തമാതൃക്കളായ [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[കൌമാരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവികളെയും അംഗരക്ഷകരായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]] എന്നിവരെയും പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.
[[File:Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace.jpg|thumb|Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace]]
തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏഴുകന്നിപെണ്ണുങ്ങൾ എന്നും, പുള്ളുവൻപാട്ടിൽ ഏഴുകന്യകൾ എന്നും സപ്തമാതൃക്കളെ വർണ്ണിച്ചുകാണുന്നുണ്ട്. തമിഴ്നാട്ടിലെ മേൽമരവത്തൂർ ആദിപരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മാടാ     

യികാവിൽ ( തിരുവട്ടൂർ കാവ് ) മാടായികാവിലമ്മയുടെ  മുന്നിൽ സപ്തമതാക്കൾക്കും ഒപ്പം വീരഭദ്രനും, ഗണപതിക്കും രൂപത്തോടെ ഉള്ള സ്ഥാനം പ്രത്യേകം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.     

{{Shaktism}} 

[[വിഭാഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>0tz6fchoptdcacgasj730b1gv1rpjey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646870</id>
      <parentid>4646869</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39524-19</username>
        <id>220268</id>
      </contributor>
      <origin>4646870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11301" sha1="ekl46kfwgaioagumgmhhwh5r855u1x4" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{ഹൈന്ദവം}}
ആദി[[പരാശക്തി]]യുടെ ഏഴു വിഭിന്ന രൂപങ്ങളാണ് '''സപ്തമാതാക്കൾ'''. ആധ്യാത്മിക വഴിയിലെ ഏഴു ആത്മീയ തത്ത്വങ്ങളായി ഉപാസകർ സപ്തമാതാക്കളെ കാണുന്നു.   [[ദേവീമാഹാത്മ്യം|ദേവീമാഹാത്മ്യ]]ത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ഉത്ഭവത്തെ പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മറ്റ് പല കഥകളുമുണ്ട് പുരാണങ്ങളിൽ.
[[ചിത്രം:സപ്തമാതാക്കൾ.jpg|thumb|left|300px|[[നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രം|നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരംക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്തമാതൃക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ]]
[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവിമാരാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ചാമുണ്ഡിക്ക് പകരം [[പ്രത്യംഗിര|നരസിംഹി]]യെയാണ്‌ ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നത്‌. 

ഹിരണ്യനെ വധിച്ചിട്ടും കലിയടങ്ങാത്ത  നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ കോപം അടക്കാൻ ശരഭമൂർത്തിയുടെ തൃക്കണ്ണിൽ നിന്നും അവതരിച്ച നരസിംഹിയാണ് അഥർവ്വണ ഭദ്രകാളി അഥവാ പ്രത്യംഗിരാദേവി.

ശുംഭനിശുംഭന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ദേവിയെ സഹായിക്കാനായി [[ബ്രഹ്മാവ്‌]], [[ശിവൻ]], [[വിഷ്ണു]], [[യമൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[മുരുകൻ]] തുടങ്ങിയ  ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച ശക്തിഭാവങ്ങളാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.   

[[വാമനപുരാണം]] 56-ാ‍ം അധ്യായത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ജനനത്തെപ്പറ്റി  പറയുന്നത്‌ ഇങ്ങനെ. ശുംഭനിശുംഭന്മാരുടെ
ആജ്ഞപ്രകാരം പോരിന് വന്ന അസുരപ്പട തോറ്റോടിയപ്പോൾ രക്തബീജൻ എന്ന അസുരൻ തൻ്റെ [[അക്ഷൗഹിണി]] പടയുമായി എത്തി. ഇതു കണ്ട ചണ്ഡിക സിംഹനാദം പുറപ്പെടുവിച്ചു. 

ഭഗവതിയുടെ തിരുവായിൽ നിന്ന്‌ ബ്രഹ്മാണിയും തൃക്കണ്ണിൽ നിന്ന്‌ മഹേശ്വരിയും, സ്തനമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ഐന്ദ്രിയും, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നാരസിംഹിയും, കൈകളിൽ നിന്ന്‌ വൈഷ്ണവിയും, അരക്കെട്ടിൽ നിന്ന്‌ കൗമാരിയും,  പൃഷ്ടഭാഗത്തു നിന്ന്‌ വരാഹിയും,  പാദത്തിൽ നിന്ന്‌ ചാമുണ്ഡിയും ഉത്ഭവിച്ചു. 

[[കാർത്യായനി]] ദേവിയുടെ (കൗശികി) രൂപഭേദങ്ങളാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ഭഗവതി തന്റെ ജട നിലത്തടിച്ചപ്പോൾ സപ്ത മാതാക്കളുണ്ടായി എന്നും കഥയുണ്ട്‌. 

ശിവനും വിഷ്ണുവും [[അന്ധകാസുരൻ|അന്ധകാസുര]]നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച്‌ ഫലിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ സപ്തമാതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നാണ്‌ ഒരു കഥ. അടർക്കളത്തിൽ വീഴുന്ന അന്ധകൻ്റെ രക്തത്തിൽ നിന്നും വീണ്ടും അസുരന്മാർ ജനിക്കയാൽ സപ്തമാതാക്കൾ അന്ധകന്റെ രക്തം പാനം ചെയ്യുകയും അങ്ങനെ ശിവനും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് അന്ധകനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു.    

ദാരികവധത്തിന് വേണ്ടി ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ആദ്യം ആറ് ശക്തികൾ ഉണ്ടായി. ശിവനേത്രത്തിൽ നിന്നും പിറന്ന
ഭദ്രകാളി ഉൾപ്പെടെ ഏഴു ദേവിമാരെയും ചേർത്ത് സപ്തമാതാക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു എന്നും കഥയുണ്ട്. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം.  ഒരോ ദേവിക്കും വാഹനവും ആയുധവും രൂപസവിശേഷതകളും ഉണ്ട്.

* ബ്രഹ്മശക്തിയായ ബ്രഹ്മാണിയുടെ വാഹനം [[അരയന്നം|അരയന്ന]]മാണ്‌.          നാന്മുഖിയായ അവളുടെ കൈയിൽ ജപമാലയും [[കമണ്ഡലു മരം|കമണ്ഡലു]]വു മുണ്ട്‌. 

* ത്രിലോചനയായ ശിവശക്തി മഹേശ്വരി [[കാള]]പ്പുറത്താണ്‌. സർപ്പാഭരണങ്ങൾ ദേഹത്ത് അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല, കൈയിൽ [[ത്രിശൂലം]].

* [[മയിൽ|ആൺമയിലി]]ന്റെ കഴുത്തിലേറിയ മുരുകൻ്റെ ശക്തി കൗമാരിയുടെ ആയുധം [[വേൽ]] ആണ്‌.

* [[ശംഖ്]] ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങളും  വില്ലും അമ്പും ധരിച്ച വിഷ്ണുശക്തി വൈഷ്ണവിയുടെ വാഹനം [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡനാ]]ണ്‌.

* ശേഷനാഗത്തിന്റെ പുറത്തിരുന്ന്‌ തേറ്റ കൊണ്ട്‌ ഭൂമി പിളർക്കുന്ന ഘോര ശക്തി വരാഹിയുടെ പ്രധാന ആയുധം [[ഉലക്ക]]യാണ്‌.

* തീക്ഷ്ണ നഖദാരുണയായ നരസിംഹി ഒന്നു സടകുടഞ്ഞാൽ [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹ]]ങ്ങളും താരകങ്ങളും വിറയ്ക്കും. പ്രത്യംഗിര എന്നും ഇവൾ അറിയപ്പെടുന്നു.  

* [[വജ്രം|വജ്ര]]മാണ്‌ ഇന്ദ്രശക്തിയായ ഐന്ദ്രിയുടെ ആയുധം. [[ആന]]യാണ് വാഹനം. അവൾ [[അഭയമുദ്ര]]കാട്ടി   ആശീർവദിക്കുന്നു.

* പരാശക്തിയുടെ തന്നെ അംശമായ ചാമുണ്ഡിയുടെ വാഹനം [[പോത്ത്|പോത്താ]]ണ്. അഷ്ടഭുജയായ അവളുടെ പ്രധാന ആയുധം ത്രിശൂലം. [[ശംഖ്]], [[ചക്രം]], വില്ല്, [[ശരം]], [[പാശം]], [[പലക]], [[ധാന്യം]] എന്നിവയാണ് മറ്റ് കൈകളിൽ .

= ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ സപ്തമാതൃക്കൾ =

[[ചിത്രം:സപ്തമാതൃക്കൾ;വാഴപ്പള്ളി.JPG|thumb|300px|[[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്ത മാതൃക്കളുടെ ബലിക്കല്ല്; ഉത്സവബലി നാളിൽ]]
സപ്തമാതൃക്കളെ കുറിച്ച് “ശ്രീമദ് ദേവീഭാഗവതത്തിൽ” വിസ്തരിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. പൊതുവെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇവയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ബലിക്കല്ലായി പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ബലിക്കൽ രൂപത്തിൽ ഒൻപത് ശിലകളായിട്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുള്ളത്. ചിലപ്പോൾ വിഗ്രഹരൂപത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുണ്ട്. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്തമാതൃക്കളായ [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[കൌമാരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവികളെയും അംഗരക്ഷകരായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]] എന്നിവരെയും പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.
[[File:Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace.jpg|thumb|Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace]]
തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏഴുകന്നിപെണ്ണുങ്ങൾ എന്നും, പുള്ളുവൻപാട്ടിൽ ഏഴുകന്യകൾ എന്നും സപ്തമാതൃക്കളെ വർണ്ണിച്ചുകാണുന്നുണ്ട്. തമിഴ്നാട്ടിലെ മേൽമരവത്തൂർ ആദിപരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മാടാ     

{{Shaktism}} 

[[വിഭാഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>ekl46kfwgaioagumgmhhwh5r855u1x4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646871</id>
      <parentid>4646870</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39524-19</username>
        <id>220268</id>
      </contributor>
      <origin>4646871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11860" sha1="siarayuiiodox8x4smoksmzrjvmipag" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{ഹൈന്ദവം}}
ആദി[[പരാശക്തി]]യുടെ ഏഴു വിഭിന്ന രൂപങ്ങളാണ് '''സപ്തമാതാക്കൾ'''. ആധ്യാത്മിക വഴിയിലെ ഏഴു ആത്മീയ തത്ത്വങ്ങളായി ഉപാസകർ സപ്തമാതാക്കളെ കാണുന്നു.   [[ദേവീമാഹാത്മ്യം|ദേവീമാഹാത്മ്യ]]ത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ഉത്ഭവത്തെ പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മറ്റ് പല കഥകളുമുണ്ട് പുരാണങ്ങളിൽ.
[[ചിത്രം:സപ്തമാതാക്കൾ.jpg|thumb|left|300px|[[നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രം|നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരംക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്തമാതൃക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ]]
[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവിമാരാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ചാമുണ്ഡിക്ക് പകരം [[പ്രത്യംഗിര|നരസിംഹി]]യെയാണ്‌ ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നത്‌. 

ഹിരണ്യനെ വധിച്ചിട്ടും കലിയടങ്ങാത്ത  നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ കോപം അടക്കാൻ ശരഭമൂർത്തിയുടെ തൃക്കണ്ണിൽ നിന്നും അവതരിച്ച നരസിംഹിയാണ് അഥർവ്വണ ഭദ്രകാളി അഥവാ പ്രത്യംഗിരാദേവി.

ശുംഭനിശുംഭന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ദേവിയെ സഹായിക്കാനായി [[ബ്രഹ്മാവ്‌]], [[ശിവൻ]], [[വിഷ്ണു]], [[യമൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[മുരുകൻ]] തുടങ്ങിയ  ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച ശക്തിഭാവങ്ങളാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.   

[[വാമനപുരാണം]] 56-ാ‍ം അധ്യായത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ജനനത്തെപ്പറ്റി  പറയുന്നത്‌ ഇങ്ങനെ. ശുംഭനിശുംഭന്മാരുടെ
ആജ്ഞപ്രകാരം പോരിന് വന്ന അസുരപ്പട തോറ്റോടിയപ്പോൾ രക്തബീജൻ എന്ന അസുരൻ തൻ്റെ [[അക്ഷൗഹിണി]] പടയുമായി എത്തി. ഇതു കണ്ട ചണ്ഡിക സിംഹനാദം പുറപ്പെടുവിച്ചു. 

ഭഗവതിയുടെ തിരുവായിൽ നിന്ന്‌ ബ്രഹ്മാണിയും തൃക്കണ്ണിൽ നിന്ന്‌ മഹേശ്വരിയും, സ്തനമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ഐന്ദ്രിയും, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നാരസിംഹിയും, കൈകളിൽ നിന്ന്‌ വൈഷ്ണവിയും, അരക്കെട്ടിൽ നിന്ന്‌ കൗമാരിയും,  പൃഷ്ടഭാഗത്തു നിന്ന്‌ വരാഹിയും,  പാദത്തിൽ നിന്ന്‌ ചാമുണ്ഡിയും ഉത്ഭവിച്ചു. 

[[കാർത്യായനി]] ദേവിയുടെ (കൗശികി) രൂപഭേദങ്ങളാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ഭഗവതി തന്റെ ജട നിലത്തടിച്ചപ്പോൾ സപ്ത മാതാക്കളുണ്ടായി എന്നും കഥയുണ്ട്‌. 

ശിവനും വിഷ്ണുവും [[അന്ധകാസുരൻ|അന്ധകാസുര]]നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച്‌ ഫലിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ സപ്തമാതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നാണ്‌ ഒരു കഥ. അടർക്കളത്തിൽ വീഴുന്ന അന്ധകൻ്റെ രക്തത്തിൽ നിന്നും വീണ്ടും അസുരന്മാർ ജനിക്കയാൽ സപ്തമാതാക്കൾ അന്ധകന്റെ രക്തം പാനം ചെയ്യുകയും അങ്ങനെ ശിവനും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് അന്ധകനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു.    

ദാരികവധത്തിന് വേണ്ടി ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ആദ്യം ആറ് ശക്തികൾ ഉണ്ടായി. ശിവനേത്രത്തിൽ നിന്നും പിറന്ന
ഭദ്രകാളി ഉൾപ്പെടെ ഏഴു ദേവിമാരെയും ചേർത്ത് സപ്തമാതാക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു എന്നും കഥയുണ്ട്. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം.  ഒരോ ദേവിക്കും വാഹനവും ആയുധവും രൂപസവിശേഷതകളും ഉണ്ട്.

* ബ്രഹ്മശക്തിയായ ബ്രഹ്മാണിയുടെ വാഹനം [[അരയന്നം|അരയന്ന]]മാണ്‌.          നാന്മുഖിയായ അവളുടെ കൈയിൽ ജപമാലയും [[കമണ്ഡലു മരം|കമണ്ഡലു]]വു മുണ്ട്‌. 

* ത്രിലോചനയായ ശിവശക്തി മഹേശ്വരി [[കാള]]പ്പുറത്താണ്‌. സർപ്പാഭരണങ്ങൾ ദേഹത്ത് അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല, കൈയിൽ [[ത്രിശൂലം]].

* [[മയിൽ|ആൺമയിലി]]ന്റെ കഴുത്തിലേറിയ മുരുകൻ്റെ ശക്തി കൗമാരിയുടെ ആയുധം [[വേൽ]] ആണ്‌.

* [[ശംഖ്]] ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങളും  വില്ലും അമ്പും ധരിച്ച വിഷ്ണുശക്തി വൈഷ്ണവിയുടെ വാഹനം [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡനാ]]ണ്‌.

* ശേഷനാഗത്തിന്റെ പുറത്തിരുന്ന്‌ തേറ്റ കൊണ്ട്‌ ഭൂമി പിളർക്കുന്ന ഘോര ശക്തി വരാഹിയുടെ പ്രധാന ആയുധം [[ഉലക്ക]]യാണ്‌.

* തീക്ഷ്ണ നഖദാരുണയായ നരസിംഹി ഒന്നു സടകുടഞ്ഞാൽ [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹ]]ങ്ങളും താരകങ്ങളും വിറയ്ക്കും. പ്രത്യംഗിര എന്നും ഇവൾ അറിയപ്പെടുന്നു.  

* [[വജ്രം|വജ്ര]]മാണ്‌ ഇന്ദ്രശക്തിയായ ഐന്ദ്രിയുടെ ആയുധം. [[ആന]]യാണ് വാഹനം. അവൾ [[അഭയമുദ്ര]]കാട്ടി   ആശീർവദിക്കുന്നു.

* പരാശക്തിയുടെ തന്നെ അംശമായ ചാമുണ്ഡിയുടെ വാഹനം [[പോത്ത്|പോത്താ]]ണ്. അഷ്ടഭുജയായ അവളുടെ പ്രധാന ആയുധം ത്രിശൂലം. [[ശംഖ്]], [[ചക്രം]], വില്ല്, [[ശരം]], [[പാശം]], [[പലക]], [[ധാന്യം]] എന്നിവയാണ് മറ്റ് കൈകളിൽ .

= ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ സപ്തമാതൃക്കൾ =

[[ചിത്രം:സപ്തമാതൃക്കൾ;വാഴപ്പള്ളി.JPG|thumb|300px|[[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്ത മാതൃക്കളുടെ ബലിക്കല്ല്; ഉത്സവബലി നാളിൽ]]
സപ്തമാതൃക്കളെ കുറിച്ച് “ശ്രീമദ് ദേവീഭാഗവതത്തിൽ” വിസ്തരിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. പൊതുവെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇവയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ബലിക്കല്ലായി പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ബലിക്കൽ രൂപത്തിൽ ഒൻപത് ശിലകളായിട്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുള്ളത്. ചിലപ്പോൾ വിഗ്രഹരൂപത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുണ്ട്. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്തമാതൃക്കളായ [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[കൌമാരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവികളെയും അംഗരക്ഷകരായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]] എന്നിവരെയും പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.
[[File:Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace.jpg|thumb|Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace]]
തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏഴുകന്നിപെണ്ണുങ്ങൾ എന്നും, പുള്ളുവൻപാട്ടിൽ ഏഴുകന്യകൾ എന്നും സപ്തമാതൃക്കളെ വർണ്ണിച്ചുകാണുന്നുണ്ട്. തമിഴ്നാട്ടിലെ മേൽമരവത്തൂർ ആദിപരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മാടായിക്കാവിൽ ( തിരുവട്ടൂർ കാവ് )  മാടായികാവിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കു മുന്നിൽ പ്രത്യേകം അറ നിർമിച്ചു സപ്തമാതാക്കൾക്കും ഒപ്പം വീരഭദ്രനും, ഗണപതിക്കും പ്രതിഷ്ഠയോടുകൂടി വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സ്ഥാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.      

{{Shaktism}} 

[[വിഭാഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>siarayuiiodox8x4smoksmzrjvmipag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646872</id>
      <parentid>4646871</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39524-19</username>
        <id>220268</id>
      </contributor>
      <origin>4646872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11813" sha1="ii8oxzc2l9elcw87f8459t352knkxwk" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{ഹൈന്ദവം}}
ആദി[[പരാശക്തി]]യുടെ ഏഴു വിഭിന്ന രൂപങ്ങളാണ് '''സപ്തമാതാക്കൾ'''. ആധ്യാത്മിക വഴിയിലെ ഏഴു ആത്മീയ തത്ത്വങ്ങളായി ഉപാസകർ സപ്തമാതാക്കളെ കാണുന്നു.   [[ദേവീമാഹാത്മ്യം|ദേവീമാഹാത്മ്യ]]ത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ഉത്ഭവത്തെ പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മറ്റ് പല കഥകളുമുണ്ട് പുരാണങ്ങളിൽ.
[[ചിത്രം:സപ്തമാതാക്കൾ.jpg|thumb|left|300px|[[നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രം|നിരണം തൃക്കപാലീശ്വരംക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്തമാതൃക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ]]
[[ബ്രഹ്മാണി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവിമാരാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ചാമുണ്ഡിക്ക് പകരം [[പ്രത്യംഗിര|നരസിംഹി]]യെയാണ്‌ ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നത്‌. 

ഹിരണ്യനെ വധിച്ചിട്ടും കലിയടങ്ങാത്ത  നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ കോപം അടക്കാൻ ശരഭമൂർത്തിയുടെ തൃക്കണ്ണിൽ നിന്നും അവതരിച്ച നരസിംഹിയാണ് അഥർവ്വണ ഭദ്രകാളി അഥവാ പ്രത്യംഗിരാദേവി.

ശുംഭനിശുംഭന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ദേവിയെ സഹായിക്കാനായി [[ബ്രഹ്മാവ്‌]], [[ശിവൻ]], [[വിഷ്ണു]], [[യമൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[മുരുകൻ]] തുടങ്ങിയ  ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച ശക്തിഭാവങ്ങളാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.   

[[വാമനപുരാണം]] 56-ാ‍ം അധ്യായത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ ജനനത്തെപ്പറ്റി  പറയുന്നത്‌ ഇങ്ങനെ. ശുംഭനിശുംഭന്മാരുടെ
ആജ്ഞപ്രകാരം പോരിന് വന്ന അസുരപ്പട തോറ്റോടിയപ്പോൾ രക്തബീജൻ എന്ന അസുരൻ തൻ്റെ [[അക്ഷൗഹിണി]] പടയുമായി എത്തി. ഇതു കണ്ട ചണ്ഡിക സിംഹനാദം പുറപ്പെടുവിച്ചു. 

ഭഗവതിയുടെ തിരുവായിൽ നിന്ന്‌ ബ്രഹ്മാണിയും തൃക്കണ്ണിൽ നിന്ന്‌ മഹേശ്വരിയും, സ്തനമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ഐന്ദ്രിയും, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നാരസിംഹിയും, കൈകളിൽ നിന്ന്‌ വൈഷ്ണവിയും, അരക്കെട്ടിൽ നിന്ന്‌ കൗമാരിയും,  പൃഷ്ടഭാഗത്തു നിന്ന്‌ വരാഹിയും,  പാദത്തിൽ നിന്ന്‌ ചാമുണ്ഡിയും ഉത്ഭവിച്ചു. 

[[കാർത്യായനി]] ദേവിയുടെ (കൗശികി) രൂപഭേദങ്ങളാണ്‌ സപ്തമാതാക്കൾ. ഭഗവതി തന്റെ ജട നിലത്തടിച്ചപ്പോൾ സപ്ത മാതാക്കളുണ്ടായി എന്നും കഥയുണ്ട്‌. 

ശിവനും വിഷ്ണുവും [[അന്ധകാസുരൻ|അന്ധകാസുര]]നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച്‌ ഫലിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ സപ്തമാതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നാണ്‌ ഒരു കഥ. അടർക്കളത്തിൽ വീഴുന്ന അന്ധകൻ്റെ രക്തത്തിൽ നിന്നും വീണ്ടും അസുരന്മാർ ജനിക്കയാൽ സപ്തമാതാക്കൾ അന്ധകന്റെ രക്തം പാനം ചെയ്യുകയും അങ്ങനെ ശിവനും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് അന്ധകനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു.    

ദാരികവധത്തിന് വേണ്ടി ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ആദ്യം ആറ് ശക്തികൾ ഉണ്ടായി. ശിവനേത്രത്തിൽ നിന്നും പിറന്ന
ഭദ്രകാളി ഉൾപ്പെടെ ഏഴു ദേവിമാരെയും ചേർത്ത് സപ്തമാതാക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു എന്നും കഥയുണ്ട്. കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം.  ഒരോ ദേവിക്കും വാഹനവും ആയുധവും രൂപസവിശേഷതകളും ഉണ്ട്.

* ബ്രഹ്മശക്തിയായ ബ്രഹ്മാണിയുടെ വാഹനം [[അരയന്നം|അരയന്ന]]മാണ്‌.          നാന്മുഖിയായ അവളുടെ കൈയിൽ ജപമാലയും [[കമണ്ഡലു മരം|കമണ്ഡലു]]വു മുണ്ട്‌. 

* ത്രിലോചനയായ ശിവശക്തി മഹേശ്വരി [[കാള]]പ്പുറത്താണ്‌. സർപ്പാഭരണങ്ങൾ ദേഹത്ത് അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല, കൈയിൽ [[ത്രിശൂലം]].

* [[മയിൽ|ആൺമയിലി]]ന്റെ കഴുത്തിലേറിയ മുരുകൻ്റെ ശക്തി കൗമാരിയുടെ ആയുധം [[വേൽ]] ആണ്‌.

* [[ശംഖ്]] ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങളും  വില്ലും അമ്പും ധരിച്ച വിഷ്ണുശക്തി വൈഷ്ണവിയുടെ വാഹനം [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡനാ]]ണ്‌.

* ശേഷനാഗത്തിന്റെ പുറത്തിരുന്ന്‌ തേറ്റ കൊണ്ട്‌ ഭൂമി പിളർക്കുന്ന ഘോര ശക്തി വരാഹിയുടെ പ്രധാന ആയുധം [[ഉലക്ക]]യാണ്‌.

* തീക്ഷ്ണ നഖദാരുണയായ നരസിംഹി ഒന്നു സടകുടഞ്ഞാൽ [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹ]]ങ്ങളും താരകങ്ങളും വിറയ്ക്കും. പ്രത്യംഗിര എന്നും ഇവൾ അറിയപ്പെടുന്നു.  

* [[വജ്രം|വജ്ര]]മാണ്‌ ഇന്ദ്രശക്തിയായ ഐന്ദ്രിയുടെ ആയുധം. [[ആന]]യാണ് വാഹനം. അവൾ [[അഭയമുദ്ര]]കാട്ടി   ആശീർവദിക്കുന്നു.

* പരാശക്തിയുടെ തന്നെ അംശമായ ചാമുണ്ഡിയുടെ വാഹനം [[പോത്ത്|പോത്താ]]ണ്. അഷ്ടഭുജയായ അവളുടെ പ്രധാന ആയുധം ത്രിശൂലം. [[ശംഖ്]], [[ചക്രം]], വില്ല്, [[ശരം]], [[പാശം]], [[പലക]], [[ധാന്യം]] എന്നിവയാണ് മറ്റ് കൈകളിൽ .

= ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ സപ്തമാതൃക്കൾ =

[[ചിത്രം:സപ്തമാതൃക്കൾ;വാഴപ്പള്ളി.JPG|thumb|300px|[[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] സപ്ത മാതൃക്കളുടെ ബലിക്കല്ല്; ഉത്സവബലി നാളിൽ]]
സപ്തമാതൃക്കളെ കുറിച്ച് “ശ്രീമദ് ദേവീഭാഗവതത്തിൽ” വിസ്തരിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. പൊതുവെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇവയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ബലിക്കല്ലായി പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ബലിക്കൽ രൂപത്തിൽ ഒൻപത് ശിലകളായിട്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുള്ളത്. ചിലപ്പോൾ വിഗ്രഹരൂപത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിക്കാറുണ്ട്. ശ്രീകോവിലിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്തമാതൃക്കളായ [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[കൌമാരി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[വരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ദേവികളെയും അംഗരക്ഷകരായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]] എന്നിവരെയും പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.
[[File:Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace.jpg|thumb|Sapthamathrukkal Krishnapuram Palace]]
തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഏഴുകന്നിപെണ്ണുങ്ങൾ എന്നും, പുള്ളുവൻപാട്ടിൽ ഏഴുകന്യകൾ എന്നും സപ്തമാതൃക്കളെ വർണ്ണിച്ചുകാണുന്നുണ്ട്. തമിഴ്നാട്ടിലെ മേൽമരവത്തൂർ ആദിപരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മാടായിക്കാവിൽ,  മാടായികാവിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കു മുന്നിൽ പ്രത്യേകം അറ നിർമിച്ചു സപ്തമാതാക്കൾക്കും ഒപ്പം വീരഭദ്രനും, ഗണപതിക്കും പ്രതിഷ്ഠയോടുകൂടി വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സ്ഥാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.      

{{Shaktism}} 

[[വിഭാഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>ii8oxzc2l9elcw87f8459t352knkxwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഗുപ്തസാമ്രാജ്യം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3469</id>
    <revision>
      <id>4646924</id>
      <parentid>4589015</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39629-52</username>
        <id>220281</id>
      </contributor>
      <comment>/* സാംസ്കാരിക രംഗം */</comment>
      <origin>4646924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69086" sha1="amwrfn39j1r70mxmjs4ays8va1fdjf5" xml:space="preserve"> 
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt; '''ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം''' &lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; | [[പ്രമാണം:Gupta-Reich (330-454).PNG|300px]]&lt;br /&gt; ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏകദേശ രൂപം 
|-
| align=center colspan=2 |'''സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അടയാളം:''' &lt;br /&gt;'' [[--]]'' 
|-
! സ്ഥാപകൻ
| [[ശ്രീ ഗുപതൻ]]
|-
! മുൻപത്തെ രാജ്യങ്ങൾ
| [[കുഷാണ സാമ്രാജ്യം]], പ്രധാനമായും [[മഗധ]]
|-
! [[ഔദ്യോഗിക ഭാഷ]]
| [[സംസ്കൃതം]], [[പാലി]]
|-
! [[മതങ്ങൾ]]
| [[ഹിന്ദു മതം]]&lt;br /&gt;[[ജൈന മതം]]&lt;br /&gt;[[ബുദ്ധമതം|മഹായാന ബുദ്ധ മതം]]
|-
! [[തലസ്ഥാനം]]
| [[പാടലീപുത്രം]]&lt;br /&gt;
|-
!

|-
! ആദ്യത്തെ ചക്രവർത്തി
| [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ]]
|-
! അവസാനത്തെ ചക്രവർത്തി
| [[കുമാര ഗുപ്ത ഒന്നാമൻ ]]
|-അവസാനത്തെ രാജാവ്
ഹർഷ ഗുപ്ത 
! [[വിസ്തീർണ്ണം]]
| 20 ലക്ഷം ച.കി.മീ&lt;
|-
! [[ജനസംഖ്യ]]
| 4 കോടി 
|-
! [[നാണയം]]
| [[സുവർണ്ണ]], [[റുപ്യ]], [[താമ്ര നാണയങ്ങൾ]] 
|-
! അധഃപതനം &lt;br /&gt; കാരണങ്ങൾ
| അവകാശികൾ നിരവധി,  [[ബുദ്ധമതം]], &lt;br /&gt; [[ഹൂണന്മാർ]], [[തോരമാനൻ]]
|-
! ശേഷമുള്ള സാമ്രാജ്യം
| [[ഹൂണ സാമ്രാജ്യം]], [[ഹർഷ സാമ്രാജ്യം]]
|}

[[ഇന്ത്യ|പുരാതന ഇന്ത്യയിൽ]] രാഷ്ട്രീയമായും സൈനികമായും ഏറ്റവും ശക്തമായിരുന്ന സാമ്രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് '''ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം''' (ആംഗലേയത്തിൽ Gupta Empire). ക്രി.പി  320 മുതൽ 550 വരെയായിരുന്നു ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലം. ഇന്ത്യൻ ഉപദ്വീപിന്റെ വടക്കൻ പ്രവിശ്യകളിലധികവും ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണകാലമായി അറിയപ്പെടുന്ന&lt;ref name=bharatheeyatha/&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ [[ശാസ്ത്രം]], [[ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രം]], [[ഗണിതം|ഗണിതശാസ്ത്രം]], സാംസ്കാരിക രംഗം, സാഹിത്യം എന്നീ മേഖലകളിൽ അഭൂതപൂർവ്വമായ വളർച്ചയുണ്ടായി. [[വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ|വിന്ധ്യ പർവ്വതനിരകൾക്കു]] വടക്ക് നാല്, അഞ്ച് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായിരുന്നു ഗുപ്ത രാജവംശം ആധിപത്യമുറപ്പിച്ചിരുന്നത്. [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തോളം]] വലുതല്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും ഗുപ്ത ഭരണ കാലഘട്ടം ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലും സമീപ രാജ്യങ്ങളിലും മായാത്ത മുദ്രകൾ പതിപ്പിച്ചു. പുരാതന കാലഘട്ടത്തിലെ നാണയങ്ങൾ, ചുവരെഴുത്തുകൾ, സ്മാരകങ്ങൾ, സംസ്കൃത കൃതികൾ എന്നിവയിൽ നിന്നൊക്കെ ഗുപ്ത രാജവംശത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കും. പുരാതനമായ [[റോമാ സാമ്രാജ്യം]] [[ഹാൻ സാമ്രാജ്യം]] [[ടാങ് സാമ്രാജ്യം]] എന്നിവയെയും ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തേയും ഒരേ തട്ടിലാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ തുലനം ചെയ്യുന്നത്. രാജ്യത്ത് ശാന്തിയും സമാധാനവും കളിയാടിയിരുന്നതിനാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധിക്കാൻ സമയം ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt; പ്രൊ: കെ. കുഞ്ഞിപ്പക്കി; പ്രൊ: പി.കെ. മുഹമ്മദ് അലി; ഇന്ത്യാ ചരിത്രം (ഒന്നാം ഭാഗം). കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, തിരുവനന്തപുരം, കേരള. ജൂലൈ 1998 &lt;/ref&gt; [[മഹാഭാരതം]] അതിന്റെ പൂർണ്ണമായ രൂപത്തിലേക്ക് എത്തിയത് ഗുപ്തകാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെയായിരുന്നു. 

ഗുപ്ത രാജാക്കന്മാർ മികവുറ്റ സൈനിക യോദ്ധാക്കളും ഭരണ നിപുണരുമായിരുന്നു എന്നാണു ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. ഹൂണന്മാരുടേതടക്കമുള്ള വൈദേശിക നുഴഞ്ഞു കയറ്റത്തെ ചെറുത്ത് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഇവർ ബദ്ധശ്രദ്ധരായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയിലേക്കും സാംസ്കാരിക ഉന്നമനത്തിലേക്കും നയിച്ചു എന്നുവേണം കരുതുവാൻ. അന്നത്തെ സാമ്പത്തികവും സാംസ്കാരികവും ആയ സ്ഥിതി ഇന്ത്യക്ക് വീണ്ടും നൽകുവാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ അതായിരിക്കും ഇന്ത്യയിൽ ബ്രിട്ടന്റെ പരമവിജയം എന്ന് [[ഹാവൽ]] പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്&lt;ref name=bharatheeyatha/&gt;.

ഗുപ്തകാലത്ത് ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ച ചൈനീസ് സഞ്ചാരിയായ [[ഫാഹിയാൻ|ഫാഹിയാന്റെ]] കുറിപ്പുകളിൽ ഗുപ്തഭരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്‌.&lt;ref name=bharatheeyatha&gt;{{cite book |last=Azhikode |first= Sukumar|authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 26,27|chapter= 1-ഭാരതം യുഗാന്തരങ്ങളിലൂടെ|language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;

[[ഉജ്ജയിനി]], [[പ്രയാഗ]], [[പാടലീപുത്രം]]  എന്നിവയായിരുന്നു ഗുപ്തസാമ്രാജ്യത്തിലെ പ്രധാനനഗരങ്ങൾ&lt;ref name=ncert6-11&gt;{{cite book |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title=Social Science - Class VI - Our Pasts-I |year=2007 |publisher=NCERT |location=New Delhi|isbn=8174504931|chapter=CHAPTER 11 - NEW EMPIRES AND KINGDOMS|pages=111-114|url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/testing/Index.htm}}&lt;/ref&gt;‌.

== പൂർവ്വ ചരിത്രം ==
വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ [[കുഷാണ സാമ്രാജ്യം]] തകർന്നതോടെ രാഷ്ട്രീയ ശിഥിലീകരണം ക്രി.പി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടോളം തുടർന്നു. ഇക്കാലത്താണ് ഗുപ്തന്മാരുടെ കീഴിൽ സാമ്രാജ്യ സ്ഥാപനം നടക്കുന്നത്. ഗുപ്തന്മാരുടെ പൂർവ്വകാല ചരിത്രം ഇന്നും അവ്യക്തമാണ്. വിദേശ സഞ്ചാരികളുടെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ആദ്യ രേഖകൾ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നത്.{{ref|I-tsing}} ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ മുൻ‍ഗാമികൾ പ്രദേശികരാജാക്കന്മാരായിരുന്നുവെന്നും അവരിൽ പ്രധാനിയായ ശ്രീ ഗുപ്തനാണ് ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ എന്നാണ് വിവരണം. അദ്ദേഹം മഹാരാജ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ ഘടോൽഖജനും അദ്ദേഹത്തോളം പ്രതാപശാലിയായിരുന്നു. 

എന്നാൽ ചില പണ്ഡിതന്മാർ അഭിർ എന്ന യാദവ വംശവുമായി ഗുപ്തന്മാരെ ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt; [http://www.encyclopediaofauthentichinduism.org/articles/33_two_more.htm ഹിന്ദുത്വ വിജ്ഞാനകോശം ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 8] &lt;/ref&gt; എന്നാൽ ക്രി.പി. 320-ൽ ഘടോൽഖജന്റെ പുത്രൻ [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ]] മഗധയിലെ സിംഹാസനം കരസ്ഥമാക്കിയതോടെയാണ് അത്രയും കാലം വിഘടിച്ചുനിന്ന വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ രാഷ്ട്രീയ ഏകീകരണവും, സംഘടിതമായ ഭരണക്രമവും രൂപം കൊണ്ടത്. അന്നു മുതലാണ് ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 
{{HistoryOfSouthAsia}}
എന്നാൽ ഏറെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള മറ്റൊരു സിദ്ധാന്തം പ്രകാരം ഗുപ്തന്മാർ ബംഗാളിൽ നിന്നാണ് ഉടലെടുത്തത്. നേപ്പാളിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ‘വരേന്ദ്ര മ്രിഗശിവൻ സ്തൂപം’ ഇതിന് ശക്തമായ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രീ ഗുപ്ത മഹാരാജാവ് ബംഗാളിലെ ഭരണാധികാരിയാകാനും ചന്ദ്രഗുപ്തൻ പിന്നീട് മഗധം ലിച്ഛവികളുമായുള്ള വിവാഹബന്ധം മൂലം കരസ്ഥമാക്കിയതാവാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

== ഗുപ്തരാജാക്കന്മാർ ==
* [[ശ്രീ ഗുപ്തൻ]] - ക്രി.വ [[240]]-[[280]] .
** [[ഘടോൽകചഗുപ്തൻ]]  - ക്രി.വ [[280]]-[[319]] 
* [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ I]] - ക്രി.വ [[320]] -[[335]]
** [[സമുദ്രഗുപ്തൻ]] - ക്രി.വ [[335]] - [[375]]
*** [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ II]] - ക്രി.വ [[375]] - [[415]]
**** [[കുമാരഗുപ്തൻ I]]
***** [[സ്കന്ദഗുപ്തൻ]]
* [[ബ്രഹ്മഗുപ്തൻ]]
** [[പുരുഗുപ്തൻ]]
*** [[നരസിംഹഗുപ്തൻ]]
**** [[കുമാരഗുപ്തൻ II]]
***** [[ബുദ്ധഗുപ്തൻ]]

=== ശ്രീ ഗുപ്ത മഹാരാജാവ് ===
{{Main|ശ്രീ ഗുപ്തൻ}}
ശ്രീ ഗുപ്ത മഹാരാജാവിനെ പറ്റി പറയത്തക്ക വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല. ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യ രാജാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു എന്നും മഹാരാജാ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ സ്വീകരിച്ചിരുന്നു എന്നും മുൻപ് പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് നിരവധി ചൈനീസ് തീർത്ഥാടകർ ബുദ്ധമത സ്വീകരണത്തിനായി ഇന്ത്യയിൽ എത്തിയിരുന്നു. ഇ ത്സിങ് അതിൽ പ്രമുഖനാണ്. നേപ്പാളിൽ അദ്ദേഹം ചൈനീസ് തീർത്ഥാടകർക്കായി ഒരു ക്ഷേത്രവും സത്രവും പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിലെ ശാസനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗുപ്തന്മാരുടെ തുടക്കത്തെപ്പറ്റി ചില രേഖകൾ ലഭിക്കുന്നു.

=== ഘടോൽകച  ഗുപ്തൻ ===
280 മുതൽ 319 ക്രി.വ. വരെയായിരിക്കാം അദ്ദേഹം രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നത് എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു. ഘടോൽകചനും മഹാരാജ എന്ന പട്ടം സ്വീകരിച്ചിരുന്നു. 
=== ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ ===
ഘടോൽകചന്റെ മകനായ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ശക്തനും പ്രതാപശാലിയും ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം സിംഹാസനാരോഹണം ചെയ്തതിനു ശേഷം ''മഹാരാജാധിരാജൻ'' എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ സ്വീകരിച്ചു&lt;ref name=ncert6-11/&gt;. അദ്ദേഹം [[ലിഛാവി]] വംശത്തിൽപെട്ട രാജാവിന്റെ മകളായ കുമാരദേവിയെ പാണീഗ്രഹണം ചെയ്തതിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദവിയും ശക്തിയും വർദ്ധിച്ചു. ലിഛാവികളുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം [[പാടലീപുത്രം]] പിടിച്ചടക്കി. ഇന്നത്തെ [[ബീഹാർ]], [[ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ബംഗാൾ]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ട വലിയ ഒരു പ്രദേശം തന്റെ അധീനതയിൽ അദ്ദേഹം കൊണ്ടുവന്നു. അദ്ദേഹം ക്രി.വ. [[325]]-ൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഗുപ്തവർഷം എന്ന കലണ്ടർ പ്രചരിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ കാലത്ത് രാജശക്തി വേണ്ടപോലെ വേരോടിയിരുന്നില്ല. സമുദ്രഗുപ്തന്റെ കാലത്താണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്.

=== സമുദ്ര ഗുപ്തൻ ===
[[പ്രമാണം:Guptaempire.gif|thumb|250px|right| ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തി ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമന്റെ കാലത്ത്]]

ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ മരണശേഷം [[335]] ലാണ് സമുദ്രഗുപ്തൻ അധികാരമേറ്റത്. അദ്ദേഹത്തെയാണ് ഗുപ്ത വംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രമുഖനായ രാജാവായി പരിഗണിക്കുന്നത്. നിരവധി യുദ്ധങ്ങൾ ചെയ്ത് അദ്ദേഹം സാമ്രാജ്യം വിപുലമാക്കുകയും ഉത്തരേന്ത്യ മുഴുവൻ രാഷ്ട്രീയമായി ഏകികരിക്കുകയും ചെയ്തു. ആദ്യം [[ഷിച്ഛത്ര]], [[പദ്മാവതി]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും പിന്നീട് [[മാൾവ]] [[മഥുര]] എന്നിവയും കീഴടക്കി. അൻപത് വർഷത്തെ രാജ ഭരണത്തിനിടക്ക് ഇരുപതോളം രാജ്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം തന്റെ രാജ്യത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർത്തിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[രാജസൂയം]], [[അശ്വമേധം]] എന്നീ യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയും അതിൻ പ്രകാരം സാമ്രാജ്യ വിസ്തൃതി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം കീഴടക്കിയ രാജാക്കന്മാരിൽ ആദ്യം അയൽ രാജ്യങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. അച്യുതനാഗൻ, നാഗസേനൻ, ഗണപതിനാഗൻ എന്നീ അയൽ രാജാക്കന്മാരാണ് ആദ്യം കീഴടങ്ങിയത്. 

പിന്നീട് സമുദ്രഗുപ്തൻ തെക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞു. അവിടങ്ങളിലെ പന്ത്രണ്ട് രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി. [[കോസലം|കോസല ദേശത്തെ]] മഹേന്ദ്രൻ, [[മഹാകാന്താരം|മഹാകാന്താരത്തിലെ]] വ്യാഘ്രരാജൻ, [[കുരളം|കുരളത്തിലെ]] മന്ദരാജൻ, [[പിഷ്ടപൂരം|പിഷ്ടപൂരത്തെ]] മഹേന്ദ്രഗിരി, [[കോത്തുറ|കോത്തുറയിലെ]] സ്വാമിദത്തൻ, [[എറന്തപ്പള്ള|എറന്തപ്പള്ളയിലെ]] ദമനൻ, [[കാഞ്ചി|കാഞ്ചിയിലെ]] വിഷ്ണുഗോപൻ, [[അവമുക്ത]] യിലെ നീലരാജൻ, [[വെംഗി]] യിലെ ഹസ്തിവർമ്മൻ, [[പലക്ക]] യീലെ ഉഗ്രസേനൻ, [[ദേവരാഷ്ട്രം|ദേവരാഷ്ട്രത്തിലെ]] കുബേരൻ, [[കുസ്തലപുരം|കുസ്തലപുരത്തിലെ]] ധനഞ്ജയൻ എന്നിവരായിരുന്നു യഥാക്രമം കീഴടങ്ങിയ രാജാക്കന്മാർ. ഈ രാജ്യങ്ങൾ തന്റെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കുകയും വർഷാവർഷം കപ്പം നൽകാനും മാത്രമേ സമുദ്രഗുപ്തൻ തീരുമാനിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. രാജ്യങ്ങൾ അതത് രാജാക്കന്മാർക്ക് തിരികെ കൊടുത്തുകൊണ്ട്, വൻ യുദ്ധങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഒഴിവാക്കി. മിക്ക രാജാക്കന്മരും എതിർപ്പൊന്നും കൂടാതെ  രാജ്യം അടിയറ വയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 

ദക്ഷിണേന്ത്യൻ വിജയങ്ങളുടെ സമയത്ത് അദ്ദേഹം ആദ്യം തോല്പിച്ച ചില രാജാക്കന്മാർ അദ്ദേഹത്തിനെതിരായി സഖ്യം ഉണ്ടാക്കുകയും അദ്ദേഹം മഗധത്തിൽ തിരിച്ചു ചെല്ലുന്ന സമയത്ത് എതിർക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം ആ ഒൻപത് രാജാക്കന്മാരേയും [[കോശംബി]] യിൽ വച്ച് പരിപൂർണ്ണമായി തോല്പിച്ചു. മാത്രവുമല്ല, ദക്ഷിണോത്തര ഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഗതാഗതം സുഗമമാക്കുവാനായി സാമ്രാജ്യത്തിലെ ദക്ഷിണ ഭാഗങ്ങളിലെ കാട്ടു പ്രദേശങ്ങൾ ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കുകയൂം ചെയ്തു. കിഴക്കൻ അതിർത്തിയിലെ [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളം]], [[സമതടം]], [[കാർത്രീപുത്രം]], [[കാമരൂപം]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും ഗിരിവർഗ്ഗക്കാരായ [[മാളവർ]], [[യൌധേയർ]], [[മാദ്രകർ]], [[ആഭീരന്മാർ]] എന്നിവരും സമുദ്രഗുപ്തന്റെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. [[ശ്രീലങ്ക]] യിൽ നിന്നും അവിടത്തെ രാജാക്കന്മർ അദ്ദേഹത്തിന് കപ്പം നൽകിയതായി പറയുന്നു.

സമുദ്രഗുപ്തനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ കവിയായിരുന്ന ഹരിസേനൻ സംസ്കൃതകവിതാരൂപത്തിൽ എഴുതി അലഹബാദിലെ അശോകസ്തംഭത്തിൽ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. തന്റെ പിതാവിനെപ്പോലെത്തന്നെ സമുദ്രഗുപ്തനും മഹാരാജാധിരാജൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര്‌ സ്വീകരിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ കുമാരദേവി ലിച്ഛാവി ഗണത്തില്പ്പെട്ടതായിരുന്നു&lt;ref name=ncert6-11/&gt;.

==== സാംസ്കാരിക രംഗം ====
[[പ്രമാണം:Ajantamural.jpg|thumb|250px|ചന്ദ്രഗുപ്ത രണ്ടാമനന്റേതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന ചിത്രം. അജന്തയിലെ ചുവർ ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്ന്, വേണ്ടത്ര സം‍രക്ഷണമില്ലാതെ നശിച്ചുപോവാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.]]
സമുദ്ര ഗുപ്തൻ തന്റെ യുദ്ധങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല മറിച്ച ശാസ്ത്ര-സാംസ്കാരിക രംഗങ്ങളിൽ  കൂടിയും ശോഭിച്ചിരുന്നു. കലകളുടേയും ശാസ്ത്രങ്ങളുടേയും പ്രോത്സാഹകൻ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കവി ആയിരുന്നു. കവിരാജൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് അദ്ദേഹത്തിന് മന്ത്രിസഭ നൽകുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് സാങ്കേതികമായി മികവു പുലർത്തിയ നാണയങ്ങൾ പ്രചാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. 

അദ്ദേഹം ഒരു ഹൈന്ദവനയിരുന്നു എങ്കിലും മറ്റു മതങ്ങളോട് സഹിഷ്ണുത പുലർത്തിയിരുന്നു.

=== ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ ===
{{Main|വിക്രമാദിത്യൻ}}
ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ ക്രി.വ. 375 സമുദ്ര ഗുപ്തന്റ്റെ നിര്യാണത്തെത്തുടർന്ന് അധികാരത്തിലേറി. അദ്ദേഹത്തെ വിക്രമാദിത്യൻ എന്ന ബിരുദത്തിന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സിംഹാസനാരോഹണം ചെയ്തത് മൂത്ത സഹോദരനായ രാമഗുപ്തനായിരുന്നു എന്നും അദ്ദേഹം ശകന്മാരുടെ ശല്യം ഒഴിവാക്കാൻ അവർക്ക് പണം കൊടുത്ത് സ്വാധീനിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു എന്നും, ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഭരണം പിടിച്ചു വാങ്ങുകയായിരുന്നു എന്നും വാദമുണ്ട്. എന്നാൽ ചില സാഹിത്യകൃതികളിലൊഴിച്ച് അങ്ങനെയൊരാളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമില്ല. 

ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒരു [[വാകാടകർ|വാകാടക]] രാജകുമാരിയെ വിവാഹം കഴിക്കുക വഴി തന്റെ ശക്തിയും സ്വാധീനവും വർദ്ധിപ്പിച്ചു. നാഗവംശത്തിലെ മറ്റൊരു രാജകുമാരിയേയും അദ്ദേഹം വിവാഹം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രിയെ വാകാടക രാജാവിന് വിവാഹം കഴിച്ചു കൊടുക്കുകയുമുണ്ടായി. യുദ്ധകാര്യങ്ങളിൽ പൂർവ്വികനായിരുന്ന സമുദ്രഗുപ്തനേക്കാൾ ഒരു പൊടിക്ക് മാത്രമേ വിക്രമാദിത്യൻ പിന്നിലായിരുന്നുള്ളൂ.

വാകാടക രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാനം വിക്രമാദിത്യന് ശകന്മാരെ ആക്രമിക്കാൻ ഒരു സുരക്ഷിതമായ മാർഗ്ഗമൊരുക്കിക്കൊടുത്തു. വാകാടകന്മാരുടെ സഹായവും സൗമനസ്യവും മൂലം [[ശകന്മാർ|ശകന്മാരെ]] തുരത്താനും [[മാൾവ]], [[ഗുജറാത്ത്]], [[സൗരാഷ്ട്രം]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ പിടിച്ചെടുക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. അവസാനത്തെ ശകരാജാവായ രുദ്ര സിംഹനെ തോല്പിച്ച് വധിച്ചു. ശകന്മാരുടെ അന്തകൻ എന്നർത്ഥത്തിൽ ‘ശകാരി’ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. 
[[പ്രമാണം:Two Gold coins of Chandragupta II.jpg|thumb|250px|ചന്ദ്രഗുപ്ത രണ്ടാമന്റെ കാലത്തെ നാണയങ്ങൾ.]]
[[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തും]] മറ്റും കീഴടക്കിയതോടെ രാജ്യം അറബിക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചു. [[ഈജിപ്ത്]], [[പേർഷ്യ]], തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലൂടെ [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പുമായും]] വ്യാപാര ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടാൻ അദ്ദേഹത്തിനായി. ഇതു മൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാം തലസ്ഥാനമായി [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] [[ഉജ്ജയിനി]] വളർന്നു. ഇത് ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് ഒരു വിജ്ഞാനകേന്ദ്രമായി മാറുകയും ചെയ്തു. 

ചൈനിസ് സഞ്ചാരിയായ [[ഫാഹിയാൻ]] ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചത് ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമന്റെ കാലത്തായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രാ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്ന്‌ നാടിന്റെ സമ്പത്സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. ‘വിനയപിടകം’ എന്ന ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രതികൾ അന്വേഷിച്ചും ബുദ്ധമതാവശിഷ്ടങ്ങൾ തേടിയുമാണ് അദ്ദേഹം ഇവിടേക്ക് വന്നത്. പതിനഞ്ചുവർഷത്തെ യാത്രക്കിടയിൽ ഒൻപതു വർഷവും അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിൽ കഴിച്ചുകൂട്ടി. ഫാഹിയാന്റെ വിവരണങ്ങൾ അധികവും അതിശയോക്തി കലർന്നതും അപൂർണ്ണവുമാണെങ്കിലും അന്നത്തെ സാമൂഹ്യ വ്യ്വസ്ഥിതിയെപറ്റി ലഭിക്കുന്ന നല്ല ഒരു രേഖയാണ്.  അതിൻ പ്രകാരം ജനങ്ങൾ സമ്പന്നരും സംതൃപ്തരും ആയിരുന്നു. ശാന്തശീലരും ജന്തുഹിംസ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തവരുമായിരുന്നു അവിടത്തുകാർ. രോഗികളേയും വൃദ്ധജനങ്ങളേയും ശുശ്രൂഷിക്കാൻ നിരവധി ആശുപത്രികൾ തുടങ്ങിയവ ഉണ്ടായിരുന്നു.

== ഭരണ സം‌വിധാനം ==
&lt;!--[[പ്രമാണം:Kumaragupta coins.jpg|thumb|300px|കുമാരഗുപ്തൻ ഒന്നാമന്റെ കാലത്തെ വെള്ളിനാണയങ്ങൾ ([[414]]-[[455]]) .&lt;br /&gt;
'''തല''': രാജാവിന്റെ മുഖവും ചന്ദ്രക്കലയും.&lt;br /&gt;
'''വാൽ''': [[ഗരുഡൻ]] ചിരകുവിരിച്ചു നിൽകുന്നത്. [[ബ്രാഹ്മി]] ലേഖനം: ''പരമ-ഭാഗവത [[രാജാദിരാജ]] ശ്രീ കുമാരഗുപ്ത മഹേന്ദ്രാദിത്യ'']]
--&gt;
രണ്ട് നൂറ്റാണ്ടു നിലനിന്ന ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തെ ഭരണകാലം ഹൈന്ദവ സാമ്രാജ്യപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. നീതിനിഷ്ഠവും കാര്യക്ഷമവുമായ ഭരണവ്യവസ്ഥ നിലവിൽ വന്നത് ഈ കാലത്താണ്. 

കേന്ദ്ര ഭരണം ഒരു മന്ത്രിസഭയുടെ സഹായത്തോടെ ചക്രവർത്തിയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. ഗുപ്തന്മാർ ഈ കേന്ദ്ര ഭരണം നേരിട്ടു നടത്തുകയും അത് ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ചക്രവർത്തി കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്ത സ്ഥാനം കിരീടാവകാശിയായ രാജകുമാരനായിരുന്നു. സാധാരണ ഗതിയിൽ മൂത്ത പുത്രനായിരുന്നു കിരീടാവകാശി ആവേണ്ടത് എന്നാൽ ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ രാജാവിന്റെ ഇഷ്ടം അനുസരിച്ച് ഇളയപുത്രനും കിരീടാവകാശം നല്കപ്പെട്ടു. 

പലവകുപ്പുകളുടേയും തലവന്മാരായ മന്ത്രിമാരുൾപ്പെടുന്ന ഒരു മന്ത്രിസഭയാണ് ഭരണകാര്യങ്ങളിൽ രാജാവിനെ സഹായിച്ചത്. അതിൽ പ്രധാനിയായ മന്ത്രിയെ ''മുഖ്യ സചിവൻ'' എന്ന് വിളിച്ചു. മറ്റുദ്യോഗസ്ഥരിൽ പ്രമുഖർ ‘മഹാബലാധികൃതൻ‘, ‘ദണ്ഡനായകൻ‘, ‘മഹാപ്രതിഹരൻ‘, എന്നിവരായിരുന്നു. വിദേശകാര്യം യുദ്ധകാര്യം എന്നീ വകുപ്പുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്നത് മഹാസന്ധിവിഗ്രാഹികൻ എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. 

''കുമാരമാത്യന്മാർ'', ''അയുക്തന്മാർ'' എന്നീ ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാർ കേന്ദ്ര ഭരണവും ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നിലനിർത്തിപ്പോന്നത്. പ്രധാനങ്ങളും അപ്രധാനങ്ങളുമായ ഭരണകാര്യങ്ങളും അവർ നടത്തിയിരുന്നു. ഭുക്തികൾ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന സംസ്ഥനങ്ങളുടെ ഭരണം ‘ഉപാരികന്മാർ‘ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും ചിലപ്പോൾ ''മഹാരാജപുത്രദേവഭട്ടാകരന്മാർ'' എന്നറിയപ്പെട്ട രാജകുമാരന്മാരും നടത്തിപ്പോന്നു.  ഓരോ സംസ്ഥാനങ്ങളും ''വിഷയങ്ങൾ'' എന്ന പേരിൽ ജില്ലകളായി തിരിച്ചിരുന്നു. ഓരോ വിഷയത്തിന്റേയും തലവനായി വിഷയപതി എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനോ മറ്റു ചിലപ്പോൾ രാജാവിന്റെ നേരിട്ടുള്ള മേൽ നോട്ടത്തിൽ കുമാരമാത്യനോ അയുക്തനോ നോക്കി നടത്തി. ഇത് ഇന്നത്തെ ജില്ലാ ഭരണാധികാരിക്ക് സമമാണ്. വിഷയപതിയെ സഹായിക്കാൻ ജില്ലയിൽ നാലു പ്രമുഖർ ഉൾപ്പെട്ട സമിതിയുണ്ടായിരുന്നു. ഓരോ ജില്ലയും ''ഗ്രാമികർ'' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന തലവന്മാരുടെ കീഴിൽ ഗ്രാമങ്ങൾ ആയി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

== സാംസ്കാരിക പുരോഗതി ==
[[പ്രമാണം:Indischer_Maler_des_6._Jahrhunderts_001.jpg|right|250px|thumb|&lt;center&gt; അജന്തയിലെ ഗുഹാചിത്രങ്ങളിലൊന്ന്&lt;/center&gt;]]
യവന ചരിത്രത്തിൽ [[പെരിക്ലിസ്|പെരിക്ലിസിന്റേയും]] ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ [[എലിസബത്ത് രാജ്ഞി]] യുടേയും റോമാ ചരിത്രത്തിൽ [[അഗസ്റ്റസ് സീസർ|അഗസ്റ്റസിന്റേയും]] കാലത്തിന് സമമായാണ് സാംസ്കാരിരംഗത്തെ ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നത്. പ്രശസ്തമായ [[അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രം|അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ]] 28 ഗുഹകളിൽ മിക്കവയും ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളാണ്.
=== മതം ===
ബ്രാഹ്മണ മതം ആധുനിക [[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവ]] മതമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടതാണ് ഇക്കാലത്തെ ഒരു സവിശേഷത. വിഷ്ണു ഭക്തന്മാരായ ഗുപ്തന്മാർ അന്നു വരെ പല വിഷമഘട്ടങ്ങളേയും മറ്റു മതങ്ങളുടെ മാത്സര്യത്തേയും നേരിടേണ്ടിവന്ന ഹിന്ദുമതത്തെ പരിപോഷിപ്പിച്ചു. ഹിന്ദു മതത്തിന്റെ നവീകരണത്തിനും ഇക്കാലം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾക്ക് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ വന്നു. പുതിയ ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്തംഭങ്ങളും പണികഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനാൽ ജനങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉത്സാഹഭരിതരും ആരാധനയിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവരും ആയി. ബുദ്ധമതത്തിലെ പുതിയ ശാഖയായ [[മഹായാനം]] ഇക്കാലത്ത് കൂടുതൽ ഹിന്ദുത്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതായി. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ബുദ്ധമതത്തെ ഹിന്ദു മതത്തിന്റെ ശാഖയായി വരെ പ്രഖ്യാപിച്ചും ബുദ്ധമതവും ഹിന്ദു മതവും കൂടുതൽ അടുക്കാനിടയായി. ബുദ്ധമതത്തിൽ വിഗ്രഹാരാധന ആരംഭിച്ചു. എന്നാൽ ഇത് പിന്നീട് വരാനിരുന്ന തകർച്ചയുടെ മുന്നോടിയായിരുന്നു. 

ജൈനമതം ഇക്കാലത്ത് വൻ പുരോഗതി നേടിയില്ല എങ്കിലും നിലനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സഹിഷ്ണുത പ്രകടമായിരുന്നു. മത വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ ആർക്കും അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. ഗുപ്തന്മാരുടേ സഹിഷ്ണുത നിറഞ്ഞ സമീപനം നിമിത്തം തകർച്ചയുടെ വക്കിലെത്തിയിരുന്ന ബുദ്ധമതത്തിന് ഉണർവ്വ് ലഭിച്ചിരുന്നു. അത് അവരുടെ സാഹിത്യമേഖലകളിലും പ്രതിഫലിച്ചു.  [[നാഗർജ്ജുനൻ]], [[വസുബന്ധു]], [[പരമാർത്ഥൻ]], [[ദിങ്നാഗൻ]] എന്നിവർ ബുദ്ധമതസാഹിത്യത്തിന് മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകി.

ജാതിനിയമങ്ങൾ അത്ര കർക്കശമായിരുന്നില്ല. ഗുപ്തസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അവസാനകാലത്തോടെയാണ് ചാതുർവർണ്ണ്യം നിലവിൽ വന്നതെങ്കിൽ കൂടിയും മത സഹിഷ്ണുത എന്നും നിലനിന്നിരുന്നു. മിശ്ര വിവാഹങ്ങൾ സാർവ്വത്രികമായി നടന്നിരുന്നു. വിധവാ വിവാഹം അനുവദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ സതി വളരെ അപൂർവ്വമായേ അനുഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ. അവസാന കാലങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന ജാതിക്കാർ അടിമകളായി ജോലി ചെയ്യേണ്ട ഒരു അവസ്ഥ നിലവിൽ വന്നു.

=== കല ===
[[പ്രമാണം:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|thumb|200px|right| ഗുപ്തസാമ്രാജ്യകാലത്ത് ദില്ലിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഇരുമ്പ് സ്തംഭം. 1600 വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷവും തുരുമ്പ് പിടിക്കാത്ത ഇത് ഒരു അത്ഭുതമായിത്തുടരുന്നു]]
ശില്പചാരുത നിറയുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ദേവന്മാർക്കായി പണിതീർക്കുന്ന രീതിക്കു തുടക്കമിട്ടത് ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.  {{ref|കല}} പഴയ വിദേശീയ പ്രേരണകളുള്ള ശില്പകലാ സമ്പ്രദായം ഗുപ്തകാലത്ത് സ്വീകരിച്ചില്ല. പകരം ഭാരതീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പുന:പ്രകാശനമാണ് അവർ സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. ആകൃതി, മാതൃക, ചലനാത്മകത എന്നിവയിൽ ആ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ തുടർച്ച തന്നെയാണവ അവകാശപ്പെടുന്നത്. [[സാരനാഥ്]], [[മഥുര]]എന്നിവിടങ്ങളിലുള്ള ബൌദ്ധ- ഹൈന്ദവ പ്രതിമകൾ ഗുപ്തകാലത്തെ വാസ്തുശില്പ വിദ്യയുടെ മാതൃകകൾ ആണ്. [[ദില്ലി]] യിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[ഇരുമ്പു സ്തംഭം]] എന്നിവ ശില്പചാതുരിയുടെ ഉത്തമോദാഹരണങ്ങൾ ആണ്. 
ഗുപ്തകാലത്തെ നാണയങ്ങളുടെ സാങ്കേതിക മികവും ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. 

ചിത്ര രചനയിൽ ഇക്കാലത്ത് പോലും അത്ഭുതം സൃഷ്ടിക്കുന്ന രചനകൾ അന്ന് ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രശസ്ത്മായ [[അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രം|അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ]] ഗുഹാചിത്രങ്ങൾ അതുല്യമായ ചിത്രരചനാ പാടവമാണ് തെളിയിക്കുന്നത്. ബാഗിലെ ഗുഹകളിലും സിലോണിലെ സിഗിറിയ എന്ന സ്ഥലത്തും ഗുപ്തകാല ചിത്രങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്.  

ഗുപ്തകാലത്തെ അത്യുജ്ജ്വലമായ സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മാറ്റൊലികൾ ഇത്യയുടെ അതിർത്തികളും കടന്ന് പല വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലും ചെന്നെത്തി. വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ ഫലമായത്രേ [[മ്യാന്മാർ|ബർമ്മ]], [[കംബോഡിയ]], [[തായ്‌ലൻഡ്]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഹൈന്ദവ, ബുദ്ധ മതങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വളർന്നത്. ക്രി.പി. 399നും 414നുമിടയ്ക്ക് ഇന്ത്യയിലെത്തിയ ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ലുയി കാംഗ്,  ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ അഭിവൃദ്ധിയും സമാധാനാന്തരീക്ഷവും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതുവഴി ഭാരതീയ സംസ്ക്കാരം ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും അവിടെ പ്രബലമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു.

=== സാഹിത്യം ===
{{Main|കാളിദാസൻ}}
{{Main|വിശാഖദത്തൻ}}
പാണിനിയുടെ കാലം മുതൽക്കേ അഭിവൃദ്ധിയിലേക്ക് കുതിച്ചിരുന്ന [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത]] സാഹിത്യവും ഭാഷയും അതിന്റെ ഔന്നത്യത്തിലെത്തിയത് ഗുപ്ത രാജവംശത്തിന്റെ കാലത്തായിരുന്നു. [[കാളിദാസൻ]] ആണ് ഇക്കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാഹിത്യ പ്രതിഭ. {{ref|കാളിദാസൻ}} കൂടാതെ നവരത്നങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ധന്വന്തരി]], [[ക്ഷാപാണകൻ]], [[സംഘഭടൻ]], [[വേതാളഭടൻ]], [[ഘടകാഖാർപരൻ]], [[വരാഹമിഹിരൻ]], [[വരരുചി]] ([[പറയി പെറ്റ പന്തീരുകുലം]]), എന്നിവരും ചേർന്ന പ്രസിദ്ധമാഅയ ഒരു സംഘം വിക്രമാദിത്യന്റെ സദസ്സിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. [[വിശാഖദത്തൻ]], [[ഭൈരവൻ]] തുടങ്ങിയ മഹാകവികൾ ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണു ജീവിച്ചിരുന്നത്. നിരവധി പുരാണങ്ങളും ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളും ഇക്കാലത്ത് വിരചിതമായി. പുരാതന കൃതികൾക്ക് അനുപമമായ വ്യഖ്യാനങ്ങൾ പിറന്നു. മുമ്പ് പാലി, അർദ്ധമഗധി, പ്രാകൃതി ഭാഷകളിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ബുദ്ധ, ജൈന സാഹിത്യ രചനകളും ഇക്കാലത്ത് സംസ്കൃതത്തിലേക്ക് മാറ്റിയെഴുതപ്പെട്ടു.  വിശാഖദത്തന്റെ മുദ്രാരാക്ഷസം എന്ന ചരിത്ര നാടകം ഇക്കാലത്താണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. [[ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ|ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യന്റെ]] ജീവിതകാലമാണ് അതിന്റെ വിഷയം. [[ശൂദ്രകൻ]] എന്ന നാടക രചയിതാവിന്റേതായ മൃച്ഛഗഡികം, [[ഭാരവി|ഭാരവിയുടെ]] കിരാതാർജ്ജുനീയം എന്നിവയും വിശിഷ്ട കൃതികളാണ്. 

[[പ്രമാണം:Indo-Sassanid.jpg|thumb|300px|right|ഇൻഡോ-സാസ്സാനിയൻ വ്യപാര പാതകൾ ]]
പുരാണങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നത്തെ നിലയിൽ രൂപം പ്രാപിച്ചത് സമുദ്രഗുപ്തന്റെ കാലത്താണ്.[[പഞ്ചതന്ത്രം കഥകൾ]] ഇക്കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭഗവദ് ഗീതയും മഹാഭാരതവും ക്രമപ്പെടുത്തിയതും പ്രസാധനം ചെയ്തതും ഇക്കാലത്താണ്. യാജ്ഞവൽക്യൻ, നാരദൻ, കാർത്ത്യായനൻ, ബൃഹസ്പദി എന്നിവരുടെ സ്മൃതികളും കാമന്ദകന്റെ നീതിസാരവും ഹിതോപദേശകവും ഇക്കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടു എന്നത് ഗുപ്തകാലത്തിന്റെ യശസ്സ് ഹിന്ദു ചരിത്രത്തിലെക്കാലവും മായാത്തതാക്കി. ദിങ്നാഗൻ, ഭ്രദ്വാജൻ എന്നീ തർക്ക ശാസ്ത്രജ്ഞരും വാമനൻ, ജയാദിത്യൻ എന്നീ വ്യാകരണ പണ്ടിതരും ഇക്കാലത്താണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref&gt; [http://moralstories.wordpress.com/2006/06/26/the-great-vikramaditya-maharaja/  പഞ്ച തന്ത്രം കഥകൾ, ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 09]&lt;/ref&gt;

=== ശാസ്ത്രം ===
[[വൈദ്യശാസ്ത്രം]], [[ഗണിതം]], [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം]] എന്നീ മേഖലകളിൽ നിരവധി അമൂല്യ ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഇക്കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടു. [[ആര്യഭടൻ‍]], [[വരാഹമിഹരൻ]] എന്നിവർ ജീവിച്ചിരുന്നതും ഈ സമയത്താണ്. മനുഷ്യന്റെ ചിന്താമണ്ഡലത്തിൽ നടന്ന ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളിലൊന്നായ [[പൂജ്യം|പൂജ്യവും]] [[ദശാംശം|ദശാംശ സിദ്ധാന്തവും]] അക്കാലത്തെ ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരുടേ നേട്ടങ്ങൾ ആണ്. ജ്യോതിശാസ്ത്ര രംഗത്തും ജ്യോതിഷത്തിലും വളരെ പുരോഗതിയുണ്ടായി. ഭൂമി അതിന്റെ അച്ചുതണ്ടിൽ കറങ്ങുന്നു എന്ന് കണ്ടുപിടിച്ചത് അക്കാലത്താണ്. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷമാണ് [[ഗലീലിയോ]] ഭൂമി ഉരുണ്ടതാണ് എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചത് തന്നെ. ആര്യഭടൻ ഗ്രഹണങ്ങളുടെ കാരണങ്ങളും കണ്ടുപിടിച്ചിരുന്നു. ശാസ്ത്രം മനുഷ്യ നന്മക്കായി ഉപയോഗിക്കാൻ ആരംഭിച്ച കാലഘട്ടം എന്നു വേണമെങ്കിൽ അക്കാലത്തെ കുറിച്ച് പറയാം. എക്കാലത്തേയും ആരാധ്യനായ ഭിഷഗ്വരനായിരുന്ന [[വാഗ്ഭടൻ]] ഇക്കാലത്താണ് ജീവിച്ചിരുന്നത് . മറ്റു പ്രശസ്തരായ ശസ്ത്രജ്ഞരായിരുന്നു [[ഭാനുഗുപ്തൻ]], [[ബ്രഹ്മഗുപ്തൻ]], [[വരാഹമിഹിരൻ]] എന്നിവർ.

വ്യവസായരംഗവും ഇക്കാലത്ത് വളരെയേറെ പുരോഗതി കൈവരിച്ചിരുന്നു. [[ചായപ്പണി]], [[ഊറക്കിടൽ]], [[സോപ്പ്]] നിർമ്മാണം, [[സ്ഫടികം|സ്ഫടികനിർമ്മാണം]], [[സിമന്റ്]] നിർമ്മാണം എന്നിവയിൽ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരായിരുന്നു ഇക്കാലത്തെ ഭാരതീയർ&lt;ref name=bharatheeyatha4&gt;{{cite book |last=സുകുമാർ അഴീക്കോട് |first= |authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 83|chapter= 4-ശാസ്ത്രവും കലയും|language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;.

== സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധഃപതനം ==
[[പ്രമാണം:2064 aryabhata-crp.jpg|thumb|right|200px|ആര്യഭടന്റെ പ്രതിമ പൂനെയിലെ IUCAA ഇൽ]]
സ്കന്ദ ഗുപ്തന്റെ മരണശേഷം ഒരു ശതകത്തോളം ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം നിലനിന്നു. എങ്കിലും പുരുഗുപ്തൻ, നരസിംഹ ഗുപ്തൻ, കുമാരഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ എന്നിവരുടെ ഭരണകാലത്ത് സാമ്രാജ്യ ശേഷി ചുരുങ്ങി വരികയായിരുന്നു. മുൻ കാലങ്ങളിൽ മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന് സംഭവിച്ച അതേ കാരണങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഇവിടേയും വിനയായിത്തീർന്നത്. പലകാരണങ്ങൾ ഇതിന് പിന്നിൽ ഉണ്ട്.
=== ചക്രവർത്തിയുടെ ശേഷിക്കുറവ് ===
ഗുപ്തന്മാരുടേത് പോലെ ബൃഹത്തായ ഒരു സാമ്രാജ്യം ശക്തനായ ഒരു ചക്രവർത്തിയുടെ കീഴിൽ മാത്രമേ ഭദ്രമായിരിക്കുകയുള്ളു. അതിന് ദീർഘവീക്ഷണവും കഴിവും ആവശ്യമാണ്. പിൽക്കാല ഗുപ്തരാജാക്കന്മാർ അശക്തരും ദീർഘ വീക്ഷണമില്ലാത്തവരും ആയിരുന്നു. ഇത് അധഃപതനം അനിവാര്യമാക്കിത്തീർത്തു.
അക്കാലത്ത് വ്യവസ്ഥാപിതമായ പിന്തുടർച്ചാ നയം ഇല്ലായിരുന്നു. മൂത്തവരുടെ അവകാശം അവഗണിച്ച് ഇളയവർ രാജാവാകാൻ തുടങ്ങിയതോടെ അഭ്യന്തരമായ കുടുംബ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് വഴിതെളിഞ്ഞു. പല രാജാക്കന്മാരും ബഹുഭാര്യാത്വം സ്വീകരിച്ചിരുന്നതിനാൽ അവകാശികളുടെ എണ്ണം കൂടി വന്നു. രാജകൊട്ടാരത്തിൽ തന്നെ പടയൊരുക്കങ്ങളും അട്ടിമറി ശ്രമങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു. 
=== വ്യാപാരത്തകർച്ച ===
ഗുപ്തകാലത്ത് വിദേശങ്ങളുമായി നല്ല വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നത് പിൽക്കാലത്ത് മന്ദീഭവിച്ചു. ആദ്യമെല്ലാം പട്ടുകളും മറ്റും പൂർവ്വ റോമാ സാമ്രാജ്യത്തിലേക്ക് കയറ്റി അയക്കപ്പെട്ടിരുന്നത് ആറാം നൂറ്റാണ്ടായതോടെ ചൈനക്കാരിൽ നിന്ന് പട്ടു നൂൽ ഉത്പാദനം സ്വായത്തമാക്കിയതോടെ നിലച്ചു പോകുകയായിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല പശ്ചിമേന്ത്യയിലെ പട്ടുനൂൽ കച്ചവടക്കാർ മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറാനും തുടങ്ങിയത് ഇതിന് പ്രതികൂലമായിത്തീർന്നു. 

ഭൂവുടമകളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ആവിർഭാവം പ്രദേശിക കർഷകരെ സാരമായി ബാധിച്ചു. ഇത് ജന്മിത്ത വ്യവസ്ഥ വളരാൻ സഹായിച്ചു. കർഷകർ അവരുടെ പരിശ്രമത്തിന്റെ അത്യന്തിക ഫലം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയാത്തവരായി. 

=== സമൂഹികമായ മാറ്റങ്ങൾ ===
ബ്രാഹ്മണർക്ക് ലഭിച്ച ഭൂദാനങ്ങൾ വഴി അവർ സമ്പന്നരായിത്തീർന്നു. ബ്രാഹ്മണമേധാവിത്വം ശക്തിപ്പെട്ടു. ആരംഭത്തിൽ വൈശ്യരായിരുന്ന ഗുപ്തന്മാരെ അവർ ക്ഷത്രിയരായിക്കോണ്ടാടി. അതു വഴി രാജപ്രീതി പിടിച്ചു പറ്റിയ അവർ നിരവധി അവകാശങ്ങൾ സ്വായത്തമാക്കി. നിരവധി ഉപജാതികളുടെ ആവിർഭാവത്തോടെ ജാതി വ്യവസ്ഥ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായിത്തീർന്നു. വിദേശികൾ ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ ലയിച്ചു. അവർക്കെല്ലാം ക്ഷത്രിയ പദവി നൽകപ്പെട്ടു. വൈദേശീയരായ ഹൂണന്മാർ 36 രജപുത്ര ഗോത്രങ്ങളായി കരുതപ്പെട്ടു. ചാതുർവണ്ണ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായി ജോലികളും മറ്റാചാരങ്ങളും വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ശൂദ്രന്മാർ പൊതുവേ കർഷകരായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടോടുത്തതോടെ പല അയോഗ്യതകളും കല്പിക്കപ്പെട്ടും തൊട്ടുകൂടായ്മ, തീണ്ടൽ എന്നീ ആചാരങ്ങൾ നാമ്പിട്ടു. ഇത് സാമൂഹികമായി അഭ്യന്തര പ്രശ്നങ്ങൾക്കും വഴിതെളിച്ചു.

=== മത നയം ===
ഒടുവിലത്തെ ഗുപ്തന്മാർ ബുദ്ധമതത്തെ അതിരു കവിഞ്ഞ് പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതു മൂലം ബ്രാഹ്മണരുടെ എതിർപ്പ് വിളിച്ചുവരുത്തി. സൈനിക ശക്തി ക്ഷയിക്കാനും അഭ്യന്തര കുഴപ്പങ്ങൾ തുടങ്ങാനും ഇത് കാരണമായി.
=== യുദ്ധങ്ങൾ ===
സാമ്പത്തിക കുഴപ്പങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വീര്യം ഊതിക്കെടുത്തി. വളരെക്കാലം സമാധാനം നിലനിന്നിരുന്നത് വലിയ ഒരു സൈന്യത്തെ പോറ്റുന്നത് ആവശ്യമില്ലാതായി. ഇത് സൈന്യത്തിന്റെ ശമ്പളം കുറക്കാൻ കാരണമായി. ചെറിയ നാടുവാഴികളും സാമന്ത രാജാക്കന്മാരും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി ചെറുത്ത് നില്പ് തുടങ്ങി. [[പുഷ്യാമിത്രന്മാർ]]. [[ഹൂണന്മാർ]]. [[ശകന്മാർ]] എന്നിവരുമായി നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങൾ സാമ്പത്തിക ഭദ്രത തകർത്തിരുന്നു. മാൾവയിലേ യശോധർമ്മനേപ്പോലുള്ളവർ കേന്ദ്ര ഭരണത്തിന്റെ അധികാരത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. പലരാജാക്കന്മാരും കപ്പം കൊടുക്കുന്നത് നിർത്തി. അതിർത്തികൾ സുരക്ഷിതമാക്കാത്തതിനാൽ [[ഹൂണന്മാർ]] നുഴഞ്ഞുകയറി രാജ്യത്തെ ആക്രമിച്ചു. [[സ്കന്ദ ഗുപ്തൻ]] ഹൂണന്മാരെ സമർത്ഥമായി നേരിട്ടുവെങ്കിലും പിൻ‍ഗാമികൾ പരാജയപ്പെടുകയാണ് ഉണ്ടായത്. [[മാൾവ]] യിൽ [[തേരമാനൻ]] അധികാരം സ്ഥാപിക്കുകയും [[ഹൂണന്മാർ]] ആറാം നൂറ്റാണ്ടോടെ വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനം ഏതാണ്ട് പൂർത്തിയായിരുന്നു.

{{Midkingdom of India}}

== അവലംബം ==
ഭാരത ബൃഹച്ചരിതം- പ്രാചീന ഭാരതം- ഒന്നാം ഭാഗം. (രണ്ടാം പതിപ്പ്) എഴുതിയത്. ആർ.സി. മജുംദാറും മറ്റും; , കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, തിരുവനന്തപുരം, കേരള ജൂൺ 1995. 
&lt;references/&gt;

== കുറിപ്പുകൾ ==

&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; 
* {{note|I-tsing}} The Chinese traveller I Ching provides the first evidence of the Gupta kingdom in Magadha. He came to India in [[672]] CE and heard of Maharaja Sri-Gupta who built a temple for Chinese pilgrims near Mrigasikhavana. I-tsing gives the date for this event merely as '500 years before'. This does not match with other sources and hence we can assume that I-tsing's computation was a mere guess.
* {{note|കാളിദാസൻ}} “ഭാരതീയ കവിതയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കാളിദാസന്റെ നാമം സർവോപരിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. കാളിദാസകവിതയെന്നു പറഞ്ഞാൽ ഭാരതീയ കവിതകളുടെ ഉജ്ജ്വലമായ ഒരു സംഗ്രഹമാണ്. ഭാരതത്തിലെ നാടക പ്രസ്ഥാനവും ഐതിഹാസിക കാവ്യ പ്രസ്ഥാനവും ആ ദിവ്യമായ ധിഷണയുടെ ശക്തിയേയും ഒതുക്കത്തേയും ഇന്നും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു” എന്ന് പ്രഫസർ സിൽവെയൻ ലെവി. പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇന്ത്യാ ചരിത്രം (ഒന്നാം ഭാഗം). കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്.
* {{note|കല}} ഗുപ്തന്മാരുടെ കല നലും അഞ്ചും ശതാത്ബദങ്ങളിലുത്തരേന്ത്യയിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ജനങ്ങളുടെ ആദർശങ്ങളിലും ആശയങ്ങളിലും വന്ന പരിവർത്തന ഫലമായുണ്ടായതാണ്. ഈ നവോത്ഥ്ഹനം പഴമയിൽ അധിഷ്ഠിതവും വിദേശീയ പ്രേരണകളെ പിന്തള്ളിയതും ഭാരതീയവും നവ്യത നിരഞ്ഞതുമായിരുന്നു.

[[വർഗ്ഗം:ചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യാചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:ഗുപ്തസാമ്രാജ്യം]]</text>
      <sha1>amwrfn39j1r70mxmjs4ays8va1fdjf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646925</id>
      <parentid>4646924</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39629-52</username>
        <id>220281</id>
      </contributor>
      <comment>/* സാംസ്കാരിക രംഗം */</comment>
      <origin>4646925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69089" sha1="m50yg3wklo8s8rilk74jr70md2l4qjl" xml:space="preserve"> 
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt; '''ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം''' &lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; | [[പ്രമാണം:Gupta-Reich (330-454).PNG|300px]]&lt;br /&gt; ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏകദേശ രൂപം 
|-
| align=center colspan=2 |'''സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അടയാളം:''' &lt;br /&gt;'' [[--]]'' 
|-
! സ്ഥാപകൻ
| [[ശ്രീ ഗുപതൻ]]
|-
! മുൻപത്തെ രാജ്യങ്ങൾ
| [[കുഷാണ സാമ്രാജ്യം]], പ്രധാനമായും [[മഗധ]]
|-
! [[ഔദ്യോഗിക ഭാഷ]]
| [[സംസ്കൃതം]], [[പാലി]]
|-
! [[മതങ്ങൾ]]
| [[ഹിന്ദു മതം]]&lt;br /&gt;[[ജൈന മതം]]&lt;br /&gt;[[ബുദ്ധമതം|മഹായാന ബുദ്ധ മതം]]
|-
! [[തലസ്ഥാനം]]
| [[പാടലീപുത്രം]]&lt;br /&gt;
|-
!

|-
! ആദ്യത്തെ ചക്രവർത്തി
| [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ]]
|-
! അവസാനത്തെ ചക്രവർത്തി
| [[കുമാര ഗുപ്ത ഒന്നാമൻ ]]
|-അവസാനത്തെ രാജാവ്
ഹർഷ ഗുപ്ത 
! [[വിസ്തീർണ്ണം]]
| 20 ലക്ഷം ച.കി.മീ&lt;
|-
! [[ജനസംഖ്യ]]
| 4 കോടി 
|-
! [[നാണയം]]
| [[സുവർണ്ണ]], [[റുപ്യ]], [[താമ്ര നാണയങ്ങൾ]] 
|-
! അധഃപതനം &lt;br /&gt; കാരണങ്ങൾ
| അവകാശികൾ നിരവധി,  [[ബുദ്ധമതം]], &lt;br /&gt; [[ഹൂണന്മാർ]], [[തോരമാനൻ]]
|-
! ശേഷമുള്ള സാമ്രാജ്യം
| [[ഹൂണ സാമ്രാജ്യം]], [[ഹർഷ സാമ്രാജ്യം]]
|}

[[ഇന്ത്യ|പുരാതന ഇന്ത്യയിൽ]] രാഷ്ട്രീയമായും സൈനികമായും ഏറ്റവും ശക്തമായിരുന്ന സാമ്രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് '''ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം''' (ആംഗലേയത്തിൽ Gupta Empire). ക്രി.പി  320 മുതൽ 550 വരെയായിരുന്നു ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലം. ഇന്ത്യൻ ഉപദ്വീപിന്റെ വടക്കൻ പ്രവിശ്യകളിലധികവും ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണകാലമായി അറിയപ്പെടുന്ന&lt;ref name=bharatheeyatha/&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ [[ശാസ്ത്രം]], [[ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രം]], [[ഗണിതം|ഗണിതശാസ്ത്രം]], സാംസ്കാരിക രംഗം, സാഹിത്യം എന്നീ മേഖലകളിൽ അഭൂതപൂർവ്വമായ വളർച്ചയുണ്ടായി. [[വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ|വിന്ധ്യ പർവ്വതനിരകൾക്കു]] വടക്ക് നാല്, അഞ്ച് നൂറ്റാണ്ടുകളിലായിരുന്നു ഗുപ്ത രാജവംശം ആധിപത്യമുറപ്പിച്ചിരുന്നത്. [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തോളം]] വലുതല്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും ഗുപ്ത ഭരണ കാലഘട്ടം ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലും സമീപ രാജ്യങ്ങളിലും മായാത്ത മുദ്രകൾ പതിപ്പിച്ചു. പുരാതന കാലഘട്ടത്തിലെ നാണയങ്ങൾ, ചുവരെഴുത്തുകൾ, സ്മാരകങ്ങൾ, സംസ്കൃത കൃതികൾ എന്നിവയിൽ നിന്നൊക്കെ ഗുപ്ത രാജവംശത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കും. പുരാതനമായ [[റോമാ സാമ്രാജ്യം]] [[ഹാൻ സാമ്രാജ്യം]] [[ടാങ് സാമ്രാജ്യം]] എന്നിവയെയും ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തേയും ഒരേ തട്ടിലാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ തുലനം ചെയ്യുന്നത്. രാജ്യത്ത് ശാന്തിയും സമാധാനവും കളിയാടിയിരുന്നതിനാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധിക്കാൻ സമയം ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt; പ്രൊ: കെ. കുഞ്ഞിപ്പക്കി; പ്രൊ: പി.കെ. മുഹമ്മദ് അലി; ഇന്ത്യാ ചരിത്രം (ഒന്നാം ഭാഗം). കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, തിരുവനന്തപുരം, കേരള. ജൂലൈ 1998 &lt;/ref&gt; [[മഹാഭാരതം]] അതിന്റെ പൂർണ്ണമായ രൂപത്തിലേക്ക് എത്തിയത് ഗുപ്തകാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെയായിരുന്നു. 

ഗുപ്ത രാജാക്കന്മാർ മികവുറ്റ സൈനിക യോദ്ധാക്കളും ഭരണ നിപുണരുമായിരുന്നു എന്നാണു ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. ഹൂണന്മാരുടേതടക്കമുള്ള വൈദേശിക നുഴഞ്ഞു കയറ്റത്തെ ചെറുത്ത് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഇവർ ബദ്ധശ്രദ്ധരായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയിലേക്കും സാംസ്കാരിക ഉന്നമനത്തിലേക്കും നയിച്ചു എന്നുവേണം കരുതുവാൻ. അന്നത്തെ സാമ്പത്തികവും സാംസ്കാരികവും ആയ സ്ഥിതി ഇന്ത്യക്ക് വീണ്ടും നൽകുവാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ അതായിരിക്കും ഇന്ത്യയിൽ ബ്രിട്ടന്റെ പരമവിജയം എന്ന് [[ഹാവൽ]] പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്&lt;ref name=bharatheeyatha/&gt;.

ഗുപ്തകാലത്ത് ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ച ചൈനീസ് സഞ്ചാരിയായ [[ഫാഹിയാൻ|ഫാഹിയാന്റെ]] കുറിപ്പുകളിൽ ഗുപ്തഭരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്‌.&lt;ref name=bharatheeyatha&gt;{{cite book |last=Azhikode |first= Sukumar|authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 26,27|chapter= 1-ഭാരതം യുഗാന്തരങ്ങളിലൂടെ|language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;

[[ഉജ്ജയിനി]], [[പ്രയാഗ]], [[പാടലീപുത്രം]]  എന്നിവയായിരുന്നു ഗുപ്തസാമ്രാജ്യത്തിലെ പ്രധാനനഗരങ്ങൾ&lt;ref name=ncert6-11&gt;{{cite book |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title=Social Science - Class VI - Our Pasts-I |year=2007 |publisher=NCERT |location=New Delhi|isbn=8174504931|chapter=CHAPTER 11 - NEW EMPIRES AND KINGDOMS|pages=111-114|url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/testing/Index.htm}}&lt;/ref&gt;‌.

== പൂർവ്വ ചരിത്രം ==
വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ [[കുഷാണ സാമ്രാജ്യം]] തകർന്നതോടെ രാഷ്ട്രീയ ശിഥിലീകരണം ക്രി.പി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടോളം തുടർന്നു. ഇക്കാലത്താണ് ഗുപ്തന്മാരുടെ കീഴിൽ സാമ്രാജ്യ സ്ഥാപനം നടക്കുന്നത്. ഗുപ്തന്മാരുടെ പൂർവ്വകാല ചരിത്രം ഇന്നും അവ്യക്തമാണ്. വിദേശ സഞ്ചാരികളുടെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ആദ്യ രേഖകൾ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നത്.{{ref|I-tsing}} ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ മുൻ‍ഗാമികൾ പ്രദേശികരാജാക്കന്മാരായിരുന്നുവെന്നും അവരിൽ പ്രധാനിയായ ശ്രീ ഗുപ്തനാണ് ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ എന്നാണ് വിവരണം. അദ്ദേഹം മഹാരാജ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ ഘടോൽഖജനും അദ്ദേഹത്തോളം പ്രതാപശാലിയായിരുന്നു. 

എന്നാൽ ചില പണ്ഡിതന്മാർ അഭിർ എന്ന യാദവ വംശവുമായി ഗുപ്തന്മാരെ ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt; [http://www.encyclopediaofauthentichinduism.org/articles/33_two_more.htm ഹിന്ദുത്വ വിജ്ഞാനകോശം ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 8] &lt;/ref&gt; എന്നാൽ ക്രി.പി. 320-ൽ ഘടോൽഖജന്റെ പുത്രൻ [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ]] മഗധയിലെ സിംഹാസനം കരസ്ഥമാക്കിയതോടെയാണ് അത്രയും കാലം വിഘടിച്ചുനിന്ന വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ രാഷ്ട്രീയ ഏകീകരണവും, സംഘടിതമായ ഭരണക്രമവും രൂപം കൊണ്ടത്. അന്നു മുതലാണ് ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 
{{HistoryOfSouthAsia}}
എന്നാൽ ഏറെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള മറ്റൊരു സിദ്ധാന്തം പ്രകാരം ഗുപ്തന്മാർ ബംഗാളിൽ നിന്നാണ് ഉടലെടുത്തത്. നേപ്പാളിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ‘വരേന്ദ്ര മ്രിഗശിവൻ സ്തൂപം’ ഇതിന് ശക്തമായ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രീ ഗുപ്ത മഹാരാജാവ് ബംഗാളിലെ ഭരണാധികാരിയാകാനും ചന്ദ്രഗുപ്തൻ പിന്നീട് മഗധം ലിച്ഛവികളുമായുള്ള വിവാഹബന്ധം മൂലം കരസ്ഥമാക്കിയതാവാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

== ഗുപ്തരാജാക്കന്മാർ ==
* [[ശ്രീ ഗുപ്തൻ]] - ക്രി.വ [[240]]-[[280]] .
** [[ഘടോൽകചഗുപ്തൻ]]  - ക്രി.വ [[280]]-[[319]] 
* [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ I]] - ക്രി.വ [[320]] -[[335]]
** [[സമുദ്രഗുപ്തൻ]] - ക്രി.വ [[335]] - [[375]]
*** [[ചന്ദ്രഗുപ്തൻ II]] - ക്രി.വ [[375]] - [[415]]
**** [[കുമാരഗുപ്തൻ I]]
***** [[സ്കന്ദഗുപ്തൻ]]
* [[ബ്രഹ്മഗുപ്തൻ]]
** [[പുരുഗുപ്തൻ]]
*** [[നരസിംഹഗുപ്തൻ]]
**** [[കുമാരഗുപ്തൻ II]]
***** [[ബുദ്ധഗുപ്തൻ]]

=== ശ്രീ ഗുപ്ത മഹാരാജാവ് ===
{{Main|ശ്രീ ഗുപ്തൻ}}
ശ്രീ ഗുപ്ത മഹാരാജാവിനെ പറ്റി പറയത്തക്ക വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല. ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യ രാജാവ് അദ്ദേഹമായിരുന്നു എന്നും മഹാരാജാ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ സ്വീകരിച്ചിരുന്നു എന്നും മുൻപ് പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് നിരവധി ചൈനീസ് തീർത്ഥാടകർ ബുദ്ധമത സ്വീകരണത്തിനായി ഇന്ത്യയിൽ എത്തിയിരുന്നു. ഇ ത്സിങ് അതിൽ പ്രമുഖനാണ്. നേപ്പാളിൽ അദ്ദേഹം ചൈനീസ് തീർത്ഥാടകർക്കായി ഒരു ക്ഷേത്രവും സത്രവും പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിലെ ശാസനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗുപ്തന്മാരുടെ തുടക്കത്തെപ്പറ്റി ചില രേഖകൾ ലഭിക്കുന്നു.

=== ഘടോൽകച  ഗുപ്തൻ ===
280 മുതൽ 319 ക്രി.വ. വരെയായിരിക്കാം അദ്ദേഹം രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നത് എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു. ഘടോൽകചനും മഹാരാജ എന്ന പട്ടം സ്വീകരിച്ചിരുന്നു. 
=== ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ ===
ഘടോൽകചന്റെ മകനായ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ശക്തനും പ്രതാപശാലിയും ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം സിംഹാസനാരോഹണം ചെയ്തതിനു ശേഷം ''മഹാരാജാധിരാജൻ'' എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ സ്വീകരിച്ചു&lt;ref name=ncert6-11/&gt;. അദ്ദേഹം [[ലിഛാവി]] വംശത്തിൽപെട്ട രാജാവിന്റെ മകളായ കുമാരദേവിയെ പാണീഗ്രഹണം ചെയ്തതിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദവിയും ശക്തിയും വർദ്ധിച്ചു. ലിഛാവികളുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം [[പാടലീപുത്രം]] പിടിച്ചടക്കി. ഇന്നത്തെ [[ബീഹാർ]], [[ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ബംഗാൾ]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ട വലിയ ഒരു പ്രദേശം തന്റെ അധീനതയിൽ അദ്ദേഹം കൊണ്ടുവന്നു. അദ്ദേഹം ക്രി.വ. [[325]]-ൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഗുപ്തവർഷം എന്ന കലണ്ടർ പ്രചരിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ കാലത്ത് രാജശക്തി വേണ്ടപോലെ വേരോടിയിരുന്നില്ല. സമുദ്രഗുപ്തന്റെ കാലത്താണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്.

=== സമുദ്ര ഗുപ്തൻ ===
[[പ്രമാണം:Guptaempire.gif|thumb|250px|right| ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തി ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമന്റെ കാലത്ത്]]

ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ മരണശേഷം [[335]] ലാണ് സമുദ്രഗുപ്തൻ അധികാരമേറ്റത്. അദ്ദേഹത്തെയാണ് ഗുപ്ത വംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രമുഖനായ രാജാവായി പരിഗണിക്കുന്നത്. നിരവധി യുദ്ധങ്ങൾ ചെയ്ത് അദ്ദേഹം സാമ്രാജ്യം വിപുലമാക്കുകയും ഉത്തരേന്ത്യ മുഴുവൻ രാഷ്ട്രീയമായി ഏകികരിക്കുകയും ചെയ്തു. ആദ്യം [[ഷിച്ഛത്ര]], [[പദ്മാവതി]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും പിന്നീട് [[മാൾവ]] [[മഥുര]] എന്നിവയും കീഴടക്കി. അൻപത് വർഷത്തെ രാജ ഭരണത്തിനിടക്ക് ഇരുപതോളം രാജ്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം തന്റെ രാജ്യത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർത്തിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[രാജസൂയം]], [[അശ്വമേധം]] എന്നീ യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയും അതിൻ പ്രകാരം സാമ്രാജ്യ വിസ്തൃതി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം കീഴടക്കിയ രാജാക്കന്മാരിൽ ആദ്യം അയൽ രാജ്യങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. അച്യുതനാഗൻ, നാഗസേനൻ, ഗണപതിനാഗൻ എന്നീ അയൽ രാജാക്കന്മാരാണ് ആദ്യം കീഴടങ്ങിയത്. 

പിന്നീട് സമുദ്രഗുപ്തൻ തെക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞു. അവിടങ്ങളിലെ പന്ത്രണ്ട് രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി. [[കോസലം|കോസല ദേശത്തെ]] മഹേന്ദ്രൻ, [[മഹാകാന്താരം|മഹാകാന്താരത്തിലെ]] വ്യാഘ്രരാജൻ, [[കുരളം|കുരളത്തിലെ]] മന്ദരാജൻ, [[പിഷ്ടപൂരം|പിഷ്ടപൂരത്തെ]] മഹേന്ദ്രഗിരി, [[കോത്തുറ|കോത്തുറയിലെ]] സ്വാമിദത്തൻ, [[എറന്തപ്പള്ള|എറന്തപ്പള്ളയിലെ]] ദമനൻ, [[കാഞ്ചി|കാഞ്ചിയിലെ]] വിഷ്ണുഗോപൻ, [[അവമുക്ത]] യിലെ നീലരാജൻ, [[വെംഗി]] യിലെ ഹസ്തിവർമ്മൻ, [[പലക്ക]] യീലെ ഉഗ്രസേനൻ, [[ദേവരാഷ്ട്രം|ദേവരാഷ്ട്രത്തിലെ]] കുബേരൻ, [[കുസ്തലപുരം|കുസ്തലപുരത്തിലെ]] ധനഞ്ജയൻ എന്നിവരായിരുന്നു യഥാക്രമം കീഴടങ്ങിയ രാജാക്കന്മാർ. ഈ രാജ്യങ്ങൾ തന്റെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കുകയും വർഷാവർഷം കപ്പം നൽകാനും മാത്രമേ സമുദ്രഗുപ്തൻ തീരുമാനിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. രാജ്യങ്ങൾ അതത് രാജാക്കന്മാർക്ക് തിരികെ കൊടുത്തുകൊണ്ട്, വൻ യുദ്ധങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഒഴിവാക്കി. മിക്ക രാജാക്കന്മരും എതിർപ്പൊന്നും കൂടാതെ  രാജ്യം അടിയറ വയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 

ദക്ഷിണേന്ത്യൻ വിജയങ്ങളുടെ സമയത്ത് അദ്ദേഹം ആദ്യം തോല്പിച്ച ചില രാജാക്കന്മാർ അദ്ദേഹത്തിനെതിരായി സഖ്യം ഉണ്ടാക്കുകയും അദ്ദേഹം മഗധത്തിൽ തിരിച്ചു ചെല്ലുന്ന സമയത്ത് എതിർക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം ആ ഒൻപത് രാജാക്കന്മാരേയും [[കോശംബി]] യിൽ വച്ച് പരിപൂർണ്ണമായി തോല്പിച്ചു. മാത്രവുമല്ല, ദക്ഷിണോത്തര ഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഗതാഗതം സുഗമമാക്കുവാനായി സാമ്രാജ്യത്തിലെ ദക്ഷിണ ഭാഗങ്ങളിലെ കാട്ടു പ്രദേശങ്ങൾ ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കുകയൂം ചെയ്തു. കിഴക്കൻ അതിർത്തിയിലെ [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളം]], [[സമതടം]], [[കാർത്രീപുത്രം]], [[കാമരൂപം]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും ഗിരിവർഗ്ഗക്കാരായ [[മാളവർ]], [[യൌധേയർ]], [[മാദ്രകർ]], [[ആഭീരന്മാർ]] എന്നിവരും സമുദ്രഗുപ്തന്റെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. [[ശ്രീലങ്ക]] യിൽ നിന്നും അവിടത്തെ രാജാക്കന്മർ അദ്ദേഹത്തിന് കപ്പം നൽകിയതായി പറയുന്നു.

സമുദ്രഗുപ്തനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ കവിയായിരുന്ന ഹരിസേനൻ സംസ്കൃതകവിതാരൂപത്തിൽ എഴുതി അലഹബാദിലെ അശോകസ്തംഭത്തിൽ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. തന്റെ പിതാവിനെപ്പോലെത്തന്നെ സമുദ്രഗുപ്തനും മഹാരാജാധിരാജൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര്‌ സ്വീകരിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ കുമാരദേവി ലിച്ഛാവി ഗണത്തില്പ്പെട്ടതായിരുന്നു&lt;ref name=ncert6-11/&gt;.

==== സാംസ്കാരിക രംഗം ====
[[പ്രമാണം:Ajantamural.jpg|thumb|250px|ചന്ദ്രഗുപ്ത രണ്ടാമനന്റേതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന ചിത്രം. അജന്തയിലെ ചുവർ ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്ന്, വേണ്ടത്ര സം‍രക്ഷണമില്ലാതെ നശിച്ചുപോവാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.]]
സമുദ്ര ഗുപ്തൻ തന്റെ യുദ്ധങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല മറിച്ച ശാസ്ത്ര-സാംസ്കാരിക രംഗങ്ങളിൽ  കൂടിയും ശോഭിച്ചിരുന്നു. കലകളുടേയും ശാസ്ത്രങ്ങളുടേയും പ്രോത്സാഹകൻ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കവി ആയിരുന്നു. കവിരാജൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് അദ്ദേഹത്തിന് മന്ത്രിസഭ നൽകുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് സാങ്കേതികമായി മികവു പുലർത്തിയ നാണയങ്ങൾ പ്രചാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. 

അദ്ദേഹം ഒരു ഹൈന്ദവനായിരുന്നു എങ്കിലും മറ്റു മതങ്ങളോട് സഹിഷ്ണുത പുലർത്തിയിരുന്നു.

=== ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ ===
{{Main|വിക്രമാദിത്യൻ}}
ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ ക്രി.വ. 375 സമുദ്ര ഗുപ്തന്റ്റെ നിര്യാണത്തെത്തുടർന്ന് അധികാരത്തിലേറി. അദ്ദേഹത്തെ വിക്രമാദിത്യൻ എന്ന ബിരുദത്തിന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സിംഹാസനാരോഹണം ചെയ്തത് മൂത്ത സഹോദരനായ രാമഗുപ്തനായിരുന്നു എന്നും അദ്ദേഹം ശകന്മാരുടെ ശല്യം ഒഴിവാക്കാൻ അവർക്ക് പണം കൊടുത്ത് സ്വാധീനിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു എന്നും, ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഭരണം പിടിച്ചു വാങ്ങുകയായിരുന്നു എന്നും വാദമുണ്ട്. എന്നാൽ ചില സാഹിത്യകൃതികളിലൊഴിച്ച് അങ്ങനെയൊരാളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമില്ല. 

ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒരു [[വാകാടകർ|വാകാടക]] രാജകുമാരിയെ വിവാഹം കഴിക്കുക വഴി തന്റെ ശക്തിയും സ്വാധീനവും വർദ്ധിപ്പിച്ചു. നാഗവംശത്തിലെ മറ്റൊരു രാജകുമാരിയേയും അദ്ദേഹം വിവാഹം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രിയെ വാകാടക രാജാവിന് വിവാഹം കഴിച്ചു കൊടുക്കുകയുമുണ്ടായി. യുദ്ധകാര്യങ്ങളിൽ പൂർവ്വികനായിരുന്ന സമുദ്രഗുപ്തനേക്കാൾ ഒരു പൊടിക്ക് മാത്രമേ വിക്രമാദിത്യൻ പിന്നിലായിരുന്നുള്ളൂ.

വാകാടക രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാനം വിക്രമാദിത്യന് ശകന്മാരെ ആക്രമിക്കാൻ ഒരു സുരക്ഷിതമായ മാർഗ്ഗമൊരുക്കിക്കൊടുത്തു. വാകാടകന്മാരുടെ സഹായവും സൗമനസ്യവും മൂലം [[ശകന്മാർ|ശകന്മാരെ]] തുരത്താനും [[മാൾവ]], [[ഗുജറാത്ത്]], [[സൗരാഷ്ട്രം]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ പിടിച്ചെടുക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. അവസാനത്തെ ശകരാജാവായ രുദ്ര സിംഹനെ തോല്പിച്ച് വധിച്ചു. ശകന്മാരുടെ അന്തകൻ എന്നർത്ഥത്തിൽ ‘ശകാരി’ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. 
[[പ്രമാണം:Two Gold coins of Chandragupta II.jpg|thumb|250px|ചന്ദ്രഗുപ്ത രണ്ടാമന്റെ കാലത്തെ നാണയങ്ങൾ.]]
[[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തും]] മറ്റും കീഴടക്കിയതോടെ രാജ്യം അറബിക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചു. [[ഈജിപ്ത്]], [[പേർഷ്യ]], തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലൂടെ [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പുമായും]] വ്യാപാര ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടാൻ അദ്ദേഹത്തിനായി. ഇതു മൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാം തലസ്ഥാനമായി [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] [[ഉജ്ജയിനി]] വളർന്നു. ഇത് ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് ഒരു വിജ്ഞാനകേന്ദ്രമായി മാറുകയും ചെയ്തു. 

ചൈനിസ് സഞ്ചാരിയായ [[ഫാഹിയാൻ]] ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചത് ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമന്റെ കാലത്തായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രാ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്ന്‌ നാടിന്റെ സമ്പത്സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. ‘വിനയപിടകം’ എന്ന ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രതികൾ അന്വേഷിച്ചും ബുദ്ധമതാവശിഷ്ടങ്ങൾ തേടിയുമാണ് അദ്ദേഹം ഇവിടേക്ക് വന്നത്. പതിനഞ്ചുവർഷത്തെ യാത്രക്കിടയിൽ ഒൻപതു വർഷവും അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിൽ കഴിച്ചുകൂട്ടി. ഫാഹിയാന്റെ വിവരണങ്ങൾ അധികവും അതിശയോക്തി കലർന്നതും അപൂർണ്ണവുമാണെങ്കിലും അന്നത്തെ സാമൂഹ്യ വ്യ്വസ്ഥിതിയെപറ്റി ലഭിക്കുന്ന നല്ല ഒരു രേഖയാണ്.  അതിൻ പ്രകാരം ജനങ്ങൾ സമ്പന്നരും സംതൃപ്തരും ആയിരുന്നു. ശാന്തശീലരും ജന്തുഹിംസ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തവരുമായിരുന്നു അവിടത്തുകാർ. രോഗികളേയും വൃദ്ധജനങ്ങളേയും ശുശ്രൂഷിക്കാൻ നിരവധി ആശുപത്രികൾ തുടങ്ങിയവ ഉണ്ടായിരുന്നു.

== ഭരണ സം‌വിധാനം ==
&lt;!--[[പ്രമാണം:Kumaragupta coins.jpg|thumb|300px|കുമാരഗുപ്തൻ ഒന്നാമന്റെ കാലത്തെ വെള്ളിനാണയങ്ങൾ ([[414]]-[[455]]) .&lt;br /&gt;
'''തല''': രാജാവിന്റെ മുഖവും ചന്ദ്രക്കലയും.&lt;br /&gt;
'''വാൽ''': [[ഗരുഡൻ]] ചിരകുവിരിച്ചു നിൽകുന്നത്. [[ബ്രാഹ്മി]] ലേഖനം: ''പരമ-ഭാഗവത [[രാജാദിരാജ]] ശ്രീ കുമാരഗുപ്ത മഹേന്ദ്രാദിത്യ'']]
--&gt;
രണ്ട് നൂറ്റാണ്ടു നിലനിന്ന ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തെ ഭരണകാലം ഹൈന്ദവ സാമ്രാജ്യപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. നീതിനിഷ്ഠവും കാര്യക്ഷമവുമായ ഭരണവ്യവസ്ഥ നിലവിൽ വന്നത് ഈ കാലത്താണ്. 

കേന്ദ്ര ഭരണം ഒരു മന്ത്രിസഭയുടെ സഹായത്തോടെ ചക്രവർത്തിയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. ഗുപ്തന്മാർ ഈ കേന്ദ്ര ഭരണം നേരിട്ടു നടത്തുകയും അത് ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ചക്രവർത്തി കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്ത സ്ഥാനം കിരീടാവകാശിയായ രാജകുമാരനായിരുന്നു. സാധാരണ ഗതിയിൽ മൂത്ത പുത്രനായിരുന്നു കിരീടാവകാശി ആവേണ്ടത് എന്നാൽ ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ രാജാവിന്റെ ഇഷ്ടം അനുസരിച്ച് ഇളയപുത്രനും കിരീടാവകാശം നല്കപ്പെട്ടു. 

പലവകുപ്പുകളുടേയും തലവന്മാരായ മന്ത്രിമാരുൾപ്പെടുന്ന ഒരു മന്ത്രിസഭയാണ് ഭരണകാര്യങ്ങളിൽ രാജാവിനെ സഹായിച്ചത്. അതിൽ പ്രധാനിയായ മന്ത്രിയെ ''മുഖ്യ സചിവൻ'' എന്ന് വിളിച്ചു. മറ്റുദ്യോഗസ്ഥരിൽ പ്രമുഖർ ‘മഹാബലാധികൃതൻ‘, ‘ദണ്ഡനായകൻ‘, ‘മഹാപ്രതിഹരൻ‘, എന്നിവരായിരുന്നു. വിദേശകാര്യം യുദ്ധകാര്യം എന്നീ വകുപ്പുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്നത് മഹാസന്ധിവിഗ്രാഹികൻ എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. 

''കുമാരമാത്യന്മാർ'', ''അയുക്തന്മാർ'' എന്നീ ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാർ കേന്ദ്ര ഭരണവും ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നിലനിർത്തിപ്പോന്നത്. പ്രധാനങ്ങളും അപ്രധാനങ്ങളുമായ ഭരണകാര്യങ്ങളും അവർ നടത്തിയിരുന്നു. ഭുക്തികൾ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന സംസ്ഥനങ്ങളുടെ ഭരണം ‘ഉപാരികന്മാർ‘ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും ചിലപ്പോൾ ''മഹാരാജപുത്രദേവഭട്ടാകരന്മാർ'' എന്നറിയപ്പെട്ട രാജകുമാരന്മാരും നടത്തിപ്പോന്നു.  ഓരോ സംസ്ഥാനങ്ങളും ''വിഷയങ്ങൾ'' എന്ന പേരിൽ ജില്ലകളായി തിരിച്ചിരുന്നു. ഓരോ വിഷയത്തിന്റേയും തലവനായി വിഷയപതി എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനോ മറ്റു ചിലപ്പോൾ രാജാവിന്റെ നേരിട്ടുള്ള മേൽ നോട്ടത്തിൽ കുമാരമാത്യനോ അയുക്തനോ നോക്കി നടത്തി. ഇത് ഇന്നത്തെ ജില്ലാ ഭരണാധികാരിക്ക് സമമാണ്. വിഷയപതിയെ സഹായിക്കാൻ ജില്ലയിൽ നാലു പ്രമുഖർ ഉൾപ്പെട്ട സമിതിയുണ്ടായിരുന്നു. ഓരോ ജില്ലയും ''ഗ്രാമികർ'' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന തലവന്മാരുടെ കീഴിൽ ഗ്രാമങ്ങൾ ആയി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

== സാംസ്കാരിക പുരോഗതി ==
[[പ്രമാണം:Indischer_Maler_des_6._Jahrhunderts_001.jpg|right|250px|thumb|&lt;center&gt; അജന്തയിലെ ഗുഹാചിത്രങ്ങളിലൊന്ന്&lt;/center&gt;]]
യവന ചരിത്രത്തിൽ [[പെരിക്ലിസ്|പെരിക്ലിസിന്റേയും]] ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ [[എലിസബത്ത് രാജ്ഞി]] യുടേയും റോമാ ചരിത്രത്തിൽ [[അഗസ്റ്റസ് സീസർ|അഗസ്റ്റസിന്റേയും]] കാലത്തിന് സമമായാണ് സാംസ്കാരിരംഗത്തെ ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നത്. പ്രശസ്തമായ [[അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രം|അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ]] 28 ഗുഹകളിൽ മിക്കവയും ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളാണ്.
=== മതം ===
ബ്രാഹ്മണ മതം ആധുനിക [[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവ]] മതമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടതാണ് ഇക്കാലത്തെ ഒരു സവിശേഷത. വിഷ്ണു ഭക്തന്മാരായ ഗുപ്തന്മാർ അന്നു വരെ പല വിഷമഘട്ടങ്ങളേയും മറ്റു മതങ്ങളുടെ മാത്സര്യത്തേയും നേരിടേണ്ടിവന്ന ഹിന്ദുമതത്തെ പരിപോഷിപ്പിച്ചു. ഹിന്ദു മതത്തിന്റെ നവീകരണത്തിനും ഇക്കാലം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾക്ക് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ വന്നു. പുതിയ ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്തംഭങ്ങളും പണികഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനാൽ ജനങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉത്സാഹഭരിതരും ആരാധനയിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവരും ആയി. ബുദ്ധമതത്തിലെ പുതിയ ശാഖയായ [[മഹായാനം]] ഇക്കാലത്ത് കൂടുതൽ ഹിന്ദുത്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടതായി. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ബുദ്ധമതത്തെ ഹിന്ദു മതത്തിന്റെ ശാഖയായി വരെ പ്രഖ്യാപിച്ചും ബുദ്ധമതവും ഹിന്ദു മതവും കൂടുതൽ അടുക്കാനിടയായി. ബുദ്ധമതത്തിൽ വിഗ്രഹാരാധന ആരംഭിച്ചു. എന്നാൽ ഇത് പിന്നീട് വരാനിരുന്ന തകർച്ചയുടെ മുന്നോടിയായിരുന്നു. 

ജൈനമതം ഇക്കാലത്ത് വൻ പുരോഗതി നേടിയില്ല എങ്കിലും നിലനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സഹിഷ്ണുത പ്രകടമായിരുന്നു. മത വിശ്വാസത്തിന്റെ പേരിൽ ആർക്കും അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. ഗുപ്തന്മാരുടേ സഹിഷ്ണുത നിറഞ്ഞ സമീപനം നിമിത്തം തകർച്ചയുടെ വക്കിലെത്തിയിരുന്ന ബുദ്ധമതത്തിന് ഉണർവ്വ് ലഭിച്ചിരുന്നു. അത് അവരുടെ സാഹിത്യമേഖലകളിലും പ്രതിഫലിച്ചു.  [[നാഗർജ്ജുനൻ]], [[വസുബന്ധു]], [[പരമാർത്ഥൻ]], [[ദിങ്നാഗൻ]] എന്നിവർ ബുദ്ധമതസാഹിത്യത്തിന് മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകി.

ജാതിനിയമങ്ങൾ അത്ര കർക്കശമായിരുന്നില്ല. ഗുപ്തസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അവസാനകാലത്തോടെയാണ് ചാതുർവർണ്ണ്യം നിലവിൽ വന്നതെങ്കിൽ കൂടിയും മത സഹിഷ്ണുത എന്നും നിലനിന്നിരുന്നു. മിശ്ര വിവാഹങ്ങൾ സാർവ്വത്രികമായി നടന്നിരുന്നു. വിധവാ വിവാഹം അനുവദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ സതി വളരെ അപൂർവ്വമായേ അനുഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ. അവസാന കാലങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന ജാതിക്കാർ അടിമകളായി ജോലി ചെയ്യേണ്ട ഒരു അവസ്ഥ നിലവിൽ വന്നു.

=== കല ===
[[പ്രമാണം:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|thumb|200px|right| ഗുപ്തസാമ്രാജ്യകാലത്ത് ദില്ലിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഇരുമ്പ് സ്തംഭം. 1600 വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷവും തുരുമ്പ് പിടിക്കാത്ത ഇത് ഒരു അത്ഭുതമായിത്തുടരുന്നു]]
ശില്പചാരുത നിറയുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ദേവന്മാർക്കായി പണിതീർക്കുന്ന രീതിക്കു തുടക്കമിട്ടത് ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.  {{ref|കല}} പഴയ വിദേശീയ പ്രേരണകളുള്ള ശില്പകലാ സമ്പ്രദായം ഗുപ്തകാലത്ത് സ്വീകരിച്ചില്ല. പകരം ഭാരതീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പുന:പ്രകാശനമാണ് അവർ സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. ആകൃതി, മാതൃക, ചലനാത്മകത എന്നിവയിൽ ആ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ തുടർച്ച തന്നെയാണവ അവകാശപ്പെടുന്നത്. [[സാരനാഥ്]], [[മഥുര]]എന്നിവിടങ്ങളിലുള്ള ബൌദ്ധ- ഹൈന്ദവ പ്രതിമകൾ ഗുപ്തകാലത്തെ വാസ്തുശില്പ വിദ്യയുടെ മാതൃകകൾ ആണ്. [[ദില്ലി]] യിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[ഇരുമ്പു സ്തംഭം]] എന്നിവ ശില്പചാതുരിയുടെ ഉത്തമോദാഹരണങ്ങൾ ആണ്. 
ഗുപ്തകാലത്തെ നാണയങ്ങളുടെ സാങ്കേതിക മികവും ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. 

ചിത്ര രചനയിൽ ഇക്കാലത്ത് പോലും അത്ഭുതം സൃഷ്ടിക്കുന്ന രചനകൾ അന്ന് ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രശസ്ത്മായ [[അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രം|അജന്താ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ]] ഗുഹാചിത്രങ്ങൾ അതുല്യമായ ചിത്രരചനാ പാടവമാണ് തെളിയിക്കുന്നത്. ബാഗിലെ ഗുഹകളിലും സിലോണിലെ സിഗിറിയ എന്ന സ്ഥലത്തും ഗുപ്തകാല ചിത്രങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്.  

ഗുപ്തകാലത്തെ അത്യുജ്ജ്വലമായ സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മാറ്റൊലികൾ ഇത്യയുടെ അതിർത്തികളും കടന്ന് പല വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലും ചെന്നെത്തി. വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ ഫലമായത്രേ [[മ്യാന്മാർ|ബർമ്മ]], [[കംബോഡിയ]], [[തായ്‌ലൻഡ്]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഹൈന്ദവ, ബുദ്ധ മതങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വളർന്നത്. ക്രി.പി. 399നും 414നുമിടയ്ക്ക് ഇന്ത്യയിലെത്തിയ ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ലുയി കാംഗ്,  ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ അഭിവൃദ്ധിയും സമാധാനാന്തരീക്ഷവും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതുവഴി ഭാരതീയ സംസ്ക്കാരം ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും അവിടെ പ്രബലമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു.

=== സാഹിത്യം ===
{{Main|കാളിദാസൻ}}
{{Main|വിശാഖദത്തൻ}}
പാണിനിയുടെ കാലം മുതൽക്കേ അഭിവൃദ്ധിയിലേക്ക് കുതിച്ചിരുന്ന [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത]] സാഹിത്യവും ഭാഷയും അതിന്റെ ഔന്നത്യത്തിലെത്തിയത് ഗുപ്ത രാജവംശത്തിന്റെ കാലത്തായിരുന്നു. [[കാളിദാസൻ]] ആണ് ഇക്കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാഹിത്യ പ്രതിഭ. {{ref|കാളിദാസൻ}} കൂടാതെ നവരത്നങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ധന്വന്തരി]], [[ക്ഷാപാണകൻ]], [[സംഘഭടൻ]], [[വേതാളഭടൻ]], [[ഘടകാഖാർപരൻ]], [[വരാഹമിഹിരൻ]], [[വരരുചി]] ([[പറയി പെറ്റ പന്തീരുകുലം]]), എന്നിവരും ചേർന്ന പ്രസിദ്ധമാഅയ ഒരു സംഘം വിക്രമാദിത്യന്റെ സദസ്സിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. [[വിശാഖദത്തൻ]], [[ഭൈരവൻ]] തുടങ്ങിയ മഹാകവികൾ ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണു ജീവിച്ചിരുന്നത്. നിരവധി പുരാണങ്ങളും ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളും ഇക്കാലത്ത് വിരചിതമായി. പുരാതന കൃതികൾക്ക് അനുപമമായ വ്യഖ്യാനങ്ങൾ പിറന്നു. മുമ്പ് പാലി, അർദ്ധമഗധി, പ്രാകൃതി ഭാഷകളിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ബുദ്ധ, ജൈന സാഹിത്യ രചനകളും ഇക്കാലത്ത് സംസ്കൃതത്തിലേക്ക് മാറ്റിയെഴുതപ്പെട്ടു.  വിശാഖദത്തന്റെ മുദ്രാരാക്ഷസം എന്ന ചരിത്ര നാടകം ഇക്കാലത്താണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. [[ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ|ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യന്റെ]] ജീവിതകാലമാണ് അതിന്റെ വിഷയം. [[ശൂദ്രകൻ]] എന്ന നാടക രചയിതാവിന്റേതായ മൃച്ഛഗഡികം, [[ഭാരവി|ഭാരവിയുടെ]] കിരാതാർജ്ജുനീയം എന്നിവയും വിശിഷ്ട കൃതികളാണ്. 

[[പ്രമാണം:Indo-Sassanid.jpg|thumb|300px|right|ഇൻഡോ-സാസ്സാനിയൻ വ്യപാര പാതകൾ ]]
പുരാണങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നത്തെ നിലയിൽ രൂപം പ്രാപിച്ചത് സമുദ്രഗുപ്തന്റെ കാലത്താണ്.[[പഞ്ചതന്ത്രം കഥകൾ]] ഇക്കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടു. ഭഗവദ് ഗീതയും മഹാഭാരതവും ക്രമപ്പെടുത്തിയതും പ്രസാധനം ചെയ്തതും ഇക്കാലത്താണ്. യാജ്ഞവൽക്യൻ, നാരദൻ, കാർത്ത്യായനൻ, ബൃഹസ്പദി എന്നിവരുടെ സ്മൃതികളും കാമന്ദകന്റെ നീതിസാരവും ഹിതോപദേശകവും ഇക്കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടു എന്നത് ഗുപ്തകാലത്തിന്റെ യശസ്സ് ഹിന്ദു ചരിത്രത്തിലെക്കാലവും മായാത്തതാക്കി. ദിങ്നാഗൻ, ഭ്രദ്വാജൻ എന്നീ തർക്ക ശാസ്ത്രജ്ഞരും വാമനൻ, ജയാദിത്യൻ എന്നീ വ്യാകരണ പണ്ടിതരും ഇക്കാലത്താണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref&gt; [http://moralstories.wordpress.com/2006/06/26/the-great-vikramaditya-maharaja/  പഞ്ച തന്ത്രം കഥകൾ, ശേഖരിച്ച തിയ്യതി 2007 മാർച്ച് 09]&lt;/ref&gt;

=== ശാസ്ത്രം ===
[[വൈദ്യശാസ്ത്രം]], [[ഗണിതം]], [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം]] എന്നീ മേഖലകളിൽ നിരവധി അമൂല്യ ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഇക്കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടു. [[ആര്യഭടൻ‍]], [[വരാഹമിഹരൻ]] എന്നിവർ ജീവിച്ചിരുന്നതും ഈ സമയത്താണ്. മനുഷ്യന്റെ ചിന്താമണ്ഡലത്തിൽ നടന്ന ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളിലൊന്നായ [[പൂജ്യം|പൂജ്യവും]] [[ദശാംശം|ദശാംശ സിദ്ധാന്തവും]] അക്കാലത്തെ ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരുടേ നേട്ടങ്ങൾ ആണ്. ജ്യോതിശാസ്ത്ര രംഗത്തും ജ്യോതിഷത്തിലും വളരെ പുരോഗതിയുണ്ടായി. ഭൂമി അതിന്റെ അച്ചുതണ്ടിൽ കറങ്ങുന്നു എന്ന് കണ്ടുപിടിച്ചത് അക്കാലത്താണ്. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷമാണ് [[ഗലീലിയോ]] ഭൂമി ഉരുണ്ടതാണ് എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചത് തന്നെ. ആര്യഭടൻ ഗ്രഹണങ്ങളുടെ കാരണങ്ങളും കണ്ടുപിടിച്ചിരുന്നു. ശാസ്ത്രം മനുഷ്യ നന്മക്കായി ഉപയോഗിക്കാൻ ആരംഭിച്ച കാലഘട്ടം എന്നു വേണമെങ്കിൽ അക്കാലത്തെ കുറിച്ച് പറയാം. എക്കാലത്തേയും ആരാധ്യനായ ഭിഷഗ്വരനായിരുന്ന [[വാഗ്ഭടൻ]] ഇക്കാലത്താണ് ജീവിച്ചിരുന്നത് . മറ്റു പ്രശസ്തരായ ശസ്ത്രജ്ഞരായിരുന്നു [[ഭാനുഗുപ്തൻ]], [[ബ്രഹ്മഗുപ്തൻ]], [[വരാഹമിഹിരൻ]] എന്നിവർ.

വ്യവസായരംഗവും ഇക്കാലത്ത് വളരെയേറെ പുരോഗതി കൈവരിച്ചിരുന്നു. [[ചായപ്പണി]], [[ഊറക്കിടൽ]], [[സോപ്പ്]] നിർമ്മാണം, [[സ്ഫടികം|സ്ഫടികനിർമ്മാണം]], [[സിമന്റ്]] നിർമ്മാണം എന്നിവയിൽ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരായിരുന്നു ഇക്കാലത്തെ ഭാരതീയർ&lt;ref name=bharatheeyatha4&gt;{{cite book |last=സുകുമാർ അഴീക്കോട് |first= |authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 83|chapter= 4-ശാസ്ത്രവും കലയും|language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;.

== സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധഃപതനം ==
[[പ്രമാണം:2064 aryabhata-crp.jpg|thumb|right|200px|ആര്യഭടന്റെ പ്രതിമ പൂനെയിലെ IUCAA ഇൽ]]
സ്കന്ദ ഗുപ്തന്റെ മരണശേഷം ഒരു ശതകത്തോളം ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം നിലനിന്നു. എങ്കിലും പുരുഗുപ്തൻ, നരസിംഹ ഗുപ്തൻ, കുമാരഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ എന്നിവരുടെ ഭരണകാലത്ത് സാമ്രാജ്യ ശേഷി ചുരുങ്ങി വരികയായിരുന്നു. മുൻ കാലങ്ങളിൽ മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന് സംഭവിച്ച അതേ കാരണങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഇവിടേയും വിനയായിത്തീർന്നത്. പലകാരണങ്ങൾ ഇതിന് പിന്നിൽ ഉണ്ട്.
=== ചക്രവർത്തിയുടെ ശേഷിക്കുറവ് ===
ഗുപ്തന്മാരുടേത് പോലെ ബൃഹത്തായ ഒരു സാമ്രാജ്യം ശക്തനായ ഒരു ചക്രവർത്തിയുടെ കീഴിൽ മാത്രമേ ഭദ്രമായിരിക്കുകയുള്ളു. അതിന് ദീർഘവീക്ഷണവും കഴിവും ആവശ്യമാണ്. പിൽക്കാല ഗുപ്തരാജാക്കന്മാർ അശക്തരും ദീർഘ വീക്ഷണമില്ലാത്തവരും ആയിരുന്നു. ഇത് അധഃപതനം അനിവാര്യമാക്കിത്തീർത്തു.
അക്കാലത്ത് വ്യവസ്ഥാപിതമായ പിന്തുടർച്ചാ നയം ഇല്ലായിരുന്നു. മൂത്തവരുടെ അവകാശം അവഗണിച്ച് ഇളയവർ രാജാവാകാൻ തുടങ്ങിയതോടെ അഭ്യന്തരമായ കുടുംബ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് വഴിതെളിഞ്ഞു. പല രാജാക്കന്മാരും ബഹുഭാര്യാത്വം സ്വീകരിച്ചിരുന്നതിനാൽ അവകാശികളുടെ എണ്ണം കൂടി വന്നു. രാജകൊട്ടാരത്തിൽ തന്നെ പടയൊരുക്കങ്ങളും അട്ടിമറി ശ്രമങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു. 
=== വ്യാപാരത്തകർച്ച ===
ഗുപ്തകാലത്ത് വിദേശങ്ങളുമായി നല്ല വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നത് പിൽക്കാലത്ത് മന്ദീഭവിച്ചു. ആദ്യമെല്ലാം പട്ടുകളും മറ്റും പൂർവ്വ റോമാ സാമ്രാജ്യത്തിലേക്ക് കയറ്റി അയക്കപ്പെട്ടിരുന്നത് ആറാം നൂറ്റാണ്ടായതോടെ ചൈനക്കാരിൽ നിന്ന് പട്ടു നൂൽ ഉത്പാദനം സ്വായത്തമാക്കിയതോടെ നിലച്ചു പോകുകയായിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല പശ്ചിമേന്ത്യയിലെ പട്ടുനൂൽ കച്ചവടക്കാർ മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറാനും തുടങ്ങിയത് ഇതിന് പ്രതികൂലമായിത്തീർന്നു. 

ഭൂവുടമകളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ആവിർഭാവം പ്രദേശിക കർഷകരെ സാരമായി ബാധിച്ചു. ഇത് ജന്മിത്ത വ്യവസ്ഥ വളരാൻ സഹായിച്ചു. കർഷകർ അവരുടെ പരിശ്രമത്തിന്റെ അത്യന്തിക ഫലം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയാത്തവരായി. 

=== സമൂഹികമായ മാറ്റങ്ങൾ ===
ബ്രാഹ്മണർക്ക് ലഭിച്ച ഭൂദാനങ്ങൾ വഴി അവർ സമ്പന്നരായിത്തീർന്നു. ബ്രാഹ്മണമേധാവിത്വം ശക്തിപ്പെട്ടു. ആരംഭത്തിൽ വൈശ്യരായിരുന്ന ഗുപ്തന്മാരെ അവർ ക്ഷത്രിയരായിക്കോണ്ടാടി. അതു വഴി രാജപ്രീതി പിടിച്ചു പറ്റിയ അവർ നിരവധി അവകാശങ്ങൾ സ്വായത്തമാക്കി. നിരവധി ഉപജാതികളുടെ ആവിർഭാവത്തോടെ ജാതി വ്യവസ്ഥ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായിത്തീർന്നു. വിദേശികൾ ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ ലയിച്ചു. അവർക്കെല്ലാം ക്ഷത്രിയ പദവി നൽകപ്പെട്ടു. വൈദേശീയരായ ഹൂണന്മാർ 36 രജപുത്ര ഗോത്രങ്ങളായി കരുതപ്പെട്ടു. ചാതുർവണ്ണ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായി ജോലികളും മറ്റാചാരങ്ങളും വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ശൂദ്രന്മാർ പൊതുവേ കർഷകരായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടോടുത്തതോടെ പല അയോഗ്യതകളും കല്പിക്കപ്പെട്ടും തൊട്ടുകൂടായ്മ, തീണ്ടൽ എന്നീ ആചാരങ്ങൾ നാമ്പിട്ടു. ഇത് സാമൂഹികമായി അഭ്യന്തര പ്രശ്നങ്ങൾക്കും വഴിതെളിച്ചു.

=== മത നയം ===
ഒടുവിലത്തെ ഗുപ്തന്മാർ ബുദ്ധമതത്തെ അതിരു കവിഞ്ഞ് പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതു മൂലം ബ്രാഹ്മണരുടെ എതിർപ്പ് വിളിച്ചുവരുത്തി. സൈനിക ശക്തി ക്ഷയിക്കാനും അഭ്യന്തര കുഴപ്പങ്ങൾ തുടങ്ങാനും ഇത് കാരണമായി.
=== യുദ്ധങ്ങൾ ===
സാമ്പത്തിക കുഴപ്പങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വീര്യം ഊതിക്കെടുത്തി. വളരെക്കാലം സമാധാനം നിലനിന്നിരുന്നത് വലിയ ഒരു സൈന്യത്തെ പോറ്റുന്നത് ആവശ്യമില്ലാതായി. ഇത് സൈന്യത്തിന്റെ ശമ്പളം കുറക്കാൻ കാരണമായി. ചെറിയ നാടുവാഴികളും സാമന്ത രാജാക്കന്മാരും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി ചെറുത്ത് നില്പ് തുടങ്ങി. [[പുഷ്യാമിത്രന്മാർ]]. [[ഹൂണന്മാർ]]. [[ശകന്മാർ]] എന്നിവരുമായി നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങൾ സാമ്പത്തിക ഭദ്രത തകർത്തിരുന്നു. മാൾവയിലേ യശോധർമ്മനേപ്പോലുള്ളവർ കേന്ദ്ര ഭരണത്തിന്റെ അധികാരത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. പലരാജാക്കന്മാരും കപ്പം കൊടുക്കുന്നത് നിർത്തി. അതിർത്തികൾ സുരക്ഷിതമാക്കാത്തതിനാൽ [[ഹൂണന്മാർ]] നുഴഞ്ഞുകയറി രാജ്യത്തെ ആക്രമിച്ചു. [[സ്കന്ദ ഗുപ്തൻ]] ഹൂണന്മാരെ സമർത്ഥമായി നേരിട്ടുവെങ്കിലും പിൻ‍ഗാമികൾ പരാജയപ്പെടുകയാണ് ഉണ്ടായത്. [[മാൾവ]] യിൽ [[തേരമാനൻ]] അധികാരം സ്ഥാപിക്കുകയും [[ഹൂണന്മാർ]] ആറാം നൂറ്റാണ്ടോടെ വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനം ഏതാണ്ട് പൂർത്തിയായിരുന്നു.

{{Midkingdom of India}}

== അവലംബം ==
ഭാരത ബൃഹച്ചരിതം- പ്രാചീന ഭാരതം- ഒന്നാം ഭാഗം. (രണ്ടാം പതിപ്പ്) എഴുതിയത്. ആർ.സി. മജുംദാറും മറ്റും; , കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, തിരുവനന്തപുരം, കേരള ജൂൺ 1995. 
&lt;references/&gt;

== കുറിപ്പുകൾ ==

&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; 
* {{note|I-tsing}} The Chinese traveller I Ching provides the first evidence of the Gupta kingdom in Magadha. He came to India in [[672]] CE and heard of Maharaja Sri-Gupta who built a temple for Chinese pilgrims near Mrigasikhavana. I-tsing gives the date for this event merely as '500 years before'. This does not match with other sources and hence we can assume that I-tsing's computation was a mere guess.
* {{note|കാളിദാസൻ}} “ഭാരതീയ കവിതയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കാളിദാസന്റെ നാമം സർവോപരിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. കാളിദാസകവിതയെന്നു പറഞ്ഞാൽ ഭാരതീയ കവിതകളുടെ ഉജ്ജ്വലമായ ഒരു സംഗ്രഹമാണ്. ഭാരതത്തിലെ നാടക പ്രസ്ഥാനവും ഐതിഹാസിക കാവ്യ പ്രസ്ഥാനവും ആ ദിവ്യമായ ധിഷണയുടെ ശക്തിയേയും ഒതുക്കത്തേയും ഇന്നും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു” എന്ന് പ്രഫസർ സിൽവെയൻ ലെവി. പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇന്ത്യാ ചരിത്രം (ഒന്നാം ഭാഗം). കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്.
* {{note|കല}} ഗുപ്തന്മാരുടെ കല നലും അഞ്ചും ശതാത്ബദങ്ങളിലുത്തരേന്ത്യയിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ജനങ്ങളുടെ ആദർശങ്ങളിലും ആശയങ്ങളിലും വന്ന പരിവർത്തന ഫലമായുണ്ടായതാണ്. ഈ നവോത്ഥ്ഹനം പഴമയിൽ അധിഷ്ഠിതവും വിദേശീയ പ്രേരണകളെ പിന്തള്ളിയതും ഭാരതീയവും നവ്യത നിരഞ്ഞതുമായിരുന്നു.

[[വർഗ്ഗം:ചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യാചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:ഗുപ്തസാമ്രാജ്യം]]</text>
      <sha1>m50yg3wklo8s8rilk74jr70md2l4qjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കണ്ണമ്പ്ര</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5970</id>
    <revision>
      <id>4646826</id>
      <parentid>4646627</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39134-70</username>
        <id>220215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28066" sha1="3bz50u1stg0sd9rs5oe2id9v973eytb" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kannambra}} 
കണ്ണമ്പ്ര ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനെക്കുറിച്ചറിയാൻ [[കണ്ണമ്പ്ര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] താൾ സന്ദർശിക്കുക.


[[കേരളം|കേരള]]ത്തിലെ [[പാലക്കാട്]] ജില്ലയിലെ ആലത്തൂരിനടുത്തുള്ള ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കണ്ണമ്പ്ര'''. [[ആലത്തൂർ]] താലൂക്കിലാണ് ഈ ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്നത്. കൂടാതെ വിശാലമായ ഒരു പഞ്ചായത്ത് കൂടിയാണ് കണ്ണമ്പ്ര . എല്ലാ വർഷവും വിഷു കഴിഞ്ഞ് 41ാം ദിവസം നടത്തുന്ന (ഇടവം 11/12 ന് ) , ( ഏകദേശം മെയ് 24 / 25 തീയതികളിൽ) ‘കണ്ണമ്പ്ര വേല‘യ്ക്ക് പ്രശസ്തമാണ് ഈ സ്ഥലം. കണ്ണമ്പ്ര, [[ഋഷിനാരദമംഗലം]] എന്നീ‍ ദേശങ്ങൾ മത്സരിച്ച് നടത്തുന്ന ഈ ഉത്സവം [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂര]]ത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ പതിപ്പാണെന്നു പറയാം. 

പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള വേലയാണ് 'കണ്ണമ്പ്ര വേല '. പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും അവസാനത്തെ വേലയാണ്. പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ നിലവിൽ ഏറ്റവും വലിയ വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്ന സ്ഥലം കണ്ണമ്പ്രയാണ്. ( മുൻകാലങ്ങളിൽ നെന്മാറ വല്ലങ്ങി വേലയായിരുന്നു മുൻപന്തിയിൽ). പൊതുവേ കണ്ണമ്പ്ര വേല 'മൺസൂൺ ഫെസ്റ്റിവൽ' എന്നും ' ചക്കവേല' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. തൃശ്ശൂർ ഭാഗത്തുള്ളവർ കണ്ണമ്പ്ര വേലയെ ചക്കപൂരം എന്നാണ് വിളിക്കാറുള്ളത്. ഒരുകാലത്ത് കണ്ണമ്പ്ര വേല പറമ്പ് നിറച്ച് ചക്കയും മാങ്ങയും വില്പനയ്ക്കായി വെച്ചിരുന്നു. അതിൻ്റെ മുഖ്യ വിപണന കേന്ദ്രം ആയിരുന്നു കണ്ണമ്പ്ര വേലപ്പറമ്പ്. 

1887ൽ പുറത്തിറങ്ങിയതും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ആധികാരിക ചരിത്ര ഗ്രന്ഥമായ വില്യം ലോഗന്റെ മലബാർ മാനുവലിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന പാലക്കാട്ടിലെ 2 ഉത്സവങ്ങളാണ് ഒന്ന് കാവശ്ശേരി പൂരം, രണ്ട് കണ്ണമ്പ്ര വേല ( ചരിത്ര ഗ്രന്ഥത്തിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന പാലക്കാടും ഇപ്പോഴത്തെ പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഭൂപ്രദേശവും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ല).ഈ രണ്ട് ഉത്സവങ്ങളാണ് ഏറ്റവും പഴക്കം ഉള്ളത്. ഏകദേശം ആയിരം വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുണ്ട് ഈ ഉത്സവത്തിന്.

ഉത്സവത്തിൽ കണ്ണമ്പ്ര ദേശം ഈടുവെടിയും തുടർന്ന് ഉച്ചക്ക് കണ്ണമ്പ്ര നായർവീട്ടിലെ വിശ്വനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യ]]വും വൈകിട്ട് നെറ്റിപ്പട്ടം കെട്ടിയ ഗജവീരന്മാർ പരസപരം അഭിമുഖീകരിച്ച് രണ്ടു നിരയായി നിന്നു നടത്തുന്ന പാണ്ടിമേളവും [[കുടമാറ്റം|കുടമാറ്റ]]വും രാത്രിയിലെ വെടിക്കെട്ടും ഉൾപ്പെടുന്നു. രാത്രി തായമ്പക പുലർച്ചെ പഞ്ചവാദ്യസമേതമായ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടർന്ന് ഗംഭീരമായ വെടിക്കെട്ട് എന്നിവ നടക്കുന്നു. കാലത്ത് വീണ്ടും പാണ്ടിമേളത്തോട് എഴുന്നള്ളിപ്പ് പന്തലിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് കാവുകയറി വേല അവസാനിക്കുന്നു. 

ഋഷിനാരദമംഗലം ദേശത്ത് ഉച്ചയ്ക്ക് വാളും ചിലമ്പും കണ്ണമ്പ്ര കാവിൽ നിന്നും ദേശ മന്ദത്തിലേക്ക്  എഴുന്നള്ളിച്ച് ഈടുവെടി നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് പഞ്ചവാദ്യസമേതമുള്ള ഏഴ് ആനകളുടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് ആരംഭിക്കുകയും എഴുന്നള്ളിപ്പ് കണ്ണമ്പ്ര വേല പറമ്പിലെ ആനപ്പന്തലിൽ എത്തുമ്പോൾ പാണ്ടിമേളം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിൻറെ കൂടെ വിവിധതരത്തിലുള്ള വെടിക്കെട്ടുകളും നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് കണ്ണമ്പ്ര ദേശം കാവ് കയറി കഴിഞ്ഞാൽ ഋഷിനാരദമംഗലം ദേശവും കാവ് കയറുകയും. ആനകൾ ദേശ മന്ദത്തിൽ എത്തി തിടമ്പറക്കുന്നതോടെ വെടിക്കെട്ട് ആരംഭിക്കുന്നു. രാത്രി തായമ്പകയും അതുകഴിഞ്ഞ് പഞ്ചവാദ്യസമേതം 7 ആനകളുടെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടർന്ന് പുലർച്ചെ ഗംഭീരമായ വെടിക്കെട്ട് അതുകഴിഞ്ഞ് കാലത്ത് 7 ആനകൾ അണിനിരന്ന് പന്തലിൽ നിന്നും പാണ്ടിമേളം ആരംഭിച്ച കാവ് കയറി കണ്ണമ്പ്രമുത്തിയെ മൂന്നു വലം വെച്ച് തൊഴുതി സ്വന്തം ദേശത്ത് തിരിച്ചെത്തി മന്ദത്തിൽ തിടമ്പ് ഇറക്കുന്നതോടെ വേല അവസാനിക്കുന്നു.

'''കൂറയിടൽ'''

കണ്ണമ്പ്ര വേലയുടെ തുടക്കം കുറിക്കലാണ് കൂറയിടൽ . വിഷു ദിവസമാണ് ഇത് നടത്തുന്നത്.  എന്നാൽ കൊടി എന്നാണ് അർത്ഥം. ദേശത്തെ അവകാശികളായ സമുദായക്കാർ വെട്ടികൊണ്ടുവരുന്ന മുള ( പ്രാദേശികമായി പരുവ എന്ന് വിളിക്കുന്നു) വൃത്തിയാക്കി അതിന്റെ ഇലകളും മുള്ളും വെട്ടിക്കളഞ്ഞ് അതിൽ പനയുടെ തളിർ പട്ട കീറി അതിന്റെ ശാഖകളിൽ തൂക്കിയിടുകയും , മാവില ( പ്രാദേശികമായി മൂച്ചിയില എന്ന് വിളിക്കുന്നു)കൂടി കോർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനെയാണ് കൂറ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇതിനെ മൂന്ന് തവണ കാവുവലം വച്ച് കൊണ്ടുവരികയും , കാവിനു മുൻപിൽ തുളസിത്തിത്തറക്ക് കിഴക്കായി ഒരു കുഴിയെടുത്ത് അതിൽ കാവിലെ പൂജാരി പൂജ കഴിക്കുകയും ശേഷം ദേശക്കാർ എല്ലാവരും കൂടി ദേവിയെ അമ്മേ , അമ്മേ ദേവിയെ എന്ന് വിളിച്ച് കൂറ നാട്ടുന്നു. തുടർന്ന് ആചാരവെടി നടക്കുന്നു. ഇതോടെ വേലയ്ക്ക് ആരംഭമായി.

പിന്നെ ഇതുപോലെ അതത് ദേശമന്ദങ്ങളിലും കുമ്മാട്ടി മന്ദങ്ങളിലും കൂറ ഇടുന്നു. അവിടെയും ആചാരവെടി പൊട്ടിക്കുന്നു.അന്നുമുതൽ വേലയുടെ തലേദിവസം ഉള്ള വലിയ കുമ്മാട്ടി വരെ  ഇരു ദേശങ്ങളിൽ നിന്നും നിത്യവും കുമ്മാട്ടി ഉണ്ടായിരിക്കും.

'''കുമ്മാട്ടി'''

കണ്ണമ്പ്ര വേലയുടെ തലേദിവസം കണ്ണമ്പ്ര , ഋഷിനാരദമംഗലം നടത്തുന്ന ആഘോഷമാണ് കുമ്മാട്ടി. വിഷു ദിവസം ഇരു ദേശങ്ങളിൽ നിന്നും തുടങ്ങുന്ന കുമ്മാട്ടി വേലയുടെ തലേന്ന് വലിയ കുമ്മാട്ടിയോടെ അവസാനിക്കുന്നു. ദേശത്തെ കുട്ടികൾ കുമ്മാട്ടി പാട്ടും കുമ്മാട്ടി വിളിയും പാടുകയും അതിനു പിന്നിൽ കൊട്ടും വാദ്യവും ഈഴവാദ്യവും ചേർന്ന് കൂടെ ഓലപ്പന്തം  കത്തിച്ച് അതിനു പുറകിൽ കുമ്മാട്ടി എടുക്കുന്നവരും ക്രമമനുസരിച്ച് മന്ദങ്ങളിൽ നിന്നും കാവിലേക്ക് പോവുകയും വലം വച്ച് കുമ്മാട്ടി ദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ച് തിരിച്ചുപോകുന്നു. വേലിയുടെ തലേദിവസത്തെ വലിയ കുമ്മാട്ടിക്ക് ആനയും പാണ്ടിമേളവും ഗംഭീര വെടിക്കെട്ടും  ഉണ്ടായിരിക്കും. കൂടാതെ പതിവ് പോലുള്ള കുമ്മാട്ടി ചടങ്ങുകളും ഉണ്ടായിരിക്കും. അന്നാണ് കാവിൽ പാങ്കളി (വള്ളിക്കളി, വള്ളിയറുത്ത കളി , ഏഴുകളിവട്ടം, ആൺകളിവട്ടം, പെൺകളിവട്ടം എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നവ) നടത്തുന്നത്.തുടർന്ന് പാലക്കാടിന്റെ തനത് ജനകീയ കലാരൂപമായ പുറാട്ടുനാടകം ( പെറാട്ടങ്കളി) നടത്തുന്നു. 

'''പാവക്കൂത്ത്'''

ഇടവമാസം 4 ന് ( കൃത്യമായി വേലയുടെ ഏഴു ദിവസം മുൻപ് ) കാവിലെ കൂത്തുമാടത്തിൽ പുലവ സമുദായം അവതരിപ്പിക്കുന്ന പാവക്കൂത്ത് അരങ്ങേറുന്നു. രാമായണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് പാവക്കൂത്ത് നടത്തുന്നത്. നിഴൽകൂത്ത് എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് വള്ളുവനാട് പാലക്കാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉള്ള കാവുകളിൽ ഇത് മുഖ്യമായും ഉത്സവങ്ങളോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിവരുന്നത്. വലിയ കുമ്മാട്ടി ദിവസമുള്ള ശ്രീരാമ പട്ടാഭിഷേകത്തോടെ  പാവക്കൂത്ത് അവസാനിക്കുന്നു. ഭഗവതിക്ക് രാമായണ കഥ കേൾക്കാൻ ഇഷ്ടം ആയതുകൊണ്ട് അത് കേൾപ്പിക്കുകയാണത്രെ ഇങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കാരണം.

'''കൂട്ടക്കളം, പന്തക്കളി'''

മണ്ണാൻ സമുദായക്കാരാണ് ഇത് അനുഷ്ഠിക്കുന്നത്. ശ്രീകോവിലിന് അകത്തുള്ള ആദ്യത്തെ മുറിയിൽ ദേവിക്ക് അഭിമുഖമായി ചെറിയ പന്തല് കെട്ടുകയും കൂട്ടക്കളത്തിനുള്ള തറയിൽ കളം എഴുതുകയും  പന്തലിൽ കുരുത്തോലകളും പൂക്കളും പൂമാലകളും തൂക്കി അലങ്കരിച്ച് അതിൽ പട്ടും പട്ടുകൂറകളും ചാർത്തുന്നു. തുടർന്ന് മണ്ണാൻ സമുദായത്തിന്റെ ഭഗവതി പാട്ട് ( പ്രാദേശികമായി മണ്ണാൻ പാട്ട്) നടത്തുന്നു. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ കണ്ണകിയുടെ ജീവിതകഥയാണ് പാടുന്നത്. ഒടുവിൽ ഭഗവതി കൊടുങ്ങല്ലൂർ വന്ന് കുടിയിരിക്കുന്നതോടെ പാട്ടിന്റെ ഇതിവൃത്തം അവസാനിക്കുന്നു. ഏഴു ദിവസമായിട്ടാണ് ഈ കഥ പാടി തീർക്കുന്നത്. രാത്രി തുടങ്ങുന്ന പാട്ടിന് പ്രാരംഭമായി പന്തക്കളി ഉണ്ടായിരിക്കും. 

'''നടതുറക്കൽ'''

വേല കഴിഞ്ഞ് പിറ്റേന്ന് ശുദ്ധിക്ക് ശേഷം നടയടയ്ക്കുകയും പിന്നീട് ഏഴു ദിവസം കഴിഞ്ഞാണ് നട തുറക്കുക. നട തുറക്കുന്ന ദിവസം കാലത്ത് വേലയോടനുബന്ധിച്ച് നാട്ടിയ കൂറകൾ ഒക്കെ പുഴക്കി മാറ്റുന്നു. ഋഷിനാരദമംഗലം ദേശത്ത് അത് കഴിഞ്ഞുവരുന്ന ഒരു ദിവസം നായർ സമുദായത്തിന്റെ വക മലമക്കളി ( കണ്യാർ കളി) നടത്തുന്നു. ഋഷിനാരദമംഗലം ദേശമന്ദത്ത് വച്ചാണ് ഇത് നടത്തുക.

'''[[ഈഴവാദ്യം]]'''

പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കണ്ണമ്പ്ര , മുടപ്പല്ലൂർ, വടക്കഞ്ചേരി, അത്തിപൊറ്റ , കാവശ്ശേരി, പാടൂർ, എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭഗവതി കാവുകളിൽ വേലയോട് അനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന വാദ്യമാണ് ഈഴവാദ്യം. പണ്ട് ഈഴവ സമുദായത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ വാദ്യം ഉത്ഭവിച്ചത് എന്ന കാരണത്താലാണ് ഈഴവാദ്യം എന്ന പേര് വരാൻ കാരണം . രണ്ടു ചെറു ചെണ്ടകളും കുറുങ്കുഴലും ഇലത്താളവും ആണ് ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. വേല എഴുന്നള്ളിച്ചു പോകുന്നതിന്റെ മുൻപിൽ ഈഴവാദ്യം നിർബന്ധമായും ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. ഭഗവതിക്ക് ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെട്ട ആദ്യമായതിനാൽ  'ഭഗവതിവാദ്യം' എന്നും ദേശവേലകളോടനുബന്ധിച്ച് എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത് കൊണ്ട് 'ദേശവാദ്യം ' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.ഇപ്പോൾ ഇത് വിവിധ സമുദായക്കാർ കെട്ടി വരുന്നുണ്ട്. വേല കൂടാതെ വേലക്കൂട്ടാഴി, കതിർ എന്നിവയ്ക്കും കൊട്ടി വരാറുണ്ട്. 

'''കണ്ണമ്പ്രക്കാവ്'''

കണ്ണമ്പ്ര വേല നടത്തുന്ന കാവും , കണ്ണമ്പ്ര നാടിന്റെ മുഴുവൻ  തട്ടകത്തമ്മയാണ് കണ്ണമ്പ്ര ഭഗവതി. കൊടുങ്ങല്ലൂർ അമ്മയുടെ മകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ദേവി ശ്രീകുറുമ്പ, കുറുമ്പ, ചീറമ്പ , കണ്ണമ്പ്ര ഭഗവതി, കണ്ണമ്പ്ര മുത്തി, കണ്ണമ്പ്രകാവിലമ്മ &lt;ref group=&quot;നേരിട്ട് ചോദിച്ചു മനസ്സിലാക്കിയത്&quot;&gt;നേരിട്ട് നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയത്&lt;/ref&gt;എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. 

'''ഐതീഹ്യം'''

ഐതിഹ്യങ്ങൾ പലതുണ്ട് എങ്കിലും അതിൽ ഒന്നാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്. കണ്ണമ്പ്ര കാവിനടുത്തുള്ള ഒരു വീട്ടിലെ തണ്ടാൻ സമുദായത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു വെളിച്ചപ്പാട് വർഷാവർഷം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിക്ക് പോയി കൊടുങ്ങല്ലൂരമ്മയെ കാണുകയും പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവിയോട് അതിയായ ഭക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന് . ഒരു വർഷം പോലും കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിക്ക് പോവാതിരിക്കാറില്ല. അദ്ദേഹത്തിന് പ്രായാധിക്യം കാരണം ഒരു വർഷം കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിക്ക് കണ്ണമ്പ്രയിൽ നിന്നും അത്രയും ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് പോകാൻ സാധിക്കാതെയായി. അദ്ദേഹം വിഷമത്തിൽ നിന്നെ കാണാൻ സാധിച്ചില്ലല്ലോ , എനിക്ക് നിന്നെ കാണാൻ തോന്നുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞു കരഞ്ഞു. ആ കരച്ചിൽ ഭഗവതി കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ ഇരുന്നു കേട്ടു. ദേവി അന്നുതന്നെ ഭരണി ദിവസം ഒരു സുന്ദരിയായ ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ രൂപത്തിൽ അയാളുടെ വീട്ടിനുമുന്നിൽ എത്തി. കയ്യിൽ ഒരു പട്ടക്കുടയും പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നിട്ട് അയാളോട് ആയി ദാഹിക്കുന്നു കുറച്ച് വെള്ളം തരുമോ എന്ന് ചോദിച്ചു. പുറത്തുവന്നു നോക്കിയ അയാൾ സുന്ദരിയായ ഒരു കൊച്ചു കുട്ടിയെയാണ് കണ്ടത്. ഈശ്വരാംശം തുളുമ്പുന്ന ആ മുഖം കണ്ട് അയാൾക്ക് വാത്സല്യം തോന്നുകയും ആ കുട്ടിക്ക് വെള്ളം കൊടുക്കുകയും തുടർന്ന് ആ കുട്ടിയോട് വിശക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് ചോദിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉച്ചനേരം ആയതിനാൽ ആ കുട്ടി വിശക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് പറഞ്ഞു. അയാൾ കഴിക്കാൻ ഭക്ഷണവും കൊടുത്തു. എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നതെന്ന് അയാൾ അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് നിന്നാണ് വരുന്നത്, എനിക്ക് ഇരിക്കുവാൻ സ്ഥലമില്ല കുറച്ച് സ്ഥലം കിട്ടുമോ എന്ന് അന്വേഷിച്ച് ഞാൻ വന്നതാണ് എന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ അയാൾ ഈ നാടിൻ്റെ ജന്മി കണ്ണമ്പ്ര നായർ വീട്ടിലെ ആളാണെന്നും അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിക്കണമെന്നും പറഞ്ഞു. അയാൾ നായർ വീട്ടിലേക്ക് ഈ ആവശ്യം പറഞ്ഞു ആളെ അയച്ചു. കാര്യം കേട്ട് കണ്ണമ്പ്ര നായർ വീട്ടിലെ കാരണവർ ഒരു കുട്ടി ഒറ്റയ്ക്ക് ഇത്ര ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് സ്ഥലമില്ല എന്ന് പറയുകയോ എന്ന് പറഞ്ഞു സംശയിക്കുകയും സംശയനിവാരണത്തിനായി പറയാൻ വന്ന ആളുടെ കൂടെ  അയാളുടെ വീട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. കാരണവർ വന്നു നോക്കുമ്പോൾ തണ്ടാൻ വിളിച്ചപ്പാടിന്റെ കട്ടിലിൽ കൂടെയിരിക്കുന്ന ഒരു പെൺകുട്ടിയെയാണ് കണ്ടത്. കാരണവർ അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ നേരത്തെ പറഞ്ഞ അതേ ആവശ്യങ്ങൾ തന്നെ ആ കുട്ടി അയാളോട് പറഞ്ഞു. കുട്ടിയുടെ മുഖത്തെ ദൈവകാംശം കണ്ട് കാരണവർക്കും വാത്സല്യം തോന്നി. അയാൾ ഒരു സ്ഥലം കൈകൊണ്ട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ( നിലവിൽ കണ്ണമ്പ്ര മൃഗാശുപത്രിയിരിക്കുന്നതും കണ്ണമ്പ്രദേശം ആനപ്പന്തൽ കെട്ടുന്നതുമായ സ്ഥലം) അവിടെ ചെന്നിരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ തനിക്ക് അവിടെ ഇരിക്കണ്ട എന്നും ഇവിടെത്തന്നെ ഇരിക്കാനാണ് തനിക്ക് ഇഷ്ടമെന്നും പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് തൻറെ വിശ്വരൂപം എല്ലാവർക്കും മുന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും വെളിച്ചപ്പാടിനോടായി ഇനി തന്നെ  കാണാൻ അവിടെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ വരെ വന്ന് ബുദ്ധിമുട്ടണമെന്നില്ല, ഇവിടെയിരുത്തി എന്നെ കുടിയിരുത്തി പൂജിച്ചാൽ മതി എന്ന് കൽപ്പിക്കുകയും നീ തന്നെ വേണം എന്നെ പൂജിക്കുവാൻ നിൻ്റെ കാലശേഷം നിൻ്റെ മക്കളും പൂജിച്ചു പോരട്ടെ എന്ന് പറഞ്ഞു.എന്ന് പറഞ്ഞ ഭഗവതി അപ്രത്യക്ഷയായി.അതാണ് ഇന്നത്തെ  ദേവിയുടെ ശ്രീമൂലസ്ഥാനം. തുടർന്ന് കണ്ണമ്പ്ര നായർ പണിതീർത്ത ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്നത്തെ കണ്ണമ്പ്രക്കാവ് .ഇന്നും അവരുടെ പിന്മുറക്കാരാണ് പൂജിച്ചു വരുന്നത്. ബ്രാഹ്മണ പൂജ ഇവിടെയില്ല. നിത്യവും ഭഗവതിക്ക് ഇവിടെ ചാന്താട്ടം ഉണ്ട്. ചാന്താണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രസാദം. കണ്ണമ്പ്ര ചാന്ത് പ്രസിദ്ധമായ പ്രസാദമാണ്.

'''മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം'''

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3bz50u1stg0sd9rs5oe2id9v973eytb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6948</id>
    <revision>
      <id>4646795</id>
      <parentid>4646648</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130501" sha1="56c7kw5zpibu1snw1upmo1gvvwnc51y" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chottanikkara Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| image              = Chottanikkara Temple.jpg
| alt          =
| caption            = ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം
| map_type        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| coordinates        = {{coord|9.933|N|76.391|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        =
| native_name        = ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           =[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[ചോറ്റാനിക്കര]]
| elevation_m        =
| deity =  ഭഗവതി ആദിപരാശക്തി, ഭദ്രകാളി ([[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[ഭദ്രകാളി]], [[ദുർഗ്ഗ]], [[പാർവ്വതി]] സങ്കല്പങ്ങളിൽ) 
| primary_deity_Goddess = ആദിപരാശക്തി (ലക്ഷ്മീനാരായണൻ), കീഴക്കാവ് ഭദ്രകാളി 
| utsava_deity_God =
| utsava_deity_Goddess=
| Direction_posture =കിഴക്ക് (മേൽക്കാവ്), പടിഞ്ഞാറ് (കീഴ്ക്കാവ്)
| Pushakarani        =
| Vimanam            =
| Poets              =
| Prathyaksham       = കണ്ണപ്പൻ, [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]]
| festivals          = [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]]-[[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകൾ, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]]
| architecture       = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity=
| inscriptions       =
| creator            =
| website            =
|temple_board=[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/chottanikkara&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[കൊച്ചി]] നഗരത്തോട് ചേർന്ന്, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിന് സമീപം ആയതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ് എന്നൊരു സൗകര്യവുമുണ്ട്. 

ജഗദീശ്വരിയായ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. 'ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ദേവിയെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിനൊപ്പമാണ്]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. അതിനാൽ ലക്ഷ്മീനാരായണസങ്കൽപ്പത്തിന് ഇവിടെ വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കൂടാതെ [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ക്ഷേത്രവും ഇവിടെയുണ്ട്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇത്   '''കീഴ്ക്കാവ്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയ്ക്കും മഹാവിഷ്ണുവിനും ഭദ്രകാളിയ്ക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഇക്കാരണത്താലാണ് &quot;അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ നാമങ്ങൾ ഇവിടെ ഉടലെടുത്തത്. ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിനും ([[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പൻ)]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.  

മൂന്നു പ്രധാനഭാവങ്ങളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവതിയെ പ്രധാനമായും ആരാധിയ്ക്കുക. അതിനാൽ  മൂന്ന് രീതിയിൽ ഉള്ള അലങ്കാരവും മൂന്ന് രീതിയിലുള്ള പ്രത്യേക പൂജയും ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. വെള്ളവസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് വിദ്യാസ്വരൂപിണിയായ  [[മഹാസരസ്വതി]]യായി ([[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]]) പ്രഭാതത്തിലും (രാവിലെ ഏഴ് മണിവരെ), ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞു [[മഹാലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മിയായി]] ഉച്ചയ്ക്കും, [[നീല]]വസ്ത്രത്തിൽ അലങ്കരിച്ചു [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാ പരമേശ്വരിയായി]] വൈകുന്നേരവും ആരാധിയ്ക്കുന്നു. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ശിവൻ|ശിവ സാന്നിദ്ധ്യവുമുള്ളതിനാൽ]] [[പാർവതി|പാർവതിയായും]], കീഴ്ക്കാവിൽ ഉഗ്രമായ  [[ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിലും ആരാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പ്രധാനപ്പെട്ട അഞ്ച് ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ 'രാജരാജേശ്വരീ' അഥവാ ‘ആദിപരാശക്തി ’ ഭാവത്തിലാണ് സങ്കൽപ്പിയ്ക്കുന്നത്. 

മാനസികരോഗങ്ങളും തീരാത്ത വ്യാധികളും ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ പരിഹരിയ്ക്കും എന്നാണ്  വിശ്വാസം. തന്മൂലം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഇവിടെ ഭജനം പാർക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. 41 ദിവസം ഭഗവതിയെ ഭജിച്ചാൽ ഏത് മഹാരോഗവും മാറുമെന്നാണ് പൊതുവെയുള്ള വിശ്വാസം. കുഷ്ഠം പോലും ഈ ആരാധനാലയത്തിൽ നിന്ന് ഭേദമായ ചരിത്രമുണ്ട്. കൂടാതെ, തങ്ങളുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ  അനുഗ്രഹം തേടി ദൂര സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ആളുകൾ ഇവിടേയ്ക്ക് എത്താറുണ്ട്. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര &lt;ref&gt;https://www.thekeralatemples.com/knowmore/108_durga_temples.htm&lt;/ref&gt;[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയും]] [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാലും]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന കേരളീയക്ഷേത്രവും ചോറ്റാനിക്കരയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307053252/https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{cn}}

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ മേൽക്കാവ്, കീഴ്ക്കാവ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. മേൽക്കാവാണ് പ്രധാനക്ഷേത്രം. കീഴ്ക്കാവ് പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റൊരു ഭാവമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലമ്മ. ഇവിടെയാണ് &quot;ഗുരുതി പൂജ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാട് നടത്താറുള്ളത്. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്ക് പോകാനായി മേൽക്കാവിൽ നിന്ന് അനേകം പടികളുള്ള വഴിയുണ്ട്. [[ബ്രഹ്മാവ്]], ശിവൻ, [[ഗണപതി]], [[ധർമ്മശാസ്താവ്]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ജ്യേഷ്ഠ|ജ്യേഷ്ഠാഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ഇവരിൽ ശാസ്താവിന് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചു കാണുന്നു. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ ഭാവമാണ് ഇവിടുത്തെ 
ശാസ്താവിന്. അതിനാൽ ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ഇവിടം ധാരാളമായി സന്ദർശിച്ചുകാണുന്നു. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം]] നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസത്തെ ഉത്സവവും ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]], [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകളുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]], [[വിദ്യാരംഭം]], [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി|ദീപാവലി,]] [[മഹാ ശിവരാത്രി]] എന്നിവയും ഇവിടെ വിശേഷ ദിവസങ്ങളാണ്. [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ, വിദ്യാ ഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലെന്നതിൽ അത്യധികം ദുഃഖിച്ച, [[അദ്വൈതം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായിരുന്ന [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യർ]], ദേവീപ്രീതിയ്ക്കായി മൈസൂർ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി തപസ്സിരുന്നു. ഏറെക്കാലത്തെ കഠിനതപസ്സിനൊടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷയായ മഹാസരസ്വതിയോട് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം ഉണർത്തിച്ചു. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ ചാമുണ്ഡേശ്വരി  ക്ഷേത്രം വിട്ടുപോകാൻ ഭഗവതി ആദ്യം വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും ഭക്തനായ ശങ്കരാചാര്യരുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ ഒടുവിൽ ഭഗവതി പ്രസാദിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരിയ്ക്കലും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്നും അപ്പോൾ താൻ അപ്രത്യക്ഷയാകുമെന്നുമുള്ള ഒരു നിബന്ധനയും ഭഗവതി അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ വച്ചു. ഈ നിബന്ധനയനുസരിച്ച്  ഭഗവതി ശങ്കരാചാര്യരെ അനുഗമിച്ചു. യാത്രാവേളയിൽ കൊല്ലൂർ എന്ന ഒരു സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ ദേവിയുടെ കാലൊച്ച കേൾക്കാതായി. നിബന്ധന മറന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ ഭഗവതി അവിടെ കുടിയിരുന്നതായികണ്ടു. ആ സ്ഥലം ആയിരുന്നു പ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]. 

ഏറെ വിഷമിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ വീണ്ടും പ്രാർത്ഥന തുടങ്ങി. ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ട് തനിയ്ക്ക് വരാൻ കഴിയില്ലെന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിൽ തന്നെ കുടികൊള്ളുകയാണെന്നും അറിയിച്ചു. എന്നാൽ നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ ശങ്കരന്റെ നാട്ടിലെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നും അവിടെ നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞേ കൊല്ലൂരിലെത്തുകയുള്ളൂവെന്നും  ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് അഭീഷ്ടസിദ്ധി ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഐതിഹ്യത്തിന് ഉപോദ്ബലകമായി ഇന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ് നട തുറക്കുന്നത്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നാലുമണിയ്ക്ക് നട തുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ മൂകാംബികയുടെ  ജ്യോതി ആനയിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ജ്യോതിയാനയിച്ചകര'' എന്ന് സ്ഥലത്തിന് പേരുവന്നു. പിന്നീട് അത് ലോപിച്ചാണ് ചോറ്റാനിക്കരയായത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

=== ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം ===

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് കൊടുംകാടായിരുന്നു. [[ആദിവാസി]]കളായ [[മലയരയൻ|മലയരയന്മാർ]] അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും കായ്കനികൾ പറിച്ചും ജീവിതവൃത്തി കഴിച്ചിരുന്ന അവർ തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ പരാശക്തിയെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അവരുടെ നേതാവായ കണ്ണപ്പൻ എന്നയാൾക്ക്  അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി പശുക്കളെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, അവയിൽ ഏറ്റവും ലക്ഷണമൊത്ത ഒന്നിനെ അയാൾ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കുകയും അതിന്റെ മാംസം അനുചരന്മാർക്ക് വീതിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും. കണ്ണപ്പന്റെ ഭാര്യ 
വളരെ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടു. അയാൾക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തമെന്ന് പറയാൻ ഒരു മകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവളെ അയാൾ മനസ്സുതുറന്ന് സ്നേഹിച്ചു. തന്റെ അച്ഛൻ നടത്തുന്ന മൃഗബലിയെ മനസ്സുകൊണ്ട് എതിർത്തിരുന്നെങ്കിലും ഉഗ്രപ്രതാപിയായ അച്ഛനോട് അതിനെപ്പറ്റി പറയാൻ അവൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഒരു ദിവസം അതിവിശിഷ്ടയായ ഒരു പശു
ഇവരുടെ കുടിലിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. നല്ലവളായ കണ്ണപ്പന്റെ മകൾ, അതിനെ സ്വന്തമാക്കി വളർത്താൻ തുടങ്ങി. പതിയെ 
കണ്ണപ്പനും അതിനോട് സ്നേഹം കാണിച്ചു തുടങ്ങി. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ കണ്ണപ്പന് നാട്ടിൽ പശുക്കളെ കിട്ടാതായിത്തുടങ്ങി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ മകൾ വളർത്തുന്ന പശുവിനെത്തന്നെ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ 
കണ്ണപ്പൻ്റെ മകൾ ഓടിവന്ന് ആ പശുവിന് പകരം തന്നെ ബലികൊടുത്താൽ മതിയെന്ന് കരഞ്ഞപേക്ഷിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കണ്ണപ്പൻ്റെ മനസ്സിനെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതോടെ അയാൾ  മൃഗബലി നിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കാലം അയാൾ കായ്കനികൾ തേടലും പശുവിനെ വളർത്തലുമായി കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമെന്നോണം ഒരുനാൾ അയാളുടെ മകൾ അകാലചരമം പ്രാപിച്ചു. ഈ സംഭവം അയാളെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചെങ്കിലും മകളുടെ പശുവിനെ പരിപാലിച്ച് അയാൾ ശിഷ്ടകാലം ചെലവഴിച്ചു.

അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം രാത്രി കണ്ണപ്പൻ അതിവിചിത്രമായ ഒരു സ്വപ്നം കാണാനിടയായി. തന്റെ തൊഴുത്തിൽ പശു ഒരു കല്ലായിക്കിടക്കുന്നു. അടുത്തുതന്നെ മറ്റൊരു കല്ലുമുണ്ട്. അവയ്ക്കടുത്തായി ഒരു ദിവ്യസന്ന്യാസി നാമജപങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വന്നുനോക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമായതായി കണ്ടു. കാര്യം മനസ്സിലാകാതെ കണ്ണപ്പൻ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ വന്ന ദിവ്യസന്ന്യാസി കണ്ണപ്പനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

{{quote|കണ്ണപ്പാ, നീയൊരു പുണ്യാത്മാവാണ്. മഹാലക്ഷ്മിയാണ് ഇത്രയും കാലം നിന്നോടൊപ്പം പശുവായി കഴിഞ്ഞത്. അടുത്ത് മറ്റൊരു ശില നോക്കൂ. അത് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവാണ്. നിത്യവും നീ ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുക. കാലാന്തരത്തിൽ, ഇവിടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവരും. അന്ന് നിന്റെ ഈ ജന്മത്തിലെ പുണ്യം കാരണം വീണ്ടും ഇവിടെ വരാനിടയാകും.}}

ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് ആ ദിവ്യസന്ന്യാസി അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹം [[വേദവ്യാസൻ|വേദവ്യാസമഹർഷി]]യുടെ പിതാവും ഹോരാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവുമായ [[പരാശരൻ|പരാശരമഹർഷി]]യാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു വരുന്നു. വിവരം മനസ്സിലാക്കിയ കണ്ണപ്പൻ തൻ്റെ അനുചരന്മാർക്കൊപ്പം തൊഴുത്ത് വൃത്തിയാക്കുകയും ആരാധന തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള കാലം മുഴുവൻ അവർ ഭക്തിപുരഃസരം പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നു. ഒടുവിൽ അവരുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതരായ ലക്ഷ്മീനാരായണന്മാർ അവർക്ക് ദർശനം നൽകുകയും കാലാന്തരത്തിൽ അവിടെ തങ്ങളുടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നു വരുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

കണ്ണപ്പൻ്റെയും കൂട്ടരുടെയും കാലശേഷം അവർ പൂജിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മീനാരായണ ചൈതന്യം ആരുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ പെടാതെ കാടുപിടിച്ചുകിടന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം
ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താനായി വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ അവരുടെ അരിവാളിന് മൂർച്ഛ കൂട്ടാനായി അടുത്തുള്ള കല്ലിൽ ഉരച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് അവിടുത്തെ നാട്ടുപ്രമാണിയും താന്ത്രികാചാര്യനുമായിരുന്ന എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയെ വിവരം അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം  പ്രശ്നം വച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് കണ്ണപ്പനും കൂട്ടരും പൂജിച്ചിരുന്ന അതേ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശിലകൾ തന്നെയാണ് അവയെന്ന് കണ്ടെത്തി. നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ ചിരട്ടയിൽ നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചു. ഇതുമൂലം ഇന്നും രാവിലത്തെ നിവേദ്യം ചിരട്ടയിലാണ് നൽകുന്നത്. അങ്ങനെ പഞ്ചപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം അവിടെ ഉയർന്നുവന്നു. ഒമ്പത് ഇല്ലക്കാർ  സംയുക്തമായി അതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തു. എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു ശാന്തിക്കാരൻ. ആ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.

ഇന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു കണ്ണപ്പന്റെ കുടിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്ത് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പവിഴമല്ലി]]ത്തറ. ആദ്യമായി ദേവി കുടികൊണ്ട ഭാഗമായതിനാൽ ഇവിടം ഇന്ന് '''ശ്രീമൂലസ്ഥാനം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കുടികൊണ്ട വിഗ്രഹങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ വടക്കോട്ട് മാറുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കഥ. കണ്ണപ്പന്റെ ഗുരുതിത്തറയായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ ഗുരുതിപൂജ നടത്തുന്നത് ഈയൊരു സങ്കല്പം കൂടി വച്ചാണ്.

=== ഭഗവതി വധിച്ച യക്ഷിയും, രണ്ടാം അഭിഷേകവും ===
ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള കണ്ടാരപ്പള്ളി ഇല്ലത്തെ കാരണവരായിരുന്നു ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി. വേദപണ്ഡിതനും മഹാമാന്ത്രികനുമായിരുന്നെങ്കിലും കടുത്ത സ്ത്രീലംബടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഒരു [[കഥകളി|കഥകളിഭ്രാന്തൻ]] കൂടിയായിരുന്ന ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിൽ കഥകളി കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്നത്തേപ്പോലെ റോഡുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുർഘടം പിടിച്ച വഴികളിലൂടെയാണ് പോകേണ്ടിയിരുന്നത്. അതിനാൽ, ചൂട്ട് കത്തിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ ഗുരുനാഥനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ കണ്ട് [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]] കൊടുക്കാനുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് തിരക്കിട്ട് പുറപ്പെടേണ്ടിവന്നു. അന്ന് [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമിയായിരുന്നു]]. നടന്ന് ക്ഷീണം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഒരു [[പാല]]മരം കണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാനും [[വെറ്റില]] മുറുക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. പെട്ടെന്ന് എവിടെനിന്നോ പാലപ്പൂവിന്റെ മണം ഒഴുകിവരാൻ തുടങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നാലെ, അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നതായി ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് തോന്നുകയും ചെയ്തു. മുമ്പിൽ വന്ന സ്ത്രീ താൻ വൈന്തലക്കോട്ട് വാരിയത്തെ കാമാക്ഷി വാരസ്യാരാണെന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ഇരുവരുമൊന്നിച്ച് പല വർത്തമാനങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഒരുപാട് ദൂരം നടന്നു. അങ്ങനെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയും കാമാക്ഷി വാരസ്യാരും നടന്നുനടന്ന് കോശാപ്പിള്ളി മനയുടെ മുന്നിലെത്തി. മഹാമാന്ത്രികനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യന്റെ വരവും കാത്ത് പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ അകത്തുപോയി ഗുരുനാഥനെ വണങ്ങി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ദേവീമാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. ഗ്രന്ഥം കൊടുത്തതിന് പിന്നാലെ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യനോട് ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: വാരസ്യാരുടെ വേഷത്തിൽ നിൻ്റെ കൂടെ വന്നിരിയ്ക്കുന്നത് ഒരു [[യക്ഷി]]യാണ്! 
ദേവീമാഹാത്മ്യഗ്രന്ഥം നിൻ്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്രയും നേരം യക്ഷിയുടെ ഉപദ്രവമില്ലാതിരുന്നത്. എന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കു. അങ്ങനെ ചെയ്തതും യക്ഷിയുടെ ഭീകരരൂപം  ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി കണ്ടു. ഏറെ ഭയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ കാലിൽ വീണ് കരഞ്ഞു. കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി തന്റെ കൈവശമുള്ള 12 മാന്ത്രികക്കല്ലുകൾ ശിഷ്യന് സമ്മാനിച്ചിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|ഇനി സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്നെ രക്ഷിയ്ക്കാനാകൂ. നേരേ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊള്ളുക. യക്ഷി തൊട്ടടുത്ത് എത്തിയാൽ ഇതിൽ ഒരു കല്ലെടുത്ത് പിറകിലേയ്ക്കെറിയുക. അപ്പോൾ യക്ഷി സ്ഥലം വിടും.}} തുടർന്ന് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ഓടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നാലെ യക്ഷിയുമുണ്ട്. കല്ലുകൾ പന്ത്രണ്ടും ചോറ്റാനിക്കരയെത്തും മുമ്പേ തീർന്നു. യക്ഷി തന്നെ ഭക്ഷിയ്ക്കുമെന്ന് തോന്നിച്ച ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെ വഴിയിൽ കണ്ട മറ്റൊരു മാന്ത്രികനായ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരിയോട് കാര്യം പറഞ്ഞു. മനസ്സലിഞ്ഞ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരി, തന്റെ കയ്യിലുള്ള വിഴുപ്പുതോർത്ത് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ഓട്ടം തുടർന്നു. വൈകാതെ തന്നെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിലെത്തി. അപ്പോൾ സമയം ഏഴരവെളുപ്പ് കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരുന്നു. നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും മലർ നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു അത്. കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന വിഴുപ്പുതോർത്ത് പുറത്തെറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാൻ നോക്കിയ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയെ യക്ഷി പിടിച്ചുവലിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ, ശ്രീലകത്തുനിന്ന്  ഭദ്രകാളി രൂപത്തിൽ ഇറങ്ങിവന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ തന്റെ പള്ളിവാളെടുത്ത് യക്ഷിയുടെ തലവെട്ടി  തെക്കേക്കുളത്തിലെറിഞ്ഞു. ആ കുളം ഇന്നും 'രക്തക്കുളം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ഉടയാടയിൽ ചോരപ്പാടുകൾ കണ്ട അന്നത്തെ മേൽശാന്തി, അയനിക്കാട്ട് നരസിംഹൻ നമ്പൂതിരി, ഉടയാട മാറ്റി വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തി. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് ഇന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ദേവിയുടെ കൈകൊണ്ട് മോക്ഷം കിട്ടിയ യക്ഷിയെ അടുത്തുള്ള കണയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിയിരുത്തി.

=== വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും മകം തൊഴലും കീഴ്ക്കാവിലമ്മയും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആട്ടവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസം നടക്കുന്ന 'മകം തൊഴൽ'. ഈ ചടങ്ങ് തുടങ്ങാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. ഇതേ കഥ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണം. അതിങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ, പരമഭാഗവതനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടെ വരാനിടയായി. കുംഭമാസത്തിൽ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിയത്. ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുമ്പോൾ കാലിൽ എന്തോ തടഞ്ഞു. എടുത്തു നോക്കിയപ്പോൾ അതൊരു  ഭദ്രകാളി വിഗ്രഹമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹവും ശിഷ്യഗണങ്ങളും കൂടി വിഗ്രഹം കുളത്തിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പിറവി. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ണപ്പന്റെ പുനർജന്മമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ കണ്ണപ്പന്റെ അനുചരന്മാരുടെയും. മുൻ  
ജന്മത്തിലെ പുണ്യമാണ് അവരെ
ഇവിടെയെത്തിച്ചത്.

തുടർന്ന് മേൽക്കാവിലേയ്ക്ക് നോക്കിയ സ്വാമിയാർ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. ശ്രീനാരായണനോടൊപ്പം
രാജരാജേശ്വരിയായി ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ  പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു! സ്വാമിയാർ ദേവീപാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. ഈ സംഭവമുണ്ടായത് കുംഭമാസത്തിൽ മകം നാളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇന്നും മകം തൊഴൽ ദർശനം നടത്തി വരുന്നത്. സർവാഭരണ വിഭൂഷിതയായി, ശംഖ-ചക്ര-വരദാ ഭയങ്ങളോടെ ദർശനം നൽകുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ തൊഴുത് നിരവധി ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. ആഗ്രഹ സാഫല്യത്തിനായുള്ള വഴിപാടായാണ്
ഭക്തർ മകം തൊഴൽ നടത്തുന്നത്. മകം തൊഴലിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം വരുന്ന പൂരം തൊഴലും പ്രധാനമാണ്. മകം തൊഴൽ സ്ത്രീകൾക്കും പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്കും അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജാതിമതഭേദമന്യേ നിരവധി ആളുകളാണ് ഈ രണ്ടു ദിവസങ്ങളിലായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

==== ക്ഷേത്രപരിസരം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] ഓഫീസ്, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, ഗവ. സ്കൂൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡ് വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ, ഹോട്ടലുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 'ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം' എന്ന പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നത് മേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രമാണ്. രണ്ടേക്കറോളം വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന മതിലകത്തോടുകൂടിയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണ്. എന്നാൽ, ആ ഭാഗത്ത് റോഡിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശനമില്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടം.  പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ തെക്കേ വരിയിലാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസുകളും ചെരുപ്പുകൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള ക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കര അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കാണ് ക്ഷേത്രാധികാരം.

==== മതിലകം ====
അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണേണ്ടതില്ല. കിഴക്കേ നടയിൽ വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം നാലഞ്ചാനകളെ അണിനിരത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഈ ആനക്കൊട്ടിലിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂണ്]], [[തുലാഭാരം]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. മുമ്പ് ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആനക്കൊട്ടിൽ 2013-ൽ പൊളിച്ചുമാറ്റിയിരുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ഇപ്പോഴത്തേത് പണിതത്. ഇതിനപ്പുറത്താണ് ദേവീവാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തെ]] ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. 200 അടി ഉയരം വരുന്ന ഈ കൊടിമരം ദൂരെനിന്നുവരുന്ന ഭക്തർക്കുപോലും കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്. കൊടിമരത്തിന് മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ രൂപമാണെങ്കിൽ, താഴെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങളാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ പ്രധാന സൈന്യാധിപയായ ബ്രാഹ്മിയെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അധികം പൊക്കമുള്ള ബലിക്കല്ലല്ല ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ആനക്കൊട്ടിലിൽ നിന്നുനോക്കിയാൽത്തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. പ്രധാന ബലിക്കല്ലിന് താഴെയായി ചെറിയ ചില ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. കിഴക്കുഭാഗത്ത് കാളി, തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് കരാജി, തെക്കുഭാഗത്ത് വിരജ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വന്ദര, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വിന്ധ്യവാസിനി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സുപ്രഭ, വടക്കുഭാഗത്ത് സിംഹവക്ത്ര, വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ദൈത്യമർദ്ദിനി എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവർക്കായി ബലിക്കല്ലുകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് അവിടങ്ങളിലാണ് ബലിതൂകുന്നത്.

മേൽക്കാവിലെ പ്രദക്ഷിണവഴി കരിങ്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശീവേലിപ്പുരയും കാണാം. തെക്കുഭാഗത്താണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മഹാലക്ഷ്മി ആദ്യം കുടിയിരുന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്തും കാവുമായിരുന്ന സ്ഥലമാണ് ഈ ശ്രീമൂലസ്ഥാനം. ഇവിടെ ഒരു [[പവിഴമല്ലി]]മരമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇവിടം '''പവിഴമല്ലിത്തറ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തൊഴുതുവേണം ഭഗവതിയെ തൊഴാൻ എന്നാണ് ആചാരം. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പവിഴമല്ലിത്തറയിൽ നടക്കുന്ന [[ചെണ്ടമേളം]] പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും ഗണപതിയും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗമാണിവിടെയുള്ളത്. ശിവന്റെ നടയിൽ നിത്യവും രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കും പതിനൊന്നുമണിയ്ക്കും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] നടത്തിവരുന്നു. ബാധോപദ്രവമുള്ള ചിലർ ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉറഞ്ഞുതുള്ളുന്ന കാഴ്ച കാണാം. പ്രദോഷപൂജ, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവന്നുള്ള മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനോടുചേർന്ന് പണിതിട്ടുള്ള ഒരു കൊച്ചുമുറിയിലാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്.  അതിനാൽ ഈ ഭാവം '''ഒക്കത്ത് ഗണപതി''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അരയടി മാത്രമാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉയരം. ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗണപതി പ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയും വിശേഷമാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്ത് മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെയും രക്ഷസ്സുകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ആദിദ്രാവിഡ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായാണ് മൂവരെയും കണ്ടുവരാറുള്ളത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം അമംഗളയായ അലക്ഷ്മിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രം ചോറ്റാനിക്കരയാകും. ദാരിദ്ര്യം, കലഹം, വൃത്തിക്കുറവ് എന്നിവയുടെ ഭഗവതിയായ ജ്യേഷ്ഠ ലക്ഷ്മിദേവിയുടെ മുതിർന്ന സഹോദരിയും ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ഭാവവുമാണ്. ഭവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു പോകുവാനാണ് ജ്യേഷ്ഠയോട് പ്രാർഥിക്കേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. പ്രധാന ഭഗവതിയുടെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെ വഴിപാട്. അനന്തൻ തുടങ്ങിയ നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, പാൽപ്പായസം, ആയില്യപൂജ, തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. രക്ഷസ്സുകൾക്ക് വിഷ്ണുസങ്കല്പത്തിൽ പാൽപ്പായസമാണ് പ്രധാന നിവേദ്യം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തായി ഒരു അന്നദാനമണ്ഡപം കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അന്നദാനം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ആയിരങ്ങളാണ് ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്.

വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ കാണാം. മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ടും ഗുരുതിപൂജയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ഇവയ്ക്ക് വലിയ തുകയുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ, പാൽപ്പായസം, ശർക്കരപ്പായസം, ചെത്തിമാല, തുളസിമാല, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, ശർക്കര തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനമാണ്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ വിവിധതരം പുഷ്പാഞ്ജലികളും ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടു നിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുര പുതുക്കിപ്പണിത രൂപത്തിലാണ് ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ട് ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണുള്ളത്. ഊട്ടുപുരയുടെ താഴത്തെ നില ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇതിന് 'നവരാത്രി മണ്ഡപം' എന്നാണ് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

==== കീഴ്ക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ====
കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് 57 കരിങ്കൽപ്പടികൾ ഇറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ വടക്കുഭാഗത്ത് ഒരു നക്ഷത്രവനം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങൾ യഥാക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുന്നത് വിശേഷമായി കാണപ്പെടുന്നു. വഴിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. പൂർണ്ണ, പുഷ്കല എന്നീ പത്നിമാർക്കൊപ്പമുള്ള ശാസ്താവാണിവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ട് ദർശനം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ഹനുമാൻ, സാളഗ്രാമം എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനമാണ് ഇവിടെ ശാസ്താവിന് നൽകുന്നത്. അതിനാൽ, ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി എഴുന്നള്ളുമ്പോൾ ധർമ്മശാസ്താവ് കൂടെയുണ്ടാകും. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലത്ത് അയ്യപ്പഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നെതുമെല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഈ ധർമ്മ ശാസ്താവ്, ശങ്കരാചാര്യരുടെ മാതൃകുടുംബം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധമായ മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലാണ് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലെ ഒരു കാരണവർ ഒരിയ്ക്കൽ ഇവിടെ ദർശനത്തിനെത്തിയപ്പോൾ ശാസ്താവ് ഇവിടെ കുടികൊള്ളാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ! ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വെടിപ്പുര. [[കതിനാവെടി|വെടിവഴിപാട്]] ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓരോ ചടങ്ങിനും വെടിശബ്ദമുണ്ടാകും. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം കൂടി പടികളിറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം.

കാലേക്കറിൽ താഴെ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു കൊച്ചുക്ഷേത്രമാണ് കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. തൊട്ടുമുന്നിൽ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഒന്നിച്ചാണ് കുളം. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള കുളമാണിത്. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഗുരുതിപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്ത് ഒരു [[പാല]]മരമുണ്ട്. അവിടെ ധാരാളം ആണികൾ അടിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാധോപദ്രവക്കാരെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം അവരെ പിടികൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന ബാധയെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഒഴിപ്പിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് അവയെ സത്യം ചെയ്യിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. ഇതിനുശേഷമാണ് ഇവയെ തളയ്ക്കുന്നത്. പാലമരത്തിൽ ആണിയടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നത്. ഇത്തരം ആണികളാണ് ഈ പാലമരത്തിലുള്ളത്. പാലമരത്തിൽ തന്നെ ധാരാളം കളിപ്പാവകളുടെയും കളിപ്പാടങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളും കാണാം. ഇവയും ബാധോപദ്രവത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു [[അരയാൽ]]മരമുണ്ട്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവും മുകളിൽ വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. അതായത് അരയാൽ [[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമാകുന്നു]]. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ഒരു കൊച്ചു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഒരു നില മാത്രമേ ഇതിനുള്ളൂ. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടെ ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന രുദ്രാക്ഷ ശിലാനിർമ്മിതമായ സ്വയംഭൂ പ്രതിഷ്ഠയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ വാഴുന്നു. സ്ഥിരമായ ആകൃതിയില്ലാത്ത ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതിൽ സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. രത്നപീഠത്തിൽ കാലുകൾ രണ്ടും താഴോട്ട് തൂക്കിയിരിയ്ക്കുന്ന, ചതുർബാഹുവായ ദേവിയാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി താഴ്ത്തി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ രൂപത്തിലാണ് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ രൂപം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദേവീ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അടുത്തായി അതേ ഉയരത്തിൽ മറ്റൊരു ശിലാഖണ്ഡം കാണാം. അത് മഹാവിഷ്ണു സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, ലക്ഷ്മീനാരായണ സങ്കല്പം ഇവിടത്തെ മൂർത്തിയ്ക്ക് ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർ 'അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മി നാരായണ&quot; എന്നീ മന്ത്രങ്ങളാണ് ജപിയ്ക്കാറുള്ളത്. കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവരും ഈ ശ്രീകോവിലിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ലോകമാതാവായി, സ്വയംഭൂവായി കുടികൊള്ളുന്നു.

ശ്രീകോവിൽ കാര്യമായ ശില്പചിത്രകലാ വൈദഗ്ദ്ധ്യങ്ങളൊന്നും എടുത്തുപറയാവുന്നതല്ല. വളരെയധികം ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതിയാണ്. അകത്തേയ്ക്ക് കടക്കാൻ മൂന്ന് പടികളുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് പണിതിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകി ഒരു അന്തർദ്ധാരയിലൂടെ അടുത്തുള്ള ഓണക്കുറ്റിച്ചിറയിലെത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറിയാണ് ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു തീർത്ഥക്കുളമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഇതിന്റെ കരയിൽ ഭഗവതിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[വനദുർഗ്ഗ]]യായാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ സങ്കല്പം. ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ പണിതിട്ടില്ല. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ അരൂപമായ ഒരു ശിലയിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. പ്രകൃത്യാരാധനയുടെ അവശേഷിപ്പുകളിൽ പെടുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രവും ഇതിന്റെ പരിസരവും. കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിനിടയിൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ശാസ്താവിനോടൊപ്പം ഇവിടെയും ആറാട്ടിന് എഴുന്നള്ളാറുണ്ട്. ഇതിനിടയിലെ പൂരം നാളിൽ ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതിയടക്കമുള്ള ദേവിമാർ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ കാണാനും എഴുന്നള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന വളരെ സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിൽ. നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിനിരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും കാണുന്നത്. വടക്കേ വാതിൽ മാടത്തിൽ പൂജാ സമയത്തൊഴികെയാണെങ്കിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ തൂക്കിയിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം.  തെക്കുകിഴക്കേ മൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്. വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|ക്ഷേത്രക്കിണറും]] കാണാം. കിണറിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാസമേതനായ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കൂടുതൽ പഴക്കമുള്ള ശാസ്താക്ഷേത്രം ഇതാണ്. രൂപമില്ലാത്ത മൂന്ന് ശിലകളാണ് ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായി വാഴുന്ന ശാസ്താവിനെയും, പത്നിമാരായ പൂർണ്ണ-പുഷ്കല ദേവിമാരെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിലും ഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമ്പും വില്ലും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന കിരാതശാസ്താവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഗോളക. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്.

ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]],  [[വൈഷ്ണവി]], [[വരാഹി]],  [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[മുണ്ഡിനി]]) തുടങ്ങിയവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ ബ്രാക്കറ്റിൽ കൊടുത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലായി കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. വിഷ്ണുലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇവിടെ '''ഉത്തരമാതൃക്കൾ''' എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു സങ്കല്പവുമുണ്ട്. വടക്കു ഭാഗത്താണ് ഇവർക്ക് സ്ഥാനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. സപ്തമാതൃക്കളുടെ വൈഷ്ണവരൂപഭേദങ്ങളായി ഇവരെ കണക്കാക്കിവരുന്നു. ഭാഗീശ്വരി, ക്രിയ, കീർത്തി, ലക്ഷ്മി, സൃഷ്ടി, വിദ്യ, ശാന്തി എന്നിവരാണ് ഉത്തരമാതൃക്കൾ. സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ഗണപതിയും വീരഭദ്രനും അംഗരക്ഷകരായിരിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉത്തരമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ശ്രീധരൻ, അശ്വമുഖൻ എന്നീ ദേവന്മാരെയും അംഗരക്ഷകരായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവരെ ബലിക്കല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണിയ്ക്കാറില്ല. എന്നാൽ, ശീവേലിസമയത്ത് ഇവർക്കും സങ്കല്പത്തിൽ ബലിതൂകും. ബലിക്കല്ലുകൾ ഭഗവാന്റെ/ഭഗവതിയുടെ വകഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, ഇവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടു തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നാലുകാലുകൾ മാത്രമുള്ള വളരെ ചെറിയൊരു മണ്ഡപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭക്തർക്ക് നമസ്കരിയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ല. എങ്കിലും കലശപൂജയും മറ്റും നിർബാധം നടത്താം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടുകൂടി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കാര്യമായ ശില്പാലങ്കരങ്ങളൊന്നും തന്നെ ഇവിടെയില്ല.

==നിത്യപൂജകൾ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം. രാവിലെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടി. തുടർന്ന് ഏഴുതവണ ശംഖുവിളിയും പിന്നാലെ [[തവിൽ|തവിലും]], [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പള്ളിയുണർത്തലുമുണ്ടാകും. അതിനുശേഷം നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും. മൂലവിഗ്രഹം രുദ്രാക്ഷശില കൊണ്ടുള്ളതായതിനാൽ ജലാഭിഷേകം മാത്രമേ സാധിയ്ക്കൂ. മറ്റ് അഭിഷേകങ്ങൾക്ക് ഒരു അർച്ചനാബിംബമുണ്ട്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ആദ്യം ഭഗവതിയ്ക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചത് ചിരട്ടയിലാതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ചിരട്ടയിലാണ് രാവിലെ നിവേദ്യം. പിന്നീട് നാലരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും അഞ്ചരയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിൽ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ ധാരയുമുണ്ട്. എതിരേറ്റുപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവതി നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്നതാണ് ഇതിനുപിന്നിലുള്ള അർത്ഥം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ എട്ടുമണിയോടെ പന്തീരടിപൂജയും അഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. അതുകഴിഞ്ഞാൽ പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ വീണ്ടും ധാരയാണ്. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപൂജ. ഉച്ചപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉച്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ ശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകളാണ് ഇതിനും. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. അതത് ദിവസത്തെ സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ചാണ് ദീപാരാധന. പിന്നീട് ഏഴരയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടുമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയുമാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ് എട്ടരയോടെ മേൽക്കാവിൽ നടയടയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം കീഴ്ക്കാവിൽ ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങും. ശാക്തേയപൂജാവിധികളാണ് ഗുരുതിപൂജയ്ക്കുള്ളത്. വാഴകൊണ്ട് തോരണം കെട്ടി പരിസരം മുഴുവൻ അലങ്കരിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയശേഷം മേൽശാന്തി വന്ന് പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരുതിതർപ്പണം തുടങ്ങുന്നു. ഇത് കണ്ടുതൊഴാൻ ധാരാളം ഭക്തരുണ്ടാകും. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയമാകുമ്പോൾ ഉറഞ്ഞുതുള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പതിവുകാഴ്ചയാണ്.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, [[വിഷു]], [[ഓണം]]) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും പൂജാവിധികൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ആകെ പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. കൂടാതെ വിശേഷാൽ നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങിയവയുമുണ്ടാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണശേഷം ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുക പതിവുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തന്ത്രാധികാരം തൃപ്പൂണിത്തുറ, [[എളവള്ളി]] പുലിയന്നൂർ മനകൾക്കാണ്. ഇവർ ഓരോ വർഷവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. മേൽക്കാവിലും കീഴ്ക്കാവിലും പ്രത്യേകം ശാന്തിക്കാരുണ്ട്. ഇവർ ഓരോ മാസവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.

== വഴിപാടുകൾ ==
=== പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ===
==== മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് ====
ചോറ്റാനിക്കര മേൽക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ചുനടക്കുന്ന [[ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട്|ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ടാണ്]] പ്രധാന ചടങ്ങ്. ''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ'' എന്ന് സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സ്ത്രീ നടത്തുന്ന പാട്ടായതുകൊണ്ടാണ് ഇത് ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുഷ്പകർ|പുഷ്പകസമുദായത്തിൽ]] പെട്ട സ്ത്രീകളാണ് &lt;nowiki&gt;''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ''&lt;/nowiki&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവരുടെ കുലത്തൊഴിൽ കൂടിയാണ്. എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് മാത്രമല്ല, അതിനോടൊപ്പം ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഗുരുതിപൂജ, അന്നദാനം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതിനാൽത്തന്നെ വൻ ചെലവുള്ള വഴിപാടാണിത്. ഇന്ന് ഇത് നേരുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്.

പാട്ട് നടക്കുന്ന ദിവസം [[കുരുത്തോല]]യും [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ഇലകളും പുണ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് മണ്ഡപം പൂർണ്ണമായും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. കൂടാതെ മണ്ഡപത്തിൽ നിരവധി വിളക്കുകളും [[ചന്ദനത്തിരി]], [[കർപ്പൂരം]] തുടങ്ങിയവയും കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിൽ നടക്കുന്ന സകല പൂജകളും ഈ സമയത്ത് മണ്ഡപത്തിലുമുണ്ടാകും. ദേവിയുടെ ചൈതന്യത്തിൽ അല്പം മണ്ഡപത്തിലേയ്ക്കും ആവാഹിച്ചശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. മേൽപ്പറഞ്ഞ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. സർപ്പംപാട്ടിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലെയൊരു വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണിയമ്മ പാടുന്നത്. പ്രത്യേകതാളത്തിലുള്ള ദേവീസ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുമ്പോൾ സമീപം നിരവധി ഭക്തർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടാകും. ''[[ചതുശ്ശതം]]'' എന്നുപേരുള്ള പ്രത്യേകതരം പായസമാണ് അന്ന് ദേവിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന നിവേദ്യം. 101 നാഴി [[അരി]], 101 [[കദളിപ്പഴം]], 101 പലം [[ശർക്കര]], 101 [[നാളികേരം]] എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന പായസമാണ് ചതുശ്ശതം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷം ബ്രാഹ്മണിയമ്മയ്ക്ക് യഥാശക്തി ദക്ഷിണയും നൽകുന്നതോടെ ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാകുന്നു.

==== ഗുരുതിപൂജ ====
ചോറ്റാനിക്കര കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ഗുരുതിപൂജ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതിക്കൂട്ട്. കടുത്ത ദുരിതങ്ങളും, മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളും, രോഗങ്ങളും   പരിഹരിക്കാനാണ് ഈ വഴിപാട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിദ്രാവിഡ ആരാധനയുടെ ബാക്കിപത്രമായ ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്, മേൽക്കാവിൽ അത്താഴശീവേലി കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചശേഷമാണ്. ഇതിനുമുന്നോടിയായി ക്ഷേത്രനട മുഴുവൻ കുരുത്തോല കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.

==== ഭജനമിരിയ്ക്കുക ====
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വഴിപാടാണ്. പല പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ നിരവധി ആളുകൾ വരാറുണ്ട്, വിശേഷിച്ചും മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർ. ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർ ഭജനം തുടങ്ങുന്നതിന് തലേദിവസം തന്നെ വന്ന് ദർശനം നടത്തേണ്ടതും ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ പൂജകളിലും  പങ്കുകൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. 3, 5, 7, 12 തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭജനമിരിക്കുന്നത്. ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനവും, നിവേദ്യവും മാത്രമേ ഭക്ഷിയ്ക്കാൻ പാടുള്ളൂ. [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]], [[ലളിതാ സഹസ്രനാമം]], [[മഹാലക്ഷ്മി അഷ്ടകം]], [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]], [[ദേവീസൂക്തം]], [[ഭദ്രകാളിപ്പത്ത്]], അമ്മേ നാരായണ തുടങ്ങിയവയുടെ ജപം ഉത്തമം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ദേവി ശാസ്താവിനൊപ്പം പറയെടുക്കാൻ പോകും എന്നതിനാൽ ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നതല്ല.

==== ചതുശ്ശതം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ പ്രധാനനിവേദ്യം 'ചതുശ്ശതം' എന്നുപേരുള്ള ഒരു പായസമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രധാനം പാൽപായസം.

==== പട്ടും താലിയും സമർപ്പിക്കുക ====
ഭഗവതിയ്ക്ക് പട്ടും താലിയും ചാർത്തുന്നത് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ്. മംഗല്യഭാഗ്യമാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

=== ശർക്കര സമർപ്പണം ===
ഉണ്ട ശർക്കര സമർപ്പണം ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ശർക്കര പ്രിയ ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് പ്രത്യേക രസീതോ ഒന്നും തന്നെ ആവശ്യമില്ല. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ശർക്കര മേൽകാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരിട്ട് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് അത്താഴ പൂജയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാറുണ്ട്.

=== മറ്റു വഴിപാടുകൾ ===
നെയ്പായസം, കടുമ്പായസം, കൂട്ടുപായസം തുടങ്ങിയവ ഓരോ പൂജയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്ക് നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ സാധാരണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുപോലെ വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുഷ്പാഞ്ജലികൾ, ചന്ദനം ചാർത്ത്, ആയുധസമർപ്പണം, വിവാഹം, ചോറൂണ്, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെയുമുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിവസവും നൂറും പാലും നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ മാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ നാഗപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും സർപ്പംപാട്ടുമുണ്ടാകും. . വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നു. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിക്കലാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ശിവന് ധാര, രുദ്രാഭിഷേകം, മൃത്യുഞ്ജയഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന തുടങ്ങിയവ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. വെടിവഴിപാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വഴിപാട്.

==വിശേഷദിവസങ്ങൾ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവവും മകം, പൂരം തൊഴലുകളും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആട്ടവിശേഷങ്ങളാണ് കുംഭമാസത്തിൽ [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മകം, പൂരം തൊഴലുകളൂം. ധ്വജാദിമുറയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്നുവരുന്നത്. ഒമ്പതുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവത്തിന് നിരവധി ഭക്തരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. ഉത്സവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തുന്നു. രോഹിണി നാളിൽ രാത്രിയിലാണ്  കൊടിയേറ്റം നടക്കുന്നത്. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം ഭക്തജനങ്ങളെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞുകവിയും. ധാരാളം താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ അരങ്ങേറാറുണ്ട്. ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് പറയെഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ആറാട്ടുമാണ്. കേരളത്തിലെ ദേവീ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നിത്യേന ആറാട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കരയിലും ഇത് പതിവാണ്. കൊടിയേറ്റത്തിന് മുമ്പും ഇവിടെ ആറാട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി, അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്ന ധർമശാസ്താവിനോടൊപ്പം പരിസരത്തെ വീടുകളിലേയ്ക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്ക്കും എഴുന്നള്ളുന്നു. വീട്ടുകാരും നാട്ടുകാരും നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി ഭഗവതിയെയും ശാസ്താവിനെയും സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഇറക്കിപ്പൂജയുമുണ്ടാകും. മകം, പൂരം ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം ഉത്രം നാളിൽ അടുത്തുള്ള മുരിയമംഗലം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ആറാട്ടിനുശേഷം കൊടിയിറക്കുന്നു. അത്തം നാളിൽ കീഴ്ക്കാവിൽ വലിയ ഗുരുതിയും കൂടി നടത്തുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു.

=== പ്രസിദ്ധമായ മകം തൊഴൽ ===
ഉത്സവത്തിനിടയിലെ ഏഴാം ദിവസമാണ് പ്രസിദ്ധമായ 'മകം തൊഴൽ'. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കീഴ്ക്കാവിലമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന് ലക്ഷ്മീനാരായണ ദർശനമുണ്ടായതുമായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യദിനത്തിൽ പ്രഭാതപൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചാൽ ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയ്ക്കു തന്നെ നട തുറക്കും. വില്വമംഗലത്തിന് ദർശനം നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് അന്ന് ദർശനം. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, [[തൃക്കാർത്തിക]] നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. മകം തൊഴുന്നത് സർവമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യായുധങ്ങളും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭഗവതിയെ ദർശിച്ച് അന്ന് ഭക്തർ തൃപ്തിയടയുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഭക്തരുടെ പ്രത്യേകിച്ച് വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും ഉണ്ടാകുക.

=== പൂരം ===
മകത്തിന് പിറ്റേന്ന് പൂരം നാളും പൗർണമിയും ചേർന്നുവരുന്ന ദിവസവും അതിവിശേഷമാണ്. പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്ക് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തിളെല്ലാവരും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എഴുന്നള്ളുന്നു. ഇവരെല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് നിരവധി ഗജവീരന്മാരോടൊപ്പമുള്ള പൂരം എഴുന്നള്ളത്ത് വിശേഷമാണ്. അതിനാൽ പൂരം തൊഴുന്നത് മകം പോലെ തന്നെ സർവ്വമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ചോറ്റാനിക്കരയമ്മമാർ (മേൽക്കാവ് ഭഗവതി, കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി), ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ധർമ്മശാസ്താവ്, കുഴിയേറ്റ് ശിവൻ, തുളുവൻകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു, ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതി, എടാട്ട് ഭഗവതി, കർത്തക്കാട്ട് ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്തിൽ അണിനിരക്കുന്നത്.

=== നവരാത്രി ===
കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[പ്രഥമ]] മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഇത് ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ സരസ്വതീപൂജയായിട്ടാണ് ആചരിച്ചുവരുന്നത്. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിശേഷമാണെങ്കിലും ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും നവരാത്രി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ ഭഗവതിക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നവരാത്രിയിൽ ഒമ്പതുദിവസവും അതീവ വിശേഷമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിനിടയിൽ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി]] നാളിൽ നടന്നു വരുന്ന പവിഴമല്ലിത്തറ മേളം പ്രസിദ്ധമാണ്. നിരവധി പ്രസിദ്ധ വാദ്യകലാകാരന്മാർ ഇതിന് അണിനിരക്കാറുണ്ട്. കുറച്ചുകാലമായി ഇതിന് പ്രാമാണ്യം വഹിയ്ക്കുന്നത് പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രനടനായ [[ജയറാം|ജയറാമാണ്]]. പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും നാദസ്വരത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടുകൂടിയ ശീവേലികളും ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്.

എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുതലായവ പൂജയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ദീപാരാധന നടക്കുന്നത്. ഒൻപതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം അടച്ചുപൂജയാണ്. [[വിജയദശമി]] ദിവസം രാവിലെ പൂജ കഴിഞ്ഞ് പൂജവച്ച പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

=== വിദ്യാരംഭം ===
വിജയദശമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ  ഇവിടെ ഹരിശ്രീ കുറിയ്ക്കുന്നു. മൂകാംബിക [[സരസ്വതി]] സാന്നിധ്യമുള്ള  ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയിലെ വിദ്യാരംഭം കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർഥികളും നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്.

=== മണ്ഡലകാലം ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിശേഷമാണ് [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ 41 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലകാലം. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ പ്രധാന ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ തിരുമകനും, കാവൽക്കാരനും ആണിവിടെ ശാസ്താവ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനട പതിവിലും അര മണിക്കൂർ നേരത്തേ (മൂന്നരയ്ക്ക്) തുറക്കും. ശബരിമല ദർശനത്തിനുപോകുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഈ സമയത്ത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്താറുണ്ട്. അവർക്കായി ദേവസ്വം നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുക്കാറുണ്ട്. ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനടയിൽ അയ്യപ്പൻപാട്ട് പതിവാണ്.

=== തൃക്കാർത്തിക ===
മണ്ഡലകാലത്തുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉത്സവമായ തൃക്കാർത്തിക വരുന്നതും. ഭഗവതിയുടെ ജന്മദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തിക കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വിശേഷദിവസമാണ്. എന്നാൽ, മറ്റുള്ള ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഇത് മൂന്നുദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ്. പ്രധാന ദിവസമായ [[കാർത്തിക]] കൂടാതെ അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും ([[രോഹിണി]], [[മകയിരം]]) ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. 

തൃക്കാർത്തിക ദിവസം രാവിലെ അഖണ്ഡനാമജപം തുടങ്ങുന്നു. ഭഗവതിയെ മകം തൊഴുന്ന ദിവസത്തിലെ പോലെ തന്നെ മനോഹരമായി അണിയിച്ചൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, തൃക്കാർത്തിക നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചയ്ക്ക് ഭക്തർക്ക് പിറന്നാൾ സദ്യ നൽകുന്നു. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കാണ് കാർത്തിക വിളക്ക്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപസ്തംഭങ്ങളും വിളക്കുമാടവും ദീപമാലകളാൽ അലംകൃതമാകുന്നു. ഇതേസമയത്ത് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് പലയിടത്തും ചിരാതുകൾ കത്തിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെ ദീപാരാധന വിശേഷമാണ്. അതിനുശേഷം 51 കുത്തുവിളക്കുകളുടെയും അഞ്ച് ഗജവീരന്മാരുടെയും പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ എഴുന്നള്ളുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇത് കാണാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. 

രോഹിണി, മകയിരം ദിവസങ്ങളിൽ കാര്യമായ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും കാർത്തികദിവസം പോലെ അപ്പോഴും വിളക്കുകളുണ്ടാകും. ഈയവസരങ്ങളിൽ ചെണ്ടമേളമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവയോടൊപ്പം വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകും. തൃക്കാർത്തിക ദിവസത്തെ ഭഗവതി  ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്ന്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മകം തൊഴാൻ സാധിയ്ക്കാത്തവർ കാർത്തിക തൊഴാൻ എത്തുന്നതും കാണാം.

== മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങൾ (വിശേഷിച്ച്  മലയാള മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചൊവ്വയും വെള്ളിയും), ശനിയാഴ്ച, പൗർണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങൾ, വരലക്ഷ്മി വെള്ളിയാഴ്ച, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, എല്ലാ മാസവും കാർത്തിക, മകം നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം  തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് പറ്റിയ ദിവസങ്ങളാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാവാറുണ്ട്. ശിവന് ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച, [[പ്രദോഷവ്രതം]], [[ശിവരാത്രി]], ധനുമാസ തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗണപതിയ്ക്ക് [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ക്ഷേത്രം  അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതിഹോമവും ഗജപൂജയും ആനയൂട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാമാസവും ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും, കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും പതിവാണ്.

== അമ്മേ നാരായണാ എന്ന സ്തുതി ==

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉടലെടുത്ത പ്രശസ്തവും വ്യത്യസ്തവുമായ ഭഗവതി സ്തുതിയാണ് അമ്മേ നാരായണാ. ഈ സ്തുതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗവും പുല്ലിംഗവും ഒരുമിച്ചു വരുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. അമ്മേ എന്നത് ഭഗവതി സ്തുതിയും നാരായണാ എന്നത് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുതിയുമാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രത്യേകത കൊണ്ട് ഉണ്ടായതാണ് ഈ സ്തുതി. മേൽക്കാവിൽ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയുടെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ തീർത്ത ചെറിയ മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, കീഴ്ക്കാവിൽ ഭദ്രകാളിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഇതിനാൽ മൂന്ന് പേരെയും കൂടിചേർത്താണ്

 അമ്മേ നാരായണാ 
 ദേവീ നാരായണാ
 ലക്ഷ്മീ നാരായണാ
 ഭദ്രേ നാരായണാ

എന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഭക്തർ സ്തുതിയ്ക്കുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുസമേതയായ ദേവിയെയാണ് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതെങ്കിലും കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇന്നിത് ഉപയോഗിച്ച് കാണാറുണ്ട്.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

==എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==
[[എറണാകുളം]] നഗരഹൃദയത്തിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് 15 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. കൊച്ചി നഗരപ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ഇവിടേക്ക് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. 

[[വൈറ്റില|വൈറ്റിലയിൽ]] നിന്നും 11 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിലും, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കാക്കനാട്]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയും ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൃപ്പൂണിത്തുറ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ (കൊച്ചി മെട്രോ) ആണ് അടുത്തുള്ള മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ചോറ്റാനിക്കര റോഡ് (കുരീക്കാട്). ഇവിടെ [[കോട്ടയം]] വഴിയുള്ള മെമു, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ മാത്രമേ നിർത്താറുള്ളൂ. 

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - തൃപ്പൂണിത്തുറ - ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ‌ - ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകളും നിർത്താറുണ്ട്. ഇതിൽ വേണാട്, പരശുറാം, പാലരുവി, മലബാർ, ഗുരുവായൂർ-മധുര തുടങ്ങിയ പല ട്രെയിനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.  തൃപ്പൂണിതുറ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപത്ത് നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.  

എറണാകുളം നഗരത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ [[എറണാകുളം ജങ്ക്ഷൻ തീവണ്ടിനിലയം|എറണാകുളം സൗത്ത്]], [[എറണാകുളം ടൗൺ തീവണ്ടിനിലയം|നോർത്ത്]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പരിസരത്ത് നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിലുള്ള]] [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. ഏകദേശം 35 കിമി ദൂരം.

== അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]: ഏതാണ്ട് 6 കി.മി. അകലെ. 20 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]]: 15 കി.മി. അകലെ. ഏതാണ്ട് 47 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക്  31 കി.മി.  ദൂരം 
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന്]] ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 46 കി.മി. (NH 66 വഴി)
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിൽ]] നിന്നും  ചോറ്റാനിക്കരലേക്ക് 94 കി.മി. (NH 66 വഴി)

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commonscat|Chottanikkara Temple}}
[http://www.chottanikkarabhagavathy.org ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Famous Hindu temples in Kerala}}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>56c7kw5zpibu1snw1upmo1gvvwnc51y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646796</id>
      <parentid>4646795</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130498" sha1="q1r8dr7xihgwg42qqks4atw2nin4hd9" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chottanikkara Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| image              = Chottanikkara Temple.jpg
| alt          =
| caption            = ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം
| map_type        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| coordinates        = {{coord|9.933|N|76.391|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        =
| native_name        = ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           =[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[ചോറ്റാനിക്കര]]
| elevation_m        =
| deity =  ഭഗവതി ആദിപരാശക്തി, ഭദ്രകാളി ([[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[ഭദ്രകാളി]], [[ദുർഗ്ഗ]], [[പാർവ്വതി]] സങ്കല്പങ്ങളിൽ) 
| primary_deity_Goddess = ആദിപരാശക്തി (ലക്ഷ്മീനാരായണൻ), കീഴക്കാവ് ഭദ്രകാളി 
| utsava_deity_God =
| utsava_deity_Goddess=
| Direction_posture =കിഴക്ക് (മേൽക്കാവ്), പടിഞ്ഞാറ് (കീഴ്ക്കാവ്)
| Pushakarani        =
| Vimanam            =
| Poets              =
| Prathyaksham       = കണ്ണപ്പൻ, [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]]
| festivals          = [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]]-[[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകൾ, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]]
| architecture       = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity=
| inscriptions       =
| creator            =
| website            =
|temple_board=[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/chottanikkara&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[കൊച്ചി]] നഗരത്തോട് ചേർന്ന്, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിന് സമീപം ആയതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ് എന്നൊരു സൗകര്യവുമുണ്ട്. 

ജഗദീശ്വരിയായ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. 'ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിനൊപ്പമാണ്]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ലക്ഷ്മീനാരായണസങ്കൽപ്പത്തിന് ഇവിടെ വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കൂടാതെ [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ക്ഷേത്രവും ഇവിടെയുണ്ട്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇത്   '''കീഴ്ക്കാവ്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയ്ക്കും മഹാവിഷ്ണുവിനും ഭദ്രകാളിയ്ക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഇക്കാരണത്താലാണ് &quot;അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ നാമങ്ങൾ ഇവിടെ ഉടലെടുത്തത്. ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിനും ([[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പൻ)]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.  

മൂന്നു പ്രധാനഭാവങ്ങളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവതിയെ പ്രധാനമായും ആരാധിയ്ക്കുക. അതിനാൽ  മൂന്ന് രീതിയിൽ ഉള്ള അലങ്കാരവും മൂന്ന് രീതിയിലുള്ള പ്രത്യേക പൂജയും ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. വെള്ളവസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് വിദ്യാസ്വരൂപിണിയായ  [[മഹാസരസ്വതി]]യായി ([[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]]) പ്രഭാതത്തിലും (രാവിലെ ഏഴ് മണിവരെ), ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞു [[മഹാലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മിയായി]] ഉച്ചയ്ക്കും, [[നീല]]വസ്ത്രത്തിൽ അലങ്കരിച്ചു [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാ പരമേശ്വരിയായി]] വൈകുന്നേരവും ആരാധിയ്ക്കുന്നു. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ശിവൻ|ശിവ സാന്നിദ്ധ്യവുമുള്ളതിനാൽ]] [[പാർവതി|പാർവതിയായും]], കീഴ്ക്കാവിൽ ഉഗ്രമായ  [[ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിലും ആരാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പ്രധാനപ്പെട്ട അഞ്ച് ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ 'രാജരാജേശ്വരീ' അഥവാ ‘ആദിപരാശക്തി ’ ഭാവത്തിലാണ് സങ്കൽപ്പിയ്ക്കുന്നത്. 

മാനസികരോഗങ്ങളും തീരാത്ത വ്യാധികളും ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ പരിഹരിയ്ക്കും എന്നാണ്  വിശ്വാസം. തന്മൂലം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഇവിടെ ഭജനം പാർക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. 41 ദിവസം ഭഗവതിയെ ഭജിച്ചാൽ ഏത് മഹാരോഗവും മാറുമെന്നാണ് പൊതുവെയുള്ള വിശ്വാസം. കുഷ്ഠം പോലും ഈ ആരാധനാലയത്തിൽ നിന്ന് ഭേദമായ ചരിത്രമുണ്ട്. കൂടാതെ, തങ്ങളുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ  അനുഗ്രഹം തേടി ദൂര സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ആളുകൾ ഇവിടേയ്ക്ക് എത്താറുണ്ട്. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര &lt;ref&gt;https://www.thekeralatemples.com/knowmore/108_durga_temples.htm&lt;/ref&gt;[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയും]] [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാലും]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന കേരളീയക്ഷേത്രവും ചോറ്റാനിക്കരയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307053252/https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{cn}}

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ മേൽക്കാവ്, കീഴ്ക്കാവ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. മേൽക്കാവാണ് പ്രധാനക്ഷേത്രം. കീഴ്ക്കാവ് പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റൊരു ഭാവമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലമ്മ. ഇവിടെയാണ് &quot;ഗുരുതി പൂജ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാട് നടത്താറുള്ളത്. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്ക് പോകാനായി മേൽക്കാവിൽ നിന്ന് അനേകം പടികളുള്ള വഴിയുണ്ട്. [[ബ്രഹ്മാവ്]], ശിവൻ, [[ഗണപതി]], [[ധർമ്മശാസ്താവ്]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ജ്യേഷ്ഠ|ജ്യേഷ്ഠാഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ഇവരിൽ ശാസ്താവിന് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചു കാണുന്നു. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ ഭാവമാണ് ഇവിടുത്തെ 
ശാസ്താവിന്. അതിനാൽ ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ഇവിടം ധാരാളമായി സന്ദർശിച്ചുകാണുന്നു. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം]] നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസത്തെ ഉത്സവവും ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]], [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകളുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]], [[വിദ്യാരംഭം]], [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി|ദീപാവലി,]] [[മഹാ ശിവരാത്രി]] എന്നിവയും ഇവിടെ വിശേഷ ദിവസങ്ങളാണ്. [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ, വിദ്യാ ഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലെന്നതിൽ അത്യധികം ദുഃഖിച്ച, [[അദ്വൈതം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായിരുന്ന [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യർ]], ദേവീപ്രീതിയ്ക്കായി മൈസൂർ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി തപസ്സിരുന്നു. ഏറെക്കാലത്തെ കഠിനതപസ്സിനൊടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷയായ മഹാസരസ്വതിയോട് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം ഉണർത്തിച്ചു. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ ചാമുണ്ഡേശ്വരി  ക്ഷേത്രം വിട്ടുപോകാൻ ഭഗവതി ആദ്യം വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും ഭക്തനായ ശങ്കരാചാര്യരുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ ഒടുവിൽ ഭഗവതി പ്രസാദിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരിയ്ക്കലും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്നും അപ്പോൾ താൻ അപ്രത്യക്ഷയാകുമെന്നുമുള്ള ഒരു നിബന്ധനയും ഭഗവതി അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ വച്ചു. ഈ നിബന്ധനയനുസരിച്ച്  ഭഗവതി ശങ്കരാചാര്യരെ അനുഗമിച്ചു. യാത്രാവേളയിൽ കൊല്ലൂർ എന്ന ഒരു സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ ദേവിയുടെ കാലൊച്ച കേൾക്കാതായി. നിബന്ധന മറന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ ഭഗവതി അവിടെ കുടിയിരുന്നതായികണ്ടു. ആ സ്ഥലം ആയിരുന്നു പ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]. 

ഏറെ വിഷമിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ വീണ്ടും പ്രാർത്ഥന തുടങ്ങി. ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ട് തനിയ്ക്ക് വരാൻ കഴിയില്ലെന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിൽ തന്നെ കുടികൊള്ളുകയാണെന്നും അറിയിച്ചു. എന്നാൽ നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ ശങ്കരന്റെ നാട്ടിലെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നും അവിടെ നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞേ കൊല്ലൂരിലെത്തുകയുള്ളൂവെന്നും  ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് അഭീഷ്ടസിദ്ധി ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഐതിഹ്യത്തിന് ഉപോദ്ബലകമായി ഇന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ് നട തുറക്കുന്നത്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നാലുമണിയ്ക്ക് നട തുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ മൂകാംബികയുടെ  ജ്യോതി ആനയിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ജ്യോതിയാനയിച്ചകര'' എന്ന് സ്ഥലത്തിന് പേരുവന്നു. പിന്നീട് അത് ലോപിച്ചാണ് ചോറ്റാനിക്കരയായത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

=== ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം ===

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് കൊടുംകാടായിരുന്നു. [[ആദിവാസി]]കളായ [[മലയരയൻ|മലയരയന്മാർ]] അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും കായ്കനികൾ പറിച്ചും ജീവിതവൃത്തി കഴിച്ചിരുന്ന അവർ തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ പരാശക്തിയെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അവരുടെ നേതാവായ കണ്ണപ്പൻ എന്നയാൾക്ക്  അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി പശുക്കളെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, അവയിൽ ഏറ്റവും ലക്ഷണമൊത്ത ഒന്നിനെ അയാൾ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കുകയും അതിന്റെ മാംസം അനുചരന്മാർക്ക് വീതിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും. കണ്ണപ്പന്റെ ഭാര്യ 
വളരെ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടു. അയാൾക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തമെന്ന് പറയാൻ ഒരു മകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവളെ അയാൾ മനസ്സുതുറന്ന് സ്നേഹിച്ചു. തന്റെ അച്ഛൻ നടത്തുന്ന മൃഗബലിയെ മനസ്സുകൊണ്ട് എതിർത്തിരുന്നെങ്കിലും ഉഗ്രപ്രതാപിയായ അച്ഛനോട് അതിനെപ്പറ്റി പറയാൻ അവൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഒരു ദിവസം അതിവിശിഷ്ടയായ ഒരു പശു
ഇവരുടെ കുടിലിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. നല്ലവളായ കണ്ണപ്പന്റെ മകൾ, അതിനെ സ്വന്തമാക്കി വളർത്താൻ തുടങ്ങി. പതിയെ 
കണ്ണപ്പനും അതിനോട് സ്നേഹം കാണിച്ചു തുടങ്ങി. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ കണ്ണപ്പന് നാട്ടിൽ പശുക്കളെ കിട്ടാതായിത്തുടങ്ങി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ മകൾ വളർത്തുന്ന പശുവിനെത്തന്നെ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ 
കണ്ണപ്പൻ്റെ മകൾ ഓടിവന്ന് ആ പശുവിന് പകരം തന്നെ ബലികൊടുത്താൽ മതിയെന്ന് കരഞ്ഞപേക്ഷിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കണ്ണപ്പൻ്റെ മനസ്സിനെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതോടെ അയാൾ  മൃഗബലി നിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കാലം അയാൾ കായ്കനികൾ തേടലും പശുവിനെ വളർത്തലുമായി കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമെന്നോണം ഒരുനാൾ അയാളുടെ മകൾ അകാലചരമം പ്രാപിച്ചു. ഈ സംഭവം അയാളെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചെങ്കിലും മകളുടെ പശുവിനെ പരിപാലിച്ച് അയാൾ ശിഷ്ടകാലം ചെലവഴിച്ചു.

അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം രാത്രി കണ്ണപ്പൻ അതിവിചിത്രമായ ഒരു സ്വപ്നം കാണാനിടയായി. തന്റെ തൊഴുത്തിൽ പശു ഒരു കല്ലായിക്കിടക്കുന്നു. അടുത്തുതന്നെ മറ്റൊരു കല്ലുമുണ്ട്. അവയ്ക്കടുത്തായി ഒരു ദിവ്യസന്ന്യാസി നാമജപങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വന്നുനോക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമായതായി കണ്ടു. കാര്യം മനസ്സിലാകാതെ കണ്ണപ്പൻ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ വന്ന ദിവ്യസന്ന്യാസി കണ്ണപ്പനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

{{quote|കണ്ണപ്പാ, നീയൊരു പുണ്യാത്മാവാണ്. മഹാലക്ഷ്മിയാണ് ഇത്രയും കാലം നിന്നോടൊപ്പം പശുവായി കഴിഞ്ഞത്. അടുത്ത് മറ്റൊരു ശില നോക്കൂ. അത് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവാണ്. നിത്യവും നീ ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുക. കാലാന്തരത്തിൽ, ഇവിടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവരും. അന്ന് നിന്റെ ഈ ജന്മത്തിലെ പുണ്യം കാരണം വീണ്ടും ഇവിടെ വരാനിടയാകും.}}

ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് ആ ദിവ്യസന്ന്യാസി അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹം [[വേദവ്യാസൻ|വേദവ്യാസമഹർഷി]]യുടെ പിതാവും ഹോരാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവുമായ [[പരാശരൻ|പരാശരമഹർഷി]]യാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു വരുന്നു. വിവരം മനസ്സിലാക്കിയ കണ്ണപ്പൻ തൻ്റെ അനുചരന്മാർക്കൊപ്പം തൊഴുത്ത് വൃത്തിയാക്കുകയും ആരാധന തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള കാലം മുഴുവൻ അവർ ഭക്തിപുരഃസരം പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നു. ഒടുവിൽ അവരുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതരായ ലക്ഷ്മീനാരായണന്മാർ അവർക്ക് ദർശനം നൽകുകയും കാലാന്തരത്തിൽ അവിടെ തങ്ങളുടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നു വരുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

കണ്ണപ്പൻ്റെയും കൂട്ടരുടെയും കാലശേഷം അവർ പൂജിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മീനാരായണ ചൈതന്യം ആരുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ പെടാതെ കാടുപിടിച്ചുകിടന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം
ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താനായി വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ അവരുടെ അരിവാളിന് മൂർച്ഛ കൂട്ടാനായി അടുത്തുള്ള കല്ലിൽ ഉരച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് അവിടുത്തെ നാട്ടുപ്രമാണിയും താന്ത്രികാചാര്യനുമായിരുന്ന എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയെ വിവരം അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം  പ്രശ്നം വച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് കണ്ണപ്പനും കൂട്ടരും പൂജിച്ചിരുന്ന അതേ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശിലകൾ തന്നെയാണ് അവയെന്ന് കണ്ടെത്തി. നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ ചിരട്ടയിൽ നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചു. ഇതുമൂലം ഇന്നും രാവിലത്തെ നിവേദ്യം ചിരട്ടയിലാണ് നൽകുന്നത്. അങ്ങനെ പഞ്ചപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം അവിടെ ഉയർന്നുവന്നു. ഒമ്പത് ഇല്ലക്കാർ  സംയുക്തമായി അതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തു. എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു ശാന്തിക്കാരൻ. ആ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.

ഇന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു കണ്ണപ്പന്റെ കുടിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്ത് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പവിഴമല്ലി]]ത്തറ. ആദ്യമായി ദേവി കുടികൊണ്ട ഭാഗമായതിനാൽ ഇവിടം ഇന്ന് '''ശ്രീമൂലസ്ഥാനം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കുടികൊണ്ട വിഗ്രഹങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ വടക്കോട്ട് മാറുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കഥ. കണ്ണപ്പന്റെ ഗുരുതിത്തറയായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ ഗുരുതിപൂജ നടത്തുന്നത് ഈയൊരു സങ്കല്പം കൂടി വച്ചാണ്.

=== ഭഗവതി വധിച്ച യക്ഷിയും, രണ്ടാം അഭിഷേകവും ===
ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള കണ്ടാരപ്പള്ളി ഇല്ലത്തെ കാരണവരായിരുന്നു ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി. വേദപണ്ഡിതനും മഹാമാന്ത്രികനുമായിരുന്നെങ്കിലും കടുത്ത സ്ത്രീലംബടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഒരു [[കഥകളി|കഥകളിഭ്രാന്തൻ]] കൂടിയായിരുന്ന ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിൽ കഥകളി കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്നത്തേപ്പോലെ റോഡുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുർഘടം പിടിച്ച വഴികളിലൂടെയാണ് പോകേണ്ടിയിരുന്നത്. അതിനാൽ, ചൂട്ട് കത്തിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ ഗുരുനാഥനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ കണ്ട് [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]] കൊടുക്കാനുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് തിരക്കിട്ട് പുറപ്പെടേണ്ടിവന്നു. അന്ന് [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമിയായിരുന്നു]]. നടന്ന് ക്ഷീണം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഒരു [[പാല]]മരം കണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാനും [[വെറ്റില]] മുറുക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. പെട്ടെന്ന് എവിടെനിന്നോ പാലപ്പൂവിന്റെ മണം ഒഴുകിവരാൻ തുടങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നാലെ, അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നതായി ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് തോന്നുകയും ചെയ്തു. മുമ്പിൽ വന്ന സ്ത്രീ താൻ വൈന്തലക്കോട്ട് വാരിയത്തെ കാമാക്ഷി വാരസ്യാരാണെന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ഇരുവരുമൊന്നിച്ച് പല വർത്തമാനങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഒരുപാട് ദൂരം നടന്നു. അങ്ങനെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയും കാമാക്ഷി വാരസ്യാരും നടന്നുനടന്ന് കോശാപ്പിള്ളി മനയുടെ മുന്നിലെത്തി. മഹാമാന്ത്രികനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യന്റെ വരവും കാത്ത് പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ അകത്തുപോയി ഗുരുനാഥനെ വണങ്ങി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ദേവീമാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. ഗ്രന്ഥം കൊടുത്തതിന് പിന്നാലെ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യനോട് ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: വാരസ്യാരുടെ വേഷത്തിൽ നിൻ്റെ കൂടെ വന്നിരിയ്ക്കുന്നത് ഒരു [[യക്ഷി]]യാണ്! 
ദേവീമാഹാത്മ്യഗ്രന്ഥം നിൻ്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്രയും നേരം യക്ഷിയുടെ ഉപദ്രവമില്ലാതിരുന്നത്. എന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കു. അങ്ങനെ ചെയ്തതും യക്ഷിയുടെ ഭീകരരൂപം  ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി കണ്ടു. ഏറെ ഭയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ കാലിൽ വീണ് കരഞ്ഞു. കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി തന്റെ കൈവശമുള്ള 12 മാന്ത്രികക്കല്ലുകൾ ശിഷ്യന് സമ്മാനിച്ചിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|ഇനി സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്നെ രക്ഷിയ്ക്കാനാകൂ. നേരേ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊള്ളുക. യക്ഷി തൊട്ടടുത്ത് എത്തിയാൽ ഇതിൽ ഒരു കല്ലെടുത്ത് പിറകിലേയ്ക്കെറിയുക. അപ്പോൾ യക്ഷി സ്ഥലം വിടും.}} തുടർന്ന് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ഓടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നാലെ യക്ഷിയുമുണ്ട്. കല്ലുകൾ പന്ത്രണ്ടും ചോറ്റാനിക്കരയെത്തും മുമ്പേ തീർന്നു. യക്ഷി തന്നെ ഭക്ഷിയ്ക്കുമെന്ന് തോന്നിച്ച ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെ വഴിയിൽ കണ്ട മറ്റൊരു മാന്ത്രികനായ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരിയോട് കാര്യം പറഞ്ഞു. മനസ്സലിഞ്ഞ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരി, തന്റെ കയ്യിലുള്ള വിഴുപ്പുതോർത്ത് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ഓട്ടം തുടർന്നു. വൈകാതെ തന്നെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിലെത്തി. അപ്പോൾ സമയം ഏഴരവെളുപ്പ് കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരുന്നു. നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും മലർ നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു അത്. കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന വിഴുപ്പുതോർത്ത് പുറത്തെറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാൻ നോക്കിയ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയെ യക്ഷി പിടിച്ചുവലിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ, ശ്രീലകത്തുനിന്ന്  ഭദ്രകാളി രൂപത്തിൽ ഇറങ്ങിവന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ തന്റെ പള്ളിവാളെടുത്ത് യക്ഷിയുടെ തലവെട്ടി  തെക്കേക്കുളത്തിലെറിഞ്ഞു. ആ കുളം ഇന്നും 'രക്തക്കുളം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ഉടയാടയിൽ ചോരപ്പാടുകൾ കണ്ട അന്നത്തെ മേൽശാന്തി, അയനിക്കാട്ട് നരസിംഹൻ നമ്പൂതിരി, ഉടയാട മാറ്റി വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തി. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് ഇന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ദേവിയുടെ കൈകൊണ്ട് മോക്ഷം കിട്ടിയ യക്ഷിയെ അടുത്തുള്ള കണയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിയിരുത്തി.

=== വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും മകം തൊഴലും കീഴ്ക്കാവിലമ്മയും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആട്ടവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസം നടക്കുന്ന 'മകം തൊഴൽ'. ഈ ചടങ്ങ് തുടങ്ങാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. ഇതേ കഥ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണം. അതിങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ, പരമഭാഗവതനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടെ വരാനിടയായി. കുംഭമാസത്തിൽ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിയത്. ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുമ്പോൾ കാലിൽ എന്തോ തടഞ്ഞു. എടുത്തു നോക്കിയപ്പോൾ അതൊരു  ഭദ്രകാളി വിഗ്രഹമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹവും ശിഷ്യഗണങ്ങളും കൂടി വിഗ്രഹം കുളത്തിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പിറവി. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ണപ്പന്റെ പുനർജന്മമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ കണ്ണപ്പന്റെ അനുചരന്മാരുടെയും. മുൻ  
ജന്മത്തിലെ പുണ്യമാണ് അവരെ
ഇവിടെയെത്തിച്ചത്.

തുടർന്ന് മേൽക്കാവിലേയ്ക്ക് നോക്കിയ സ്വാമിയാർ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. ശ്രീനാരായണനോടൊപ്പം
രാജരാജേശ്വരിയായി ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ  പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു! സ്വാമിയാർ ദേവീപാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. ഈ സംഭവമുണ്ടായത് കുംഭമാസത്തിൽ മകം നാളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇന്നും മകം തൊഴൽ ദർശനം നടത്തി വരുന്നത്. സർവാഭരണ വിഭൂഷിതയായി, ശംഖ-ചക്ര-വരദാ ഭയങ്ങളോടെ ദർശനം നൽകുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ തൊഴുത് നിരവധി ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. ആഗ്രഹ സാഫല്യത്തിനായുള്ള വഴിപാടായാണ്
ഭക്തർ മകം തൊഴൽ നടത്തുന്നത്. മകം തൊഴലിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം വരുന്ന പൂരം തൊഴലും പ്രധാനമാണ്. മകം തൊഴൽ സ്ത്രീകൾക്കും പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്കും അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജാതിമതഭേദമന്യേ നിരവധി ആളുകളാണ് ഈ രണ്ടു ദിവസങ്ങളിലായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

==== ക്ഷേത്രപരിസരം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] ഓഫീസ്, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, ഗവ. സ്കൂൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡ് വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ, ഹോട്ടലുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 'ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം' എന്ന പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നത് മേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രമാണ്. രണ്ടേക്കറോളം വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന മതിലകത്തോടുകൂടിയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണ്. എന്നാൽ, ആ ഭാഗത്ത് റോഡിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശനമില്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടം.  പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ തെക്കേ വരിയിലാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസുകളും ചെരുപ്പുകൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള ക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കര അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കാണ് ക്ഷേത്രാധികാരം.

==== മതിലകം ====
അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണേണ്ടതില്ല. കിഴക്കേ നടയിൽ വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം നാലഞ്ചാനകളെ അണിനിരത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഈ ആനക്കൊട്ടിലിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂണ്]], [[തുലാഭാരം]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. മുമ്പ് ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആനക്കൊട്ടിൽ 2013-ൽ പൊളിച്ചുമാറ്റിയിരുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ഇപ്പോഴത്തേത് പണിതത്. ഇതിനപ്പുറത്താണ് ദേവീവാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തെ]] ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. 200 അടി ഉയരം വരുന്ന ഈ കൊടിമരം ദൂരെനിന്നുവരുന്ന ഭക്തർക്കുപോലും കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്. കൊടിമരത്തിന് മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ രൂപമാണെങ്കിൽ, താഴെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങളാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ പ്രധാന സൈന്യാധിപയായ ബ്രാഹ്മിയെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അധികം പൊക്കമുള്ള ബലിക്കല്ലല്ല ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ആനക്കൊട്ടിലിൽ നിന്നുനോക്കിയാൽത്തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. പ്രധാന ബലിക്കല്ലിന് താഴെയായി ചെറിയ ചില ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. കിഴക്കുഭാഗത്ത് കാളി, തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് കരാജി, തെക്കുഭാഗത്ത് വിരജ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വന്ദര, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വിന്ധ്യവാസിനി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സുപ്രഭ, വടക്കുഭാഗത്ത് സിംഹവക്ത്ര, വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ദൈത്യമർദ്ദിനി എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവർക്കായി ബലിക്കല്ലുകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് അവിടങ്ങളിലാണ് ബലിതൂകുന്നത്.

മേൽക്കാവിലെ പ്രദക്ഷിണവഴി കരിങ്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശീവേലിപ്പുരയും കാണാം. തെക്കുഭാഗത്താണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മഹാലക്ഷ്മി ആദ്യം കുടിയിരുന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്തും കാവുമായിരുന്ന സ്ഥലമാണ് ഈ ശ്രീമൂലസ്ഥാനം. ഇവിടെ ഒരു [[പവിഴമല്ലി]]മരമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇവിടം '''പവിഴമല്ലിത്തറ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തൊഴുതുവേണം ഭഗവതിയെ തൊഴാൻ എന്നാണ് ആചാരം. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പവിഴമല്ലിത്തറയിൽ നടക്കുന്ന [[ചെണ്ടമേളം]] പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും ഗണപതിയും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗമാണിവിടെയുള്ളത്. ശിവന്റെ നടയിൽ നിത്യവും രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കും പതിനൊന്നുമണിയ്ക്കും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] നടത്തിവരുന്നു. ബാധോപദ്രവമുള്ള ചിലർ ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉറഞ്ഞുതുള്ളുന്ന കാഴ്ച കാണാം. പ്രദോഷപൂജ, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവന്നുള്ള മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനോടുചേർന്ന് പണിതിട്ടുള്ള ഒരു കൊച്ചുമുറിയിലാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്.  അതിനാൽ ഈ ഭാവം '''ഒക്കത്ത് ഗണപതി''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അരയടി മാത്രമാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉയരം. ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗണപതി പ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയും വിശേഷമാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്ത് മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെയും രക്ഷസ്സുകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ആദിദ്രാവിഡ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായാണ് മൂവരെയും കണ്ടുവരാറുള്ളത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം അമംഗളയായ അലക്ഷ്മിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രം ചോറ്റാനിക്കരയാകും. ദാരിദ്ര്യം, കലഹം, വൃത്തിക്കുറവ് എന്നിവയുടെ ഭഗവതിയായ ജ്യേഷ്ഠ ലക്ഷ്മിദേവിയുടെ മുതിർന്ന സഹോദരിയും ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ഭാവവുമാണ്. ഭവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു പോകുവാനാണ് ജ്യേഷ്ഠയോട് പ്രാർഥിക്കേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. പ്രധാന ഭഗവതിയുടെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെ വഴിപാട്. അനന്തൻ തുടങ്ങിയ നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, പാൽപ്പായസം, ആയില്യപൂജ, തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. രക്ഷസ്സുകൾക്ക് വിഷ്ണുസങ്കല്പത്തിൽ പാൽപ്പായസമാണ് പ്രധാന നിവേദ്യം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തായി ഒരു അന്നദാനമണ്ഡപം കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അന്നദാനം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ആയിരങ്ങളാണ് ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്.

വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ കാണാം. മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ടും ഗുരുതിപൂജയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ഇവയ്ക്ക് വലിയ തുകയുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ, പാൽപ്പായസം, ശർക്കരപ്പായസം, ചെത്തിമാല, തുളസിമാല, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, ശർക്കര തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനമാണ്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ വിവിധതരം പുഷ്പാഞ്ജലികളും ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടു നിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുര പുതുക്കിപ്പണിത രൂപത്തിലാണ് ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ട് ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണുള്ളത്. ഊട്ടുപുരയുടെ താഴത്തെ നില ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇതിന് 'നവരാത്രി മണ്ഡപം' എന്നാണ് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

==== കീഴ്ക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ====
കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് 57 കരിങ്കൽപ്പടികൾ ഇറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ വടക്കുഭാഗത്ത് ഒരു നക്ഷത്രവനം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങൾ യഥാക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുന്നത് വിശേഷമായി കാണപ്പെടുന്നു. വഴിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. പൂർണ്ണ, പുഷ്കല എന്നീ പത്നിമാർക്കൊപ്പമുള്ള ശാസ്താവാണിവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ട് ദർശനം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ഹനുമാൻ, സാളഗ്രാമം എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനമാണ് ഇവിടെ ശാസ്താവിന് നൽകുന്നത്. അതിനാൽ, ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി എഴുന്നള്ളുമ്പോൾ ധർമ്മശാസ്താവ് കൂടെയുണ്ടാകും. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലത്ത് അയ്യപ്പഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നെതുമെല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഈ ധർമ്മ ശാസ്താവ്, ശങ്കരാചാര്യരുടെ മാതൃകുടുംബം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധമായ മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലാണ് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലെ ഒരു കാരണവർ ഒരിയ്ക്കൽ ഇവിടെ ദർശനത്തിനെത്തിയപ്പോൾ ശാസ്താവ് ഇവിടെ കുടികൊള്ളാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ! ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വെടിപ്പുര. [[കതിനാവെടി|വെടിവഴിപാട്]] ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓരോ ചടങ്ങിനും വെടിശബ്ദമുണ്ടാകും. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം കൂടി പടികളിറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം.

കാലേക്കറിൽ താഴെ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു കൊച്ചുക്ഷേത്രമാണ് കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. തൊട്ടുമുന്നിൽ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഒന്നിച്ചാണ് കുളം. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള കുളമാണിത്. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഗുരുതിപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്ത് ഒരു [[പാല]]മരമുണ്ട്. അവിടെ ധാരാളം ആണികൾ അടിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാധോപദ്രവക്കാരെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം അവരെ പിടികൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന ബാധയെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഒഴിപ്പിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് അവയെ സത്യം ചെയ്യിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. ഇതിനുശേഷമാണ് ഇവയെ തളയ്ക്കുന്നത്. പാലമരത്തിൽ ആണിയടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നത്. ഇത്തരം ആണികളാണ് ഈ പാലമരത്തിലുള്ളത്. പാലമരത്തിൽ തന്നെ ധാരാളം കളിപ്പാവകളുടെയും കളിപ്പാടങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളും കാണാം. ഇവയും ബാധോപദ്രവത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു [[അരയാൽ]]മരമുണ്ട്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവും മുകളിൽ വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. അതായത് അരയാൽ [[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമാകുന്നു]]. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ഒരു കൊച്ചു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഒരു നില മാത്രമേ ഇതിനുള്ളൂ. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടെ ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന രുദ്രാക്ഷ ശിലാനിർമ്മിതമായ സ്വയംഭൂ പ്രതിഷ്ഠയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ വാഴുന്നു. സ്ഥിരമായ ആകൃതിയില്ലാത്ത ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതിൽ സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. രത്നപീഠത്തിൽ കാലുകൾ രണ്ടും താഴോട്ട് തൂക്കിയിരിയ്ക്കുന്ന, ചതുർബാഹുവായ ദേവിയാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി താഴ്ത്തി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ രൂപത്തിലാണ് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ രൂപം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദേവീ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അടുത്തായി അതേ ഉയരത്തിൽ മറ്റൊരു ശിലാഖണ്ഡം കാണാം. അത് മഹാവിഷ്ണു സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, ലക്ഷ്മീനാരായണ സങ്കല്പം ഇവിടത്തെ മൂർത്തിയ്ക്ക് ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർ 'അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മി നാരായണ&quot; എന്നീ മന്ത്രങ്ങളാണ് ജപിയ്ക്കാറുള്ളത്. കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവരും ഈ ശ്രീകോവിലിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ലോകമാതാവായി, സ്വയംഭൂവായി കുടികൊള്ളുന്നു.

ശ്രീകോവിൽ കാര്യമായ ശില്പചിത്രകലാ വൈദഗ്ദ്ധ്യങ്ങളൊന്നും എടുത്തുപറയാവുന്നതല്ല. വളരെയധികം ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതിയാണ്. അകത്തേയ്ക്ക് കടക്കാൻ മൂന്ന് പടികളുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് പണിതിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകി ഒരു അന്തർദ്ധാരയിലൂടെ അടുത്തുള്ള ഓണക്കുറ്റിച്ചിറയിലെത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറിയാണ് ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു തീർത്ഥക്കുളമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഇതിന്റെ കരയിൽ ഭഗവതിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[വനദുർഗ്ഗ]]യായാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ സങ്കല്പം. ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ പണിതിട്ടില്ല. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ അരൂപമായ ഒരു ശിലയിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. പ്രകൃത്യാരാധനയുടെ അവശേഷിപ്പുകളിൽ പെടുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രവും ഇതിന്റെ പരിസരവും. കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിനിടയിൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ശാസ്താവിനോടൊപ്പം ഇവിടെയും ആറാട്ടിന് എഴുന്നള്ളാറുണ്ട്. ഇതിനിടയിലെ പൂരം നാളിൽ ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതിയടക്കമുള്ള ദേവിമാർ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ കാണാനും എഴുന്നള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന വളരെ സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിൽ. നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിനിരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും കാണുന്നത്. വടക്കേ വാതിൽ മാടത്തിൽ പൂജാ സമയത്തൊഴികെയാണെങ്കിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ തൂക്കിയിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം.  തെക്കുകിഴക്കേ മൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്. വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|ക്ഷേത്രക്കിണറും]] കാണാം. കിണറിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാസമേതനായ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കൂടുതൽ പഴക്കമുള്ള ശാസ്താക്ഷേത്രം ഇതാണ്. രൂപമില്ലാത്ത മൂന്ന് ശിലകളാണ് ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായി വാഴുന്ന ശാസ്താവിനെയും, പത്നിമാരായ പൂർണ്ണ-പുഷ്കല ദേവിമാരെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിലും ഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമ്പും വില്ലും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന കിരാതശാസ്താവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഗോളക. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്.

ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]],  [[വൈഷ്ണവി]], [[വരാഹി]],  [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[മുണ്ഡിനി]]) തുടങ്ങിയവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ ബ്രാക്കറ്റിൽ കൊടുത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലായി കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. വിഷ്ണുലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇവിടെ '''ഉത്തരമാതൃക്കൾ''' എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു സങ്കല്പവുമുണ്ട്. വടക്കു ഭാഗത്താണ് ഇവർക്ക് സ്ഥാനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. സപ്തമാതൃക്കളുടെ വൈഷ്ണവരൂപഭേദങ്ങളായി ഇവരെ കണക്കാക്കിവരുന്നു. ഭാഗീശ്വരി, ക്രിയ, കീർത്തി, ലക്ഷ്മി, സൃഷ്ടി, വിദ്യ, ശാന്തി എന്നിവരാണ് ഉത്തരമാതൃക്കൾ. സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ഗണപതിയും വീരഭദ്രനും അംഗരക്ഷകരായിരിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉത്തരമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ശ്രീധരൻ, അശ്വമുഖൻ എന്നീ ദേവന്മാരെയും അംഗരക്ഷകരായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവരെ ബലിക്കല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണിയ്ക്കാറില്ല. എന്നാൽ, ശീവേലിസമയത്ത് ഇവർക്കും സങ്കല്പത്തിൽ ബലിതൂകും. ബലിക്കല്ലുകൾ ഭഗവാന്റെ/ഭഗവതിയുടെ വകഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, ഇവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടു തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നാലുകാലുകൾ മാത്രമുള്ള വളരെ ചെറിയൊരു മണ്ഡപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭക്തർക്ക് നമസ്കരിയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ല. എങ്കിലും കലശപൂജയും മറ്റും നിർബാധം നടത്താം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടുകൂടി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കാര്യമായ ശില്പാലങ്കരങ്ങളൊന്നും തന്നെ ഇവിടെയില്ല.

==നിത്യപൂജകൾ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം. രാവിലെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടി. തുടർന്ന് ഏഴുതവണ ശംഖുവിളിയും പിന്നാലെ [[തവിൽ|തവിലും]], [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പള്ളിയുണർത്തലുമുണ്ടാകും. അതിനുശേഷം നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും. മൂലവിഗ്രഹം രുദ്രാക്ഷശില കൊണ്ടുള്ളതായതിനാൽ ജലാഭിഷേകം മാത്രമേ സാധിയ്ക്കൂ. മറ്റ് അഭിഷേകങ്ങൾക്ക് ഒരു അർച്ചനാബിംബമുണ്ട്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ആദ്യം ഭഗവതിയ്ക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചത് ചിരട്ടയിലാതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ചിരട്ടയിലാണ് രാവിലെ നിവേദ്യം. പിന്നീട് നാലരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും അഞ്ചരയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിൽ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ ധാരയുമുണ്ട്. എതിരേറ്റുപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവതി നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്നതാണ് ഇതിനുപിന്നിലുള്ള അർത്ഥം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ എട്ടുമണിയോടെ പന്തീരടിപൂജയും അഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. അതുകഴിഞ്ഞാൽ പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ വീണ്ടും ധാരയാണ്. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപൂജ. ഉച്ചപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉച്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ ശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകളാണ് ഇതിനും. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. അതത് ദിവസത്തെ സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ചാണ് ദീപാരാധന. പിന്നീട് ഏഴരയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടുമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയുമാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ് എട്ടരയോടെ മേൽക്കാവിൽ നടയടയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം കീഴ്ക്കാവിൽ ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങും. ശാക്തേയപൂജാവിധികളാണ് ഗുരുതിപൂജയ്ക്കുള്ളത്. വാഴകൊണ്ട് തോരണം കെട്ടി പരിസരം മുഴുവൻ അലങ്കരിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയശേഷം മേൽശാന്തി വന്ന് പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരുതിതർപ്പണം തുടങ്ങുന്നു. ഇത് കണ്ടുതൊഴാൻ ധാരാളം ഭക്തരുണ്ടാകും. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയമാകുമ്പോൾ ഉറഞ്ഞുതുള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പതിവുകാഴ്ചയാണ്.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, [[വിഷു]], [[ഓണം]]) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും പൂജാവിധികൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ആകെ പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. കൂടാതെ വിശേഷാൽ നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങിയവയുമുണ്ടാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണശേഷം ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുക പതിവുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തന്ത്രാധികാരം തൃപ്പൂണിത്തുറ, [[എളവള്ളി]] പുലിയന്നൂർ മനകൾക്കാണ്. ഇവർ ഓരോ വർഷവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. മേൽക്കാവിലും കീഴ്ക്കാവിലും പ്രത്യേകം ശാന്തിക്കാരുണ്ട്. ഇവർ ഓരോ മാസവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.

== വഴിപാടുകൾ ==
=== പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ===
==== മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് ====
ചോറ്റാനിക്കര മേൽക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ചുനടക്കുന്ന [[ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട്|ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ടാണ്]] പ്രധാന ചടങ്ങ്. ''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ'' എന്ന് സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സ്ത്രീ നടത്തുന്ന പാട്ടായതുകൊണ്ടാണ് ഇത് ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുഷ്പകർ|പുഷ്പകസമുദായത്തിൽ]] പെട്ട സ്ത്രീകളാണ് &lt;nowiki&gt;''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ''&lt;/nowiki&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവരുടെ കുലത്തൊഴിൽ കൂടിയാണ്. എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് മാത്രമല്ല, അതിനോടൊപ്പം ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഗുരുതിപൂജ, അന്നദാനം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതിനാൽത്തന്നെ വൻ ചെലവുള്ള വഴിപാടാണിത്. ഇന്ന് ഇത് നേരുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്.

പാട്ട് നടക്കുന്ന ദിവസം [[കുരുത്തോല]]യും [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ഇലകളും പുണ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് മണ്ഡപം പൂർണ്ണമായും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. കൂടാതെ മണ്ഡപത്തിൽ നിരവധി വിളക്കുകളും [[ചന്ദനത്തിരി]], [[കർപ്പൂരം]] തുടങ്ങിയവയും കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിൽ നടക്കുന്ന സകല പൂജകളും ഈ സമയത്ത് മണ്ഡപത്തിലുമുണ്ടാകും. ദേവിയുടെ ചൈതന്യത്തിൽ അല്പം മണ്ഡപത്തിലേയ്ക്കും ആവാഹിച്ചശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. മേൽപ്പറഞ്ഞ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. സർപ്പംപാട്ടിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലെയൊരു വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണിയമ്മ പാടുന്നത്. പ്രത്യേകതാളത്തിലുള്ള ദേവീസ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുമ്പോൾ സമീപം നിരവധി ഭക്തർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടാകും. ''[[ചതുശ്ശതം]]'' എന്നുപേരുള്ള പ്രത്യേകതരം പായസമാണ് അന്ന് ദേവിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന നിവേദ്യം. 101 നാഴി [[അരി]], 101 [[കദളിപ്പഴം]], 101 പലം [[ശർക്കര]], 101 [[നാളികേരം]] എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന പായസമാണ് ചതുശ്ശതം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷം ബ്രാഹ്മണിയമ്മയ്ക്ക് യഥാശക്തി ദക്ഷിണയും നൽകുന്നതോടെ ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാകുന്നു.

==== ഗുരുതിപൂജ ====
ചോറ്റാനിക്കര കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ഗുരുതിപൂജ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതിക്കൂട്ട്. കടുത്ത ദുരിതങ്ങളും, മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളും, രോഗങ്ങളും   പരിഹരിക്കാനാണ് ഈ വഴിപാട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിദ്രാവിഡ ആരാധനയുടെ ബാക്കിപത്രമായ ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്, മേൽക്കാവിൽ അത്താഴശീവേലി കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചശേഷമാണ്. ഇതിനുമുന്നോടിയായി ക്ഷേത്രനട മുഴുവൻ കുരുത്തോല കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.

==== ഭജനമിരിയ്ക്കുക ====
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വഴിപാടാണ്. പല പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ നിരവധി ആളുകൾ വരാറുണ്ട്, വിശേഷിച്ചും മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർ. ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർ ഭജനം തുടങ്ങുന്നതിന് തലേദിവസം തന്നെ വന്ന് ദർശനം നടത്തേണ്ടതും ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ പൂജകളിലും  പങ്കുകൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. 3, 5, 7, 12 തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭജനമിരിക്കുന്നത്. ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനവും, നിവേദ്യവും മാത്രമേ ഭക്ഷിയ്ക്കാൻ പാടുള്ളൂ. [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]], [[ലളിതാ സഹസ്രനാമം]], [[മഹാലക്ഷ്മി അഷ്ടകം]], [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]], [[ദേവീസൂക്തം]], [[ഭദ്രകാളിപ്പത്ത്]], അമ്മേ നാരായണ തുടങ്ങിയവയുടെ ജപം ഉത്തമം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ദേവി ശാസ്താവിനൊപ്പം പറയെടുക്കാൻ പോകും എന്നതിനാൽ ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നതല്ല.

==== ചതുശ്ശതം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ പ്രധാനനിവേദ്യം 'ചതുശ്ശതം' എന്നുപേരുള്ള ഒരു പായസമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രധാനം പാൽപായസം.

==== പട്ടും താലിയും സമർപ്പിക്കുക ====
ഭഗവതിയ്ക്ക് പട്ടും താലിയും ചാർത്തുന്നത് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ്. മംഗല്യഭാഗ്യമാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

=== ശർക്കര സമർപ്പണം ===
ഉണ്ട ശർക്കര സമർപ്പണം ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ശർക്കര പ്രിയ ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് പ്രത്യേക രസീതോ ഒന്നും തന്നെ ആവശ്യമില്ല. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ശർക്കര മേൽകാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരിട്ട് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് അത്താഴ പൂജയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാറുണ്ട്.

=== മറ്റു വഴിപാടുകൾ ===
നെയ്പായസം, കടുമ്പായസം, കൂട്ടുപായസം തുടങ്ങിയവ ഓരോ പൂജയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്ക് നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ സാധാരണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുപോലെ വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുഷ്പാഞ്ജലികൾ, ചന്ദനം ചാർത്ത്, ആയുധസമർപ്പണം, വിവാഹം, ചോറൂണ്, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെയുമുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിവസവും നൂറും പാലും നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ മാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ നാഗപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും സർപ്പംപാട്ടുമുണ്ടാകും. . വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നു. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിക്കലാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ശിവന് ധാര, രുദ്രാഭിഷേകം, മൃത്യുഞ്ജയഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന തുടങ്ങിയവ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. വെടിവഴിപാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വഴിപാട്.

==വിശേഷദിവസങ്ങൾ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവവും മകം, പൂരം തൊഴലുകളും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആട്ടവിശേഷങ്ങളാണ് കുംഭമാസത്തിൽ [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മകം, പൂരം തൊഴലുകളൂം. ധ്വജാദിമുറയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്നുവരുന്നത്. ഒമ്പതുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവത്തിന് നിരവധി ഭക്തരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. ഉത്സവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തുന്നു. രോഹിണി നാളിൽ രാത്രിയിലാണ്  കൊടിയേറ്റം നടക്കുന്നത്. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം ഭക്തജനങ്ങളെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞുകവിയും. ധാരാളം താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ അരങ്ങേറാറുണ്ട്. ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് പറയെഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ആറാട്ടുമാണ്. കേരളത്തിലെ ദേവീ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നിത്യേന ആറാട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കരയിലും ഇത് പതിവാണ്. കൊടിയേറ്റത്തിന് മുമ്പും ഇവിടെ ആറാട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി, അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്ന ധർമശാസ്താവിനോടൊപ്പം പരിസരത്തെ വീടുകളിലേയ്ക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്ക്കും എഴുന്നള്ളുന്നു. വീട്ടുകാരും നാട്ടുകാരും നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി ഭഗവതിയെയും ശാസ്താവിനെയും സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഇറക്കിപ്പൂജയുമുണ്ടാകും. മകം, പൂരം ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം ഉത്രം നാളിൽ അടുത്തുള്ള മുരിയമംഗലം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ആറാട്ടിനുശേഷം കൊടിയിറക്കുന്നു. അത്തം നാളിൽ കീഴ്ക്കാവിൽ വലിയ ഗുരുതിയും കൂടി നടത്തുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു.

=== പ്രസിദ്ധമായ മകം തൊഴൽ ===
ഉത്സവത്തിനിടയിലെ ഏഴാം ദിവസമാണ് പ്രസിദ്ധമായ 'മകം തൊഴൽ'. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കീഴ്ക്കാവിലമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന് ലക്ഷ്മീനാരായണ ദർശനമുണ്ടായതുമായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യദിനത്തിൽ പ്രഭാതപൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചാൽ ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയ്ക്കു തന്നെ നട തുറക്കും. വില്വമംഗലത്തിന് ദർശനം നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് അന്ന് ദർശനം. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, [[തൃക്കാർത്തിക]] നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. മകം തൊഴുന്നത് സർവമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യായുധങ്ങളും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭഗവതിയെ ദർശിച്ച് അന്ന് ഭക്തർ തൃപ്തിയടയുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഭക്തരുടെ പ്രത്യേകിച്ച് വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും ഉണ്ടാകുക.

=== പൂരം ===
മകത്തിന് പിറ്റേന്ന് പൂരം നാളും പൗർണമിയും ചേർന്നുവരുന്ന ദിവസവും അതിവിശേഷമാണ്. പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്ക് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തിളെല്ലാവരും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എഴുന്നള്ളുന്നു. ഇവരെല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് നിരവധി ഗജവീരന്മാരോടൊപ്പമുള്ള പൂരം എഴുന്നള്ളത്ത് വിശേഷമാണ്. അതിനാൽ പൂരം തൊഴുന്നത് മകം പോലെ തന്നെ സർവ്വമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ചോറ്റാനിക്കരയമ്മമാർ (മേൽക്കാവ് ഭഗവതി, കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി), ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ധർമ്മശാസ്താവ്, കുഴിയേറ്റ് ശിവൻ, തുളുവൻകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു, ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതി, എടാട്ട് ഭഗവതി, കർത്തക്കാട്ട് ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്തിൽ അണിനിരക്കുന്നത്.

=== നവരാത്രി ===
കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[പ്രഥമ]] മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഇത് ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ സരസ്വതീപൂജയായിട്ടാണ് ആചരിച്ചുവരുന്നത്. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിശേഷമാണെങ്കിലും ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും നവരാത്രി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ ഭഗവതിക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നവരാത്രിയിൽ ഒമ്പതുദിവസവും അതീവ വിശേഷമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിനിടയിൽ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി]] നാളിൽ നടന്നു വരുന്ന പവിഴമല്ലിത്തറ മേളം പ്രസിദ്ധമാണ്. നിരവധി പ്രസിദ്ധ വാദ്യകലാകാരന്മാർ ഇതിന് അണിനിരക്കാറുണ്ട്. കുറച്ചുകാലമായി ഇതിന് പ്രാമാണ്യം വഹിയ്ക്കുന്നത് പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രനടനായ [[ജയറാം|ജയറാമാണ്]]. പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും നാദസ്വരത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടുകൂടിയ ശീവേലികളും ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്.

എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുതലായവ പൂജയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ദീപാരാധന നടക്കുന്നത്. ഒൻപതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം അടച്ചുപൂജയാണ്. [[വിജയദശമി]] ദിവസം രാവിലെ പൂജ കഴിഞ്ഞ് പൂജവച്ച പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

=== വിദ്യാരംഭം ===
വിജയദശമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ  ഇവിടെ ഹരിശ്രീ കുറിയ്ക്കുന്നു. മൂകാംബിക [[സരസ്വതി]] സാന്നിധ്യമുള്ള  ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയിലെ വിദ്യാരംഭം കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർഥികളും നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്.

=== മണ്ഡലകാലം ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിശേഷമാണ് [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ 41 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലകാലം. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ പ്രധാന ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ തിരുമകനും, കാവൽക്കാരനും ആണിവിടെ ശാസ്താവ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനട പതിവിലും അര മണിക്കൂർ നേരത്തേ (മൂന്നരയ്ക്ക്) തുറക്കും. ശബരിമല ദർശനത്തിനുപോകുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഈ സമയത്ത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്താറുണ്ട്. അവർക്കായി ദേവസ്വം നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുക്കാറുണ്ട്. ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനടയിൽ അയ്യപ്പൻപാട്ട് പതിവാണ്.

=== തൃക്കാർത്തിക ===
മണ്ഡലകാലത്തുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉത്സവമായ തൃക്കാർത്തിക വരുന്നതും. ഭഗവതിയുടെ ജന്മദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തിക കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വിശേഷദിവസമാണ്. എന്നാൽ, മറ്റുള്ള ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഇത് മൂന്നുദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ്. പ്രധാന ദിവസമായ [[കാർത്തിക]] കൂടാതെ അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും ([[രോഹിണി]], [[മകയിരം]]) ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. 

തൃക്കാർത്തിക ദിവസം രാവിലെ അഖണ്ഡനാമജപം തുടങ്ങുന്നു. ഭഗവതിയെ മകം തൊഴുന്ന ദിവസത്തിലെ പോലെ തന്നെ മനോഹരമായി അണിയിച്ചൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, തൃക്കാർത്തിക നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചയ്ക്ക് ഭക്തർക്ക് പിറന്നാൾ സദ്യ നൽകുന്നു. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കാണ് കാർത്തിക വിളക്ക്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപസ്തംഭങ്ങളും വിളക്കുമാടവും ദീപമാലകളാൽ അലംകൃതമാകുന്നു. ഇതേസമയത്ത് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് പലയിടത്തും ചിരാതുകൾ കത്തിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെ ദീപാരാധന വിശേഷമാണ്. അതിനുശേഷം 51 കുത്തുവിളക്കുകളുടെയും അഞ്ച് ഗജവീരന്മാരുടെയും പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ എഴുന്നള്ളുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇത് കാണാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. 

രോഹിണി, മകയിരം ദിവസങ്ങളിൽ കാര്യമായ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും കാർത്തികദിവസം പോലെ അപ്പോഴും വിളക്കുകളുണ്ടാകും. ഈയവസരങ്ങളിൽ ചെണ്ടമേളമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവയോടൊപ്പം വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകും. തൃക്കാർത്തിക ദിവസത്തെ ഭഗവതി  ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്ന്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മകം തൊഴാൻ സാധിയ്ക്കാത്തവർ കാർത്തിക തൊഴാൻ എത്തുന്നതും കാണാം.

== മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങൾ (വിശേഷിച്ച്  മലയാള മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചൊവ്വയും വെള്ളിയും), ശനിയാഴ്ച, പൗർണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങൾ, വരലക്ഷ്മി വെള്ളിയാഴ്ച, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, എല്ലാ മാസവും കാർത്തിക, മകം നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം  തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് പറ്റിയ ദിവസങ്ങളാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാവാറുണ്ട്. ശിവന് ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച, [[പ്രദോഷവ്രതം]], [[ശിവരാത്രി]], ധനുമാസ തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗണപതിയ്ക്ക് [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ക്ഷേത്രം  അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതിഹോമവും ഗജപൂജയും ആനയൂട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാമാസവും ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും, കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും പതിവാണ്.

== അമ്മേ നാരായണാ എന്ന സ്തുതി ==

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉടലെടുത്ത പ്രശസ്തവും വ്യത്യസ്തവുമായ ഭഗവതി സ്തുതിയാണ് അമ്മേ നാരായണാ. ഈ സ്തുതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗവും പുല്ലിംഗവും ഒരുമിച്ചു വരുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. അമ്മേ എന്നത് ഭഗവതി സ്തുതിയും നാരായണാ എന്നത് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുതിയുമാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രത്യേകത കൊണ്ട് ഉണ്ടായതാണ് ഈ സ്തുതി. മേൽക്കാവിൽ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയുടെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ തീർത്ത ചെറിയ മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, കീഴ്ക്കാവിൽ ഭദ്രകാളിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഇതിനാൽ മൂന്ന് പേരെയും കൂടിചേർത്താണ്

 അമ്മേ നാരായണാ 
 ദേവീ നാരായണാ
 ലക്ഷ്മീ നാരായണാ
 ഭദ്രേ നാരായണാ

എന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഭക്തർ സ്തുതിയ്ക്കുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുസമേതയായ ദേവിയെയാണ് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതെങ്കിലും കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇന്നിത് ഉപയോഗിച്ച് കാണാറുണ്ട്.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

==എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==
[[എറണാകുളം]] നഗരഹൃദയത്തിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് 15 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. കൊച്ചി നഗരപ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ഇവിടേക്ക് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. 

[[വൈറ്റില|വൈറ്റിലയിൽ]] നിന്നും 11 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിലും, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കാക്കനാട്]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയും ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൃപ്പൂണിത്തുറ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ (കൊച്ചി മെട്രോ) ആണ് അടുത്തുള്ള മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ചോറ്റാനിക്കര റോഡ് (കുരീക്കാട്). ഇവിടെ [[കോട്ടയം]] വഴിയുള്ള മെമു, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ മാത്രമേ നിർത്താറുള്ളൂ. 

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - തൃപ്പൂണിത്തുറ - ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ‌ - ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകളും നിർത്താറുണ്ട്. ഇതിൽ വേണാട്, പരശുറാം, പാലരുവി, മലബാർ, ഗുരുവായൂർ-മധുര തുടങ്ങിയ പല ട്രെയിനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.  തൃപ്പൂണിതുറ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപത്ത് നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.  

എറണാകുളം നഗരത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ [[എറണാകുളം ജങ്ക്ഷൻ തീവണ്ടിനിലയം|എറണാകുളം സൗത്ത്]], [[എറണാകുളം ടൗൺ തീവണ്ടിനിലയം|നോർത്ത്]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പരിസരത്ത് നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിലുള്ള]] [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. ഏകദേശം 35 കിമി ദൂരം.

== അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]: ഏതാണ്ട് 6 കി.മി. അകലെ. 20 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]]: 15 കി.മി. അകലെ. ഏതാണ്ട് 47 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക്  31 കി.മി.  ദൂരം 
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന്]] ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 46 കി.മി. (NH 66 വഴി)
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിൽ]] നിന്നും  ചോറ്റാനിക്കരലേക്ക് 94 കി.മി. (NH 66 വഴി)

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commonscat|Chottanikkara Temple}}
[http://www.chottanikkarabhagavathy.org ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Famous Hindu temples in Kerala}}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>q1r8dr7xihgwg42qqks4atw2nin4hd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646797</id>
      <parentid>4646796</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130480" sha1="anysvzzqe8fww26xlazxwrgolbz1b28" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chottanikkara Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| image              = Chottanikkara Temple.jpg
| alt          =
| caption            = ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം
| map_type        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| coordinates        = {{coord|9.933|N|76.391|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        =
| native_name        = ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           =[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[ചോറ്റാനിക്കര]]
| elevation_m        =
| deity =  ഭഗവതി ആദിപരാശക്തി, ഭദ്രകാളി ([[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[ഭദ്രകാളി]], [[ദുർഗ്ഗ]], [[പാർവ്വതി]] സങ്കല്പങ്ങളിൽ) 
| primary_deity_Goddess = ആദിപരാശക്തി (ലക്ഷ്മീനാരായണൻ), കീഴക്കാവ് ഭദ്രകാളി 
| utsava_deity_God =
| utsava_deity_Goddess=
| Direction_posture =കിഴക്ക് (മേൽക്കാവ്), പടിഞ്ഞാറ് (കീഴ്ക്കാവ്)
| Pushakarani        =
| Vimanam            =
| Poets              =
| Prathyaksham       = കണ്ണപ്പൻ, [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]]
| festivals          = [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]]-[[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകൾ, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]]
| architecture       = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity=
| inscriptions       =
| creator            =
| website            =
|temple_board=[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/chottanikkara&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[കൊച്ചി]] നഗരത്തോട് ചേർന്ന്, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിന് സമീപം ആയതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ് എന്നൊരു സൗകര്യവുമുണ്ട്. 

ജഗദീശ്വരിയായ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. 'ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിനൊപ്പം]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ ലക്ഷ്മീ നാരായണ സങ്കൽപ്പത്തിന് ഇവിടെ വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കൂടാതെ [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ക്ഷേത്രവും ഇവിടെയുണ്ട്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇത്   '''കീഴ്ക്കാവ്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയ്ക്കും മഹാവിഷ്ണുവിനും ഭദ്രകാളിയ്ക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഇക്കാരണത്താലാണ് &quot;അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ നാമങ്ങൾ ഇവിടെ ഉടലെടുത്തത്. ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിനും ([[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പൻ)]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.  

മൂന്നു പ്രധാനഭാവങ്ങളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവതിയെ പ്രധാനമായും ആരാധിയ്ക്കുക. അതിനാൽ  മൂന്ന് രീതിയിൽ ഉള്ള അലങ്കാരവും മൂന്ന് രീതിയിലുള്ള പ്രത്യേക പൂജയും ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. വെള്ളവസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് വിദ്യാസ്വരൂപിണിയായ  [[മഹാസരസ്വതി]]യായി ([[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]]) പ്രഭാതത്തിലും (രാവിലെ ഏഴ് മണിവരെ), ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞു [[മഹാലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മിയായി]] ഉച്ചയ്ക്കും, [[നീല]]വസ്ത്രത്തിൽ അലങ്കരിച്ചു [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാ പരമേശ്വരിയായി]] വൈകുന്നേരവും ആരാധിയ്ക്കുന്നു. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ശിവൻ|ശിവ സാന്നിദ്ധ്യവുമുള്ളതിനാൽ]] [[പാർവതി|പാർവതിയായും]], കീഴ്ക്കാവിൽ ഉഗ്രമായ  [[ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിലും ആരാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പ്രധാനപ്പെട്ട അഞ്ച് ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ 'രാജരാജേശ്വരീ' അഥവാ ‘ആദിപരാശക്തി ’ ഭാവത്തിലാണ് സങ്കൽപ്പിയ്ക്കുന്നത്. 

മാനസികരോഗങ്ങളും തീരാത്ത വ്യാധികളും ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ പരിഹരിയ്ക്കും എന്നാണ്  വിശ്വാസം. തന്മൂലം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഇവിടെ ഭജനം പാർക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. 41 ദിവസം ഭഗവതിയെ ഭജിച്ചാൽ ഏത് മഹാരോഗവും മാറുമെന്നാണ് പൊതുവെയുള്ള വിശ്വാസം. കുഷ്ഠം പോലും ഈ ആരാധനാലയത്തിൽ നിന്ന് ഭേദമായ ചരിത്രമുണ്ട്. കൂടാതെ, തങ്ങളുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ  അനുഗ്രഹം തേടി ദൂര സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ആളുകൾ ഇവിടേയ്ക്ക് എത്താറുണ്ട്. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര &lt;ref&gt;https://www.thekeralatemples.com/knowmore/108_durga_temples.htm&lt;/ref&gt;[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയും]] [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാലും]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന കേരളീയക്ഷേത്രവും ചോറ്റാനിക്കരയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307053252/https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{cn}}

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ മേൽക്കാവ്, കീഴ്ക്കാവ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. മേൽക്കാവാണ് പ്രധാനക്ഷേത്രം. കീഴ്ക്കാവ് പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റൊരു ഭാവമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലമ്മ. ഇവിടെയാണ് &quot;ഗുരുതി പൂജ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാട് നടത്താറുള്ളത്. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്ക് പോകാനായി മേൽക്കാവിൽ നിന്ന് അനേകം പടികളുള്ള വഴിയുണ്ട്. [[ബ്രഹ്മാവ്]], ശിവൻ, [[ഗണപതി]], [[ധർമ്മശാസ്താവ്]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ജ്യേഷ്ഠ|ജ്യേഷ്ഠാഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ഇവരിൽ ശാസ്താവിന് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചു കാണുന്നു. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ ഭാവമാണ് ഇവിടുത്തെ 
ശാസ്താവിന്. അതിനാൽ ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ഇവിടം ധാരാളമായി സന്ദർശിച്ചുകാണുന്നു. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം]] നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസത്തെ ഉത്സവവും ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]], [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകളുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]], [[വിദ്യാരംഭം]], [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി|ദീപാവലി,]] [[മഹാ ശിവരാത്രി]] എന്നിവയും ഇവിടെ വിശേഷ ദിവസങ്ങളാണ്. [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ, വിദ്യാ ഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലെന്നതിൽ അത്യധികം ദുഃഖിച്ച, [[അദ്വൈതം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായിരുന്ന [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യർ]], ദേവീപ്രീതിയ്ക്കായി മൈസൂർ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി തപസ്സിരുന്നു. ഏറെക്കാലത്തെ കഠിനതപസ്സിനൊടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷയായ മഹാസരസ്വതിയോട് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം ഉണർത്തിച്ചു. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ ചാമുണ്ഡേശ്വരി  ക്ഷേത്രം വിട്ടുപോകാൻ ഭഗവതി ആദ്യം വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും ഭക്തനായ ശങ്കരാചാര്യരുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ ഒടുവിൽ ഭഗവതി പ്രസാദിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരിയ്ക്കലും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്നും അപ്പോൾ താൻ അപ്രത്യക്ഷയാകുമെന്നുമുള്ള ഒരു നിബന്ധനയും ഭഗവതി അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ വച്ചു. ഈ നിബന്ധനയനുസരിച്ച്  ഭഗവതി ശങ്കരാചാര്യരെ അനുഗമിച്ചു. യാത്രാവേളയിൽ കൊല്ലൂർ എന്ന ഒരു സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ ദേവിയുടെ കാലൊച്ച കേൾക്കാതായി. നിബന്ധന മറന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ ഭഗവതി അവിടെ കുടിയിരുന്നതായികണ്ടു. ആ സ്ഥലം ആയിരുന്നു പ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]. 

ഏറെ വിഷമിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ വീണ്ടും പ്രാർത്ഥന തുടങ്ങി. ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ട് തനിയ്ക്ക് വരാൻ കഴിയില്ലെന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിൽ തന്നെ കുടികൊള്ളുകയാണെന്നും അറിയിച്ചു. എന്നാൽ നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ ശങ്കരന്റെ നാട്ടിലെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നും അവിടെ നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞേ കൊല്ലൂരിലെത്തുകയുള്ളൂവെന്നും  ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് അഭീഷ്ടസിദ്ധി ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഐതിഹ്യത്തിന് ഉപോദ്ബലകമായി ഇന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ് നട തുറക്കുന്നത്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നാലുമണിയ്ക്ക് നട തുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ മൂകാംബികയുടെ  ജ്യോതി ആനയിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ജ്യോതിയാനയിച്ചകര'' എന്ന് സ്ഥലത്തിന് പേരുവന്നു. പിന്നീട് അത് ലോപിച്ചാണ് ചോറ്റാനിക്കരയായത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

=== ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം ===

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് കൊടുംകാടായിരുന്നു. [[ആദിവാസി]]കളായ [[മലയരയൻ|മലയരയന്മാർ]] അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും കായ്കനികൾ പറിച്ചും ജീവിതവൃത്തി കഴിച്ചിരുന്ന അവർ തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ പരാശക്തിയെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അവരുടെ നേതാവായ കണ്ണപ്പൻ എന്നയാൾക്ക്  അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി പശുക്കളെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, അവയിൽ ഏറ്റവും ലക്ഷണമൊത്ത ഒന്നിനെ അയാൾ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കുകയും അതിന്റെ മാംസം അനുചരന്മാർക്ക് വീതിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും. കണ്ണപ്പന്റെ ഭാര്യ 
വളരെ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടു. അയാൾക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തമെന്ന് പറയാൻ ഒരു മകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവളെ അയാൾ മനസ്സുതുറന്ന് സ്നേഹിച്ചു. തന്റെ അച്ഛൻ നടത്തുന്ന മൃഗബലിയെ മനസ്സുകൊണ്ട് എതിർത്തിരുന്നെങ്കിലും ഉഗ്രപ്രതാപിയായ അച്ഛനോട് അതിനെപ്പറ്റി പറയാൻ അവൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഒരു ദിവസം അതിവിശിഷ്ടയായ ഒരു പശു
ഇവരുടെ കുടിലിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. നല്ലവളായ കണ്ണപ്പന്റെ മകൾ, അതിനെ സ്വന്തമാക്കി വളർത്താൻ തുടങ്ങി. പതിയെ 
കണ്ണപ്പനും അതിനോട് സ്നേഹം കാണിച്ചു തുടങ്ങി. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ കണ്ണപ്പന് നാട്ടിൽ പശുക്കളെ കിട്ടാതായിത്തുടങ്ങി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ മകൾ വളർത്തുന്ന പശുവിനെത്തന്നെ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ 
കണ്ണപ്പൻ്റെ മകൾ ഓടിവന്ന് ആ പശുവിന് പകരം തന്നെ ബലികൊടുത്താൽ മതിയെന്ന് കരഞ്ഞപേക്ഷിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കണ്ണപ്പൻ്റെ മനസ്സിനെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതോടെ അയാൾ  മൃഗബലി നിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കാലം അയാൾ കായ്കനികൾ തേടലും പശുവിനെ വളർത്തലുമായി കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമെന്നോണം ഒരുനാൾ അയാളുടെ മകൾ അകാലചരമം പ്രാപിച്ചു. ഈ സംഭവം അയാളെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചെങ്കിലും മകളുടെ പശുവിനെ പരിപാലിച്ച് അയാൾ ശിഷ്ടകാലം ചെലവഴിച്ചു.

അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം രാത്രി കണ്ണപ്പൻ അതിവിചിത്രമായ ഒരു സ്വപ്നം കാണാനിടയായി. തന്റെ തൊഴുത്തിൽ പശു ഒരു കല്ലായിക്കിടക്കുന്നു. അടുത്തുതന്നെ മറ്റൊരു കല്ലുമുണ്ട്. അവയ്ക്കടുത്തായി ഒരു ദിവ്യസന്ന്യാസി നാമജപങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വന്നുനോക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമായതായി കണ്ടു. കാര്യം മനസ്സിലാകാതെ കണ്ണപ്പൻ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ വന്ന ദിവ്യസന്ന്യാസി കണ്ണപ്പനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

{{quote|കണ്ണപ്പാ, നീയൊരു പുണ്യാത്മാവാണ്. മഹാലക്ഷ്മിയാണ് ഇത്രയും കാലം നിന്നോടൊപ്പം പശുവായി കഴിഞ്ഞത്. അടുത്ത് മറ്റൊരു ശില നോക്കൂ. അത് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവാണ്. നിത്യവും നീ ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുക. കാലാന്തരത്തിൽ, ഇവിടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവരും. അന്ന് നിന്റെ ഈ ജന്മത്തിലെ പുണ്യം കാരണം വീണ്ടും ഇവിടെ വരാനിടയാകും.}}

ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് ആ ദിവ്യസന്ന്യാസി അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹം [[വേദവ്യാസൻ|വേദവ്യാസമഹർഷി]]യുടെ പിതാവും ഹോരാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവുമായ [[പരാശരൻ|പരാശരമഹർഷി]]യാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു വരുന്നു. വിവരം മനസ്സിലാക്കിയ കണ്ണപ്പൻ തൻ്റെ അനുചരന്മാർക്കൊപ്പം തൊഴുത്ത് വൃത്തിയാക്കുകയും ആരാധന തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള കാലം മുഴുവൻ അവർ ഭക്തിപുരഃസരം പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നു. ഒടുവിൽ അവരുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതരായ ലക്ഷ്മീനാരായണന്മാർ അവർക്ക് ദർശനം നൽകുകയും കാലാന്തരത്തിൽ അവിടെ തങ്ങളുടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നു വരുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

കണ്ണപ്പൻ്റെയും കൂട്ടരുടെയും കാലശേഷം അവർ പൂജിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മീനാരായണ ചൈതന്യം ആരുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ പെടാതെ കാടുപിടിച്ചുകിടന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം
ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താനായി വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ അവരുടെ അരിവാളിന് മൂർച്ഛ കൂട്ടാനായി അടുത്തുള്ള കല്ലിൽ ഉരച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് അവിടുത്തെ നാട്ടുപ്രമാണിയും താന്ത്രികാചാര്യനുമായിരുന്ന എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയെ വിവരം അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം  പ്രശ്നം വച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് കണ്ണപ്പനും കൂട്ടരും പൂജിച്ചിരുന്ന അതേ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശിലകൾ തന്നെയാണ് അവയെന്ന് കണ്ടെത്തി. നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ ചിരട്ടയിൽ നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചു. ഇതുമൂലം ഇന്നും രാവിലത്തെ നിവേദ്യം ചിരട്ടയിലാണ് നൽകുന്നത്. അങ്ങനെ പഞ്ചപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം അവിടെ ഉയർന്നുവന്നു. ഒമ്പത് ഇല്ലക്കാർ  സംയുക്തമായി അതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തു. എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു ശാന്തിക്കാരൻ. ആ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.

ഇന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു കണ്ണപ്പന്റെ കുടിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്ത് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പവിഴമല്ലി]]ത്തറ. ആദ്യമായി ദേവി കുടികൊണ്ട ഭാഗമായതിനാൽ ഇവിടം ഇന്ന് '''ശ്രീമൂലസ്ഥാനം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കുടികൊണ്ട വിഗ്രഹങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ വടക്കോട്ട് മാറുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കഥ. കണ്ണപ്പന്റെ ഗുരുതിത്തറയായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ ഗുരുതിപൂജ നടത്തുന്നത് ഈയൊരു സങ്കല്പം കൂടി വച്ചാണ്.

=== ഭഗവതി വധിച്ച യക്ഷിയും, രണ്ടാം അഭിഷേകവും ===
ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള കണ്ടാരപ്പള്ളി ഇല്ലത്തെ കാരണവരായിരുന്നു ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി. വേദപണ്ഡിതനും മഹാമാന്ത്രികനുമായിരുന്നെങ്കിലും കടുത്ത സ്ത്രീലംബടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഒരു [[കഥകളി|കഥകളിഭ്രാന്തൻ]] കൂടിയായിരുന്ന ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിൽ കഥകളി കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്നത്തേപ്പോലെ റോഡുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുർഘടം പിടിച്ച വഴികളിലൂടെയാണ് പോകേണ്ടിയിരുന്നത്. അതിനാൽ, ചൂട്ട് കത്തിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ ഗുരുനാഥനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ കണ്ട് [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]] കൊടുക്കാനുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് തിരക്കിട്ട് പുറപ്പെടേണ്ടിവന്നു. അന്ന് [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമിയായിരുന്നു]]. നടന്ന് ക്ഷീണം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഒരു [[പാല]]മരം കണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാനും [[വെറ്റില]] മുറുക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. പെട്ടെന്ന് എവിടെനിന്നോ പാലപ്പൂവിന്റെ മണം ഒഴുകിവരാൻ തുടങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നാലെ, അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നതായി ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് തോന്നുകയും ചെയ്തു. മുമ്പിൽ വന്ന സ്ത്രീ താൻ വൈന്തലക്കോട്ട് വാരിയത്തെ കാമാക്ഷി വാരസ്യാരാണെന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ഇരുവരുമൊന്നിച്ച് പല വർത്തമാനങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഒരുപാട് ദൂരം നടന്നു. അങ്ങനെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയും കാമാക്ഷി വാരസ്യാരും നടന്നുനടന്ന് കോശാപ്പിള്ളി മനയുടെ മുന്നിലെത്തി. മഹാമാന്ത്രികനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യന്റെ വരവും കാത്ത് പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ അകത്തുപോയി ഗുരുനാഥനെ വണങ്ങി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ദേവീമാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. ഗ്രന്ഥം കൊടുത്തതിന് പിന്നാലെ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യനോട് ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: വാരസ്യാരുടെ വേഷത്തിൽ നിൻ്റെ കൂടെ വന്നിരിയ്ക്കുന്നത് ഒരു [[യക്ഷി]]യാണ്! 
ദേവീമാഹാത്മ്യഗ്രന്ഥം നിൻ്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്രയും നേരം യക്ഷിയുടെ ഉപദ്രവമില്ലാതിരുന്നത്. എന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കു. അങ്ങനെ ചെയ്തതും യക്ഷിയുടെ ഭീകരരൂപം  ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി കണ്ടു. ഏറെ ഭയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ കാലിൽ വീണ് കരഞ്ഞു. കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി തന്റെ കൈവശമുള്ള 12 മാന്ത്രികക്കല്ലുകൾ ശിഷ്യന് സമ്മാനിച്ചിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|ഇനി സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്നെ രക്ഷിയ്ക്കാനാകൂ. നേരേ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊള്ളുക. യക്ഷി തൊട്ടടുത്ത് എത്തിയാൽ ഇതിൽ ഒരു കല്ലെടുത്ത് പിറകിലേയ്ക്കെറിയുക. അപ്പോൾ യക്ഷി സ്ഥലം വിടും.}} തുടർന്ന് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ഓടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നാലെ യക്ഷിയുമുണ്ട്. കല്ലുകൾ പന്ത്രണ്ടും ചോറ്റാനിക്കരയെത്തും മുമ്പേ തീർന്നു. യക്ഷി തന്നെ ഭക്ഷിയ്ക്കുമെന്ന് തോന്നിച്ച ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെ വഴിയിൽ കണ്ട മറ്റൊരു മാന്ത്രികനായ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരിയോട് കാര്യം പറഞ്ഞു. മനസ്സലിഞ്ഞ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരി, തന്റെ കയ്യിലുള്ള വിഴുപ്പുതോർത്ത് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ഓട്ടം തുടർന്നു. വൈകാതെ തന്നെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിലെത്തി. അപ്പോൾ സമയം ഏഴരവെളുപ്പ് കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരുന്നു. നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും മലർ നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു അത്. കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന വിഴുപ്പുതോർത്ത് പുറത്തെറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാൻ നോക്കിയ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയെ യക്ഷി പിടിച്ചുവലിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ, ശ്രീലകത്തുനിന്ന്  ഭദ്രകാളി രൂപത്തിൽ ഇറങ്ങിവന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ തന്റെ പള്ളിവാളെടുത്ത് യക്ഷിയുടെ തലവെട്ടി  തെക്കേക്കുളത്തിലെറിഞ്ഞു. ആ കുളം ഇന്നും 'രക്തക്കുളം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ഉടയാടയിൽ ചോരപ്പാടുകൾ കണ്ട അന്നത്തെ മേൽശാന്തി, അയനിക്കാട്ട് നരസിംഹൻ നമ്പൂതിരി, ഉടയാട മാറ്റി വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തി. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് ഇന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ദേവിയുടെ കൈകൊണ്ട് മോക്ഷം കിട്ടിയ യക്ഷിയെ അടുത്തുള്ള കണയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിയിരുത്തി.

=== വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും മകം തൊഴലും കീഴ്ക്കാവിലമ്മയും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആട്ടവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസം നടക്കുന്ന 'മകം തൊഴൽ'. ഈ ചടങ്ങ് തുടങ്ങാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. ഇതേ കഥ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണം. അതിങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ, പരമഭാഗവതനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടെ വരാനിടയായി. കുംഭമാസത്തിൽ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിയത്. ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുമ്പോൾ കാലിൽ എന്തോ തടഞ്ഞു. എടുത്തു നോക്കിയപ്പോൾ അതൊരു  ഭദ്രകാളി വിഗ്രഹമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹവും ശിഷ്യഗണങ്ങളും കൂടി വിഗ്രഹം കുളത്തിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പിറവി. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ണപ്പന്റെ പുനർജന്മമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ കണ്ണപ്പന്റെ അനുചരന്മാരുടെയും. മുൻ  
ജന്മത്തിലെ പുണ്യമാണ് അവരെ
ഇവിടെയെത്തിച്ചത്.

തുടർന്ന് മേൽക്കാവിലേയ്ക്ക് നോക്കിയ സ്വാമിയാർ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. ശ്രീനാരായണനോടൊപ്പം
രാജരാജേശ്വരിയായി ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ  പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു! സ്വാമിയാർ ദേവീപാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. ഈ സംഭവമുണ്ടായത് കുംഭമാസത്തിൽ മകം നാളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇന്നും മകം തൊഴൽ ദർശനം നടത്തി വരുന്നത്. സർവാഭരണ വിഭൂഷിതയായി, ശംഖ-ചക്ര-വരദാ ഭയങ്ങളോടെ ദർശനം നൽകുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ തൊഴുത് നിരവധി ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. ആഗ്രഹ സാഫല്യത്തിനായുള്ള വഴിപാടായാണ്
ഭക്തർ മകം തൊഴൽ നടത്തുന്നത്. മകം തൊഴലിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം വരുന്ന പൂരം തൊഴലും പ്രധാനമാണ്. മകം തൊഴൽ സ്ത്രീകൾക്കും പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്കും അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജാതിമതഭേദമന്യേ നിരവധി ആളുകളാണ് ഈ രണ്ടു ദിവസങ്ങളിലായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

==== ക്ഷേത്രപരിസരം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] ഓഫീസ്, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, ഗവ. സ്കൂൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡ് വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ, ഹോട്ടലുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 'ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം' എന്ന പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നത് മേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രമാണ്. രണ്ടേക്കറോളം വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന മതിലകത്തോടുകൂടിയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണ്. എന്നാൽ, ആ ഭാഗത്ത് റോഡിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശനമില്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടം.  പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ തെക്കേ വരിയിലാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസുകളും ചെരുപ്പുകൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള ക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കര അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കാണ് ക്ഷേത്രാധികാരം.

==== മതിലകം ====
അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണേണ്ടതില്ല. കിഴക്കേ നടയിൽ വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം നാലഞ്ചാനകളെ അണിനിരത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഈ ആനക്കൊട്ടിലിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂണ്]], [[തുലാഭാരം]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. മുമ്പ് ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആനക്കൊട്ടിൽ 2013-ൽ പൊളിച്ചുമാറ്റിയിരുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ഇപ്പോഴത്തേത് പണിതത്. ഇതിനപ്പുറത്താണ് ദേവീവാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തെ]] ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. 200 അടി ഉയരം വരുന്ന ഈ കൊടിമരം ദൂരെനിന്നുവരുന്ന ഭക്തർക്കുപോലും കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്. കൊടിമരത്തിന് മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ രൂപമാണെങ്കിൽ, താഴെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങളാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ പ്രധാന സൈന്യാധിപയായ ബ്രാഹ്മിയെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അധികം പൊക്കമുള്ള ബലിക്കല്ലല്ല ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ആനക്കൊട്ടിലിൽ നിന്നുനോക്കിയാൽത്തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. പ്രധാന ബലിക്കല്ലിന് താഴെയായി ചെറിയ ചില ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. കിഴക്കുഭാഗത്ത് കാളി, തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് കരാജി, തെക്കുഭാഗത്ത് വിരജ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വന്ദര, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വിന്ധ്യവാസിനി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സുപ്രഭ, വടക്കുഭാഗത്ത് സിംഹവക്ത്ര, വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ദൈത്യമർദ്ദിനി എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവർക്കായി ബലിക്കല്ലുകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് അവിടങ്ങളിലാണ് ബലിതൂകുന്നത്.

മേൽക്കാവിലെ പ്രദക്ഷിണവഴി കരിങ്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശീവേലിപ്പുരയും കാണാം. തെക്കുഭാഗത്താണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മഹാലക്ഷ്മി ആദ്യം കുടിയിരുന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്തും കാവുമായിരുന്ന സ്ഥലമാണ് ഈ ശ്രീമൂലസ്ഥാനം. ഇവിടെ ഒരു [[പവിഴമല്ലി]]മരമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇവിടം '''പവിഴമല്ലിത്തറ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തൊഴുതുവേണം ഭഗവതിയെ തൊഴാൻ എന്നാണ് ആചാരം. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പവിഴമല്ലിത്തറയിൽ നടക്കുന്ന [[ചെണ്ടമേളം]] പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും ഗണപതിയും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗമാണിവിടെയുള്ളത്. ശിവന്റെ നടയിൽ നിത്യവും രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കും പതിനൊന്നുമണിയ്ക്കും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] നടത്തിവരുന്നു. ബാധോപദ്രവമുള്ള ചിലർ ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉറഞ്ഞുതുള്ളുന്ന കാഴ്ച കാണാം. പ്രദോഷപൂജ, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവന്നുള്ള മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനോടുചേർന്ന് പണിതിട്ടുള്ള ഒരു കൊച്ചുമുറിയിലാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്.  അതിനാൽ ഈ ഭാവം '''ഒക്കത്ത് ഗണപതി''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അരയടി മാത്രമാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉയരം. ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗണപതി പ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയും വിശേഷമാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്ത് മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെയും രക്ഷസ്സുകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ആദിദ്രാവിഡ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായാണ് മൂവരെയും കണ്ടുവരാറുള്ളത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം അമംഗളയായ അലക്ഷ്മിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രം ചോറ്റാനിക്കരയാകും. ദാരിദ്ര്യം, കലഹം, വൃത്തിക്കുറവ് എന്നിവയുടെ ഭഗവതിയായ ജ്യേഷ്ഠ ലക്ഷ്മിദേവിയുടെ മുതിർന്ന സഹോദരിയും ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ഭാവവുമാണ്. ഭവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു പോകുവാനാണ് ജ്യേഷ്ഠയോട് പ്രാർഥിക്കേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. പ്രധാന ഭഗവതിയുടെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെ വഴിപാട്. അനന്തൻ തുടങ്ങിയ നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, പാൽപ്പായസം, ആയില്യപൂജ, തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. രക്ഷസ്സുകൾക്ക് വിഷ്ണുസങ്കല്പത്തിൽ പാൽപ്പായസമാണ് പ്രധാന നിവേദ്യം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തായി ഒരു അന്നദാനമണ്ഡപം കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അന്നദാനം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ആയിരങ്ങളാണ് ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്.

വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ കാണാം. മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ടും ഗുരുതിപൂജയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ഇവയ്ക്ക് വലിയ തുകയുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ, പാൽപ്പായസം, ശർക്കരപ്പായസം, ചെത്തിമാല, തുളസിമാല, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, ശർക്കര തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനമാണ്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ വിവിധതരം പുഷ്പാഞ്ജലികളും ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടു നിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുര പുതുക്കിപ്പണിത രൂപത്തിലാണ് ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ട് ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണുള്ളത്. ഊട്ടുപുരയുടെ താഴത്തെ നില ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇതിന് 'നവരാത്രി മണ്ഡപം' എന്നാണ് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

==== കീഴ്ക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ====
കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് 57 കരിങ്കൽപ്പടികൾ ഇറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ വടക്കുഭാഗത്ത് ഒരു നക്ഷത്രവനം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങൾ യഥാക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുന്നത് വിശേഷമായി കാണപ്പെടുന്നു. വഴിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. പൂർണ്ണ, പുഷ്കല എന്നീ പത്നിമാർക്കൊപ്പമുള്ള ശാസ്താവാണിവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ട് ദർശനം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ഹനുമാൻ, സാളഗ്രാമം എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനമാണ് ഇവിടെ ശാസ്താവിന് നൽകുന്നത്. അതിനാൽ, ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി എഴുന്നള്ളുമ്പോൾ ധർമ്മശാസ്താവ് കൂടെയുണ്ടാകും. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലത്ത് അയ്യപ്പഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നെതുമെല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഈ ധർമ്മ ശാസ്താവ്, ശങ്കരാചാര്യരുടെ മാതൃകുടുംബം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധമായ മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലാണ് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലെ ഒരു കാരണവർ ഒരിയ്ക്കൽ ഇവിടെ ദർശനത്തിനെത്തിയപ്പോൾ ശാസ്താവ് ഇവിടെ കുടികൊള്ളാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ! ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വെടിപ്പുര. [[കതിനാവെടി|വെടിവഴിപാട്]] ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓരോ ചടങ്ങിനും വെടിശബ്ദമുണ്ടാകും. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം കൂടി പടികളിറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം.

കാലേക്കറിൽ താഴെ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു കൊച്ചുക്ഷേത്രമാണ് കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. തൊട്ടുമുന്നിൽ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഒന്നിച്ചാണ് കുളം. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള കുളമാണിത്. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഗുരുതിപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്ത് ഒരു [[പാല]]മരമുണ്ട്. അവിടെ ധാരാളം ആണികൾ അടിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാധോപദ്രവക്കാരെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം അവരെ പിടികൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന ബാധയെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഒഴിപ്പിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് അവയെ സത്യം ചെയ്യിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. ഇതിനുശേഷമാണ് ഇവയെ തളയ്ക്കുന്നത്. പാലമരത്തിൽ ആണിയടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നത്. ഇത്തരം ആണികളാണ് ഈ പാലമരത്തിലുള്ളത്. പാലമരത്തിൽ തന്നെ ധാരാളം കളിപ്പാവകളുടെയും കളിപ്പാടങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളും കാണാം. ഇവയും ബാധോപദ്രവത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു [[അരയാൽ]]മരമുണ്ട്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവും മുകളിൽ വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. അതായത് അരയാൽ [[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമാകുന്നു]]. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ഒരു കൊച്ചു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഒരു നില മാത്രമേ ഇതിനുള്ളൂ. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടെ ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന രുദ്രാക്ഷ ശിലാനിർമ്മിതമായ സ്വയംഭൂ പ്രതിഷ്ഠയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ വാഴുന്നു. സ്ഥിരമായ ആകൃതിയില്ലാത്ത ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതിൽ സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. രത്നപീഠത്തിൽ കാലുകൾ രണ്ടും താഴോട്ട് തൂക്കിയിരിയ്ക്കുന്ന, ചതുർബാഹുവായ ദേവിയാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി താഴ്ത്തി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ രൂപത്തിലാണ് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ രൂപം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദേവീ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അടുത്തായി അതേ ഉയരത്തിൽ മറ്റൊരു ശിലാഖണ്ഡം കാണാം. അത് മഹാവിഷ്ണു സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, ലക്ഷ്മീനാരായണ സങ്കല്പം ഇവിടത്തെ മൂർത്തിയ്ക്ക് ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർ 'അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മി നാരായണ&quot; എന്നീ മന്ത്രങ്ങളാണ് ജപിയ്ക്കാറുള്ളത്. കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവരും ഈ ശ്രീകോവിലിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ലോകമാതാവായി, സ്വയംഭൂവായി കുടികൊള്ളുന്നു.

ശ്രീകോവിൽ കാര്യമായ ശില്പചിത്രകലാ വൈദഗ്ദ്ധ്യങ്ങളൊന്നും എടുത്തുപറയാവുന്നതല്ല. വളരെയധികം ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതിയാണ്. അകത്തേയ്ക്ക് കടക്കാൻ മൂന്ന് പടികളുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് പണിതിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകി ഒരു അന്തർദ്ധാരയിലൂടെ അടുത്തുള്ള ഓണക്കുറ്റിച്ചിറയിലെത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറിയാണ് ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു തീർത്ഥക്കുളമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഇതിന്റെ കരയിൽ ഭഗവതിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[വനദുർഗ്ഗ]]യായാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ സങ്കല്പം. ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ പണിതിട്ടില്ല. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ അരൂപമായ ഒരു ശിലയിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. പ്രകൃത്യാരാധനയുടെ അവശേഷിപ്പുകളിൽ പെടുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രവും ഇതിന്റെ പരിസരവും. കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിനിടയിൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ശാസ്താവിനോടൊപ്പം ഇവിടെയും ആറാട്ടിന് എഴുന്നള്ളാറുണ്ട്. ഇതിനിടയിലെ പൂരം നാളിൽ ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതിയടക്കമുള്ള ദേവിമാർ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ കാണാനും എഴുന്നള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന വളരെ സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിൽ. നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിനിരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും കാണുന്നത്. വടക്കേ വാതിൽ മാടത്തിൽ പൂജാ സമയത്തൊഴികെയാണെങ്കിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ തൂക്കിയിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം.  തെക്കുകിഴക്കേ മൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്. വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|ക്ഷേത്രക്കിണറും]] കാണാം. കിണറിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാസമേതനായ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കൂടുതൽ പഴക്കമുള്ള ശാസ്താക്ഷേത്രം ഇതാണ്. രൂപമില്ലാത്ത മൂന്ന് ശിലകളാണ് ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായി വാഴുന്ന ശാസ്താവിനെയും, പത്നിമാരായ പൂർണ്ണ-പുഷ്കല ദേവിമാരെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിലും ഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമ്പും വില്ലും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന കിരാതശാസ്താവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഗോളക. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്.

ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]],  [[വൈഷ്ണവി]], [[വരാഹി]],  [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[മുണ്ഡിനി]]) തുടങ്ങിയവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ ബ്രാക്കറ്റിൽ കൊടുത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലായി കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. വിഷ്ണുലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇവിടെ '''ഉത്തരമാതൃക്കൾ''' എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു സങ്കല്പവുമുണ്ട്. വടക്കു ഭാഗത്താണ് ഇവർക്ക് സ്ഥാനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. സപ്തമാതൃക്കളുടെ വൈഷ്ണവരൂപഭേദങ്ങളായി ഇവരെ കണക്കാക്കിവരുന്നു. ഭാഗീശ്വരി, ക്രിയ, കീർത്തി, ലക്ഷ്മി, സൃഷ്ടി, വിദ്യ, ശാന്തി എന്നിവരാണ് ഉത്തരമാതൃക്കൾ. സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ഗണപതിയും വീരഭദ്രനും അംഗരക്ഷകരായിരിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉത്തരമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ശ്രീധരൻ, അശ്വമുഖൻ എന്നീ ദേവന്മാരെയും അംഗരക്ഷകരായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവരെ ബലിക്കല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണിയ്ക്കാറില്ല. എന്നാൽ, ശീവേലിസമയത്ത് ഇവർക്കും സങ്കല്പത്തിൽ ബലിതൂകും. ബലിക്കല്ലുകൾ ഭഗവാന്റെ/ഭഗവതിയുടെ വകഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, ഇവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടു തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നാലുകാലുകൾ മാത്രമുള്ള വളരെ ചെറിയൊരു മണ്ഡപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭക്തർക്ക് നമസ്കരിയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ല. എങ്കിലും കലശപൂജയും മറ്റും നിർബാധം നടത്താം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടുകൂടി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കാര്യമായ ശില്പാലങ്കരങ്ങളൊന്നും തന്നെ ഇവിടെയില്ല.

==നിത്യപൂജകൾ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം. രാവിലെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടി. തുടർന്ന് ഏഴുതവണ ശംഖുവിളിയും പിന്നാലെ [[തവിൽ|തവിലും]], [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പള്ളിയുണർത്തലുമുണ്ടാകും. അതിനുശേഷം നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും. മൂലവിഗ്രഹം രുദ്രാക്ഷശില കൊണ്ടുള്ളതായതിനാൽ ജലാഭിഷേകം മാത്രമേ സാധിയ്ക്കൂ. മറ്റ് അഭിഷേകങ്ങൾക്ക് ഒരു അർച്ചനാബിംബമുണ്ട്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ആദ്യം ഭഗവതിയ്ക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചത് ചിരട്ടയിലാതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ചിരട്ടയിലാണ് രാവിലെ നിവേദ്യം. പിന്നീട് നാലരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും അഞ്ചരയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിൽ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ ധാരയുമുണ്ട്. എതിരേറ്റുപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവതി നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്നതാണ് ഇതിനുപിന്നിലുള്ള അർത്ഥം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ എട്ടുമണിയോടെ പന്തീരടിപൂജയും അഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. അതുകഴിഞ്ഞാൽ പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ വീണ്ടും ധാരയാണ്. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപൂജ. ഉച്ചപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉച്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ ശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകളാണ് ഇതിനും. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. അതത് ദിവസത്തെ സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ചാണ് ദീപാരാധന. പിന്നീട് ഏഴരയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടുമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയുമാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ് എട്ടരയോടെ മേൽക്കാവിൽ നടയടയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം കീഴ്ക്കാവിൽ ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങും. ശാക്തേയപൂജാവിധികളാണ് ഗുരുതിപൂജയ്ക്കുള്ളത്. വാഴകൊണ്ട് തോരണം കെട്ടി പരിസരം മുഴുവൻ അലങ്കരിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയശേഷം മേൽശാന്തി വന്ന് പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരുതിതർപ്പണം തുടങ്ങുന്നു. ഇത് കണ്ടുതൊഴാൻ ധാരാളം ഭക്തരുണ്ടാകും. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയമാകുമ്പോൾ ഉറഞ്ഞുതുള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പതിവുകാഴ്ചയാണ്.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, [[വിഷു]], [[ഓണം]]) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും പൂജാവിധികൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ആകെ പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. കൂടാതെ വിശേഷാൽ നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങിയവയുമുണ്ടാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണശേഷം ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുക പതിവുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തന്ത്രാധികാരം തൃപ്പൂണിത്തുറ, [[എളവള്ളി]] പുലിയന്നൂർ മനകൾക്കാണ്. ഇവർ ഓരോ വർഷവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. മേൽക്കാവിലും കീഴ്ക്കാവിലും പ്രത്യേകം ശാന്തിക്കാരുണ്ട്. ഇവർ ഓരോ മാസവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.

== വഴിപാടുകൾ ==
=== പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ===
==== മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് ====
ചോറ്റാനിക്കര മേൽക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ചുനടക്കുന്ന [[ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട്|ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ടാണ്]] പ്രധാന ചടങ്ങ്. ''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ'' എന്ന് സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സ്ത്രീ നടത്തുന്ന പാട്ടായതുകൊണ്ടാണ് ഇത് ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുഷ്പകർ|പുഷ്പകസമുദായത്തിൽ]] പെട്ട സ്ത്രീകളാണ് &lt;nowiki&gt;''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ''&lt;/nowiki&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവരുടെ കുലത്തൊഴിൽ കൂടിയാണ്. എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് മാത്രമല്ല, അതിനോടൊപ്പം ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഗുരുതിപൂജ, അന്നദാനം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതിനാൽത്തന്നെ വൻ ചെലവുള്ള വഴിപാടാണിത്. ഇന്ന് ഇത് നേരുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്.

പാട്ട് നടക്കുന്ന ദിവസം [[കുരുത്തോല]]യും [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ഇലകളും പുണ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് മണ്ഡപം പൂർണ്ണമായും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. കൂടാതെ മണ്ഡപത്തിൽ നിരവധി വിളക്കുകളും [[ചന്ദനത്തിരി]], [[കർപ്പൂരം]] തുടങ്ങിയവയും കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിൽ നടക്കുന്ന സകല പൂജകളും ഈ സമയത്ത് മണ്ഡപത്തിലുമുണ്ടാകും. ദേവിയുടെ ചൈതന്യത്തിൽ അല്പം മണ്ഡപത്തിലേയ്ക്കും ആവാഹിച്ചശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. മേൽപ്പറഞ്ഞ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. സർപ്പംപാട്ടിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലെയൊരു വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണിയമ്മ പാടുന്നത്. പ്രത്യേകതാളത്തിലുള്ള ദേവീസ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുമ്പോൾ സമീപം നിരവധി ഭക്തർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടാകും. ''[[ചതുശ്ശതം]]'' എന്നുപേരുള്ള പ്രത്യേകതരം പായസമാണ് അന്ന് ദേവിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന നിവേദ്യം. 101 നാഴി [[അരി]], 101 [[കദളിപ്പഴം]], 101 പലം [[ശർക്കര]], 101 [[നാളികേരം]] എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന പായസമാണ് ചതുശ്ശതം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷം ബ്രാഹ്മണിയമ്മയ്ക്ക് യഥാശക്തി ദക്ഷിണയും നൽകുന്നതോടെ ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാകുന്നു.

==== ഗുരുതിപൂജ ====
ചോറ്റാനിക്കര കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ഗുരുതിപൂജ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതിക്കൂട്ട്. കടുത്ത ദുരിതങ്ങളും, മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളും, രോഗങ്ങളും   പരിഹരിക്കാനാണ് ഈ വഴിപാട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിദ്രാവിഡ ആരാധനയുടെ ബാക്കിപത്രമായ ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്, മേൽക്കാവിൽ അത്താഴശീവേലി കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചശേഷമാണ്. ഇതിനുമുന്നോടിയായി ക്ഷേത്രനട മുഴുവൻ കുരുത്തോല കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.

==== ഭജനമിരിയ്ക്കുക ====
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വഴിപാടാണ്. പല പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ നിരവധി ആളുകൾ വരാറുണ്ട്, വിശേഷിച്ചും മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർ. ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർ ഭജനം തുടങ്ങുന്നതിന് തലേദിവസം തന്നെ വന്ന് ദർശനം നടത്തേണ്ടതും ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ പൂജകളിലും  പങ്കുകൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. 3, 5, 7, 12 തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭജനമിരിക്കുന്നത്. ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനവും, നിവേദ്യവും മാത്രമേ ഭക്ഷിയ്ക്കാൻ പാടുള്ളൂ. [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]], [[ലളിതാ സഹസ്രനാമം]], [[മഹാലക്ഷ്മി അഷ്ടകം]], [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]], [[ദേവീസൂക്തം]], [[ഭദ്രകാളിപ്പത്ത്]], അമ്മേ നാരായണ തുടങ്ങിയവയുടെ ജപം ഉത്തമം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ദേവി ശാസ്താവിനൊപ്പം പറയെടുക്കാൻ പോകും എന്നതിനാൽ ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നതല്ല.

==== ചതുശ്ശതം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ പ്രധാനനിവേദ്യം 'ചതുശ്ശതം' എന്നുപേരുള്ള ഒരു പായസമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രധാനം പാൽപായസം.

==== പട്ടും താലിയും സമർപ്പിക്കുക ====
ഭഗവതിയ്ക്ക് പട്ടും താലിയും ചാർത്തുന്നത് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ്. മംഗല്യഭാഗ്യമാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

=== ശർക്കര സമർപ്പണം ===
ഉണ്ട ശർക്കര സമർപ്പണം ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ശർക്കര പ്രിയ ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് പ്രത്യേക രസീതോ ഒന്നും തന്നെ ആവശ്യമില്ല. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ശർക്കര മേൽകാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരിട്ട് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് അത്താഴ പൂജയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാറുണ്ട്.

=== മറ്റു വഴിപാടുകൾ ===
നെയ്പായസം, കടുമ്പായസം, കൂട്ടുപായസം തുടങ്ങിയവ ഓരോ പൂജയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്ക് നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ സാധാരണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുപോലെ വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുഷ്പാഞ്ജലികൾ, ചന്ദനം ചാർത്ത്, ആയുധസമർപ്പണം, വിവാഹം, ചോറൂണ്, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെയുമുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിവസവും നൂറും പാലും നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ മാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ നാഗപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും സർപ്പംപാട്ടുമുണ്ടാകും. . വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നു. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിക്കലാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ശിവന് ധാര, രുദ്രാഭിഷേകം, മൃത്യുഞ്ജയഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന തുടങ്ങിയവ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. വെടിവഴിപാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വഴിപാട്.

==വിശേഷദിവസങ്ങൾ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവവും മകം, പൂരം തൊഴലുകളും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആട്ടവിശേഷങ്ങളാണ് കുംഭമാസത്തിൽ [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മകം, പൂരം തൊഴലുകളൂം. ധ്വജാദിമുറയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്നുവരുന്നത്. ഒമ്പതുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവത്തിന് നിരവധി ഭക്തരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. ഉത്സവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തുന്നു. രോഹിണി നാളിൽ രാത്രിയിലാണ്  കൊടിയേറ്റം നടക്കുന്നത്. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം ഭക്തജനങ്ങളെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞുകവിയും. ധാരാളം താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ അരങ്ങേറാറുണ്ട്. ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് പറയെഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ആറാട്ടുമാണ്. കേരളത്തിലെ ദേവീ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നിത്യേന ആറാട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കരയിലും ഇത് പതിവാണ്. കൊടിയേറ്റത്തിന് മുമ്പും ഇവിടെ ആറാട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി, അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്ന ധർമശാസ്താവിനോടൊപ്പം പരിസരത്തെ വീടുകളിലേയ്ക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്ക്കും എഴുന്നള്ളുന്നു. വീട്ടുകാരും നാട്ടുകാരും നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി ഭഗവതിയെയും ശാസ്താവിനെയും സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഇറക്കിപ്പൂജയുമുണ്ടാകും. മകം, പൂരം ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം ഉത്രം നാളിൽ അടുത്തുള്ള മുരിയമംഗലം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ആറാട്ടിനുശേഷം കൊടിയിറക്കുന്നു. അത്തം നാളിൽ കീഴ്ക്കാവിൽ വലിയ ഗുരുതിയും കൂടി നടത്തുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു.

=== പ്രസിദ്ധമായ മകം തൊഴൽ ===
ഉത്സവത്തിനിടയിലെ ഏഴാം ദിവസമാണ് പ്രസിദ്ധമായ 'മകം തൊഴൽ'. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കീഴ്ക്കാവിലമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന് ലക്ഷ്മീനാരായണ ദർശനമുണ്ടായതുമായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യദിനത്തിൽ പ്രഭാതപൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചാൽ ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയ്ക്കു തന്നെ നട തുറക്കും. വില്വമംഗലത്തിന് ദർശനം നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് അന്ന് ദർശനം. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, [[തൃക്കാർത്തിക]] നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. മകം തൊഴുന്നത് സർവമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യായുധങ്ങളും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭഗവതിയെ ദർശിച്ച് അന്ന് ഭക്തർ തൃപ്തിയടയുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഭക്തരുടെ പ്രത്യേകിച്ച് വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും ഉണ്ടാകുക.

=== പൂരം ===
മകത്തിന് പിറ്റേന്ന് പൂരം നാളും പൗർണമിയും ചേർന്നുവരുന്ന ദിവസവും അതിവിശേഷമാണ്. പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്ക് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തിളെല്ലാവരും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എഴുന്നള്ളുന്നു. ഇവരെല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് നിരവധി ഗജവീരന്മാരോടൊപ്പമുള്ള പൂരം എഴുന്നള്ളത്ത് വിശേഷമാണ്. അതിനാൽ പൂരം തൊഴുന്നത് മകം പോലെ തന്നെ സർവ്വമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ചോറ്റാനിക്കരയമ്മമാർ (മേൽക്കാവ് ഭഗവതി, കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി), ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ധർമ്മശാസ്താവ്, കുഴിയേറ്റ് ശിവൻ, തുളുവൻകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു, ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതി, എടാട്ട് ഭഗവതി, കർത്തക്കാട്ട് ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്തിൽ അണിനിരക്കുന്നത്.

=== നവരാത്രി ===
കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[പ്രഥമ]] മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഇത് ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ സരസ്വതീപൂജയായിട്ടാണ് ആചരിച്ചുവരുന്നത്. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിശേഷമാണെങ്കിലും ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും നവരാത്രി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ ഭഗവതിക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നവരാത്രിയിൽ ഒമ്പതുദിവസവും അതീവ വിശേഷമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിനിടയിൽ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി]] നാളിൽ നടന്നു വരുന്ന പവിഴമല്ലിത്തറ മേളം പ്രസിദ്ധമാണ്. നിരവധി പ്രസിദ്ധ വാദ്യകലാകാരന്മാർ ഇതിന് അണിനിരക്കാറുണ്ട്. കുറച്ചുകാലമായി ഇതിന് പ്രാമാണ്യം വഹിയ്ക്കുന്നത് പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രനടനായ [[ജയറാം|ജയറാമാണ്]]. പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും നാദസ്വരത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടുകൂടിയ ശീവേലികളും ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്.

എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുതലായവ പൂജയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ദീപാരാധന നടക്കുന്നത്. ഒൻപതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം അടച്ചുപൂജയാണ്. [[വിജയദശമി]] ദിവസം രാവിലെ പൂജ കഴിഞ്ഞ് പൂജവച്ച പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

=== വിദ്യാരംഭം ===
വിജയദശമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ  ഇവിടെ ഹരിശ്രീ കുറിയ്ക്കുന്നു. മൂകാംബിക [[സരസ്വതി]] സാന്നിധ്യമുള്ള  ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയിലെ വിദ്യാരംഭം കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർഥികളും നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്.

=== മണ്ഡലകാലം ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിശേഷമാണ് [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ 41 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലകാലം. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ പ്രധാന ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ തിരുമകനും, കാവൽക്കാരനും ആണിവിടെ ശാസ്താവ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനട പതിവിലും അര മണിക്കൂർ നേരത്തേ (മൂന്നരയ്ക്ക്) തുറക്കും. ശബരിമല ദർശനത്തിനുപോകുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഈ സമയത്ത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്താറുണ്ട്. അവർക്കായി ദേവസ്വം നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുക്കാറുണ്ട്. ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനടയിൽ അയ്യപ്പൻപാട്ട് പതിവാണ്.

=== തൃക്കാർത്തിക ===
മണ്ഡലകാലത്തുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉത്സവമായ തൃക്കാർത്തിക വരുന്നതും. ഭഗവതിയുടെ ജന്മദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തിക കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വിശേഷദിവസമാണ്. എന്നാൽ, മറ്റുള്ള ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഇത് മൂന്നുദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ്. പ്രധാന ദിവസമായ [[കാർത്തിക]] കൂടാതെ അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും ([[രോഹിണി]], [[മകയിരം]]) ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. 

തൃക്കാർത്തിക ദിവസം രാവിലെ അഖണ്ഡനാമജപം തുടങ്ങുന്നു. ഭഗവതിയെ മകം തൊഴുന്ന ദിവസത്തിലെ പോലെ തന്നെ മനോഹരമായി അണിയിച്ചൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, തൃക്കാർത്തിക നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചയ്ക്ക് ഭക്തർക്ക് പിറന്നാൾ സദ്യ നൽകുന്നു. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കാണ് കാർത്തിക വിളക്ക്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപസ്തംഭങ്ങളും വിളക്കുമാടവും ദീപമാലകളാൽ അലംകൃതമാകുന്നു. ഇതേസമയത്ത് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് പലയിടത്തും ചിരാതുകൾ കത്തിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെ ദീപാരാധന വിശേഷമാണ്. അതിനുശേഷം 51 കുത്തുവിളക്കുകളുടെയും അഞ്ച് ഗജവീരന്മാരുടെയും പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ എഴുന്നള്ളുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇത് കാണാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. 

രോഹിണി, മകയിരം ദിവസങ്ങളിൽ കാര്യമായ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും കാർത്തികദിവസം പോലെ അപ്പോഴും വിളക്കുകളുണ്ടാകും. ഈയവസരങ്ങളിൽ ചെണ്ടമേളമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവയോടൊപ്പം വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകും. തൃക്കാർത്തിക ദിവസത്തെ ഭഗവതി  ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്ന്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മകം തൊഴാൻ സാധിയ്ക്കാത്തവർ കാർത്തിക തൊഴാൻ എത്തുന്നതും കാണാം.

== മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങൾ (വിശേഷിച്ച്  മലയാള മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചൊവ്വയും വെള്ളിയും), ശനിയാഴ്ച, പൗർണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങൾ, വരലക്ഷ്മി വെള്ളിയാഴ്ച, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, എല്ലാ മാസവും കാർത്തിക, മകം നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം  തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് പറ്റിയ ദിവസങ്ങളാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാവാറുണ്ട്. ശിവന് ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച, [[പ്രദോഷവ്രതം]], [[ശിവരാത്രി]], ധനുമാസ തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗണപതിയ്ക്ക് [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ക്ഷേത്രം  അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതിഹോമവും ഗജപൂജയും ആനയൂട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാമാസവും ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും, കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും പതിവാണ്.

== അമ്മേ നാരായണാ എന്ന സ്തുതി ==

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉടലെടുത്ത പ്രശസ്തവും വ്യത്യസ്തവുമായ ഭഗവതി സ്തുതിയാണ് അമ്മേ നാരായണാ. ഈ സ്തുതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗവും പുല്ലിംഗവും ഒരുമിച്ചു വരുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. അമ്മേ എന്നത് ഭഗവതി സ്തുതിയും നാരായണാ എന്നത് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുതിയുമാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രത്യേകത കൊണ്ട് ഉണ്ടായതാണ് ഈ സ്തുതി. മേൽക്കാവിൽ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയുടെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ തീർത്ത ചെറിയ മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, കീഴ്ക്കാവിൽ ഭദ്രകാളിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഇതിനാൽ മൂന്ന് പേരെയും കൂടിചേർത്താണ്

 അമ്മേ നാരായണാ 
 ദേവീ നാരായണാ
 ലക്ഷ്മീ നാരായണാ
 ഭദ്രേ നാരായണാ

എന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഭക്തർ സ്തുതിയ്ക്കുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുസമേതയായ ദേവിയെയാണ് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതെങ്കിലും കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇന്നിത് ഉപയോഗിച്ച് കാണാറുണ്ട്.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

==എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==
[[എറണാകുളം]] നഗരഹൃദയത്തിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് 15 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. കൊച്ചി നഗരപ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ഇവിടേക്ക് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. 

[[വൈറ്റില|വൈറ്റിലയിൽ]] നിന്നും 11 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിലും, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കാക്കനാട്]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയും ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൃപ്പൂണിത്തുറ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ (കൊച്ചി മെട്രോ) ആണ് അടുത്തുള്ള മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ചോറ്റാനിക്കര റോഡ് (കുരീക്കാട്). ഇവിടെ [[കോട്ടയം]] വഴിയുള്ള മെമു, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ മാത്രമേ നിർത്താറുള്ളൂ. 

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - തൃപ്പൂണിത്തുറ - ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ‌ - ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകളും നിർത്താറുണ്ട്. ഇതിൽ വേണാട്, പരശുറാം, പാലരുവി, മലബാർ, ഗുരുവായൂർ-മധുര തുടങ്ങിയ പല ട്രെയിനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.  തൃപ്പൂണിതുറ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപത്ത് നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.  

എറണാകുളം നഗരത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ [[എറണാകുളം ജങ്ക്ഷൻ തീവണ്ടിനിലയം|എറണാകുളം സൗത്ത്]], [[എറണാകുളം ടൗൺ തീവണ്ടിനിലയം|നോർത്ത്]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പരിസരത്ത് നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിലുള്ള]] [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. ഏകദേശം 35 കിമി ദൂരം.

== അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]: ഏതാണ്ട് 6 കി.മി. അകലെ. 20 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]]: 15 കി.മി. അകലെ. ഏതാണ്ട് 47 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക്  31 കി.മി.  ദൂരം 
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന്]] ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 46 കി.മി. (NH 66 വഴി)
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിൽ]] നിന്നും  ചോറ്റാനിക്കരലേക്ക് 94 കി.മി. (NH 66 വഴി)

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commonscat|Chottanikkara Temple}}
[http://www.chottanikkarabhagavathy.org ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Famous Hindu temples in Kerala}}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>anysvzzqe8fww26xlazxwrgolbz1b28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646798</id>
      <parentid>4646797</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130486" sha1="eofr26ek516pmb7khllc9pq94uvqz09" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chottanikkara Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| image              = Chottanikkara Temple.jpg
| alt          =
| caption            = ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം
| map_type        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| coordinates        = {{coord|9.933|N|76.391|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        =
| native_name        = ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           =[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[ചോറ്റാനിക്കര]]
| elevation_m        =
| deity =  ഭഗവതി ആദിപരാശക്തി, ഭദ്രകാളി ([[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[ഭദ്രകാളി]], [[ദുർഗ്ഗ]], [[പാർവ്വതി]] സങ്കല്പങ്ങളിൽ) 
| primary_deity_Goddess = ആദിപരാശക്തി (ലക്ഷ്മീനാരായണൻ), കീഴക്കാവ് ഭദ്രകാളി 
| utsava_deity_God =
| utsava_deity_Goddess=
| Direction_posture =കിഴക്ക് (മേൽക്കാവ്), പടിഞ്ഞാറ് (കീഴ്ക്കാവ്)
| Pushakarani        =
| Vimanam            =
| Poets              =
| Prathyaksham       = കണ്ണപ്പൻ, [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]]
| festivals          = [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]]-[[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകൾ, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]]
| architecture       = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity=
| inscriptions       =
| creator            =
| website            =
|temple_board=[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/chottanikkara&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[കൊച്ചി]] നഗരത്തോട് ചേർന്ന്, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിന് സമീപം ആയതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ് എന്നൊരു സൗകര്യവുമുണ്ട്. 

ജഗദീശ്വരിയായ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. 'ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ ലക്ഷ്മീ നാരായണ സങ്കൽപ്പത്തിന് ഇവിടെ വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കൂടാതെ [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ക്ഷേത്രവും ഇവിടെയുണ്ട്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇത്   '''കീഴ്ക്കാവ്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയ്ക്കും മഹാവിഷ്ണുവിനും ഭദ്രകാളിയ്ക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഇക്കാരണത്താലാണ് &quot;അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ നാമങ്ങൾ ഇവിടെ ഉടലെടുത്തത്. ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിനും ([[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പൻ)]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.  

മൂന്നു പ്രധാനഭാവങ്ങളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവതിയെ പ്രധാനമായും ആരാധിയ്ക്കുക. അതിനാൽ  മൂന്ന് രീതിയിൽ ഉള്ള അലങ്കാരവും മൂന്ന് രീതിയിലുള്ള പ്രത്യേക പൂജയും ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. വെള്ളവസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് വിദ്യാസ്വരൂപിണിയായ  [[മഹാസരസ്വതി]]യായി ([[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]]) പ്രഭാതത്തിലും (രാവിലെ ഏഴ് മണിവരെ), ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞു [[മഹാലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മിയായി]] ഉച്ചയ്ക്കും, [[നീല]]വസ്ത്രത്തിൽ അലങ്കരിച്ചു [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാ പരമേശ്വരിയായി]] വൈകുന്നേരവും ആരാധിയ്ക്കുന്നു. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ശിവൻ|ശിവ സാന്നിദ്ധ്യവുമുള്ളതിനാൽ]] [[പാർവതി|പാർവതിയായും]], കീഴ്ക്കാവിൽ ഉഗ്രമായ  [[ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിലും ആരാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പ്രധാനപ്പെട്ട അഞ്ച് ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ 'രാജരാജേശ്വരീ' അഥവാ ‘ആദിപരാശക്തി ’ ഭാവത്തിലാണ് സങ്കൽപ്പിയ്ക്കുന്നത്. 

മാനസികരോഗങ്ങളും തീരാത്ത വ്യാധികളും ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ പരിഹരിയ്ക്കും എന്നാണ്  വിശ്വാസം. തന്മൂലം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഇവിടെ ഭജനം പാർക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. 41 ദിവസം ഭഗവതിയെ ഭജിച്ചാൽ ഏത് മഹാരോഗവും മാറുമെന്നാണ് പൊതുവെയുള്ള വിശ്വാസം. കുഷ്ഠം പോലും ഈ ആരാധനാലയത്തിൽ നിന്ന് ഭേദമായ ചരിത്രമുണ്ട്. കൂടാതെ, തങ്ങളുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ  അനുഗ്രഹം തേടി ദൂര സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ആളുകൾ ഇവിടേയ്ക്ക് എത്താറുണ്ട്. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര &lt;ref&gt;https://www.thekeralatemples.com/knowmore/108_durga_temples.htm&lt;/ref&gt;[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയും]] [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാലും]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന കേരളീയക്ഷേത്രവും ചോറ്റാനിക്കരയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307053252/https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{cn}}

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ മേൽക്കാവ്, കീഴ്ക്കാവ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. മേൽക്കാവാണ് പ്രധാനക്ഷേത്രം. കീഴ്ക്കാവ് പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റൊരു ഭാവമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലമ്മ. ഇവിടെയാണ് &quot;ഗുരുതി പൂജ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാട് നടത്താറുള്ളത്. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്ക് പോകാനായി മേൽക്കാവിൽ നിന്ന് അനേകം പടികളുള്ള വഴിയുണ്ട്. [[ബ്രഹ്മാവ്]], ശിവൻ, [[ഗണപതി]], [[ധർമ്മശാസ്താവ്]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ജ്യേഷ്ഠ|ജ്യേഷ്ഠാഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ഇവരിൽ ശാസ്താവിന് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചു കാണുന്നു. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ ഭാവമാണ് ഇവിടുത്തെ 
ശാസ്താവിന്. അതിനാൽ ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ഇവിടം ധാരാളമായി സന്ദർശിച്ചുകാണുന്നു. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം]] നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസത്തെ ഉത്സവവും ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]], [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകളുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]], [[വിദ്യാരംഭം]], [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി|ദീപാവലി,]] [[മഹാ ശിവരാത്രി]] എന്നിവയും ഇവിടെ വിശേഷ ദിവസങ്ങളാണ്. [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ, വിദ്യാ ഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലെന്നതിൽ അത്യധികം ദുഃഖിച്ച, [[അദ്വൈതം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായിരുന്ന [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യർ]], ദേവീപ്രീതിയ്ക്കായി മൈസൂർ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി തപസ്സിരുന്നു. ഏറെക്കാലത്തെ കഠിനതപസ്സിനൊടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷയായ മഹാസരസ്വതിയോട് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം ഉണർത്തിച്ചു. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ ചാമുണ്ഡേശ്വരി  ക്ഷേത്രം വിട്ടുപോകാൻ ഭഗവതി ആദ്യം വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും ഭക്തനായ ശങ്കരാചാര്യരുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ ഒടുവിൽ ഭഗവതി പ്രസാദിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരിയ്ക്കലും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്നും അപ്പോൾ താൻ അപ്രത്യക്ഷയാകുമെന്നുമുള്ള ഒരു നിബന്ധനയും ഭഗവതി അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ വച്ചു. ഈ നിബന്ധനയനുസരിച്ച്  ഭഗവതി ശങ്കരാചാര്യരെ അനുഗമിച്ചു. യാത്രാവേളയിൽ കൊല്ലൂർ എന്ന ഒരു സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ ദേവിയുടെ കാലൊച്ച കേൾക്കാതായി. നിബന്ധന മറന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ ഭഗവതി അവിടെ കുടിയിരുന്നതായികണ്ടു. ആ സ്ഥലം ആയിരുന്നു പ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]. 

ഏറെ വിഷമിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ വീണ്ടും പ്രാർത്ഥന തുടങ്ങി. ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ട് തനിയ്ക്ക് വരാൻ കഴിയില്ലെന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിൽ തന്നെ കുടികൊള്ളുകയാണെന്നും അറിയിച്ചു. എന്നാൽ നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ ശങ്കരന്റെ നാട്ടിലെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നും അവിടെ നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞേ കൊല്ലൂരിലെത്തുകയുള്ളൂവെന്നും  ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് അഭീഷ്ടസിദ്ധി ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഐതിഹ്യത്തിന് ഉപോദ്ബലകമായി ഇന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ് നട തുറക്കുന്നത്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നാലുമണിയ്ക്ക് നട തുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ മൂകാംബികയുടെ  ജ്യോതി ആനയിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ജ്യോതിയാനയിച്ചകര'' എന്ന് സ്ഥലത്തിന് പേരുവന്നു. പിന്നീട് അത് ലോപിച്ചാണ് ചോറ്റാനിക്കരയായത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

=== ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം ===

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് കൊടുംകാടായിരുന്നു. [[ആദിവാസി]]കളായ [[മലയരയൻ|മലയരയന്മാർ]] അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും കായ്കനികൾ പറിച്ചും ജീവിതവൃത്തി കഴിച്ചിരുന്ന അവർ തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ പരാശക്തിയെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അവരുടെ നേതാവായ കണ്ണപ്പൻ എന്നയാൾക്ക്  അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി പശുക്കളെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, അവയിൽ ഏറ്റവും ലക്ഷണമൊത്ത ഒന്നിനെ അയാൾ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കുകയും അതിന്റെ മാംസം അനുചരന്മാർക്ക് വീതിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും. കണ്ണപ്പന്റെ ഭാര്യ 
വളരെ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടു. അയാൾക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തമെന്ന് പറയാൻ ഒരു മകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവളെ അയാൾ മനസ്സുതുറന്ന് സ്നേഹിച്ചു. തന്റെ അച്ഛൻ നടത്തുന്ന മൃഗബലിയെ മനസ്സുകൊണ്ട് എതിർത്തിരുന്നെങ്കിലും ഉഗ്രപ്രതാപിയായ അച്ഛനോട് അതിനെപ്പറ്റി പറയാൻ അവൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഒരു ദിവസം അതിവിശിഷ്ടയായ ഒരു പശു
ഇവരുടെ കുടിലിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. നല്ലവളായ കണ്ണപ്പന്റെ മകൾ, അതിനെ സ്വന്തമാക്കി വളർത്താൻ തുടങ്ങി. പതിയെ 
കണ്ണപ്പനും അതിനോട് സ്നേഹം കാണിച്ചു തുടങ്ങി. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ കണ്ണപ്പന് നാട്ടിൽ പശുക്കളെ കിട്ടാതായിത്തുടങ്ങി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ മകൾ വളർത്തുന്ന പശുവിനെത്തന്നെ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ 
കണ്ണപ്പൻ്റെ മകൾ ഓടിവന്ന് ആ പശുവിന് പകരം തന്നെ ബലികൊടുത്താൽ മതിയെന്ന് കരഞ്ഞപേക്ഷിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കണ്ണപ്പൻ്റെ മനസ്സിനെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതോടെ അയാൾ  മൃഗബലി നിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കാലം അയാൾ കായ്കനികൾ തേടലും പശുവിനെ വളർത്തലുമായി കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമെന്നോണം ഒരുനാൾ അയാളുടെ മകൾ അകാലചരമം പ്രാപിച്ചു. ഈ സംഭവം അയാളെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചെങ്കിലും മകളുടെ പശുവിനെ പരിപാലിച്ച് അയാൾ ശിഷ്ടകാലം ചെലവഴിച്ചു.

അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം രാത്രി കണ്ണപ്പൻ അതിവിചിത്രമായ ഒരു സ്വപ്നം കാണാനിടയായി. തന്റെ തൊഴുത്തിൽ പശു ഒരു കല്ലായിക്കിടക്കുന്നു. അടുത്തുതന്നെ മറ്റൊരു കല്ലുമുണ്ട്. അവയ്ക്കടുത്തായി ഒരു ദിവ്യസന്ന്യാസി നാമജപങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വന്നുനോക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമായതായി കണ്ടു. കാര്യം മനസ്സിലാകാതെ കണ്ണപ്പൻ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ വന്ന ദിവ്യസന്ന്യാസി കണ്ണപ്പനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

{{quote|കണ്ണപ്പാ, നീയൊരു പുണ്യാത്മാവാണ്. മഹാലക്ഷ്മിയാണ് ഇത്രയും കാലം നിന്നോടൊപ്പം പശുവായി കഴിഞ്ഞത്. അടുത്ത് മറ്റൊരു ശില നോക്കൂ. അത് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവാണ്. നിത്യവും നീ ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുക. കാലാന്തരത്തിൽ, ഇവിടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവരും. അന്ന് നിന്റെ ഈ ജന്മത്തിലെ പുണ്യം കാരണം വീണ്ടും ഇവിടെ വരാനിടയാകും.}}

ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് ആ ദിവ്യസന്ന്യാസി അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹം [[വേദവ്യാസൻ|വേദവ്യാസമഹർഷി]]യുടെ പിതാവും ഹോരാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവുമായ [[പരാശരൻ|പരാശരമഹർഷി]]യാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു വരുന്നു. വിവരം മനസ്സിലാക്കിയ കണ്ണപ്പൻ തൻ്റെ അനുചരന്മാർക്കൊപ്പം തൊഴുത്ത് വൃത്തിയാക്കുകയും ആരാധന തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള കാലം മുഴുവൻ അവർ ഭക്തിപുരഃസരം പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നു. ഒടുവിൽ അവരുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതരായ ലക്ഷ്മീനാരായണന്മാർ അവർക്ക് ദർശനം നൽകുകയും കാലാന്തരത്തിൽ അവിടെ തങ്ങളുടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നു വരുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

കണ്ണപ്പൻ്റെയും കൂട്ടരുടെയും കാലശേഷം അവർ പൂജിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മീനാരായണ ചൈതന്യം ആരുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ പെടാതെ കാടുപിടിച്ചുകിടന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം
ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താനായി വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ അവരുടെ അരിവാളിന് മൂർച്ഛ കൂട്ടാനായി അടുത്തുള്ള കല്ലിൽ ഉരച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് അവിടുത്തെ നാട്ടുപ്രമാണിയും താന്ത്രികാചാര്യനുമായിരുന്ന എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയെ വിവരം അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം  പ്രശ്നം വച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് കണ്ണപ്പനും കൂട്ടരും പൂജിച്ചിരുന്ന അതേ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശിലകൾ തന്നെയാണ് അവയെന്ന് കണ്ടെത്തി. നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ ചിരട്ടയിൽ നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചു. ഇതുമൂലം ഇന്നും രാവിലത്തെ നിവേദ്യം ചിരട്ടയിലാണ് നൽകുന്നത്. അങ്ങനെ പഞ്ചപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം അവിടെ ഉയർന്നുവന്നു. ഒമ്പത് ഇല്ലക്കാർ  സംയുക്തമായി അതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തു. എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു ശാന്തിക്കാരൻ. ആ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.

ഇന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു കണ്ണപ്പന്റെ കുടിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്ത് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പവിഴമല്ലി]]ത്തറ. ആദ്യമായി ദേവി കുടികൊണ്ട ഭാഗമായതിനാൽ ഇവിടം ഇന്ന് '''ശ്രീമൂലസ്ഥാനം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കുടികൊണ്ട വിഗ്രഹങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ വടക്കോട്ട് മാറുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കഥ. കണ്ണപ്പന്റെ ഗുരുതിത്തറയായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ ഗുരുതിപൂജ നടത്തുന്നത് ഈയൊരു സങ്കല്പം കൂടി വച്ചാണ്.

=== ഭഗവതി വധിച്ച യക്ഷിയും, രണ്ടാം അഭിഷേകവും ===
ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള കണ്ടാരപ്പള്ളി ഇല്ലത്തെ കാരണവരായിരുന്നു ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി. വേദപണ്ഡിതനും മഹാമാന്ത്രികനുമായിരുന്നെങ്കിലും കടുത്ത സ്ത്രീലംബടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഒരു [[കഥകളി|കഥകളിഭ്രാന്തൻ]] കൂടിയായിരുന്ന ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിൽ കഥകളി കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്നത്തേപ്പോലെ റോഡുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുർഘടം പിടിച്ച വഴികളിലൂടെയാണ് പോകേണ്ടിയിരുന്നത്. അതിനാൽ, ചൂട്ട് കത്തിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ ഗുരുനാഥനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ കണ്ട് [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]] കൊടുക്കാനുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് തിരക്കിട്ട് പുറപ്പെടേണ്ടിവന്നു. അന്ന് [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമിയായിരുന്നു]]. നടന്ന് ക്ഷീണം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഒരു [[പാല]]മരം കണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാനും [[വെറ്റില]] മുറുക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. പെട്ടെന്ന് എവിടെനിന്നോ പാലപ്പൂവിന്റെ മണം ഒഴുകിവരാൻ തുടങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നാലെ, അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നതായി ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് തോന്നുകയും ചെയ്തു. മുമ്പിൽ വന്ന സ്ത്രീ താൻ വൈന്തലക്കോട്ട് വാരിയത്തെ കാമാക്ഷി വാരസ്യാരാണെന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ഇരുവരുമൊന്നിച്ച് പല വർത്തമാനങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഒരുപാട് ദൂരം നടന്നു. അങ്ങനെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയും കാമാക്ഷി വാരസ്യാരും നടന്നുനടന്ന് കോശാപ്പിള്ളി മനയുടെ മുന്നിലെത്തി. മഹാമാന്ത്രികനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യന്റെ വരവും കാത്ത് പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ അകത്തുപോയി ഗുരുനാഥനെ വണങ്ങി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ദേവീമാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. ഗ്രന്ഥം കൊടുത്തതിന് പിന്നാലെ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യനോട് ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: വാരസ്യാരുടെ വേഷത്തിൽ നിൻ്റെ കൂടെ വന്നിരിയ്ക്കുന്നത് ഒരു [[യക്ഷി]]യാണ്! 
ദേവീമാഹാത്മ്യഗ്രന്ഥം നിൻ്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്രയും നേരം യക്ഷിയുടെ ഉപദ്രവമില്ലാതിരുന്നത്. എന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കു. അങ്ങനെ ചെയ്തതും യക്ഷിയുടെ ഭീകരരൂപം  ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി കണ്ടു. ഏറെ ഭയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ കാലിൽ വീണ് കരഞ്ഞു. കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി തന്റെ കൈവശമുള്ള 12 മാന്ത്രികക്കല്ലുകൾ ശിഷ്യന് സമ്മാനിച്ചിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|ഇനി സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്നെ രക്ഷിയ്ക്കാനാകൂ. നേരേ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊള്ളുക. യക്ഷി തൊട്ടടുത്ത് എത്തിയാൽ ഇതിൽ ഒരു കല്ലെടുത്ത് പിറകിലേയ്ക്കെറിയുക. അപ്പോൾ യക്ഷി സ്ഥലം വിടും.}} തുടർന്ന് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ഓടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നാലെ യക്ഷിയുമുണ്ട്. കല്ലുകൾ പന്ത്രണ്ടും ചോറ്റാനിക്കരയെത്തും മുമ്പേ തീർന്നു. യക്ഷി തന്നെ ഭക്ഷിയ്ക്കുമെന്ന് തോന്നിച്ച ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെ വഴിയിൽ കണ്ട മറ്റൊരു മാന്ത്രികനായ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരിയോട് കാര്യം പറഞ്ഞു. മനസ്സലിഞ്ഞ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരി, തന്റെ കയ്യിലുള്ള വിഴുപ്പുതോർത്ത് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ഓട്ടം തുടർന്നു. വൈകാതെ തന്നെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിലെത്തി. അപ്പോൾ സമയം ഏഴരവെളുപ്പ് കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരുന്നു. നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും മലർ നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു അത്. കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന വിഴുപ്പുതോർത്ത് പുറത്തെറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാൻ നോക്കിയ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയെ യക്ഷി പിടിച്ചുവലിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ, ശ്രീലകത്തുനിന്ന്  ഭദ്രകാളി രൂപത്തിൽ ഇറങ്ങിവന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ തന്റെ പള്ളിവാളെടുത്ത് യക്ഷിയുടെ തലവെട്ടി  തെക്കേക്കുളത്തിലെറിഞ്ഞു. ആ കുളം ഇന്നും 'രക്തക്കുളം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ഉടയാടയിൽ ചോരപ്പാടുകൾ കണ്ട അന്നത്തെ മേൽശാന്തി, അയനിക്കാട്ട് നരസിംഹൻ നമ്പൂതിരി, ഉടയാട മാറ്റി വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തി. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് ഇന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ദേവിയുടെ കൈകൊണ്ട് മോക്ഷം കിട്ടിയ യക്ഷിയെ അടുത്തുള്ള കണയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിയിരുത്തി.

=== വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും മകം തൊഴലും കീഴ്ക്കാവിലമ്മയും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആട്ടവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസം നടക്കുന്ന 'മകം തൊഴൽ'. ഈ ചടങ്ങ് തുടങ്ങാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. ഇതേ കഥ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണം. അതിങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ, പരമഭാഗവതനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടെ വരാനിടയായി. കുംഭമാസത്തിൽ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിയത്. ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുമ്പോൾ കാലിൽ എന്തോ തടഞ്ഞു. എടുത്തു നോക്കിയപ്പോൾ അതൊരു  ഭദ്രകാളി വിഗ്രഹമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹവും ശിഷ്യഗണങ്ങളും കൂടി വിഗ്രഹം കുളത്തിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പിറവി. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ണപ്പന്റെ പുനർജന്മമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ കണ്ണപ്പന്റെ അനുചരന്മാരുടെയും. മുൻ  
ജന്മത്തിലെ പുണ്യമാണ് അവരെ
ഇവിടെയെത്തിച്ചത്.

തുടർന്ന് മേൽക്കാവിലേയ്ക്ക് നോക്കിയ സ്വാമിയാർ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. ശ്രീനാരായണനോടൊപ്പം
രാജരാജേശ്വരിയായി ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ  പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു! സ്വാമിയാർ ദേവീപാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. ഈ സംഭവമുണ്ടായത് കുംഭമാസത്തിൽ മകം നാളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇന്നും മകം തൊഴൽ ദർശനം നടത്തി വരുന്നത്. സർവാഭരണ വിഭൂഷിതയായി, ശംഖ-ചക്ര-വരദാ ഭയങ്ങളോടെ ദർശനം നൽകുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ തൊഴുത് നിരവധി ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. ആഗ്രഹ സാഫല്യത്തിനായുള്ള വഴിപാടായാണ്
ഭക്തർ മകം തൊഴൽ നടത്തുന്നത്. മകം തൊഴലിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം വരുന്ന പൂരം തൊഴലും പ്രധാനമാണ്. മകം തൊഴൽ സ്ത്രീകൾക്കും പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്കും അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജാതിമതഭേദമന്യേ നിരവധി ആളുകളാണ് ഈ രണ്ടു ദിവസങ്ങളിലായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

==== ക്ഷേത്രപരിസരം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] ഓഫീസ്, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, ഗവ. സ്കൂൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡ് വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ, ഹോട്ടലുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 'ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം' എന്ന പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നത് മേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രമാണ്. രണ്ടേക്കറോളം വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന മതിലകത്തോടുകൂടിയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണ്. എന്നാൽ, ആ ഭാഗത്ത് റോഡിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശനമില്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടം.  പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ തെക്കേ വരിയിലാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസുകളും ചെരുപ്പുകൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള ക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കര അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കാണ് ക്ഷേത്രാധികാരം.

==== മതിലകം ====
അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണേണ്ടതില്ല. കിഴക്കേ നടയിൽ വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം നാലഞ്ചാനകളെ അണിനിരത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഈ ആനക്കൊട്ടിലിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂണ്]], [[തുലാഭാരം]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. മുമ്പ് ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആനക്കൊട്ടിൽ 2013-ൽ പൊളിച്ചുമാറ്റിയിരുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ഇപ്പോഴത്തേത് പണിതത്. ഇതിനപ്പുറത്താണ് ദേവീവാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തെ]] ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. 200 അടി ഉയരം വരുന്ന ഈ കൊടിമരം ദൂരെനിന്നുവരുന്ന ഭക്തർക്കുപോലും കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്. കൊടിമരത്തിന് മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ രൂപമാണെങ്കിൽ, താഴെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങളാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ പ്രധാന സൈന്യാധിപയായ ബ്രാഹ്മിയെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അധികം പൊക്കമുള്ള ബലിക്കല്ലല്ല ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ആനക്കൊട്ടിലിൽ നിന്നുനോക്കിയാൽത്തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. പ്രധാന ബലിക്കല്ലിന് താഴെയായി ചെറിയ ചില ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. കിഴക്കുഭാഗത്ത് കാളി, തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് കരാജി, തെക്കുഭാഗത്ത് വിരജ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വന്ദര, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വിന്ധ്യവാസിനി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സുപ്രഭ, വടക്കുഭാഗത്ത് സിംഹവക്ത്ര, വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ദൈത്യമർദ്ദിനി എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവർക്കായി ബലിക്കല്ലുകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് അവിടങ്ങളിലാണ് ബലിതൂകുന്നത്.

മേൽക്കാവിലെ പ്രദക്ഷിണവഴി കരിങ്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശീവേലിപ്പുരയും കാണാം. തെക്കുഭാഗത്താണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മഹാലക്ഷ്മി ആദ്യം കുടിയിരുന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്തും കാവുമായിരുന്ന സ്ഥലമാണ് ഈ ശ്രീമൂലസ്ഥാനം. ഇവിടെ ഒരു [[പവിഴമല്ലി]]മരമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇവിടം '''പവിഴമല്ലിത്തറ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തൊഴുതുവേണം ഭഗവതിയെ തൊഴാൻ എന്നാണ് ആചാരം. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പവിഴമല്ലിത്തറയിൽ നടക്കുന്ന [[ചെണ്ടമേളം]] പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും ഗണപതിയും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗമാണിവിടെയുള്ളത്. ശിവന്റെ നടയിൽ നിത്യവും രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കും പതിനൊന്നുമണിയ്ക്കും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] നടത്തിവരുന്നു. ബാധോപദ്രവമുള്ള ചിലർ ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉറഞ്ഞുതുള്ളുന്ന കാഴ്ച കാണാം. പ്രദോഷപൂജ, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവന്നുള്ള മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനോടുചേർന്ന് പണിതിട്ടുള്ള ഒരു കൊച്ചുമുറിയിലാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്.  അതിനാൽ ഈ ഭാവം '''ഒക്കത്ത് ഗണപതി''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അരയടി മാത്രമാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉയരം. ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗണപതി പ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയും വിശേഷമാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്ത് മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെയും രക്ഷസ്സുകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ആദിദ്രാവിഡ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായാണ് മൂവരെയും കണ്ടുവരാറുള്ളത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം അമംഗളയായ അലക്ഷ്മിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രം ചോറ്റാനിക്കരയാകും. ദാരിദ്ര്യം, കലഹം, വൃത്തിക്കുറവ് എന്നിവയുടെ ഭഗവതിയായ ജ്യേഷ്ഠ ലക്ഷ്മിദേവിയുടെ മുതിർന്ന സഹോദരിയും ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ഭാവവുമാണ്. ഭവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു പോകുവാനാണ് ജ്യേഷ്ഠയോട് പ്രാർഥിക്കേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. പ്രധാന ഭഗവതിയുടെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെ വഴിപാട്. അനന്തൻ തുടങ്ങിയ നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, പാൽപ്പായസം, ആയില്യപൂജ, തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. രക്ഷസ്സുകൾക്ക് വിഷ്ണുസങ്കല്പത്തിൽ പാൽപ്പായസമാണ് പ്രധാന നിവേദ്യം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തായി ഒരു അന്നദാനമണ്ഡപം കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അന്നദാനം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ആയിരങ്ങളാണ് ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്.

വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ കാണാം. മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ടും ഗുരുതിപൂജയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ഇവയ്ക്ക് വലിയ തുകയുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ, പാൽപ്പായസം, ശർക്കരപ്പായസം, ചെത്തിമാല, തുളസിമാല, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, ശർക്കര തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനമാണ്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ വിവിധതരം പുഷ്പാഞ്ജലികളും ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടു നിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുര പുതുക്കിപ്പണിത രൂപത്തിലാണ് ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ട് ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണുള്ളത്. ഊട്ടുപുരയുടെ താഴത്തെ നില ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇതിന് 'നവരാത്രി മണ്ഡപം' എന്നാണ് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

==== കീഴ്ക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ====
കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് 57 കരിങ്കൽപ്പടികൾ ഇറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ വടക്കുഭാഗത്ത് ഒരു നക്ഷത്രവനം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങൾ യഥാക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുന്നത് വിശേഷമായി കാണപ്പെടുന്നു. വഴിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. പൂർണ്ണ, പുഷ്കല എന്നീ പത്നിമാർക്കൊപ്പമുള്ള ശാസ്താവാണിവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ട് ദർശനം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ഹനുമാൻ, സാളഗ്രാമം എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനമാണ് ഇവിടെ ശാസ്താവിന് നൽകുന്നത്. അതിനാൽ, ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി എഴുന്നള്ളുമ്പോൾ ധർമ്മശാസ്താവ് കൂടെയുണ്ടാകും. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലത്ത് അയ്യപ്പഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നെതുമെല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഈ ധർമ്മ ശാസ്താവ്, ശങ്കരാചാര്യരുടെ മാതൃകുടുംബം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധമായ മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലാണ് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലെ ഒരു കാരണവർ ഒരിയ്ക്കൽ ഇവിടെ ദർശനത്തിനെത്തിയപ്പോൾ ശാസ്താവ് ഇവിടെ കുടികൊള്ളാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ! ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വെടിപ്പുര. [[കതിനാവെടി|വെടിവഴിപാട്]] ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓരോ ചടങ്ങിനും വെടിശബ്ദമുണ്ടാകും. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം കൂടി പടികളിറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം.

കാലേക്കറിൽ താഴെ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു കൊച്ചുക്ഷേത്രമാണ് കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. തൊട്ടുമുന്നിൽ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഒന്നിച്ചാണ് കുളം. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള കുളമാണിത്. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഗുരുതിപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്ത് ഒരു [[പാല]]മരമുണ്ട്. അവിടെ ധാരാളം ആണികൾ അടിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാധോപദ്രവക്കാരെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം അവരെ പിടികൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന ബാധയെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഒഴിപ്പിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് അവയെ സത്യം ചെയ്യിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. ഇതിനുശേഷമാണ് ഇവയെ തളയ്ക്കുന്നത്. പാലമരത്തിൽ ആണിയടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നത്. ഇത്തരം ആണികളാണ് ഈ പാലമരത്തിലുള്ളത്. പാലമരത്തിൽ തന്നെ ധാരാളം കളിപ്പാവകളുടെയും കളിപ്പാടങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളും കാണാം. ഇവയും ബാധോപദ്രവത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു [[അരയാൽ]]മരമുണ്ട്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവും മുകളിൽ വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. അതായത് അരയാൽ [[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമാകുന്നു]]. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ഒരു കൊച്ചു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഒരു നില മാത്രമേ ഇതിനുള്ളൂ. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടെ ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന രുദ്രാക്ഷ ശിലാനിർമ്മിതമായ സ്വയംഭൂ പ്രതിഷ്ഠയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ വാഴുന്നു. സ്ഥിരമായ ആകൃതിയില്ലാത്ത ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതിൽ സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. രത്നപീഠത്തിൽ കാലുകൾ രണ്ടും താഴോട്ട് തൂക്കിയിരിയ്ക്കുന്ന, ചതുർബാഹുവായ ദേവിയാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി താഴ്ത്തി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ രൂപത്തിലാണ് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ രൂപം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദേവീ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അടുത്തായി അതേ ഉയരത്തിൽ മറ്റൊരു ശിലാഖണ്ഡം കാണാം. അത് മഹാവിഷ്ണു സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, ലക്ഷ്മീനാരായണ സങ്കല്പം ഇവിടത്തെ മൂർത്തിയ്ക്ക് ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർ 'അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മി നാരായണ&quot; എന്നീ മന്ത്രങ്ങളാണ് ജപിയ്ക്കാറുള്ളത്. കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവരും ഈ ശ്രീകോവിലിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ലോകമാതാവായി, സ്വയംഭൂവായി കുടികൊള്ളുന്നു.

ശ്രീകോവിൽ കാര്യമായ ശില്പചിത്രകലാ വൈദഗ്ദ്ധ്യങ്ങളൊന്നും എടുത്തുപറയാവുന്നതല്ല. വളരെയധികം ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതിയാണ്. അകത്തേയ്ക്ക് കടക്കാൻ മൂന്ന് പടികളുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് പണിതിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകി ഒരു അന്തർദ്ധാരയിലൂടെ അടുത്തുള്ള ഓണക്കുറ്റിച്ചിറയിലെത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറിയാണ് ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു തീർത്ഥക്കുളമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഇതിന്റെ കരയിൽ ഭഗവതിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[വനദുർഗ്ഗ]]യായാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ സങ്കല്പം. ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ പണിതിട്ടില്ല. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ അരൂപമായ ഒരു ശിലയിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. പ്രകൃത്യാരാധനയുടെ അവശേഷിപ്പുകളിൽ പെടുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രവും ഇതിന്റെ പരിസരവും. കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിനിടയിൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ശാസ്താവിനോടൊപ്പം ഇവിടെയും ആറാട്ടിന് എഴുന്നള്ളാറുണ്ട്. ഇതിനിടയിലെ പൂരം നാളിൽ ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതിയടക്കമുള്ള ദേവിമാർ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ കാണാനും എഴുന്നള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന വളരെ സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിൽ. നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിനിരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും കാണുന്നത്. വടക്കേ വാതിൽ മാടത്തിൽ പൂജാ സമയത്തൊഴികെയാണെങ്കിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ തൂക്കിയിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം.  തെക്കുകിഴക്കേ മൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്. വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|ക്ഷേത്രക്കിണറും]] കാണാം. കിണറിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാസമേതനായ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കൂടുതൽ പഴക്കമുള്ള ശാസ്താക്ഷേത്രം ഇതാണ്. രൂപമില്ലാത്ത മൂന്ന് ശിലകളാണ് ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായി വാഴുന്ന ശാസ്താവിനെയും, പത്നിമാരായ പൂർണ്ണ-പുഷ്കല ദേവിമാരെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിലും ഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമ്പും വില്ലും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന കിരാതശാസ്താവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഗോളക. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്.

ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]],  [[വൈഷ്ണവി]], [[വരാഹി]],  [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[മുണ്ഡിനി]]) തുടങ്ങിയവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ ബ്രാക്കറ്റിൽ കൊടുത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലായി കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. വിഷ്ണുലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇവിടെ '''ഉത്തരമാതൃക്കൾ''' എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു സങ്കല്പവുമുണ്ട്. വടക്കു ഭാഗത്താണ് ഇവർക്ക് സ്ഥാനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. സപ്തമാതൃക്കളുടെ വൈഷ്ണവരൂപഭേദങ്ങളായി ഇവരെ കണക്കാക്കിവരുന്നു. ഭാഗീശ്വരി, ക്രിയ, കീർത്തി, ലക്ഷ്മി, സൃഷ്ടി, വിദ്യ, ശാന്തി എന്നിവരാണ് ഉത്തരമാതൃക്കൾ. സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ഗണപതിയും വീരഭദ്രനും അംഗരക്ഷകരായിരിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉത്തരമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ശ്രീധരൻ, അശ്വമുഖൻ എന്നീ ദേവന്മാരെയും അംഗരക്ഷകരായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവരെ ബലിക്കല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണിയ്ക്കാറില്ല. എന്നാൽ, ശീവേലിസമയത്ത് ഇവർക്കും സങ്കല്പത്തിൽ ബലിതൂകും. ബലിക്കല്ലുകൾ ഭഗവാന്റെ/ഭഗവതിയുടെ വകഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, ഇവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടു തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നാലുകാലുകൾ മാത്രമുള്ള വളരെ ചെറിയൊരു മണ്ഡപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭക്തർക്ക് നമസ്കരിയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ല. എങ്കിലും കലശപൂജയും മറ്റും നിർബാധം നടത്താം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടുകൂടി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കാര്യമായ ശില്പാലങ്കരങ്ങളൊന്നും തന്നെ ഇവിടെയില്ല.

==നിത്യപൂജകൾ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം. രാവിലെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടി. തുടർന്ന് ഏഴുതവണ ശംഖുവിളിയും പിന്നാലെ [[തവിൽ|തവിലും]], [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പള്ളിയുണർത്തലുമുണ്ടാകും. അതിനുശേഷം നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും. മൂലവിഗ്രഹം രുദ്രാക്ഷശില കൊണ്ടുള്ളതായതിനാൽ ജലാഭിഷേകം മാത്രമേ സാധിയ്ക്കൂ. മറ്റ് അഭിഷേകങ്ങൾക്ക് ഒരു അർച്ചനാബിംബമുണ്ട്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ആദ്യം ഭഗവതിയ്ക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചത് ചിരട്ടയിലാതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ചിരട്ടയിലാണ് രാവിലെ നിവേദ്യം. പിന്നീട് നാലരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും അഞ്ചരയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിൽ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ ധാരയുമുണ്ട്. എതിരേറ്റുപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവതി നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്നതാണ് ഇതിനുപിന്നിലുള്ള അർത്ഥം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ എട്ടുമണിയോടെ പന്തീരടിപൂജയും അഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. അതുകഴിഞ്ഞാൽ പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ വീണ്ടും ധാരയാണ്. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപൂജ. ഉച്ചപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉച്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ ശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകളാണ് ഇതിനും. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. അതത് ദിവസത്തെ സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ചാണ് ദീപാരാധന. പിന്നീട് ഏഴരയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടുമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയുമാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ് എട്ടരയോടെ മേൽക്കാവിൽ നടയടയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം കീഴ്ക്കാവിൽ ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങും. ശാക്തേയപൂജാവിധികളാണ് ഗുരുതിപൂജയ്ക്കുള്ളത്. വാഴകൊണ്ട് തോരണം കെട്ടി പരിസരം മുഴുവൻ അലങ്കരിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയശേഷം മേൽശാന്തി വന്ന് പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരുതിതർപ്പണം തുടങ്ങുന്നു. ഇത് കണ്ടുതൊഴാൻ ധാരാളം ഭക്തരുണ്ടാകും. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയമാകുമ്പോൾ ഉറഞ്ഞുതുള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പതിവുകാഴ്ചയാണ്.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, [[വിഷു]], [[ഓണം]]) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും പൂജാവിധികൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ആകെ പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. കൂടാതെ വിശേഷാൽ നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങിയവയുമുണ്ടാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണശേഷം ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുക പതിവുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തന്ത്രാധികാരം തൃപ്പൂണിത്തുറ, [[എളവള്ളി]] പുലിയന്നൂർ മനകൾക്കാണ്. ഇവർ ഓരോ വർഷവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. മേൽക്കാവിലും കീഴ്ക്കാവിലും പ്രത്യേകം ശാന്തിക്കാരുണ്ട്. ഇവർ ഓരോ മാസവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.

== വഴിപാടുകൾ ==
=== പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ===
==== മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് ====
ചോറ്റാനിക്കര മേൽക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ചുനടക്കുന്ന [[ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട്|ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ടാണ്]] പ്രധാന ചടങ്ങ്. ''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ'' എന്ന് സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സ്ത്രീ നടത്തുന്ന പാട്ടായതുകൊണ്ടാണ് ഇത് ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുഷ്പകർ|പുഷ്പകസമുദായത്തിൽ]] പെട്ട സ്ത്രീകളാണ് &lt;nowiki&gt;''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ''&lt;/nowiki&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവരുടെ കുലത്തൊഴിൽ കൂടിയാണ്. എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് മാത്രമല്ല, അതിനോടൊപ്പം ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഗുരുതിപൂജ, അന്നദാനം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതിനാൽത്തന്നെ വൻ ചെലവുള്ള വഴിപാടാണിത്. ഇന്ന് ഇത് നേരുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്.

പാട്ട് നടക്കുന്ന ദിവസം [[കുരുത്തോല]]യും [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ഇലകളും പുണ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് മണ്ഡപം പൂർണ്ണമായും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. കൂടാതെ മണ്ഡപത്തിൽ നിരവധി വിളക്കുകളും [[ചന്ദനത്തിരി]], [[കർപ്പൂരം]] തുടങ്ങിയവയും കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിൽ നടക്കുന്ന സകല പൂജകളും ഈ സമയത്ത് മണ്ഡപത്തിലുമുണ്ടാകും. ദേവിയുടെ ചൈതന്യത്തിൽ അല്പം മണ്ഡപത്തിലേയ്ക്കും ആവാഹിച്ചശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. മേൽപ്പറഞ്ഞ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. സർപ്പംപാട്ടിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലെയൊരു വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണിയമ്മ പാടുന്നത്. പ്രത്യേകതാളത്തിലുള്ള ദേവീസ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുമ്പോൾ സമീപം നിരവധി ഭക്തർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടാകും. ''[[ചതുശ്ശതം]]'' എന്നുപേരുള്ള പ്രത്യേകതരം പായസമാണ് അന്ന് ദേവിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന നിവേദ്യം. 101 നാഴി [[അരി]], 101 [[കദളിപ്പഴം]], 101 പലം [[ശർക്കര]], 101 [[നാളികേരം]] എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന പായസമാണ് ചതുശ്ശതം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷം ബ്രാഹ്മണിയമ്മയ്ക്ക് യഥാശക്തി ദക്ഷിണയും നൽകുന്നതോടെ ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാകുന്നു.

==== ഗുരുതിപൂജ ====
ചോറ്റാനിക്കര കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ഗുരുതിപൂജ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതിക്കൂട്ട്. കടുത്ത ദുരിതങ്ങളും, മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളും, രോഗങ്ങളും   പരിഹരിക്കാനാണ് ഈ വഴിപാട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിദ്രാവിഡ ആരാധനയുടെ ബാക്കിപത്രമായ ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്, മേൽക്കാവിൽ അത്താഴശീവേലി കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചശേഷമാണ്. ഇതിനുമുന്നോടിയായി ക്ഷേത്രനട മുഴുവൻ കുരുത്തോല കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.

==== ഭജനമിരിയ്ക്കുക ====
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വഴിപാടാണ്. പല പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ നിരവധി ആളുകൾ വരാറുണ്ട്, വിശേഷിച്ചും മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർ. ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർ ഭജനം തുടങ്ങുന്നതിന് തലേദിവസം തന്നെ വന്ന് ദർശനം നടത്തേണ്ടതും ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ പൂജകളിലും  പങ്കുകൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. 3, 5, 7, 12 തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭജനമിരിക്കുന്നത്. ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനവും, നിവേദ്യവും മാത്രമേ ഭക്ഷിയ്ക്കാൻ പാടുള്ളൂ. [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]], [[ലളിതാ സഹസ്രനാമം]], [[മഹാലക്ഷ്മി അഷ്ടകം]], [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]], [[ദേവീസൂക്തം]], [[ഭദ്രകാളിപ്പത്ത്]], അമ്മേ നാരായണ തുടങ്ങിയവയുടെ ജപം ഉത്തമം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ദേവി ശാസ്താവിനൊപ്പം പറയെടുക്കാൻ പോകും എന്നതിനാൽ ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നതല്ല.

==== ചതുശ്ശതം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ പ്രധാനനിവേദ്യം 'ചതുശ്ശതം' എന്നുപേരുള്ള ഒരു പായസമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രധാനം പാൽപായസം.

==== പട്ടും താലിയും സമർപ്പിക്കുക ====
ഭഗവതിയ്ക്ക് പട്ടും താലിയും ചാർത്തുന്നത് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ്. മംഗല്യഭാഗ്യമാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

=== ശർക്കര സമർപ്പണം ===
ഉണ്ട ശർക്കര സമർപ്പണം ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ശർക്കര പ്രിയ ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് പ്രത്യേക രസീതോ ഒന്നും തന്നെ ആവശ്യമില്ല. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ശർക്കര മേൽകാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരിട്ട് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് അത്താഴ പൂജയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാറുണ്ട്.

=== മറ്റു വഴിപാടുകൾ ===
നെയ്പായസം, കടുമ്പായസം, കൂട്ടുപായസം തുടങ്ങിയവ ഓരോ പൂജയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്ക് നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ സാധാരണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുപോലെ വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുഷ്പാഞ്ജലികൾ, ചന്ദനം ചാർത്ത്, ആയുധസമർപ്പണം, വിവാഹം, ചോറൂണ്, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെയുമുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിവസവും നൂറും പാലും നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ മാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ നാഗപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും സർപ്പംപാട്ടുമുണ്ടാകും. . വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നു. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിക്കലാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ശിവന് ധാര, രുദ്രാഭിഷേകം, മൃത്യുഞ്ജയഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന തുടങ്ങിയവ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. വെടിവഴിപാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വഴിപാട്.

==വിശേഷദിവസങ്ങൾ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവവും മകം, പൂരം തൊഴലുകളും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആട്ടവിശേഷങ്ങളാണ് കുംഭമാസത്തിൽ [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മകം, പൂരം തൊഴലുകളൂം. ധ്വജാദിമുറയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്നുവരുന്നത്. ഒമ്പതുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവത്തിന് നിരവധി ഭക്തരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. ഉത്സവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തുന്നു. രോഹിണി നാളിൽ രാത്രിയിലാണ്  കൊടിയേറ്റം നടക്കുന്നത്. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം ഭക്തജനങ്ങളെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞുകവിയും. ധാരാളം താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ അരങ്ങേറാറുണ്ട്. ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് പറയെഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ആറാട്ടുമാണ്. കേരളത്തിലെ ദേവീ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നിത്യേന ആറാട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കരയിലും ഇത് പതിവാണ്. കൊടിയേറ്റത്തിന് മുമ്പും ഇവിടെ ആറാട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി, അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്ന ധർമശാസ്താവിനോടൊപ്പം പരിസരത്തെ വീടുകളിലേയ്ക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്ക്കും എഴുന്നള്ളുന്നു. വീട്ടുകാരും നാട്ടുകാരും നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി ഭഗവതിയെയും ശാസ്താവിനെയും സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഇറക്കിപ്പൂജയുമുണ്ടാകും. മകം, പൂരം ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം ഉത്രം നാളിൽ അടുത്തുള്ള മുരിയമംഗലം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ആറാട്ടിനുശേഷം കൊടിയിറക്കുന്നു. അത്തം നാളിൽ കീഴ്ക്കാവിൽ വലിയ ഗുരുതിയും കൂടി നടത്തുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു.

=== പ്രസിദ്ധമായ മകം തൊഴൽ ===
ഉത്സവത്തിനിടയിലെ ഏഴാം ദിവസമാണ് പ്രസിദ്ധമായ 'മകം തൊഴൽ'. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കീഴ്ക്കാവിലമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന് ലക്ഷ്മീനാരായണ ദർശനമുണ്ടായതുമായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യദിനത്തിൽ പ്രഭാതപൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചാൽ ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയ്ക്കു തന്നെ നട തുറക്കും. വില്വമംഗലത്തിന് ദർശനം നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് അന്ന് ദർശനം. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, [[തൃക്കാർത്തിക]] നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. മകം തൊഴുന്നത് സർവമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യായുധങ്ങളും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭഗവതിയെ ദർശിച്ച് അന്ന് ഭക്തർ തൃപ്തിയടയുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഭക്തരുടെ പ്രത്യേകിച്ച് വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും ഉണ്ടാകുക.

=== പൂരം ===
മകത്തിന് പിറ്റേന്ന് പൂരം നാളും പൗർണമിയും ചേർന്നുവരുന്ന ദിവസവും അതിവിശേഷമാണ്. പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്ക് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തിളെല്ലാവരും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എഴുന്നള്ളുന്നു. ഇവരെല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് നിരവധി ഗജവീരന്മാരോടൊപ്പമുള്ള പൂരം എഴുന്നള്ളത്ത് വിശേഷമാണ്. അതിനാൽ പൂരം തൊഴുന്നത് മകം പോലെ തന്നെ സർവ്വമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ചോറ്റാനിക്കരയമ്മമാർ (മേൽക്കാവ് ഭഗവതി, കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി), ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ധർമ്മശാസ്താവ്, കുഴിയേറ്റ് ശിവൻ, തുളുവൻകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു, ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതി, എടാട്ട് ഭഗവതി, കർത്തക്കാട്ട് ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്തിൽ അണിനിരക്കുന്നത്.

=== നവരാത്രി ===
കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[പ്രഥമ]] മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഇത് ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ സരസ്വതീപൂജയായിട്ടാണ് ആചരിച്ചുവരുന്നത്. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിശേഷമാണെങ്കിലും ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും നവരാത്രി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ ഭഗവതിക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നവരാത്രിയിൽ ഒമ്പതുദിവസവും അതീവ വിശേഷമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിനിടയിൽ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി]] നാളിൽ നടന്നു വരുന്ന പവിഴമല്ലിത്തറ മേളം പ്രസിദ്ധമാണ്. നിരവധി പ്രസിദ്ധ വാദ്യകലാകാരന്മാർ ഇതിന് അണിനിരക്കാറുണ്ട്. കുറച്ചുകാലമായി ഇതിന് പ്രാമാണ്യം വഹിയ്ക്കുന്നത് പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രനടനായ [[ജയറാം|ജയറാമാണ്]]. പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും നാദസ്വരത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടുകൂടിയ ശീവേലികളും ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്.

എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുതലായവ പൂജയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ദീപാരാധന നടക്കുന്നത്. ഒൻപതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം അടച്ചുപൂജയാണ്. [[വിജയദശമി]] ദിവസം രാവിലെ പൂജ കഴിഞ്ഞ് പൂജവച്ച പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

=== വിദ്യാരംഭം ===
വിജയദശമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ  ഇവിടെ ഹരിശ്രീ കുറിയ്ക്കുന്നു. മൂകാംബിക [[സരസ്വതി]] സാന്നിധ്യമുള്ള  ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയിലെ വിദ്യാരംഭം കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർഥികളും നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്.

=== മണ്ഡലകാലം ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിശേഷമാണ് [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ 41 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലകാലം. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ പ്രധാന ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ തിരുമകനും, കാവൽക്കാരനും ആണിവിടെ ശാസ്താവ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനട പതിവിലും അര മണിക്കൂർ നേരത്തേ (മൂന്നരയ്ക്ക്) തുറക്കും. ശബരിമല ദർശനത്തിനുപോകുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഈ സമയത്ത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്താറുണ്ട്. അവർക്കായി ദേവസ്വം നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുക്കാറുണ്ട്. ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനടയിൽ അയ്യപ്പൻപാട്ട് പതിവാണ്.

=== തൃക്കാർത്തിക ===
മണ്ഡലകാലത്തുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉത്സവമായ തൃക്കാർത്തിക വരുന്നതും. ഭഗവതിയുടെ ജന്മദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തിക കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വിശേഷദിവസമാണ്. എന്നാൽ, മറ്റുള്ള ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഇത് മൂന്നുദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ്. പ്രധാന ദിവസമായ [[കാർത്തിക]] കൂടാതെ അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും ([[രോഹിണി]], [[മകയിരം]]) ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. 

തൃക്കാർത്തിക ദിവസം രാവിലെ അഖണ്ഡനാമജപം തുടങ്ങുന്നു. ഭഗവതിയെ മകം തൊഴുന്ന ദിവസത്തിലെ പോലെ തന്നെ മനോഹരമായി അണിയിച്ചൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, തൃക്കാർത്തിക നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചയ്ക്ക് ഭക്തർക്ക് പിറന്നാൾ സദ്യ നൽകുന്നു. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കാണ് കാർത്തിക വിളക്ക്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപസ്തംഭങ്ങളും വിളക്കുമാടവും ദീപമാലകളാൽ അലംകൃതമാകുന്നു. ഇതേസമയത്ത് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് പലയിടത്തും ചിരാതുകൾ കത്തിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെ ദീപാരാധന വിശേഷമാണ്. അതിനുശേഷം 51 കുത്തുവിളക്കുകളുടെയും അഞ്ച് ഗജവീരന്മാരുടെയും പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ എഴുന്നള്ളുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇത് കാണാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. 

രോഹിണി, മകയിരം ദിവസങ്ങളിൽ കാര്യമായ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും കാർത്തികദിവസം പോലെ അപ്പോഴും വിളക്കുകളുണ്ടാകും. ഈയവസരങ്ങളിൽ ചെണ്ടമേളമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവയോടൊപ്പം വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകും. തൃക്കാർത്തിക ദിവസത്തെ ഭഗവതി  ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്ന്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മകം തൊഴാൻ സാധിയ്ക്കാത്തവർ കാർത്തിക തൊഴാൻ എത്തുന്നതും കാണാം.

== മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങൾ (വിശേഷിച്ച്  മലയാള മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചൊവ്വയും വെള്ളിയും), ശനിയാഴ്ച, പൗർണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങൾ, വരലക്ഷ്മി വെള്ളിയാഴ്ച, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, എല്ലാ മാസവും കാർത്തിക, മകം നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം  തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് പറ്റിയ ദിവസങ്ങളാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാവാറുണ്ട്. ശിവന് ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച, [[പ്രദോഷവ്രതം]], [[ശിവരാത്രി]], ധനുമാസ തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗണപതിയ്ക്ക് [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ക്ഷേത്രം  അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതിഹോമവും ഗജപൂജയും ആനയൂട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാമാസവും ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും, കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും പതിവാണ്.

== അമ്മേ നാരായണാ എന്ന സ്തുതി ==

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉടലെടുത്ത പ്രശസ്തവും വ്യത്യസ്തവുമായ ഭഗവതി സ്തുതിയാണ് അമ്മേ നാരായണാ. ഈ സ്തുതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗവും പുല്ലിംഗവും ഒരുമിച്ചു വരുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. അമ്മേ എന്നത് ഭഗവതി സ്തുതിയും നാരായണാ എന്നത് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുതിയുമാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രത്യേകത കൊണ്ട് ഉണ്ടായതാണ് ഈ സ്തുതി. മേൽക്കാവിൽ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയുടെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ തീർത്ത ചെറിയ മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, കീഴ്ക്കാവിൽ ഭദ്രകാളിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഇതിനാൽ മൂന്ന് പേരെയും കൂടിചേർത്താണ്

 അമ്മേ നാരായണാ 
 ദേവീ നാരായണാ
 ലക്ഷ്മീ നാരായണാ
 ഭദ്രേ നാരായണാ

എന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഭക്തർ സ്തുതിയ്ക്കുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുസമേതയായ ദേവിയെയാണ് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതെങ്കിലും കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇന്നിത് ഉപയോഗിച്ച് കാണാറുണ്ട്.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

==എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==
[[എറണാകുളം]] നഗരഹൃദയത്തിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് 15 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. കൊച്ചി നഗരപ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ഇവിടേക്ക് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. 

[[വൈറ്റില|വൈറ്റിലയിൽ]] നിന്നും 11 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിലും, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കാക്കനാട്]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയും ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൃപ്പൂണിത്തുറ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ (കൊച്ചി മെട്രോ) ആണ് അടുത്തുള്ള മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ചോറ്റാനിക്കര റോഡ് (കുരീക്കാട്). ഇവിടെ [[കോട്ടയം]] വഴിയുള്ള മെമു, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ മാത്രമേ നിർത്താറുള്ളൂ. 

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - തൃപ്പൂണിത്തുറ - ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ‌ - ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകളും നിർത്താറുണ്ട്. ഇതിൽ വേണാട്, പരശുറാം, പാലരുവി, മലബാർ, ഗുരുവായൂർ-മധുര തുടങ്ങിയ പല ട്രെയിനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.  തൃപ്പൂണിതുറ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപത്ത് നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.  

എറണാകുളം നഗരത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ [[എറണാകുളം ജങ്ക്ഷൻ തീവണ്ടിനിലയം|എറണാകുളം സൗത്ത്]], [[എറണാകുളം ടൗൺ തീവണ്ടിനിലയം|നോർത്ത്]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പരിസരത്ത് നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിലുള്ള]] [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. ഏകദേശം 35 കിമി ദൂരം.

== അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]: ഏതാണ്ട് 6 കി.മി. അകലെ. 20 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]]: 15 കി.മി. അകലെ. ഏതാണ്ട് 47 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക്  31 കി.മി.  ദൂരം 
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന്]] ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 46 കി.മി. (NH 66 വഴി)
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിൽ]] നിന്നും  ചോറ്റാനിക്കരലേക്ക് 94 കി.മി. (NH 66 വഴി)

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commonscat|Chottanikkara Temple}}
[http://www.chottanikkarabhagavathy.org ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Famous Hindu temples in Kerala}}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>eofr26ek516pmb7khllc9pq94uvqz09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646799</id>
      <parentid>4646798</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130502" sha1="kw050qvqru3fgksjurddh242ymvi1e2" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chottanikkara Temple}}
{{Infobox temple
| name               = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| image              = Chottanikkara Temple.jpg
| alt          =
| caption            = ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം
| map_type        = India Kerala
| map_caption        = Location in Kerala
| coordinates        = {{coord|9.933|N|76.391|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| other_names        =
| native_name        = ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           =[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| location           = [[ചോറ്റാനിക്കര]]
| elevation_m        =
| deity =  ഭഗവതി ആദിപരാശക്തി, ഭദ്രകാളി ([[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[ഭദ്രകാളി]], [[ദുർഗ്ഗ]], [[പാർവ്വതി]] സങ്കല്പങ്ങളിൽ) 
| primary_deity_Goddess = ആദിപരാശക്തി (ലക്ഷ്മീനാരായണൻ), കീഴക്കാവ് ഭദ്രകാളി 
| utsava_deity_God =
| utsava_deity_Goddess=
| Direction_posture =കിഴക്ക് (മേൽക്കാവ്), പടിഞ്ഞാറ് (കീഴ്ക്കാവ്)
| Pushakarani        =
| Vimanam            =
| Poets              =
| Prathyaksham       = കണ്ണപ്പൻ, [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]]
| festivals          = [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]]-[[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകൾ, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]]
| architecture       = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity=
| inscriptions       =
| creator            =
| website            =
|temple_board=[[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്]]}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] [[കണയന്നൂർ താലൂക്ക്|കണയന്നൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചോറ്റാനിക്കര|ചോറ്റാനിക്കരയിലുള്ള]] പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/chottanikkara&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിന്റെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനമായ [[കൊച്ചി]] നഗരത്തോട് ചേർന്ന്, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണ്. എറണാകുളം നഗരത്തിന് സമീപം ആയതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ് എന്നൊരു സൗകര്യവുമുണ്ട്. 

ജഗദീശ്വരിയായ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. 'ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയെ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം]] പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ തന്നെ ലക്ഷ്മീ നാരായണ സങ്കൽപ്പത്തിന് ഇവിടെ വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കൂടാതെ [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ക്ഷേത്രവും ഇവിടെയുണ്ട്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇത്   '''കീഴ്ക്കാവ്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയ്ക്കും മഹാവിഷ്ണുവിനും ഭദ്രകാളിയ്ക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഇക്കാരണത്താലാണ് &quot;അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മീ നാരായണാ, ഭദ്രേ നാരായണാ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ നാമങ്ങൾ ഇവിടെ ഉടലെടുത്തത്. ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിനും ([[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പൻ)]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.  

മൂന്നു പ്രധാനഭാവങ്ങളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവതിയെ പ്രധാനമായും ആരാധിയ്ക്കുക. അതിനാൽ  മൂന്ന് രീതിയിൽ ഉള്ള അലങ്കാരവും മൂന്ന് രീതിയിലുള്ള പ്രത്യേക പൂജയും ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. വെള്ളവസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് വിദ്യാസ്വരൂപിണിയായ  [[മഹാസരസ്വതി]]യായി ([[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]]) പ്രഭാതത്തിലും (രാവിലെ ഏഴ് മണിവരെ), ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞു [[മഹാലക്ഷ്മി|മഹാലക്ഷ്മിയായി]] ഉച്ചയ്ക്കും, [[നീല]]വസ്ത്രത്തിൽ അലങ്കരിച്ചു [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാ പരമേശ്വരിയായി]] വൈകുന്നേരവും ആരാധിയ്ക്കുന്നു. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ശിവൻ|ശിവ സാന്നിദ്ധ്യവുമുള്ളതിനാൽ]] [[പാർവതി|പാർവതിയായും]], കീഴ്ക്കാവിൽ ഉഗ്രമായ  [[ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിലും ആരാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പ്രധാനപ്പെട്ട അഞ്ച് ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ 'രാജരാജേശ്വരീ' അഥവാ ‘ആദിപരാശക്തി ’ ഭാവത്തിലാണ് സങ്കൽപ്പിയ്ക്കുന്നത്. 

മാനസികരോഗങ്ങളും തീരാത്ത വ്യാധികളും ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ പരിഹരിയ്ക്കും എന്നാണ്  വിശ്വാസം. തന്മൂലം ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഇവിടെ ഭജനം പാർക്കാൻ എത്താറുണ്ട്. 41 ദിവസം ഭഗവതിയെ ഭജിച്ചാൽ ഏത് മഹാരോഗവും മാറുമെന്നാണ് പൊതുവെയുള്ള വിശ്വാസം. കുഷ്ഠം പോലും ഈ ആരാധനാലയത്തിൽ നിന്ന് ഭേദമായ ചരിത്രമുണ്ട്. കൂടാതെ, തങ്ങളുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ  അനുഗ്രഹം തേടി ദൂര സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ആളുകൾ ഇവിടേയ്ക്ക് എത്താറുണ്ട്. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര &lt;ref&gt;https://www.thekeralatemples.com/knowmore/108_durga_temples.htm&lt;/ref&gt;[[ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|ശബരിമലയും]] [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരും]] [[ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം|ആറ്റുകാലും]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവുമധികം ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന കേരളീയക്ഷേത്രവും ചോറ്റാനിക്കരയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2022-04-20 |archive-date=2021-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307053252/https://www.eastcoastdaily.com/2019/06/11/chottanikkara-bagawathi-temple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{cn}}

ചോറ്റാനിക്കരയിൽ മേൽക്കാവ്, കീഴ്ക്കാവ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. മേൽക്കാവാണ് പ്രധാനക്ഷേത്രം. കീഴ്ക്കാവ് പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റൊരു ഭാവമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലമ്മ. ഇവിടെയാണ് &quot;ഗുരുതി പൂജ&quot; എന്ന പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാട് നടത്താറുള്ളത്. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്ക് പോകാനായി മേൽക്കാവിൽ നിന്ന് അനേകം പടികളുള്ള വഴിയുണ്ട്. [[ബ്രഹ്മാവ്]], ശിവൻ, [[ഗണപതി]], [[ധർമ്മശാസ്താവ്]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഹനുമാൻ]], [[ജ്യേഷ്ഠ|ജ്യേഷ്ഠാഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്]], എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. ഇവരിൽ ശാസ്താവിന് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചു കാണുന്നു. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ ഭാവമാണ് ഇവിടുത്തെ 
ശാസ്താവിന്. അതിനാൽ ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ഇവിടം ധാരാളമായി സന്ദർശിച്ചുകാണുന്നു. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിൽ]] [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം]] നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന ഒമ്പതുദിവസത്തെ ഉത്സവവും ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന [[മകം (നക്ഷത്രം)|മകം]], [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] തൊഴലുകളുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[നവരാത്രി]], [[വിദ്യാരംഭം]], [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി|ദീപാവലി,]] [[മഹാ ശിവരാത്രി]] എന്നിവയും ഇവിടെ വിശേഷ ദിവസങ്ങളാണ്. [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

==ഐതിഹ്യം==

=== സ്ഥലനാമം ===
വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ നാടായ കേരളത്തിൽ, വിദ്യാ ഭഗവതിയായ മഹാസരസ്വതിയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം പോലുമില്ലെന്നതിൽ അത്യധികം ദുഃഖിച്ച, [[അദ്വൈതം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായിരുന്ന [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദിശങ്കരാചാര്യർ]], ദേവീപ്രീതിയ്ക്കായി മൈസൂർ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി തപസ്സിരുന്നു. ഏറെക്കാലത്തെ കഠിനതപസ്സിനൊടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷയായ മഹാസരസ്വതിയോട് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം ഉണർത്തിച്ചു. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ ചാമുണ്ഡേശ്വരി  ക്ഷേത്രം വിട്ടുപോകാൻ ഭഗവതി ആദ്യം വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും ഭക്തനായ ശങ്കരാചാര്യരുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ ഒടുവിൽ ഭഗവതി പ്രസാദിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരിയ്ക്കലും തിരിഞ്ഞുനോക്കരുതെന്നും അപ്പോൾ താൻ അപ്രത്യക്ഷയാകുമെന്നുമുള്ള ഒരു നിബന്ധനയും ഭഗവതി അദ്ദേഹത്തിനുമുന്നിൽ വച്ചു. ഈ നിബന്ധനയനുസരിച്ച്  ഭഗവതി ശങ്കരാചാര്യരെ അനുഗമിച്ചു. യാത്രാവേളയിൽ കൊല്ലൂർ എന്ന ഒരു സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ ദേവിയുടെ കാലൊച്ച കേൾക്കാതായി. നിബന്ധന മറന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ ഭഗവതി അവിടെ കുടിയിരുന്നതായികണ്ടു. ആ സ്ഥലം ആയിരുന്നു പ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം]]. 

ഏറെ വിഷമിച്ച ശങ്കരാചാര്യർ വീണ്ടും പ്രാർത്ഥന തുടങ്ങി. ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ട് തനിയ്ക്ക് വരാൻ കഴിയില്ലെന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിൽ തന്നെ കുടികൊള്ളുകയാണെന്നും അറിയിച്ചു. എന്നാൽ നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ ശങ്കരന്റെ നാട്ടിലെ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നും അവിടെ നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞേ കൊല്ലൂരിലെത്തുകയുള്ളൂവെന്നും  ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് അഭീഷ്ടസിദ്ധി ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭഗവതി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഐതിഹ്യത്തിന് ഉപോദ്ബലകമായി ഇന്നും കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കാണ് നട തുറക്കുന്നത്. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നാലുമണിയ്ക്ക് നട തുറന്ന് നിർമ്മാല്യവും ഉഷഃപൂജയും കഴിഞ്ഞാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ മൂകാംബികയുടെ  ജ്യോതി ആനയിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ''ജ്യോതിയാനയിച്ചകര'' എന്ന് സ്ഥലത്തിന് പേരുവന്നു. പിന്നീട് അത് ലോപിച്ചാണ് ചോറ്റാനിക്കരയായത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

=== ക്ഷേത്രസ്ഥാപനം ===

ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് കൊടുംകാടായിരുന്നു. [[ആദിവാസി]]കളായ [[മലയരയൻ|മലയരയന്മാർ]] അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും കായ്കനികൾ പറിച്ചും ജീവിതവൃത്തി കഴിച്ചിരുന്ന അവർ തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ പരാശക്തിയെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അവരുടെ നേതാവായ കണ്ണപ്പൻ എന്നയാൾക്ക്  അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി പശുക്കളെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, അവയിൽ ഏറ്റവും ലക്ഷണമൊത്ത ഒന്നിനെ അയാൾ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കുകയും അതിന്റെ മാംസം അനുചരന്മാർക്ക് വീതിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്യും. കണ്ണപ്പന്റെ ഭാര്യ 
വളരെ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടു. അയാൾക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ സ്വന്തമെന്ന് പറയാൻ ഒരു മകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവളെ അയാൾ മനസ്സുതുറന്ന് സ്നേഹിച്ചു. തന്റെ അച്ഛൻ നടത്തുന്ന മൃഗബലിയെ മനസ്സുകൊണ്ട് എതിർത്തിരുന്നെങ്കിലും ഉഗ്രപ്രതാപിയായ അച്ഛനോട് അതിനെപ്പറ്റി പറയാൻ അവൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഒരു ദിവസം അതിവിശിഷ്ടയായ ഒരു പശു
ഇവരുടെ കുടിലിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. നല്ലവളായ കണ്ണപ്പന്റെ മകൾ, അതിനെ സ്വന്തമാക്കി വളർത്താൻ തുടങ്ങി. പതിയെ 
കണ്ണപ്പനും അതിനോട് സ്നേഹം കാണിച്ചു തുടങ്ങി. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ കണ്ണപ്പന് നാട്ടിൽ പശുക്കളെ കിട്ടാതായിത്തുടങ്ങി. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ മകൾ വളർത്തുന്ന പശുവിനെത്തന്നെ കാളിയ്ക്ക് ബലികൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ 
കണ്ണപ്പൻ്റെ മകൾ ഓടിവന്ന് ആ പശുവിന് പകരം തന്നെ ബലികൊടുത്താൽ മതിയെന്ന് കരഞ്ഞപേക്ഷിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കണ്ണപ്പൻ്റെ മനസ്സിനെ മാറ്റിമറിച്ചു. അതോടെ അയാൾ  മൃഗബലി നിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീടുള്ള കാലം അയാൾ കായ്കനികൾ തേടലും പശുവിനെ വളർത്തലുമായി കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമെന്നോണം ഒരുനാൾ അയാളുടെ മകൾ അകാലചരമം പ്രാപിച്ചു. ഈ സംഭവം അയാളെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചെങ്കിലും മകളുടെ പശുവിനെ പരിപാലിച്ച് അയാൾ ശിഷ്ടകാലം ചെലവഴിച്ചു.

അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം രാത്രി കണ്ണപ്പൻ അതിവിചിത്രമായ ഒരു സ്വപ്നം കാണാനിടയായി. തന്റെ തൊഴുത്തിൽ പശു ഒരു കല്ലായിക്കിടക്കുന്നു. അടുത്തുതന്നെ മറ്റൊരു കല്ലുമുണ്ട്. അവയ്ക്കടുത്തായി ഒരു ദിവ്യസന്ന്യാസി നാമജപങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വന്നുനോക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമായതായി കണ്ടു. കാര്യം മനസ്സിലാകാതെ കണ്ണപ്പൻ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ വന്ന ദിവ്യസന്ന്യാസി കണ്ണപ്പനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

{{quote|കണ്ണപ്പാ, നീയൊരു പുണ്യാത്മാവാണ്. മഹാലക്ഷ്മിയാണ് ഇത്രയും കാലം നിന്നോടൊപ്പം പശുവായി കഴിഞ്ഞത്. അടുത്ത് മറ്റൊരു ശില നോക്കൂ. അത് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവാണ്. നിത്യവും നീ ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുക. കാലാന്തരത്തിൽ, ഇവിടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവരും. അന്ന് നിന്റെ ഈ ജന്മത്തിലെ പുണ്യം കാരണം വീണ്ടും ഇവിടെ വരാനിടയാകും.}}

ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് ആ ദിവ്യസന്ന്യാസി അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹം [[വേദവ്യാസൻ|വേദവ്യാസമഹർഷി]]യുടെ പിതാവും ഹോരാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവുമായ [[പരാശരൻ|പരാശരമഹർഷി]]യാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു വരുന്നു. വിവരം മനസ്സിലാക്കിയ കണ്ണപ്പൻ തൻ്റെ അനുചരന്മാർക്കൊപ്പം തൊഴുത്ത് വൃത്തിയാക്കുകയും ആരാധന തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള കാലം മുഴുവൻ അവർ ഭക്തിപുരഃസരം പൂജകൾ നടത്തിപ്പോന്നു. ഒടുവിൽ അവരുടെ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതരായ ലക്ഷ്മീനാരായണന്മാർ അവർക്ക് ദർശനം നൽകുകയും കാലാന്തരത്തിൽ അവിടെ തങ്ങളുടെ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം ഉയർന്നു വരുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

കണ്ണപ്പൻ്റെയും കൂട്ടരുടെയും കാലശേഷം അവർ പൂജിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മീനാരായണ ചൈതന്യം ആരുടെയും ശ്രദ്ധയിൽ പെടാതെ കാടുപിടിച്ചുകിടന്നു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം
ഇവിടെ പുല്ലുചെത്താനായി വന്ന ഒരു പുലയസ്ത്രീ അവരുടെ അരിവാളിന് മൂർച്ഛ കൂട്ടാനായി അടുത്തുള്ള കല്ലിൽ ഉരച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്നത് കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് അവിടുത്തെ നാട്ടുപ്രമാണിയും താന്ത്രികാചാര്യനുമായിരുന്ന എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയെ വിവരം അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം  പ്രശ്നം വച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് കണ്ണപ്പനും കൂട്ടരും പൂജിച്ചിരുന്ന അതേ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശിലകൾ തന്നെയാണ് അവയെന്ന് കണ്ടെത്തി. നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ ചിരട്ടയിൽ നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചു. ഇതുമൂലം ഇന്നും രാവിലത്തെ നിവേദ്യം ചിരട്ടയിലാണ് നൽകുന്നത്. അങ്ങനെ പഞ്ചപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹാക്ഷേത്രം അവിടെ ഉയർന്നുവന്നു. ഒമ്പത് ഇല്ലക്കാർ  സംയുക്തമായി അതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തു. എടാട്ട് നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു ശാന്തിക്കാരൻ. ആ ക്ഷേത്രമാണ് ഇന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.

ഇന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ ശ്രീകോവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു കണ്ണപ്പന്റെ കുടിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലം. കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്ത് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് നാലമ്പലത്തിനുപുറത്ത് തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പവിഴമല്ലി]]ത്തറ. ആദ്യമായി ദേവി കുടികൊണ്ട ഭാഗമായതിനാൽ ഇവിടം ഇന്ന് '''ശ്രീമൂലസ്ഥാനം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കുടികൊണ്ട വിഗ്രഹങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ വടക്കോട്ട് മാറുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കഥ. കണ്ണപ്പന്റെ ഗുരുതിത്തറയായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ ഗുരുതിപൂജ നടത്തുന്നത് ഈയൊരു സങ്കല്പം കൂടി വച്ചാണ്.

=== ഭഗവതി വധിച്ച യക്ഷിയും, രണ്ടാം അഭിഷേകവും ===
ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള കണ്ടാരപ്പള്ളി ഇല്ലത്തെ കാരണവരായിരുന്നു ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി. വേദപണ്ഡിതനും മഹാമാന്ത്രികനുമായിരുന്നെങ്കിലും കടുത്ത സ്ത്രീലംബടനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഒരു [[കഥകളി|കഥകളിഭ്രാന്തൻ]] കൂടിയായിരുന്ന ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിൽ കഥകളി കാണാൻ പോകുകയായിരുന്നു. അന്ന് ഇന്നത്തേപ്പോലെ റോഡുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുർഘടം പിടിച്ച വഴികളിലൂടെയാണ് പോകേണ്ടിയിരുന്നത്. അതിനാൽ, ചൂട്ട് കത്തിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത്. പോകുന്ന വഴിയിൽ ഗുരുനാഥനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ കണ്ട് [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]] കൊടുക്കാനുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന് തിരക്കിട്ട് പുറപ്പെടേണ്ടിവന്നു. അന്ന് [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമിയായിരുന്നു]]. നടന്ന് ക്ഷീണം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഒരു [[പാല]]മരം കണ്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാനും [[വെറ്റില]] മുറുക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. പെട്ടെന്ന് എവിടെനിന്നോ പാലപ്പൂവിന്റെ മണം ഒഴുകിവരാൻ തുടങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നാലെ, അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നതായി ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് തോന്നുകയും ചെയ്തു. മുമ്പിൽ വന്ന സ്ത്രീ താൻ വൈന്തലക്കോട്ട് വാരിയത്തെ കാമാക്ഷി വാരസ്യാരാണെന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ഇരുവരുമൊന്നിച്ച് പല വർത്തമാനങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഒരുപാട് ദൂരം നടന്നു. അങ്ങനെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയും കാമാക്ഷി വാരസ്യാരും നടന്നുനടന്ന് കോശാപ്പിള്ളി മനയുടെ മുന്നിലെത്തി. മഹാമാന്ത്രികനായ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യന്റെ വരവും കാത്ത് പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെത്തന്നെ അകത്തുപോയി ഗുരുനാഥനെ വണങ്ങി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ദേവീമാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. ഗ്രന്ഥം കൊടുത്തതിന് പിന്നാലെ കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി ശിഷ്യനോട് ഒരു കാര്യം പറഞ്ഞു: വാരസ്യാരുടെ വേഷത്തിൽ നിൻ്റെ കൂടെ വന്നിരിയ്ക്കുന്നത് ഒരു [[യക്ഷി]]യാണ്! 
ദേവീമാഹാത്മ്യഗ്രന്ഥം നിൻ്റെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്രയും നേരം യക്ഷിയുടെ ഉപദ്രവമില്ലാതിരുന്നത്. എന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കു. അങ്ങനെ ചെയ്തതും യക്ഷിയുടെ ഭീകരരൂപം  ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി കണ്ടു. ഏറെ ഭയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ കാലിൽ വീണ് കരഞ്ഞു. കോശാപ്പിള്ളി നമ്പൂതിരി തന്റെ കൈവശമുള്ള 12 മാന്ത്രികക്കല്ലുകൾ ശിഷ്യന് സമ്മാനിച്ചിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{quote|ഇനി സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്നെ രക്ഷിയ്ക്കാനാകൂ. നേരേ ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊള്ളുക. യക്ഷി തൊട്ടടുത്ത് എത്തിയാൽ ഇതിൽ ഒരു കല്ലെടുത്ത് പിറകിലേയ്ക്കെറിയുക. അപ്പോൾ യക്ഷി സ്ഥലം വിടും.}} തുടർന്ന് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ഓടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നാലെ യക്ഷിയുമുണ്ട്. കല്ലുകൾ പന്ത്രണ്ടും ചോറ്റാനിക്കരയെത്തും മുമ്പേ തീർന്നു. യക്ഷി തന്നെ ഭക്ഷിയ്ക്കുമെന്ന് തോന്നിച്ച ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ഉടനെ വഴിയിൽ കണ്ട മറ്റൊരു മാന്ത്രികനായ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരിയോട് കാര്യം പറഞ്ഞു. മനസ്സലിഞ്ഞ പള്ളിപ്പുറത്ത് നമ്പൂതിരി, തന്റെ കയ്യിലുള്ള വിഴുപ്പുതോർത്ത് ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ഓട്ടം തുടർന്നു. വൈകാതെ തന്നെ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരി ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിലെത്തി. അപ്പോൾ സമയം ഏഴരവെളുപ്പ് കഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരുന്നു. നിർമ്മാല്യവും അഭിഷേകവും മലർ നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു അത്. കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന വിഴുപ്പുതോർത്ത് പുറത്തെറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കാൻ നോക്കിയ ഗുപ്തൻ നമ്പൂതിരിയെ യക്ഷി പിടിച്ചുവലിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ, ശ്രീലകത്തുനിന്ന്  ഭദ്രകാളി രൂപത്തിൽ ഇറങ്ങിവന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ തന്റെ പള്ളിവാളെടുത്ത് യക്ഷിയുടെ തലവെട്ടി  തെക്കേക്കുളത്തിലെറിഞ്ഞു. ആ കുളം ഇന്നും 'രക്തക്കുളം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ഉടയാടയിൽ ചോരപ്പാടുകൾ കണ്ട അന്നത്തെ മേൽശാന്തി, അയനിക്കാട്ട് നരസിംഹൻ നമ്പൂതിരി, ഉടയാട മാറ്റി വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തി. ഇതിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് ഇന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ രാവിലെ അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ദേവിയുടെ കൈകൊണ്ട് മോക്ഷം കിട്ടിയ യക്ഷിയെ അടുത്തുള്ള കണയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ കുടിയിരുത്തി.

=== വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും മകം തൊഴലും കീഴ്ക്കാവിലമ്മയും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആട്ടവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസം നടക്കുന്ന 'മകം തൊഴൽ'. ഈ ചടങ്ങ് തുടങ്ങാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. ഇതേ കഥ തന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനും കാരണം. അതിങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ, പരമഭാഗവതനായ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ]] ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടെ വരാനിടയായി. കുംഭമാസത്തിൽ മകം നക്ഷത്രവും പൗർണ്ണമിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിയത്. ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുമ്പോൾ കാലിൽ എന്തോ തടഞ്ഞു. എടുത്തു നോക്കിയപ്പോൾ അതൊരു  ഭദ്രകാളി വിഗ്രഹമാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹവും ശിഷ്യഗണങ്ങളും കൂടി വിഗ്രഹം കുളത്തിന്റെ കിഴക്കേക്കരയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പിറവി. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കണ്ണപ്പന്റെ പുനർജന്മമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ കണ്ണപ്പന്റെ അനുചരന്മാരുടെയും. മുൻ  
ജന്മത്തിലെ പുണ്യമാണ് അവരെ
ഇവിടെയെത്തിച്ചത്.

തുടർന്ന് മേൽക്കാവിലേയ്ക്ക് നോക്കിയ സ്വാമിയാർ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. ശ്രീനാരായണനോടൊപ്പം
രാജരാജേശ്വരിയായി ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ  പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു! സ്വാമിയാർ ദേവീപാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. ഈ സംഭവമുണ്ടായത് കുംഭമാസത്തിൽ മകം നാളിൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാണ്. ഈ സമയത്താണ് ഇന്നും മകം തൊഴൽ ദർശനം നടത്തി വരുന്നത്. സർവാഭരണ വിഭൂഷിതയായി, ശംഖ-ചക്ര-വരദാ ഭയങ്ങളോടെ ദർശനം നൽകുന്ന ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ തൊഴുത് നിരവധി ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. ആഗ്രഹ സാഫല്യത്തിനായുള്ള വഴിപാടായാണ്
ഭക്തർ മകം തൊഴൽ നടത്തുന്നത്. മകം തൊഴലിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം വരുന്ന പൂരം തൊഴലും പ്രധാനമാണ്. മകം തൊഴൽ സ്ത്രീകൾക്കും പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്കും അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജാതിമതഭേദമന്യേ നിരവധി ആളുകളാണ് ഈ രണ്ടു ദിവസങ്ങളിലായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==

=== ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും ===

==== ക്ഷേത്രപരിസരം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്ത നടുക്കാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചോറ്റാനിക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] ഓഫീസ്, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, ഗവ. സ്കൂൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡ് വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ, ഹോട്ടലുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലുഭാഗത്തുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 'ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം' എന്ന പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നത് മേൽക്കാവ് ക്ഷേത്രമാണ്. രണ്ടേക്കറോളം വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന മതിലകത്തോടുകൂടിയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം കിഴക്കോട്ടാണ്. എന്നാൽ, ആ ഭാഗത്ത് റോഡിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശനമില്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനകവാടം.  പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ തെക്കേ വരിയിലാണ് ദേവസ്വം ഓഫീസുകളും ചെരുപ്പുകൗണ്ടറുമുള്ളത്. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ ഏറ്റവുമധികം വരുമാനമുള്ള ക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കര അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു സ്പെഷ്യൽ ഗ്രേഡ് ദേവസ്വമാണ്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കാണ് ക്ഷേത്രാധികാരം.

==== മതിലകം ====
അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണേണ്ടതില്ല. കിഴക്കേ നടയിൽ വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം നാലഞ്ചാനകളെ അണിനിരത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഈ ആനക്കൊട്ടിലിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ [[ചോറൂണ്]], [[തുലാഭാരം]], [[ഭജന]] തുടങ്ങിയവ നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. മുമ്പ് ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആനക്കൊട്ടിൽ 2013-ൽ പൊളിച്ചുമാറ്റിയിരുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ഇപ്പോഴത്തേത് പണിതത്. ഇതിനപ്പുറത്താണ് ദേവീവാഹനമായ [[സിംഹം|സിംഹത്തെ]] ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. 200 അടി ഉയരം വരുന്ന ഈ കൊടിമരം ദൂരെനിന്നുവരുന്ന ഭക്തർക്കുപോലും കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്. കൊടിമരത്തിന് മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ രൂപമാണെങ്കിൽ, താഴെ [[അഷ്ടദിക്പാലകർ|അഷ്ടദിക്പാലകരുടെ]] രൂപങ്ങളാണ് കാണാൻ സാധിയ്ക്കുക. കൊടിമരത്തിനപ്പുറം ബലിക്കൽപ്പുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ പ്രധാന സൈന്യാധിപയായ ബ്രാഹ്മിയെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. അധികം പൊക്കമുള്ള ബലിക്കല്ലല്ല ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ആനക്കൊട്ടിലിൽ നിന്നുനോക്കിയാൽത്തന്നെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. പ്രധാന ബലിക്കല്ലിന് താഴെയായി ചെറിയ ചില ബലിക്കല്ലുകളും കാണാം. കിഴക്കുഭാഗത്ത് കാളി, തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് കരാജി, തെക്കുഭാഗത്ത് വിരജ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വന്ദര, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വിന്ധ്യവാസിനി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് സുപ്രഭ, വടക്കുഭാഗത്ത് സിംഹവക്ത്ര, വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് ദൈത്യമർദ്ദിനി എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം. പുറത്തെ ബലിവട്ടത്തിൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവർക്കായി ബലിക്കല്ലുകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ശീവേലിസമയത്ത് അവിടങ്ങളിലാണ് ബലിതൂകുന്നത്.

മേൽക്കാവിലെ പ്രദക്ഷിണവഴി കരിങ്കല്ല് പാകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശീവേലിപ്പുരയും കാണാം. തെക്കുഭാഗത്താണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. മഹാലക്ഷ്മി ആദ്യം കുടിയിരുന്ന സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പേരുവന്നത്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം കണ്ണപ്പന്റെ തൊഴുത്തും കാവുമായിരുന്ന സ്ഥലമാണ് ഈ ശ്രീമൂലസ്ഥാനം. ഇവിടെ ഒരു [[പവിഴമല്ലി]]മരമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇവിടം '''പവിഴമല്ലിത്തറ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ തൊഴുതുവേണം ഭഗവതിയെ തൊഴാൻ എന്നാണ് ആചാരം. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പവിഴമല്ലിത്തറയിൽ നടക്കുന്ന [[ചെണ്ടമേളം]] പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും ഗണപതിയും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. ഒന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗമാണിവിടെയുള്ളത്. ശിവന്റെ നടയിൽ നിത്യവും രാവിലെ അഞ്ചുമണിയ്ക്കും പതിനൊന്നുമണിയ്ക്കും [[ധാര (ഹൈന്ദവം)|ധാര]] നടത്തിവരുന്നു. ബാധോപദ്രവമുള്ള ചിലർ ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഉറഞ്ഞുതുള്ളുന്ന കാഴ്ച കാണാം. പ്രദോഷപൂജ, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല തുടങ്ങിയവയാണ് ശിവന്നുള്ള മറ്റ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിനോടുചേർന്ന് പണിതിട്ടുള്ള ഒരു കൊച്ചുമുറിയിലാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്.  അതിനാൽ ഈ ഭാവം '''ഒക്കത്ത് ഗണപതി''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അരയടി മാത്രമാണ് ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉയരം. ഇതിൽ വെള്ളിഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗണപതി പ്രീതിയ്ക്കായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഗണപതിഹോമം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ ഒറ്റയപ്പം, കറുകമാല, നാരങ്ങാമാല തുടങ്ങിയവയും വിശേഷമാണ്. ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടടുത്ത് മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെയും രക്ഷസ്സുകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം. ആദിദ്രാവിഡ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായാണ് മൂവരെയും കണ്ടുവരാറുള്ളത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം അമംഗളയായ അലക്ഷ്മിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രതിഷ്ഠയുള്ള കേരളത്തിലെ ഏക ക്ഷേത്രം ചോറ്റാനിക്കരയാകും. ദാരിദ്ര്യം, കലഹം, വൃത്തിക്കുറവ് എന്നിവയുടെ ഭഗവതിയായ ജ്യേഷ്ഠ ലക്ഷ്മിദേവിയുടെ മുതിർന്ന സഹോദരിയും ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ഭാവവുമാണ്. ഭവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു പോകുവാനാണ് ജ്യേഷ്ഠയോട് പ്രാർഥിക്കേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. പ്രധാന ഭഗവതിയുടെ ഉച്ചിഷ്ടമാണ് ജ്യേഷ്ഠാ ഭഗവതിയുടെ വഴിപാട്. അനന്തൻ തുടങ്ങിയ നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, പാൽപ്പായസം, ആയില്യപൂജ, തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. രക്ഷസ്സുകൾക്ക് വിഷ്ണുസങ്കല്പത്തിൽ പാൽപ്പായസമാണ് പ്രധാന നിവേദ്യം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തായി ഒരു അന്നദാനമണ്ഡപം കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അന്നദാനം നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ആയിരങ്ങളാണ് ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്.

വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ കാണാം. മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ടും ഗുരുതിപൂജയുമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. ഇവയ്ക്ക് വലിയ തുകയുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ, പാൽപ്പായസം, ശർക്കരപ്പായസം, ചെത്തിമാല, തുളസിമാല, വെണ്ണ, കദളിപ്പഴം, ശർക്കര തുടങ്ങിയവയും പ്രധാനമാണ്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ വിവിധതരം പുഷ്പാഞ്ജലികളും ഇവിടെയുണ്ട്. വടക്കുവശത്ത് നെടുനീളത്തിൽ ഊട്ടുപുര പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. രണ്ടു നിലകളോടുകൂടിയ ഊട്ടുപുര പുതുക്കിപ്പണിത രൂപത്തിലാണ് ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നത്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ട് ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണുള്ളത്. ഊട്ടുപുരയുടെ താഴത്തെ നില ക്ഷേത്രം വക ഓഡിറ്റോറിയമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇതിന് 'നവരാത്രി മണ്ഡപം' എന്നാണ് പേരിട്ടിട്ടുള്ളത്. വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നു.

==== കീഴ്ക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ====
കിഴക്കേ നടയിൽ നിന്ന് 57 കരിങ്കൽപ്പടികൾ ഇറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം. കീഴ്ക്കാവിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയിൽ വടക്കുഭാഗത്ത് ഒരു നക്ഷത്രവനം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 27 നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും വൃക്ഷങ്ങൾ യഥാക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള ഇവിടെ ആരാധന നടത്തുന്നത് വിശേഷമായി കാണപ്പെടുന്നു. വഴിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു കൊച്ചു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. പൂർണ്ണ, പുഷ്കല എന്നീ പത്നിമാർക്കൊപ്പമുള്ള ശാസ്താവാണിവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കിഴക്കോട്ട് ദർശനം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ഹനുമാൻ, സാളഗ്രാമം എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഭഗവതിയുടെ അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനമാണ് ഇവിടെ ശാസ്താവിന് നൽകുന്നത്. അതിനാൽ, ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി എഴുന്നള്ളുമ്പോൾ ധർമ്മശാസ്താവ് കൂടെയുണ്ടാകും. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലത്ത് അയ്യപ്പഭക്തർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നെതുമെല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഐതിഹ്യപ്രകാരം ഈ ധർമ്മ ശാസ്താവ്, ശങ്കരാചാര്യരുടെ മാതൃകുടുംബം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധമായ മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലാണ് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. മേൽപ്പാഴൂർ മനയിലെ ഒരു കാരണവർ ഒരിയ്ക്കൽ ഇവിടെ ദർശനത്തിനെത്തിയപ്പോൾ ശാസ്താവ് ഇവിടെ കുടികൊള്ളാൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ! ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം മാറിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ വെടിപ്പുര. [[കതിനാവെടി|വെടിവഴിപാട്]] ഇവിടെ ദേവിയ്ക്ക് പ്രധാനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഓരോ ചടങ്ങിനും വെടിശബ്ദമുണ്ടാകും. ഇവിടെനിന്ന് ഒരല്പം കൂടി പടികളിറങ്ങിയാൽ കീഴ്ക്കാവിലെത്താം.

കാലേക്കറിൽ താഴെ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു കൊച്ചുക്ഷേത്രമാണ് കീഴ്ക്കാവ് ക്ഷേത്രം. തൊട്ടുമുന്നിൽ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഒന്നിച്ചാണ് കുളം. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള കുളമാണിത്. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായ ഭദ്രകാളിയാണ് കീഴ്ക്കാവിലെ പ്രതിഷ്ഠ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഗുരുതിപൂജ നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്ത് ഒരു [[പാല]]മരമുണ്ട്. അവിടെ ധാരാളം ആണികൾ അടിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാധോപദ്രവക്കാരെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം അവരെ പിടികൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന ബാധയെ ദേഹത്തുനിന്ന് ഒഴിപ്പിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് അവയെ സത്യം ചെയ്യിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. ഇതിനുശേഷമാണ് ഇവയെ തളയ്ക്കുന്നത്. പാലമരത്തിൽ ആണിയടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നത്. ഇത്തരം ആണികളാണ് ഈ പാലമരത്തിലുള്ളത്. പാലമരത്തിൽ തന്നെ ധാരാളം കളിപ്പാവകളുടെയും കളിപ്പാടങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളും കാണാം. ഇവയും ബാധോപദ്രവത്തിന്റെ സൂചനകളാണ്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു [[അരയാൽ]]മരമുണ്ട്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം പുണ്യവൃക്ഷമായ അരയാലിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവും മുകളിൽ വിഷ്ണുവും അടിയിൽ ശിവനും കുടികൊള്ളുന്നു. അതായത് അരയാൽ [[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തീസ്വരൂപമാകുന്നു]]. ദിവസവും രാവിലെ അരയാലിനെ ഏഴുവലം വയ്ക്കുന്നത് പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ശ്രീകോവിൽ ===
ചതുരാകൃതിയിൽ തീർത്ത ഒരു കൊച്ചു ശ്രീകോവിലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഒരു നില മാത്രമേ ഇതിനുള്ളൂ. അത് ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടെ ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു. കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിനകത്ത് മൂന്ന് മുറികളുണ്ട്. അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്താണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം. മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന രുദ്രാക്ഷ ശിലാനിർമ്മിതമായ സ്വയംഭൂ പ്രതിഷ്ഠയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ വാഴുന്നു. സ്ഥിരമായ ആകൃതിയില്ലാത്ത ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതിൽ സ്വർണ്ണഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. രത്നപീഠത്തിൽ കാലുകൾ രണ്ടും താഴോട്ട് തൂക്കിയിരിയ്ക്കുന്ന, ചതുർബാഹുവായ ദേവിയാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. മുന്നിലെ വലതുകൈ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി താഴ്ത്തി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. മുന്നിലെ ഇടതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ രൂപത്തിലാണ് ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയുടെ രൂപം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദേവീ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അടുത്തായി അതേ ഉയരത്തിൽ മറ്റൊരു ശിലാഖണ്ഡം കാണാം. അത് മഹാവിഷ്ണു സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ, ലക്ഷ്മീനാരായണ സങ്കല്പം ഇവിടത്തെ മൂർത്തിയ്ക്ക് ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർ 'അമ്മേ നാരായണാ, ദേവീ നാരായണാ, ലക്ഷ്മി നാരായണ&quot; എന്നീ മന്ത്രങ്ങളാണ് ജപിയ്ക്കാറുള്ളത്. കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ എന്നിവരും ഈ ശ്രീകോവിലിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. അങ്ങനെ വിശ്വപ്രകൃതിയുടെ മൂലതേജസ്സിനെ മുഴുവൻ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ലോകമാതാവായി, സ്വയംഭൂവായി കുടികൊള്ളുന്നു.

ശ്രീകോവിൽ കാര്യമായ ശില്പചിത്രകലാ വൈദഗ്ദ്ധ്യങ്ങളൊന്നും എടുത്തുപറയാവുന്നതല്ല. വളരെയധികം ലളിതമായ നിർമ്മാണരീതിയാണ്. അകത്തേയ്ക്ക് കടക്കാൻ മൂന്ന് പടികളുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്ത് ഓവ് പണിതിട്ടുണ്ട്. അഭിഷേകജലം ഇതിലൂടെ ഒഴുകി ഒരു അന്തർദ്ധാരയിലൂടെ അടുത്തുള്ള ഓണക്കുറ്റിച്ചിറയിലെത്തുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറിയാണ് ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു തീർത്ഥക്കുളമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഇതിന്റെ കരയിൽ ഭഗവതിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. [[വനദുർഗ്ഗ]]യായാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ സങ്കല്പം. ഇവിടെ ശ്രീകോവിൽ പണിതിട്ടില്ല. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിൽ അരൂപമായ ഒരു ശിലയിലാണ് ദേവീപ്രതിഷ്ഠ. പ്രകൃത്യാരാധനയുടെ അവശേഷിപ്പുകളിൽ പെടുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രവും ഇതിന്റെ പരിസരവും. കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവത്തിനിടയിൽ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ ശാസ്താവിനോടൊപ്പം ഇവിടെയും ആറാട്ടിന് എഴുന്നള്ളാറുണ്ട്. ഇതിനിടയിലെ പൂരം നാളിൽ ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതിയടക്കമുള്ള ദേവിമാർ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മയെ കാണാനും എഴുന്നള്ളുന്നു.

=== നാലമ്പലം ===
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. താരതമ്യേന വളരെ സ്ഥലം കുറവാണ് നാലമ്പലത്തിൽ. നാലമ്പലത്തിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിനിരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങൾ കാണാം. തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ചാണ് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഹോമങ്ങളും കാണുന്നത്. വടക്കേ വാതിൽ മാടത്തിൽ പൂജാ സമയത്തൊഴികെയാണെങ്കിൽ [[ചെണ്ട]], [[മദ്ദളം]], [[തിമില]], [[ഇടയ്ക്ക]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ തൂക്കിയിട്ടിരിയ്ക്കുന്നത് കാണാം.  തെക്കുകിഴക്കേ മൂലയിൽ പതിവുപോലെ [[തിടപ്പള്ളി]] പണിതിട്ടുണ്ട്. വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ [[കിണർ|ക്ഷേത്രക്കിണറും]] കാണാം. കിണറിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ പൂർണ്ണാപുഷ്കലാസമേതനായ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. കൂടുതൽ പഴക്കമുള്ള ശാസ്താക്ഷേത്രം ഇതാണ്. രൂപമില്ലാത്ത മൂന്ന് ശിലകളാണ് ദേവിയുടെ അംഗരക്ഷകനായി വാഴുന്ന ശാസ്താവിനെയും, പത്നിമാരായ പൂർണ്ണ-പുഷ്കല ദേവിമാരെയും പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിലും ഗോളക ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമ്പും വില്ലും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന കിരാതശാസ്താവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഗോളക. നീരാജനമാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വഴിപാട്.

ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും അകത്തെ ബലിവട്ടം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. [[അഷ്ടദിക്പാലർ|അഷ്ടദിക്പാലകർ]] (കിഴക്ക് - [[ഇന്ദ്രൻ]], തെക്കുകിഴക്ക് - [[അഗ്നി]], തെക്ക് - [[യമൻ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[നിര്യതി]], പടിഞ്ഞാറ് - [[വരുണൻ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - [[വായു]], വടക്ക് - [[കുബേരൻ]], വടക്കുകിഴക്ക് - [[ഈശാനൻ]]), [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]] (തെക്കുഭാഗത്ത് ഒറ്റക്കല്ലിൽ - കിഴക്കുനിന്ന് [[ബ്രഹ്മാണി]], [[മഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]],  [[വൈഷ്ണവി]], [[വരാഹി]],  [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്ന ക്രമത്തിൽ), [[വീരഭദ്രൻ]] (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - കിഴക്കുഭാഗത്ത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം - പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്), ശാസ്താവ് (തെക്കിനും തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനുമിടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനുമിടയിൽ), [[അനന്തൻ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനുമിടയിൽ), [[നിർമ്മാല്യധാരി]] (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനുമിടയിൽ ശിവലിംഗരൂപത്തിൽ - ഇവിടെ [[മുണ്ഡിനി]]) തുടങ്ങിയവരെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ ബ്രാക്കറ്റിൽ കൊടുത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലായി കാണാം. ശീവേലിസമയത്ത് ഇവയിൽ ബലിതൂകുന്നു. വിഷ്ണുലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ഇവിടെ '''ഉത്തരമാതൃക്കൾ''' എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു സങ്കല്പവുമുണ്ട്. വടക്കു ഭാഗത്താണ് ഇവർക്ക് സ്ഥാനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. സപ്തമാതൃക്കളുടെ വൈഷ്ണവരൂപഭേദങ്ങളായി ഇവരെ കണക്കാക്കിവരുന്നു. ഭാഗീശ്വരി, ക്രിയ, കീർത്തി, ലക്ഷ്മി, സൃഷ്ടി, വിദ്യ, ശാന്തി എന്നിവരാണ് ഉത്തരമാതൃക്കൾ. സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ഗണപതിയും വീരഭദ്രനും അംഗരക്ഷകരായിരിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉത്തരമാതൃക്കൾക്കൊപ്പം ശ്രീധരൻ, അശ്വമുഖൻ എന്നീ ദേവന്മാരെയും അംഗരക്ഷകരായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവരെ ബലിക്കല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണിയ്ക്കാറില്ല. എന്നാൽ, ശീവേലിസമയത്ത് ഇവർക്കും സങ്കല്പത്തിൽ ബലിതൂകും. ബലിക്കല്ലുകൾ ഭഗവാന്റെ/ഭഗവതിയുടെ വകഭേദങ്ങളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം, ഇവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ടു തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

=== നമസ്കാരമണ്ഡപം ===
ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിൽ ചതുരാകൃതിയിൽ നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു. നാലുകാലുകൾ മാത്രമുള്ള വളരെ ചെറിയൊരു മണ്ഡപമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭക്തർക്ക് നമസ്കരിയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ല. എങ്കിലും കലശപൂജയും മറ്റും നിർബാധം നടത്താം. മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ചെമ്പുമേഞ്ഞ് സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടുകൂടി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു.ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് നടക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കാര്യമായ ശില്പാലങ്കരങ്ങളൊന്നും തന്നെ ഇവിടെയില്ല.

==നിത്യപൂജകൾ==
നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ് ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീഭഗവതിക്ഷേത്രം. രാവിലെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് നിയമവെടി. തുടർന്ന് ഏഴുതവണ ശംഖുവിളിയും പിന്നാലെ [[തവിൽ|തവിലും]], [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവും]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള പള്ളിയുണർത്തലുമുണ്ടാകും. അതിനുശേഷം നാലുമണിയ്ക്ക് നടതുറക്കുന്നു. നിർമ്മാല്യദർശനമാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. തുടർന്ന് അഭിഷേകവും നിവേദ്യവും. മൂലവിഗ്രഹം രുദ്രാക്ഷശില കൊണ്ടുള്ളതായതിനാൽ ജലാഭിഷേകം മാത്രമേ സാധിയ്ക്കൂ. മറ്റ് അഭിഷേകങ്ങൾക്ക് ഒരു അർച്ചനാബിംബമുണ്ട്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ആദ്യം ഭഗവതിയ്ക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിച്ചത് ചിരട്ടയിലാതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ചിരട്ടയിലാണ് രാവിലെ നിവേദ്യം. പിന്നീട് നാലരയ്ക്ക് ഉഷഃപൂജയും അഞ്ചരയ്ക്ക് എതിരേറ്റുപൂജയും നടത്തുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിൽ അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ ധാരയുമുണ്ട്. എതിരേറ്റുപൂജ കഴിഞ്ഞാൽ ആറരയ്ക്ക് ഉഷഃശീവേലി. തന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവതി നേരിട്ടുകാണുന്നു എന്നതാണ് ഇതിനുപിന്നിലുള്ള അർത്ഥം. ശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ എട്ടുമണിയോടെ പന്തീരടിപൂജയും അഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. അതുകഴിഞ്ഞാൽ പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് ശിവന്റെ നടയിൽ വീണ്ടും ധാരയാണ്. പതിനൊന്നരയ്ക്ക് ഉച്ചപൂജ. ഉച്ചപൂജയ്ക്കുശേഷം ഉച്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ ശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകളാണ് ഇതിനും. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടരയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.

വൈകീട്ട് നാലുമണിയ്ക്ക് വീണ്ടും നടതുറക്കുന്നു. അതത് ദിവസത്തെ സൂര്യാസ്തമയമനുസരിച്ചാണ് ദീപാരാധന. പിന്നീട് ഏഴരയ്ക്ക് അത്താഴപൂജയും എട്ടുമണിയ്ക്ക് അത്താഴശീവേലിയുമാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ് എട്ടരയോടെ മേൽക്കാവിൽ നടയടയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം കീഴ്ക്കാവിൽ ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങും. ശാക്തേയപൂജാവിധികളാണ് ഗുരുതിപൂജയ്ക്കുള്ളത്. വാഴകൊണ്ട് തോരണം കെട്ടി പരിസരം മുഴുവൻ അലങ്കരിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയശേഷം മേൽശാന്തി വന്ന് പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരുതിതർപ്പണം തുടങ്ങുന്നു. ഇത് കണ്ടുതൊഴാൻ ധാരാളം ഭക്തരുണ്ടാകും. ബാധോപദ്രവമുള്ളവർ ഈ സമയമാകുമ്പോൾ ഉറഞ്ഞുതുള്ളാൻ തുടങ്ങുന്നത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പതിവുകാഴ്ചയാണ്.

സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ പൂജാക്രമങ്ങളാണ് മേൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, നവരാത്രി, തൃക്കാർത്തിക, [[വിഷു]], [[ഓണം]]) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും [[സൂര്യഗ്രഹണം|സൂര്യ]]-[[ചന്ദ്രഗ്രഹണം|ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുള്ള]] ദിവസങ്ങളിലും പൂജാവിധികൾക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും. ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ആകെ പതിനെട്ട് പൂജകളാണുണ്ടാകുക. കൂടാതെ വിശേഷാൽ നിറമാല, ചുറ്റുവിളക്ക്, ഗുരുതിപൂജ തുടങ്ങിയവയുമുണ്ടാകും. ഗ്രഹണദിവസങ്ങളിൽ ഗ്രഹണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് അടയ്ക്കുന്ന നട, ഗ്രഹണശേഷം ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തിയേ തുറക്കൂ. പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കും നടയടയ്ക്കുമ്പോഴെല്ലാം ഇടയ്ക്ക കൊട്ടി [[അഷ്ടപദി]] പാടുക പതിവുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തന്ത്രാധികാരം തൃപ്പൂണിത്തുറ, [[എളവള്ളി]] പുലിയന്നൂർ മനകൾക്കാണ്. ഇവർ ഓരോ വർഷവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ് നിയമിയ്ക്കുന്ന വ്യക്തികളാണ് മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിയുമാകുക. മേൽക്കാവിലും കീഴ്ക്കാവിലും പ്രത്യേകം ശാന്തിക്കാരുണ്ട്. ഇവർ ഓരോ മാസവും മാറിമാറി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.

== വഴിപാടുകൾ ==
=== പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ===
==== മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട് ====
ചോറ്റാനിക്കര മേൽക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് മണ്ഡപത്തിൽ പാട്ട്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ചുനടക്കുന്ന [[ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട്|ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ടാണ്]] പ്രധാന ചടങ്ങ്. ''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ'' എന്ന് സ്ഥാനപ്പേരുള്ള സ്ത്രീ നടത്തുന്ന പാട്ടായതുകൊണ്ടാണ് ഇത് ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുഷ്പകർ|പുഷ്പകസമുദായത്തിൽ]] പെട്ട സ്ത്രീകളാണ് &lt;nowiki&gt;''ബ്രാഹ്മണിയമ്മ''&lt;/nowiki&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവരുടെ കുലത്തൊഴിൽ കൂടിയാണ്. എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണിപ്പാട്ട് മാത്രമല്ല, അതിനോടൊപ്പം ഉദയാസ്തമനപൂജ, ഗുരുതിപൂജ, അന്നദാനം, ചുറ്റുവിളക്ക്, നിറമാല എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതിനാൽത്തന്നെ വൻ ചെലവുള്ള വഴിപാടാണിത്. ഇന്ന് ഇത് നേരുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്.

പാട്ട് നടക്കുന്ന ദിവസം [[കുരുത്തോല]]യും [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]] തുടങ്ങിയ മരങ്ങളുടെ ഇലകളും പുണ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് മണ്ഡപം പൂർണ്ണമായും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. കൂടാതെ മണ്ഡപത്തിൽ നിരവധി വിളക്കുകളും [[ചന്ദനത്തിരി]], [[കർപ്പൂരം]] തുടങ്ങിയവയും കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ശ്രീകോവിലിൽ നടക്കുന്ന സകല പൂജകളും ഈ സമയത്ത് മണ്ഡപത്തിലുമുണ്ടാകും. ദേവിയുടെ ചൈതന്യത്തിൽ അല്പം മണ്ഡപത്തിലേയ്ക്കും ആവാഹിച്ചശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. മേൽപ്പറഞ്ഞ ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. സർപ്പംപാട്ടിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലെയൊരു വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ബ്രാഹ്മണിയമ്മ പാടുന്നത്. പ്രത്യേകതാളത്തിലുള്ള ദേവീസ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുമ്പോൾ സമീപം നിരവധി ഭക്തർ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടാകും. ''[[ചതുശ്ശതം]]'' എന്നുപേരുള്ള പ്രത്യേകതരം പായസമാണ് അന്ന് ദേവിയ്ക്കുള്ള പ്രധാന നിവേദ്യം. 101 നാഴി [[അരി]], 101 [[കദളിപ്പഴം]], 101 പലം [[ശർക്കര]], 101 [[നാളികേരം]] എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന പായസമാണ് ചതുശ്ശതം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷം ബ്രാഹ്മണിയമ്മയ്ക്ക് യഥാശക്തി ദക്ഷിണയും നൽകുന്നതോടെ ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാകുന്നു.

==== ഗുരുതിപൂജ ====
ചോറ്റാനിക്കര കീഴ്ക്കാവിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ഗുരുതിപൂജ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുതിക്കൂട്ട്. കടുത്ത ദുരിതങ്ങളും, മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളും, രോഗങ്ങളും   പരിഹരിക്കാനാണ് ഈ വഴിപാട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിദ്രാവിഡ ആരാധനയുടെ ബാക്കിപത്രമായ ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്, മേൽക്കാവിൽ അത്താഴശീവേലി കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചശേഷമാണ്. ഇതിനുമുന്നോടിയായി ക്ഷേത്രനട മുഴുവൻ കുരുത്തോല കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.

==== ഭജനമിരിയ്ക്കുക ====
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വഴിപാടാണ്. പല പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ നിരവധി ആളുകൾ വരാറുണ്ട്, വിശേഷിച്ചും മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യമുള്ളവർ. ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിയ്ക്കുന്നവർ ഭജനം തുടങ്ങുന്നതിന് തലേദിവസം തന്നെ വന്ന് ദർശനം നടത്തേണ്ടതും ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ പൂജകളിലും  പങ്കുകൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. 3, 5, 7, 12 തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭജനമിരിക്കുന്നത്. ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നദാനവും, നിവേദ്യവും മാത്രമേ ഭക്ഷിയ്ക്കാൻ പാടുള്ളൂ. [[ദേവീമാഹാത്മ്യം]], [[ലളിതാ സഹസ്രനാമം]], [[മഹാലക്ഷ്മി അഷ്ടകം]], [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]], [[ദേവീസൂക്തം]], [[ഭദ്രകാളിപ്പത്ത്]], അമ്മേ നാരായണ തുടങ്ങിയവയുടെ ജപം ഉത്തമം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ദേവി ശാസ്താവിനൊപ്പം പറയെടുക്കാൻ പോകും എന്നതിനാൽ ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നതല്ല.

==== ചതുശ്ശതം ====
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ പ്രധാനനിവേദ്യം 'ചതുശ്ശതം' എന്നുപേരുള്ള ഒരു പായസമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന് പ്രധാനം പാൽപായസം.

==== പട്ടും താലിയും സമർപ്പിക്കുക ====
ഭഗവതിയ്ക്ക് പട്ടും താലിയും ചാർത്തുന്നത് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ്. മംഗല്യഭാഗ്യമാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

=== ശർക്കര സമർപ്പണം ===
ഉണ്ട ശർക്കര സമർപ്പണം ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ശർക്കര പ്രിയ ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിന് പ്രത്യേക രസീതോ ഒന്നും തന്നെ ആവശ്യമില്ല. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ശർക്കര മേൽകാവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നേരിട്ട് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഇത് അത്താഴ പൂജയ്ക്ക് ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാറുണ്ട്.

=== മറ്റു വഴിപാടുകൾ ===
നെയ്പായസം, കടുമ്പായസം, കൂട്ടുപായസം തുടങ്ങിയവ ഓരോ പൂജയ്ക്കും ഭഗവതിയ്ക്ക് നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ സാധാരണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുപോലെ വിവിധ മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുഷ്പാഞ്ജലികൾ, ചന്ദനം ചാർത്ത്, ആയുധസമർപ്പണം, വിവാഹം, ചോറൂണ്, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെയുമുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ദിവസവും നൂറും പാലും നേദിയ്ക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ മാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ നാഗപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും സർപ്പംപാട്ടുമുണ്ടാകും. . വിഘ്നേശ്വരപ്രീതിയ്ക്കായി എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗണപതിഹോമം നടന്നുവരുന്നു. ശാസ്താവിന് നീരാജനം കത്തിക്കലാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ശിവന് ധാര, രുദ്രാഭിഷേകം, മൃത്യുഞ്ജയഹോമം, മൃത്യുഞ്ജയ അർച്ചന തുടങ്ങിയവ പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്. വെടിവഴിപാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വഴിപാട്.

==വിശേഷദിവസങ്ങൾ==

=== കൊടിയേറ്റുത്സവവും മകം, പൂരം തൊഴലുകളും ===
ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആട്ടവിശേഷങ്ങളാണ് കുംഭമാസത്തിൽ [[രോഹിണി (നക്ഷത്രം)|രോഹിണി നാളിൽ]] കൊടിയേറി [[ഉത്രം (നക്ഷത്രം)|ഉത്രം നാളിൽ]] ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മകം, പൂരം തൊഴലുകളൂം. ധ്വജാദിമുറയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്നുവരുന്നത്. ഒമ്പതുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവത്തിന് നിരവധി ഭക്തരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. ഉത്സവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധിക്രിയകൾ നടത്തുന്നു. രോഹിണി നാളിൽ രാത്രിയിലാണ്  കൊടിയേറ്റം നടക്കുന്നത്. തുടർന്നുള്ള ഒമ്പത് ദിവസം ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം ഭക്തജനങ്ങളെക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞുകവിയും. ധാരാളം താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ അരങ്ങേറാറുണ്ട്. ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് പറയെഴുന്നള്ളിപ്പുകളും ആറാട്ടുമാണ്. കേരളത്തിലെ ദേവീ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് നിത്യേന ആറാട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കരയിലും ഇത് പതിവാണ്. കൊടിയേറ്റത്തിന് മുമ്പും ഇവിടെ ആറാട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവനാളുകളിൽ ഭഗവതി, അംഗരക്ഷകന്റെ സ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്ന ധർമശാസ്താവിനോടൊപ്പം പരിസരത്തെ വീടുകളിലേയ്ക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്ക്കും എഴുന്നള്ളുന്നു. വീട്ടുകാരും നാട്ടുകാരും നിറപറയും നിലവിളക്കുമായി ഭഗവതിയെയും ശാസ്താവിനെയും സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഇറക്കിപ്പൂജയുമുണ്ടാകും. മകം, പൂരം ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം ഉത്രം നാളിൽ അടുത്തുള്ള മുരിയമംഗലം ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നടക്കുന്ന വലിയ ആറാട്ടിനുശേഷം കൊടിയിറക്കുന്നു. അത്തം നാളിൽ കീഴ്ക്കാവിൽ വലിയ ഗുരുതിയും കൂടി നടത്തുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു.

=== പ്രസിദ്ധമായ മകം തൊഴൽ ===
ഉത്സവത്തിനിടയിലെ ഏഴാം ദിവസമാണ് പ്രസിദ്ധമായ 'മകം തൊഴൽ'. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ കീഴ്ക്കാവിലമ്മയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന് ലക്ഷ്മീനാരായണ ദർശനമുണ്ടായതുമായി പറയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യദിനത്തിൽ പ്രഭാതപൂജകൾ കഴിഞ്ഞ് നടയടച്ചാൽ ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിയ്ക്കു തന്നെ നട തുറക്കും. വില്വമംഗലത്തിന് ദർശനം നൽകിയ ഭാവത്തിലാണ് അന്ന് ദർശനം. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, [[തൃക്കാർത്തിക]] നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. മകം തൊഴുന്നത് സർവമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യായുധങ്ങളും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭഗവതിയെ ദർശിച്ച് അന്ന് ഭക്തർ തൃപ്തിയടയുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഭക്തരുടെ പ്രത്യേകിച്ച് വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും ഉണ്ടാകുക.

=== പൂരം ===
മകത്തിന് പിറ്റേന്ന് പൂരം നാളും പൗർണമിയും ചേർന്നുവരുന്ന ദിവസവും അതിവിശേഷമാണ്. പൂരം തൊഴൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയ്ക്ക് സമീപത്തുള്ള മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തിളെല്ലാവരും ചോറ്റാനിക്കരയിൽ എഴുന്നള്ളുന്നു. ഇവരെല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് നിരവധി ഗജവീരന്മാരോടൊപ്പമുള്ള പൂരം എഴുന്നള്ളത്ത് വിശേഷമാണ്. അതിനാൽ പൂരം തൊഴുന്നത് മകം പോലെ തന്നെ സർവ്വമംഗളകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ചോറ്റാനിക്കരയമ്മമാർ (മേൽക്കാവ് ഭഗവതി, കീഴ്ക്കാവ് ഭദ്രകാളി), ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ ധർമ്മശാസ്താവ്, കുഴിയേറ്റ് ശിവൻ, തുളുവൻകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു, ഓണക്കുറ്റിച്ചിറ ഭഗവതി, എടാട്ട് ഭഗവതി, കർത്തക്കാട്ട് ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ഈ എഴുന്നള്ളത്തിൽ അണിനിരക്കുന്നത്.

=== നവരാത്രി ===
കന്നിമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[പ്രഥമ]] മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസങ്ങളാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഇത് ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ സരസ്വതീപൂജയായിട്ടാണ് ആചരിച്ചുവരുന്നത്. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വിശേഷമാണെങ്കിലും ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് കൂടുതലും നവരാത്രി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ ഭഗവതിക്ഷേത്രമായ ചോറ്റാനിക്കരയിൽ നവരാത്രിയിൽ ഒമ്പതുദിവസവും അതീവ വിശേഷമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിനിടയിൽ [[ദുർഗ്ഗാഷ്ടമി]] നാളിൽ നടന്നു വരുന്ന പവിഴമല്ലിത്തറ മേളം പ്രസിദ്ധമാണ്. നിരവധി പ്രസിദ്ധ വാദ്യകലാകാരന്മാർ ഇതിന് അണിനിരക്കാറുണ്ട്. കുറച്ചുകാലമായി ഇതിന് പ്രാമാണ്യം വഹിയ്ക്കുന്നത് പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രനടനായ [[ജയറാം|ജയറാമാണ്]]. പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും നാദസ്വരത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടുകൂടിയ ശീവേലികളും ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്.

എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിനാളിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പുസ്തകങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുതലായവ പൂജയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷമാണ് ദീപാരാധന നടക്കുന്നത്. ഒൻപതാം ദിവസമായ [[മഹാനവമി]] ദിവസം അടച്ചുപൂജയാണ്. [[വിജയദശമി]] ദിവസം രാവിലെ പൂജ കഴിഞ്ഞ് പൂജവച്ച പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

=== വിദ്യാരംഭം ===
വിജയദശമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ  ഇവിടെ ഹരിശ്രീ കുറിയ്ക്കുന്നു. മൂകാംബിക [[സരസ്വതി]] സാന്നിധ്യമുള്ള  ക്ഷേത്രമായതിനാൽ ചോറ്റാനിക്കരയിലെ വിദ്യാരംഭം കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയിലേതുപോലെ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർഥികളും നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്.

=== മണ്ഡലകാലം ===
ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിശേഷമാണ് [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി മുതൽ 41 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലകാലം. ചോറ്റാനിക്കരയിൽ പ്രധാന ഉപദേവനായ ധർമ്മ ശാസ്താവിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയുടെ തിരുമകനും, കാവൽക്കാരനും ആണിവിടെ ശാസ്താവ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനട പതിവിലും അര മണിക്കൂർ നേരത്തേ (മൂന്നരയ്ക്ക്) തുറക്കും. ശബരിമല ദർശനത്തിനുപോകുന്ന നിരവധി ഭക്തർ ഈ സമയത്ത് ചോറ്റാനിക്കരയിലെത്താറുണ്ട്. അവർക്കായി ദേവസ്വം നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുക്കാറുണ്ട്. ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രനടയിൽ അയ്യപ്പൻപാട്ട് പതിവാണ്.

=== തൃക്കാർത്തിക ===
മണ്ഡലകാലത്തുതന്നെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഉത്സവമായ തൃക്കാർത്തിക വരുന്നതും. ഭഗവതിയുടെ ജന്മദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തിക കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വിശേഷദിവസമാണ്. എന്നാൽ, മറ്റുള്ള ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഇത് മൂന്നുദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ്. പ്രധാന ദിവസമായ [[കാർത്തിക]] കൂടാതെ അടുത്ത ദിവസങ്ങളിലും ([[രോഹിണി]], [[മകയിരം]]) ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. 

തൃക്കാർത്തിക ദിവസം രാവിലെ അഖണ്ഡനാമജപം തുടങ്ങുന്നു. ഭഗവതിയെ മകം തൊഴുന്ന ദിവസത്തിലെ പോലെ തന്നെ മനോഹരമായി അണിയിച്ചൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ ഇടം കൈ കൊണ്ട് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുമ്പോൾ മകം, തൃക്കാർത്തിക നാളിൽ വലം കൈകൊണ്ടു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഉച്ചയ്ക്ക് ഭക്തർക്ക് പിറന്നാൾ സദ്യ നൽകുന്നു. അന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കാണ് കാർത്തിക വിളക്ക്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപസ്തംഭങ്ങളും വിളക്കുമാടവും ദീപമാലകളാൽ അലംകൃതമാകുന്നു. ഇതേസമയത്ത് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് പലയിടത്തും ചിരാതുകൾ കത്തിച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ സമയത്തെ ദീപാരാധന വിശേഷമാണ്. അതിനുശേഷം 51 കുത്തുവിളക്കുകളുടെയും അഞ്ച് ഗജവീരന്മാരുടെയും പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ ചോറ്റാനിക്കരയമ്മ എഴുന്നള്ളുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇത് കാണാനായി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. 

രോഹിണി, മകയിരം ദിവസങ്ങളിൽ കാര്യമായ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും കാർത്തികദിവസം പോലെ അപ്പോഴും വിളക്കുകളുണ്ടാകും. ഈയവസരങ്ങളിൽ ചെണ്ടമേളമാണ് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കുന്നത്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവയോടൊപ്പം വെടിക്കെട്ടുമുണ്ടാകും. തൃക്കാർത്തിക ദിവസത്തെ ഭഗവതി  ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്ന്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. മകം തൊഴാൻ സാധിയ്ക്കാത്തവർ കാർത്തിക തൊഴാൻ എത്തുന്നതും കാണാം.

== മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങൾ (വിശേഷിച്ച്  മലയാള മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചൊവ്വയും വെള്ളിയും), ശനിയാഴ്ച, പൗർണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങൾ, വരലക്ഷ്മി വെള്ളിയാഴ്ച, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, എല്ലാ മാസവും കാർത്തിക, മകം നക്ഷത്രങ്ങൾ, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം  തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് പറ്റിയ ദിവസങ്ങളാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടാവാറുണ്ട്. ശിവന് ഞായറാഴ്ച, തിങ്കളാഴ്ച, [[പ്രദോഷവ്രതം]], [[ശിവരാത്രി]], ധനുമാസ തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗണപതിയ്ക്ക് [[വിനായക ചതുർത്ഥി]] ദിവസം ക്ഷേത്രം  അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതിഹോമവും ഗജപൂജയും ആനയൂട്ടുമുണ്ടാകാറുണ്ട്. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് എല്ലാമാസവും ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും, കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും പതിവാണ്.

== അമ്മേ നാരായണാ എന്ന സ്തുതി ==

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉടലെടുത്ത പ്രശസ്തവും വ്യത്യസ്തവുമായ ഭഗവതി സ്തുതിയാണ് അമ്മേ നാരായണാ. ഈ സ്തുതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗവും പുല്ലിംഗവും ഒരുമിച്ചു വരുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്. അമ്മേ എന്നത് ഭഗവതി സ്തുതിയും നാരായണാ എന്നത് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുതിയുമാണ്. ചോറ്റാനിക്കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പ്രത്യേകത കൊണ്ട് ഉണ്ടായതാണ് ഈ സ്തുതി. മേൽക്കാവിൽ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയുടെ വലതുവശത്ത് കൃഷ്ണശിലയിൽ തീർത്ത ചെറിയ മഹാവിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. രണ്ടും ഒരേ പീഠത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, കീഴ്ക്കാവിൽ ഭദ്രകാളിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഇതിനാൽ മൂന്ന് പേരെയും കൂടിചേർത്താണ്

 അമ്മേ നാരായണാ 
 ദേവീ നാരായണാ
 ലക്ഷ്മീ നാരായണാ
 ഭദ്രേ നാരായണാ

എന്ന് ചോറ്റാനിക്കരയിൽ ഭക്തർ സ്തുതിയ്ക്കുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുസമേതയായ ദേവിയെയാണ് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതെങ്കിലും കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭഗവതിക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇന്നിത് ഉപയോഗിച്ച് കാണാറുണ്ട്.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

==എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==
[[എറണാകുളം]] നഗരഹൃദയത്തിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് 15 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായാണ് ചോറ്റാനിക്കര ക്ഷേത്രം. കൊച്ചി നഗരപ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്നതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ഇവിടേക്ക് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. 

[[വൈറ്റില|വൈറ്റിലയിൽ]] നിന്നും 11 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിലും, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കാക്കനാട്]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയും ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. തൃപ്പൂണിത്തുറ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ (കൊച്ചി മെട്രോ) ആണ് അടുത്തുള്ള മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ചോറ്റാനിക്കര റോഡ് (കുരീക്കാട്). ഇവിടെ [[കോട്ടയം]] വഴിയുള്ള മെമു, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾ മാത്രമേ നിർത്താറുള്ളൂ. 

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - തൃപ്പൂണിത്തുറ - ആറു കിലോമീറ്റർ അകലെ‌ - ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകളും നിർത്താറുണ്ട്. ഇതിൽ വേണാട്, പരശുറാം, പാലരുവി, മലബാർ, ഗുരുവായൂർ-മധുര തുടങ്ങിയ പല ട്രെയിനുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.  തൃപ്പൂണിതുറ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപത്ത് നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.  

എറണാകുളം നഗരത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ [[എറണാകുളം ജങ്ക്ഷൻ തീവണ്ടിനിലയം|എറണാകുളം സൗത്ത്]], [[എറണാകുളം ടൗൺ തീവണ്ടിനിലയം|നോർത്ത്]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളുടെ പരിസരത്ത് നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[നെടുമ്പാശ്ശേരി|നെടുമ്പാശ്ശേരിയിലുള്ള]] [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. ഏകദേശം 35 കിമി ദൂരം.

== അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
*[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീപൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രം]]: ഏതാണ്ട് 6 കി.മി. അകലെ. 20 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[എറണാകുളം ശിവക്ഷേത്രം]]: 15 കി.മി. അകലെ. ഏതാണ്ട് 47 മിനിറ്റ് യാത്ര.
*[[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നും ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക്  31 കി.മി.  ദൂരം 
*[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന്]] ചോറ്റാനിക്കരയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 46 കി.മി. (NH 66 വഴി)
*[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിൽ]] നിന്നും  ചോറ്റാനിക്കരലേക്ക് 94 കി.മി. (NH 66 വഴി)

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commonscat|Chottanikkara Temple}}
[http://www.chottanikkarabhagavathy.org ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Famous Hindu temples in Kerala}}


{{എറണാകുളം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>kw050qvqru3fgksjurddh242ymvi1e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ജൂലൈ 13</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15873</id>
    <revision>
      <id>4646875</id>
      <parentid>1713900</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shafi Ar</username>
        <id>214864</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ജന്മദിനങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4646875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="cb41hdj5aapi47sg48bx58hyhp5l6hb" xml:space="preserve">{{prettyurl|July 13}} 
__NOEDITSECTION__
[[ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ]] പ്രകാരം '''ജൂലൈ 13''' വർഷത്തിലെ 194 (അധിവർഷത്തിൽ 195)-ാം ദിനമാണ്. 

== ചരിത്രസംഭവങ്ങൾ ==
&lt;onlyinclude&gt;
* [[1822]] - [[ഗ്രീക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യയുദ്ധം]]: [[തെർമോപൈലെ|തെർമോപൈലയിൽ]] വച്ച് [[ഗ്രീസ്|ഗ്രീക്കുകാൾ]] [[ഒട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം|ഒട്ടോമൻ സേനയെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി.
* [[1832]] - [[ഹെന്രി റോവ് സ്കൂൾക്രാഫ്റ്റ്]], [[മിസിസിപ്പി നദി|മിസിസിപ്പി നദിയുടെ]] ഉൽഭവസ്ഥാനം കണ്ടെത്തി.
* [[1878]] - [[ബെർലിൻ ഉടമ്പടി]]: [[ബാൾക്കൺ]] മേഖലയിലെ [[സെർബിയ]], [[മോണ്ടിനെഗ്രോ]], [[റൊമാനിയ]] എന്നിവ [[ഒട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം|ഒട്ടോമാൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ]] നിന്നും പൂർണ്ണമായും സ്വതന്ത്രമായി.
* [[1908]] - ആധുനിക [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സിൽ]] വനിതകൾ ആദ്യമായി പങ്കെടുത്തു.
* [[1912]] - [[അബുൽ കലാം ആസാദ്|മൗലാന അബ്ദുൾ കലാം ആസാദ്]] തന്റെ വിഖ്യാതമായ [[അൽ ഹിലാൽ]] എന്ന [[ഉർദ്ദു]] വാർത്താപത്രിക പുറത്തിറക്കി.
* [[2005]] - [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനിലെ]] [[ഘോട്കി|ഘോട്കിയിൽ]] മൂന്നു തീവണ്ടികൾ കൂട്ടിയിടിച്ച് നൂറ്റമ്പതിലേറെപ്പേർ മരിച്ചു.
&lt;/onlyinclude&gt;
മംഗലപുരം ഷാഫി നവംബർ 30 ന് ജനിച്ചു

== ചരമവാർഷികങ്ങൾ ==

== മറ്റു പ്രത്യേകതകൾ ==


{{പൂർണ്ണമാസദിനങ്ങൾ}}

[[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 13]]</text>
      <sha1>cb41hdj5aapi47sg48bx58hyhp5l6hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇരിട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19943</id>
    <revision>
      <id>4646808</id>
      <parentid>4592216</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39409-87</username>
        <id>220245</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഗതാഗതം */</comment>
      <origin>4646808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14295" sha1="plzbyg2v98myswb6pg4m5qiv6yzfj6w" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Iritty}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = നഗരം
|native_name        = ഇരിട്ടി
|other_name         =
|district           = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
|state_name         = Kerala
|nearest_city       = [[തലശ്ശേരി]](39 കി.മി), [[കണ്ണൂർ]](42 കി.മി), [[തളിപ്പറമ്പ]](45 കി.മി), [[മട്ടന്നൂർ]](15 കി.മി)
|parliament_const   = [[കണ്ണൂർ]]
|assembly_cons      =[[പേരാവൂർ]] 
|civic_agency       = 
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd = 11|latm = 59|lats = 0
|longd= 75|longm= 40|longs= 0
|locator_position   = right
|altitude           = 
|population_total   = 40,369
|population_as_of   = 2011
|population_density = 880
|area_total         = 45.84
|area_magnitude     = sq.km
|sex_ratio          = 1030:1000
|literacy           = 100%
|area_telephone     = 91 (0)490
|postal_code        = 670703
|vehicle_code_range = KL-13 , KL 58- and KL-78
|climate=വേനൽക്കാലം (ജനുവരി-മെയ്‌ ), മഴക്കാലം(ജൂൺ-ഓഗസ്റ്റ്‌), ശീതകാലം(സെപ്റ്റംബർ-ഡിസംബർ )
|website=WWW.IRITTY.COM
}}
{{ToDisambig|വാക്ക്=ഇരിട്ടി}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] മലയോരമേഖലയിലുള്ള ഒരു  ഒരു മുനിസിപ്പാലിറ്റിയാണ് '''ഇരിട്ടി'''. [[തലശ്ശേരി]] - [[വീരാജ്പേട്ട]] അന്തർ സംസ്ഥാനപാത (SH-30), ഇരിട്ടി-[[തളിപ്പറമ്പ്]] സംസ്ഥാനപാത (SH-36) എന്നിവ  ഇരിട്ടിയിലൂടെ   കടന്നുപോകുന്നു.  [[പായം]], [[ആറളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആറളം]], [[അയ്യൻകുന്ന്]], [[ഉളിക്കൽ]], [[പടിയൂർ]], [[കണിച്ചാർ]], [[കേളകം]], [[തില്ലങ്കേരി]], [[കൊട്ടിയൂർ]], [[മുഴക്കുന്ന്]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളെയും ഇരിട്ടി, മട്ടന്നൂർ നഗരസഭകളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി 2014-ൽ [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ  നാലാമത്തെ താലൂക്ക് ആയി ഇരിട്ടി താലുക്ക് രൂപികരിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/iritty-taluk-inauguration/article5663181.ece&lt;/ref&gt;  സമീപ സ്ഥലങ്ങളിലെ കർഷകരുടെ പ്രധാന വിപണന കേന്ദ്രമാണ്‌ ഈ പട്ടണം. 2015ൽ ഇരിട്ടിയെ മുനിസിപ്പാലിറ്റി ആയി ഉയർത്തി. [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്നും [[തലശ്ശേരി|തലശ്ശേരിയിൽ]] നിന്നും [[തളിപ്പറമ്പ്|തളിപ്പറമ്പിൽ]] നിന്നും ഏകദേശം ഒരേ ദൂരമാണ് ഇരിട്ടിയിലേക്കുള്ളത്. ഇവിടെ നിന്നും എത്തിച്ചേരാവുന്ന മറ്റ് പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ [[പേരാവൂർ]], [[കൂട്ടുപുഴ]],[[വള്ളിത്തോട്‌]], കിളിയന്ത്ര, പേരട്ട, [[ഉളിക്കൽ]],[[വട്ടിയാംതോട്‌]],[[മാട്ടറ]], [[മണിക്കടവ്]],നുച്യാട്, മണിപ്പാറ,കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി,[[പയ്യാവൂർ]] , [[പടിയൂർ]], [[ബ്ലാത്തൂർ]], [[ഇരിക്കൂർ]], [[ശ്രീകണ്ഠപുരം]], [[എടൂർ]], മാടത്തിൽ, [[കരിക്കോട്ടക്കരി]],വെളിമാനം, [[കീഴ്പ്പള്ളി]], എടപ്പുഴ, [[അങ്ങാടിക്കടവ്]], [[വാണിയപ്പാറ]] കാക്കയങ്ങാട് എന്നിവയാണ്.

==ഗതാഗതം==
[[കണ്ണൂർ]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് 42 കിലോമീറ്ററും [[തലശ്ശേരി|തലശ്ശേരിയിൽ]] നിന്ന് 39 കിലോമീറ്ററും (വഴി ഉരുവച്ചാൽ, ശിവപുരം) [[തളിപ്പറമ്പ്|തളിപ്പറമ്പിൽ]] നിന്ന് 45 കിലോമീറ്ററും (വഴി ഇരിക്കൂർ, മയ്യിൽ) ആണ് ഇരിട്ടിയിലേക്കുള്ള ദൂരം. ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ [[തലശ്ശേരി|തലശ്ശേരിയും]] [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരും]] ആണ്. ഏറ്റവും  അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരും]] [[മംഗലാപുരം|മംഗലാപുരവും]] ആണ്. [[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര  വിമാനത്താവളത്തിൽ]] നിന്നും 19 കിലോമീറ്റർ മാത്രമാണ് ഇരിട്ടിയിലേക്കുള്ള ദൂരം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kannurairport.in/ |title=Kannur International Airport |access-date=2015-07-31 |archive-date=2018-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802043104/http://kannurairport.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാതകളിൽ ഒന്നായ [[തലശ്ശേരി]]-ഇരിട്ടി- [[വീരാജ്പേട്ട]]  പാത ഇരിട്ടിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു .ഇരിട്ടിയുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് നിൽക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്‌ [[കീഴൂർ]] ഇവിടെ നിന്ന് 2 കിലോ മിറ്റർ ദുരം മാത്രമേ ഇരിട്ടിയിലേക്ക്‌ ഉള്ളു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irittyonline.com/ |title=Iritty More information of Iritty}}&lt;/ref&gt; ഇരിട്ടിയിൽ നിന്നും [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[കോഴിക്കോട്]], [[കണ്ണൂർ]], [[തളിപ്പറമ്പ]], [[പയ്യന്നൂർ]], [[കാസർഗോഡ്‌]], [[കാഞ്ഞങ്ങാട്]], [[ചെറുപുഴ, കണ്ണൂർ|ചെറുപുഴ]], [[വയനാട്‌]], [[ബാംഗ്ലൂർ]], [[മംഗലാപുരം]], [[തലശേരി]], [[വീരാജ്പേട്ട]], [[മൈസൂർ]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് ബസ്‌ സർവിസുകൾ ഉണ്ട്. സ്വകാര്യ സർവീസുകളും [[KSRTC|കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി]] സർവീസുകളും ഇരിട്ടിയിൽ നിന്ന് ലഭ്യമാണ്. ഇരിട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള ബസുകളുടെ വിവരങ്ങൾക്ക് ബസ് ഇരിട്ടി എന്ന ഫേസ്ബുക് പേജ് സന്ദർശിക്കാവുന്നതാണ്.

== ഇരിട്ടി പുഴ ==
ഇരിട്ടി എന്ന് പേര് വരാനുള്ള കാരണം [[ബാരാപുഴ|ബാരാപുഴയും]], [[ബാവലിപ്പുഴ|ബാവലി പുഴയുമാണ്]] . ഈ പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ടു പുഴകളും കുടിച്ചേരുന്ന സ്ഥലമായത് കൊണ്ട് നാട്ടുകാർ ഈ പുഴയെ  ''ഇരട്ടപ്പുഴ''  എന്ന് വിളിച്ചു തുടങ്ങി.{{തെളിവ്}} അങ്ങനെ ഇരട്ടപ്പുഴ ഒഴുകുന്ന സ്ഥലം പിന്നിട് ഇരിട്ടി എന്ന് ആയി. ഈ പേരിന് പിന്നിൽ വേറെയും ചില നാട്ടറിവുകൾ ഉണ്ട്.  ആറളം പുഴ, വെനി പുഴ എന്നിവ ഇരിട്ടിയിൽ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴകളാണ്. പച്ചപ്പ്‌ പുതച്ച ഈ മലയോര മേഖലയുടെ സിരാകേന്ദ്രത്തെ ''ഹരിതനഗരം'' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്‌.{{തെളിവ്}}
[[File:Iritty Bridge.jpg|thumb|right|ഇരിട്ടി പാലത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൃശ്യം]]

== കാലാവസ്ഥ ==
പൊതുവെ വേനൽ കാലത്ത് നല്ല ചുടും മഴ കാലത്ത് നല്ല മഴയും ലഭിക്കാറുണ്ട്. കുന്നും മലകളും വനവും കുടുതൽ ഉള്ളത് കൊണ്ട് ഇവിടെ ജൂണിൽ കാലവർഷം ആരംഭിച്ചു മൺസൂൺ തീരുന്നത് വരെ നല്ല മഴ ലഭിക്കാറ്‌ ഉണ്ടെങ്കിലും വേനൽക്കാലത്ത് കടുത്ത വരൾച്ചയും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.{{തെളിവ്}}

{{Weather box/concise C
| location=Iritty, Kerala
| source=Climate-Data.org&lt;ref name=&quot;Climate-Data.org&quot;&gt;
  &quot;CLIMATE: IRITTY&quot;,
  Climate-Data.org. Web: [http://en.climate-data.org/location/48801/].&lt;/ref&gt;
| 31.6|32.5|33.6|33.9|33.2|29.9|28.6|29.0|29.7|30.5|31.0|31.2&lt;!--highs--&gt;
| 21.4|22.6|24.3|25.7|25.6|23.9|23.4|23.5|23.5|23.6|22.9|21.5&lt;!--lows--&gt;
| 3|4|12|85|283|867|1332|711|329|279|106|23&lt;!--rain--&gt;
}} 
== വാണിജ്യം ==
[[റബ്ബർ]], [[കുരുമുളക്]], [[തെങ്ങ്]] തുടങ്ങിയവയാണ് മലയോര മേഖലയിലെ പ്രധാന കൃഷികൾ. ഈ കൃഷികളുടെ സാധ്യത മനസ്സിലാക്കി കൊണ്ട് ഏറ്റവും കുടുതൽ മലഞ്ചരക്ക് വ്യാപാര സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉള്ളത് ഇരിട്ടിയിൽ ആണ്.{{തെളിവ്}} കർഷകർ ഇതൊക്കെ വിറ്റഴിക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. കർഷകർക്ക് തങ്ങളുടെ കാർഷിക ഉൽപന്നങ്ങൾക്ക് ന്യായമായ വിലയും ലഭിക്കുന്നുണ്ട്.{{തെളിവ്}} കെ.കെ.ടൂറിസ്റ്റ് ഹോം, സുര്യ ടൂറിസ്റ്റ് ഹോം, ഫാൽകൻ പ്ലാസ, ഇയോട്ട് ഫാമിലി റസ്റ്റോറെന്റ്, ഇന്ത്യൻ കോഫീ ഹൗസ് എന്നിവയാണ് ഇരിട്ടിയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഹോട്ടൽ സ്ഥാപനങ്ങൾ.
  
[[File:Iritty bridge 1933.jpg|thumb|1933 ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇരിട്ടിപ്പുഴക്ക് ([[വളപട്ടണം പുഴ]]) കുറുകെ നിർമ്മിച്ച ഉരുക്കുപാലം]]
[[File:Iritty Bridge3.jpg|thumb|ബ്രിട്ടീഷുകാരുണ്ടാക്കിയ HQ പാലം]]
[[File:Iritty HeliView.jpg|thumbnail|right|ഇരിട്ടി നഗരം ഒരു ആകാശ കാഴ്ച്ച]]

== പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ ==
*സേക്രട്ട് ഹാർട്ട്‌ ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂൾ, അങ്ങാടിക്കടവ്
*ഇരിട്ടി ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂൾ 
*കീഴൂർ വാഴുന്നവേഴ്സ് യു പി സ്കൂൾ 
*എടൂർ ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂൾ
*ഗവണ്മെന്റ് ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്‌കൂൾ ചാവശ്ശേരി
*സെൻ്റ് സെബാസ്റ്റ്യൻസ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ വെളിമാനം

==പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==

*ഡോൺ ബോസ്കോ കോളേജ്,അങ്ങാടിക്കടവ്
* ഇരിട്ടി എം ജി  കോളേജ്

==പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ==
* [[ജിമ്മി ജോർജ്ജ്]] - ഇന്ത്യൻ വോളിബോൾ ഇതിഹാസം 
* [[ടിന്റു ലൂക്ക]] - ഇന്ത്യൻ അത്‌ലറ്റ്
* [[നിവേദ തോമസ്]] - സിനിമ നടി

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.iritty.com/ Website of Iritty]
* {{facebook|https://www.facebook.com/Irittykannur-374480656020568/}}
* {{facebook|https://www.facebook.com/Irittynews/}}
https://www.facebook.com/IrittyVisheshangal/
https://www.facebook.com/groups/irittykoottam/

&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
{{Kannur district}}


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>plzbyg2v98myswb6pg4m5qiv6yzfj6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാവിലർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31939</id>
    <revision>
      <id>4646935</id>
      <parentid>4646671</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abr124</username>
        <id>220080</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ മാർക്കോടിയുടെ പദവിയും ഉത്ഭവവും അവലംബം സഹിതം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4646935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52400" sha1="g2646zvuuvkpbo739dr41yrazppnjuw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mavilan}}
[[പ്രമാണം:പാളത്തൊപ്പിയും വലിയ മടിശീലയും ഉള്ള മാവിലസ്ത്രീ.JPG|ലഘു|360px|പാളത്തൊപ്പിയും വലിയ മടിശീലയും കഴുത്തിൽ കല്ലുമാലയും ഉള്ള മാവിലസ്ത്രീ]]
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലും]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലും]] ഉള്ള [[ആദിവാസി|ആദിവാസിവിഭാഗമാണ്]] '''മാവിലർ'''. ഹോസ്‌ദുർഗ്, വെള്ളരിക്കുണ്ട് താലുക്കുകളിലാണ്‌ ഇവരെ കൂടുതലായി കണ്ടുവരുന്നത്. മാവിലൻ സമുദായം സംസാരിക്കുന്ന തനത് ഗോത്രഭാഷയാണ് മാർക്കോടി. ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ പലപ്പോഴും ഇതിനെ തുളു ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഘടനയിലും പദസമ്പത്തിലും ഇത് തുളുവിൽ നിന്നും വലിയ വ്യത്യാസം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. മാർക്കോടി ഭാഷയ്ക്ക് അതിന്റേതായ തനത് വ്യാകരണ നിയമങ്ങളും രൂപഘടനയുമുണ്ട് (Morphology). ഉദാഹരണത്തിന്, നാമങ്ങളുടെ പദരൂപങ്ങളിലേക്ക് ചേർക്കുന്ന പ്രത്യയങ്ങളിലും (Case suffixes) വിഭക്തികളിലും മലയാളം, കന്നഡ, തുളു എന്നീ ഭാഷകളുടെ സമ്മിശ്ര സ്വാധീനത്തോടൊപ്പം വ്യക്തമായ തനിമയും ഈ ഭാഷ നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്. സ്വന്തമായി ലിപിയില്ലാത്തതിനാൽ ഈ ഭാഷ പൂർണ്ണമായും ഒരു വാമൊഴി രൂപത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://researchgate.net|title=Markodi Language - A Study on Mavilan Tribal Language|access-date=2026-07-12}}&lt;/ref&gt; 1981-ലെ കാനേഷുമാരിക്കണക്കു പ്രകാരം 16,362 ആണ്‌ മാവിലരുടെ ജനസംഖ്യ. 1950-ലെ ഭരണഘടനാ ഉത്തരവനുസരിച്ച് മാവിലൻ സമുദായത്തെ ആദ്യകാലത്ത് പട്ടികജാതി (SC) ലിസ്റ്റിലായിരുന്നു ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇവരുടെ പരമ്പരാഗതമായ വേട്ടയാടൽ രീതികളും ഗോത്രവർഗ്ഗ പശ്ചാത്തലവും കണക്കിലെടുത്ത് പിന്നീട് വന്ന ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി നിയമപ്രകാരം മാവിലരെ ഔദ്യോഗികമായി പട്ടികവർഗ്ഗ (ST) പദവിയിലേക്ക് ഉയർത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://the-criterion.com|title=An Ecocritical Reading of the Orature of Mavilan Tribe|access-date=2026-07-12}}&lt;/ref&gt; (തുളുമർ), ചിങ്ങത്താന്മാർ എന്നിവർ മാവിലരിലെ ഉപവിഭാഗങ്ങളാണ്‌. പച്ചമരുന്നു  ശേഖരിക്കുക, ചൂരലും മുളയും ഉപയോഗിച്ച് ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുക, കൃഷിയിടങ്ങളിൽ കൂലിവേല ചെയ്യുക തുടങ്ങിയവയാണ്‌ മാവിലസമുദായത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതതൊഴിൽ. 'മാവിലവ്' എന്ന പച്ചമരുന്നിന്റെ പേരിൽനിന്നാണ്‌ ഇവർക്ക് ഈ പേർ ലഭിച്ചത്. പരമ്പരാഗത തെയ്യം കലാകാരന്മാരുമാണ്‌ ഇവർ. വീരഭദ്രനാണ്‌ മാവിലരുടെ സമുദായദേവത. 36 തറവാടുകളിൽ പെടുന്നവരാണ്‌ മാവിലകുടുംബങ്ങൾ.

== ചരിത്രം ==
പ്രാചീനകാലം മുതൽ തന്നെ മലനിരകളിൽ ജീവിതം നയിച്ച ആദിവാസികളാണ്‌ പിന്നീട് '''ചെറുമൻ''' എന്നും '''മാവിലൻ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്&lt;ref name=&quot;ചരിത്രം&quot; /&gt;. വേട്ടയാടിയും കാട്ടുകിഴങ്ങുകൾ ഭക്ഷിച്ചും  ഇവർ പിന്നീട് കാർഷികവൃത്തിയിലേക്കു തിരിയുകയുണ്ടായി. വേട്ടയാടലിനു പുറമേ കാട്ടിൽതന്നെ ഇവർ ചെറിയതോതിലുള്ള [[കൃഷി|കൃഷികളും]] ചെയ്തു വന്നിരുന്നു. കാലക്രമേണ ഉയർന്ന [[ജാതി (വിവക്ഷകൾ)|ജാതിക്കാർ]] ഇവരെ [[അടിമത്തം|അടിമകളാക്കുകയും]] വിൽക്കുകയും പാട്ടത്തിനു നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;ചരിത്രം&quot;&gt;പുസ്തകം - കാസർ‌ഗോഡ്: ചരിത്രവും സമൂഹവും. പേജ് നമ്പർ 62 - കാസർഗോഡ് ജില്ലാപഞ്ചായത്ത് പ്രസിദ്ധീകരണം&lt;/ref&gt; ഈ വിഭാഗക്കാർക്ക് ഭൂമിയുടെ സ്ഥിരാവകാശം ലഭിക്കുന്നത് [[1957]] മുതലാണ്‌. [[ജന്മി|ജന്മിമാർ]] പറയുന്ന ഇടങ്ങളിൽ മാറിമാറി താമസിച്ചാണ്‌ അതുവരെ ഇവർ കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. മാവിലന്മാർ ബന്തടുക്ക ആസ്ഥാനമാക്കി തുളുനാട് ഭരിച്ചിരുന്നവരായിരുന്നു എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;manoramaonline-ക&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15734155&amp;programId=1073753695&amp;channelId=-1073751705&amp;BV_ID=@@@&amp;tabId=9|title=കഥപറയും സമുദായങ്ങൾ - 2 : ഗോത്രരാജ വംശവുമായി മാവിലന്മാർ|author=ഷജിൽ കുമാർ|language=മലയാളം|date=മാർച്ച് 13, 2014|type=പത്രലേഖനം|publisher=മലയാളമനോരമ ദിനപത്രം|accessdate=22 ജൂലൈ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325000921/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15734155&amp;programId=1073753695&amp;channelId=-1073751705&amp;BV_ID=@@@&amp;tabId=9|archivedate=2014-03-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

;പേരിനു പിന്നിൽ
സമുദായത്തിന്‌ മാവിലൻ എന്ന പേരു വന്നതിനെ പറ്റി പല അഭിപ്രായഭേദങ്ങൾഉം നിലനിൽ‌ക്കുന്നു. മുമ്പ് '''ചെറുമൻ''' എന്ന പേരിലാണ്‌ ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;ചരിത്രം&quot; /&gt; കേരളത്തിൽ ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാന്റെ]] ആൾക്കാർ എന്ന നിലയിലാണ്‌ ആ പേരു വന്നതെന്ന ഒരഭിപ്രായം പ്രബലമാണ്‌. മാവിലൻ എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേരാണെന്നും, ചെറുമൻ‌മാരിൽ പ്രധാനിയായ അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ബഹുമാനപുരസരമാണ്‌ ജാതിപ്പേരു തന്നെ മാവിലൻ എന്നായതെന്നും മറ്റൊരഭിപ്രായവും നിലവിലുണ്ട്. '''മാവിലെ ചെറോൻ''' എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നുവത്രേ. ആദ്യകാലത്ത് മാവിന്റെ ഇല വസ്ത്രമായി ഉപയോഗിച്ചതിനാലാണ്‌ മാവിലൻ എന്ന പേരു വീണതെന്ന നിഗമനവും ഉണ്ട്. അതിലുപരിയായി പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നത്, 'മാവിലവ്' എന്ന പച്ചമരുന്നിന്റെ നിന്നാണ്‌ മാവിലൻ എന്ന പേരു വന്നതെന്നാണ്‌.

മാവിലൻ എന്ന വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം '''മേരർ''' എന്നതിൽ നിന്നാണെന്നും, മേര എന്നത് മൗര്യർ എന്നതിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണെന്നും ഒരു അഭിപ്രായം നിലവിലുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;manoramaonline-ക&quot;/&gt;

മറ്റൊരു നിഗമനം അനുസരിച്ച് ചാമയും അരിയും കൃഷിചെയ്തിരുന്ന ഇവർ അരിമാവും ചാമമാവും ഉണ്ടാക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നവരായിരുന്നതിനാൽ മാവിലാൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;manoramaonline-ക&quot;/&gt;

==ജീവിതക്രമം==
ഭൂവുടമസ്ഥർ കൂലിയായി പലപ്പോഴും ഭക്ഷണവും നെല്ലും മാത്രമായിരുന്നു കൊടുത്തുപോന്നിരുന്നത്. തുച്ഛമായി കിട്ടുന്ന ഭക്ഷണത്തിനു പുറമേ '''നര''', '''ചാവ''', '''കേത''', '''കുരുണ്ട്''', '''വെണ്ണി''', '''[[മുള|കായൽ]]''' (മുള), '''ഓട''' (മുള പോലെയുള്ള മറ്റൊരു സസ്യം - [[ഓടക്കുഴൽ|ഓടക്കുഴലുണ്ടാക്കുന്നത്]] ഇതുപയോഗിച്ചാണ്‌) എന്നിവയുടെ കണലകളും (ഇളം കൂമ്പ്) '''[[നീറ്]]''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഉറുമ്പ്|ഉറുമ്പിനേയും]] ഭക്ഷിച്ചിരുന്നു. [[നായാട്ട്]] പ്രധാന ജീവിതോപാധിയായിരുന്നതിനാൽ നായാടിക്കിട്ടുന്ന കാട്ടിറച്ചികളും ഭക്ഷിക്കുമായിരുന്നു. [[നായ]] പണ്ടുമുതലേ ഇവരുടെ [[വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ|വളർത്തുമൃഗമാണ്‌]]. [[ശിവൻ|ശിവഭക്തരായിരുന്ന]] ഇവർ കരിങ്കല്ലിനെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. [[പുനംകൃഷി|പുനംകൃഷിയിൽ]] വളരെ പ്രാഗൽഭ്യമുള്ളവരാണു മാവിലർ. ആദ്യകാലങ്ങളിലിവർ [[കൂട്ടുകുടുംബം|കൂട്ടു കുടുംബമായാണു]] താമസിച്ചിരുന്നത്. കൂട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയ ആണായിരിക്കും [[മൂപ്പൻ]]. എങ്കിലും ജന്മിമാരുടെ താല്പര്യപ്രകാരമാണു മൂപ്പനെ നിശ്ചയിക്കുന്നത്. മൂപ്പന്മാർ '''കിരാകൻ''' എന്നും '''ചിങ്കം''' എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. [[പച്ചമരുന്നുകൾ|പച്ചമരുന്ന്]], [[മന്ത്രവാദം]], [[തെയ്യം]] എന്നിവയിലെല്ലാം അഗ്രഗണ്യരായിരിക്കും മൂപ്പൻ‌മാർ. ആദ്യകാലത്ത് [[ഗുഹ|ഗുഹകളിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന ഇവർ പിന്നീട് പുല്ലുമേഞ്ഞ വീടുകളിലേക്കു മാറുകയായിരുന്നു. ഇന്ന് [[സർക്കാർ]] വക [[കോളനി|കോളനികളായി]] ഇവർക്കു സ്ഥലം പതിച്ചു നൽകിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യമൊക്കെ ഇവരുടെ [[സമൂഹം|സമൂഹത്തിൽ]] [[സ്ത്രീ|സ്ത്രീകൾക്ക്]] പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ അതു കുറഞ്ഞുവന്നില്ലതെയായി. [[വിവാഹം|വിവാഹസമയത്ത്]] '''പുരുഷധനം''' നൽകിപ്പോന്നിരുന്നു. കല്യാണക്കാര്യങ്ങളിൽ തീരുമാനമെടുക്കുന്നത് മൂപ്പനും [[കാരണവർ|കാരണവന്മാരുമായിരിക്കും]].

;വിവാഹം 
മാതാപിതാക്കൾക്ക് മക്കളുടെ കല്യാണക്കാര്യത്തിൽ പരിമിതമായ [[അധികാരം]] മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. പുനത്തിൽ പൊതികെട്ടിവെച്ച നെല്ലിൽ നിന്നും നാലുപൊതി നെല്ല് മൂപ്പന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മാറ്റിവെയ്‌ക്കുന്നയാൾക്ക് കല്യാണപ്രായമായതായി കണക്കാക്കി വന്നിരുന്നു.കല്യാണത്തിന്‌ വയസ്സൊരു പ്രശ്നമായിരുന്നില്ല. പെൺകുട്ടികൾക്ക് 7 നും 11 നും ഇടയിലായിരിക്കും പ്രായം [[പുരുഷൻ|പുരുഷന്മാർക്ക്]] 16 മുതൽ 19 വരെയൊക്കെയാവാം. വിവാഹം നടക്കുന്ന കാര്യം ജന്മിയെ അറിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മൂപ്പനും കൂട്ടരുമാണ്‌ പെണ്ണുകാണാൻ പോവുക. ചെറുക്കന്റെ സൗകര്യപ്രകാരം രണ്ടു വർഷം വരെയൊക്കെ പെൺ‌വീട്ടുകാർ കാത്തിരിക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥരാണ്‌. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൻ ചെറുക്കൻ പിൻ‌മാറുകയാണെങ്കിൽ [[മൂന്നാൻ]] ആ പെണ്ണിനെ സ്വീകരിക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥനാണ്‌. [[തുലാം]] [[മാസങ്ങൾ|മാസത്തിലെ]] [[വാവ്|വാവിന്‌]] അഞ്ചുവെറ്റില, ഒരടക എന്നിവ പെണ്ണിന്റെ വീട്ടിലെ കാരണവർക്കു നൽകണം.  തുലാം മാസം അവസാനം '''അരിമോതിരം''' പിടിക്കൽ എന്ന ചടങ്ങു നടക്കുന്നു. 10 അടക്ക, 5 കെട്ടുവെറ്റില ( ഒരു കെട്ടിൽ 25 വെറ്റിലകൾ ഉണ്ടാവും) രണ്ടര നാഴി അരി എന്നിവ പെണ്ണിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ച്‌ കല്യാണ തീയതി നിശ്ചയിക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പിന്നീട് '''കഞ്ഞിയും കാണവും''' എന്ന ചടങ്ങാണ്‌. നാലുമുതൽ പത്തുവരെ പൊതി നെല്ല് പുരുഷധനമായി(കാണം) നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. സാധാരണയായി [[വൃശ്ചികം]], [[ധനു]] മാസങ്ങളിലാണ്‌ വിവാഹം നടക്കുക. മാവിലരുടെ വിവാഹത്തിന് മംഗലം കളി ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ചടങ്ങായിരുന്നു. തലേന്നാൾ വരന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നും വിവാഹപാർട്ടി പോകുന്നു. വധുവിന്റെ വീടിനടുത്ത് എത്തിയാൽ വെടി പൊട്ടിക്കണം. തുളു പാട്ടു പാടിയും തുടികൊട്ടിക്കൊണ്ടുമായിരുന്നു പാർട്ടി പോയിരുന്നത്. വധുവിന്റെ വീട്ടിൽ വരന്റേയും കൂടെ വന്നവരുടേയും മംഗലംകളി പാതിരാത്രി വരെ നീണ്ടു നിൽക്കും. വധുവിന്റെ വീട്ടിലെ കാരണവർ, കന്യകയുടെ ദേഹത്ത്മഞ്ഞൾ ചേർത്തുണ്ടാക്കിയ  എണ്ണയുംശിരസ്സിൽ താളിയും തൊട്ടുവെയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന്, കുടുംബത്തിലെ പ്രായമുള്ളവരൊക്കെയും ഇതാവർത്തിക്കുന്നു.  പിന്നീട് നാത്തൂന്മാർ കന്യകയെ വെള്ളമൊഴിച്ച് കുളിപ്പിച്ച്, ശിരോവസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച് കുടിലിന്റെ അകത്ത് പായയിൽ പെണ്ണിനെ ഇരുത്തുന്നു. പിറ്റേദിവസം മാതാപിതാക്കളും ഇണങ്ങത്തിമാരും (സമീപസ്ഥർ) ചേർന്ന് പെൺകുട്ടിയെ ദീപത്തോടെ കല്യാണപന്തലിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു. വരൻ കൊണ്ടുവന്ന കണിവെറ്റിലയും അടക്കയും കാല്പണവും കാർന്നോർക്ക് നൽകി കാൽതൊട്ടുവന്ദിക്കണം. പിന്നീട് ആളുകളുടെ മധ്യത്തിൽ വെച്ച് കന്യക പുടവ സ്വീകരിക്കുന്നു, ഇതോടൊപ്പം തുടികൊട്ടി പാടുകയും ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;study1&quot;&gt;പഠനം രാമകൃഷ്ണൻ മോനാച്ച&lt;/ref&gt;

;മരണം
സമുദായത്തിലൊരാൾ മരിച്ചാൽ വേണ്ടപ്പെട്ടവരെയൊക്കെ അറിയിക്കുന്നു. [[മൃതദേഹം|ശവശരീരം]] കുളിപ്പിക്കുന്ന ചടങ്ങ് പ്രധാനമാണ്‌. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ദൂരെ ആൾസഞ്ചാരമില്ലാത്ത ഇടങ്ങളിൽ കൊണ്ടുപോയി ദഹിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു പതിവ്. ഇപ്പോൾ അതു മാറി, സ്വന്തം പറമ്പിൽ തന്നെ ദഹിപ്പിച്ചു വരുന്നു. ദഹിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ '''മൈതാനം''' എന്നോ '''പൂത്ത''' എന്നോ '''[[ശവക്കോട്ട|ചുടുകാട്]]''' എന്നോ വിളിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടികൾക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ചുടുകാട്ടിലേക്കു പ്രവേശനമില്ല. മൂന്നാം ദിവസമാണ്‌ '''തെളിപ്പ്''' എന്ന ചടങ്ങ്. അന്നു മരിച്ച വ്യക്തിക്ക് അന്നം കൊടുക്കുന്ന ബലിയിടൽ ചടങ്ങു നടക്കുന്നു. 12 ആം ദിവസമാണ്‌ '''[[അടിയന്തരം]]''' നടത്തുക. ആദ്യമൊന്നും '''നാൽ‌പ്പത്തിയൊന്ന്''' എന്ന ചടങ്ങ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പലയിടങ്ങളിലും അതു കണ്ടു വരുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജാതിക്കാരിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണീ ആചാരം എന്നു കരുതേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.

;തിരണ്ടുകല്യാണം
കുടുംബത്തിൽ ഒരു പെണ്ണ് ആദ്യമായി [[ആർത്തവം|ഋതുമതിയായാൽ]] നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ്‌ [[തിരണ്ടുകല്യാണം]]. ഇതു വലിയൊരു ആഘോഷമാണിവർക്ക്. ഏഴു ദിവസം പെണ്ണ് വീട്ടിനകത്തു കഴിയണം. പുരുഷൻ‌മാരാരും പെണ്ണിനെ ആ സമയത്ത് കാണാൻ പാടില്ല. ഋതുമതിയായതറിഞ്ഞാൽ ആ വീട്ടിലെ [[ഉലക്ക|ഉലക്കയുടെ]] തല ഭാഗത്ത് അല്പം [[നെല്ല്|നെല്ലു]] കെട്ടി വെയ്‌ക്കണം.  [[ആരാധനാലയം|അടിമസ്ഥാനത്തേക്ക്]] പണം വെയ്‌ക്കുകയും കാരണവന്മാർക്ക്  [[കാണിക്ക]] വെയ്ക്കുകയും ചെയ്യണം. നാലാം ദിവസമോ ഏഴാം ദിവസമോ ആണു തിരണ്ടുകല്യാണം നടത്തുക. വേണ്ടപ്പെട്ടവരെ വിളിച്ച് സദ്യകൊടുക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. [[തുടികൊട്ടിപ്പാട്ട്]] അന്നേ ദിവസം ഉണ്ടാവും. ചെറിയൊരു കല്യാണ ചട്ടവട്ടങ്ങൾ തന്നെയാണിതിന്റെ ഒരുക്കങ്ങൾ.

;പത്താവതം
തുലാം മാസം പത്താം തീയതി മാവിലർ ഇഷ്ടദൈവങ്ങൾക്ക് നൈവേദ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പ്രാർ‌ത്ഥിക്കുന്ന ചടങ്ങാണ്‌ '''പത്താവതം'''. '''[[പത്താം ഉദയം]]''' എന്നത് ലോപിച്ചാണ്‌ പത്താവതം ഉണ്ടായത്. [[സംക്രമം|സംക്രമദിവസങ്ങളിലും]] ഈ ചടങ്ങുകൾ ആവർ‌ത്തിക്കാറുണ്ട്. പലയിടങ്ങളിലും ഇപ്പോൾ ഇതു '''തെയ്യത്തിനുകൊടുക്കൽ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അന്നേ ദിവസം ആരാധനാ കേന്ദ്രത്തിൽ എല്ലാവരും ഒത്തുചേരുകയും പ്രാർത്ഥനകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

== വേഷവിധാനം ==
ആദ്യകാലങ്ങളിൽ മരങ്ങളുടെ ഇലകൾ കോർത്തുകെട്ടിയാണ്‌ വസ്ത്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അന്നു കാടുകളിൽ സുലഭമായി ഉണ്ടായിരുന്ന മാവിന്റെ ഇലകൾക്കായിരുന്നു പ്രാമുഖ്യം. കാലക്രമേണ വസ്‌ത്രങ്ങൾ ധരിക്കാൻ തുടങ്ങി. മുട്ടോളമെത്തുന്ന ഒരുകൊച്ചു തോർത്തുമുണ്ടും കവുങ്ങിൻ [[പാള]] കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു [[തൊപ്പി|തൊപ്പിയുമാണ്‌]] പ്രധാന വേഷം. പളത്തൊപ്പിക്കുള്ളിൽ തണുപ്പുനൽകാൻ ഉതകുന്ന ചില മരങ്ങളുടെ [[ഇല|ഇലകളും]] ചിലപ്പോൾ വെയ്‌ക്കാറുണ്ട്. [[പേരയ്ക്ക|പേരയിലയോ]], ചിലപ്പോൾ മറ്റുചില കാടുചെടികളുടെ ഇലകളോ ആയിരിക്കും ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുക. അരയിൽ '''തൊടങ്കൽ''' ഉണ്ടാവും. തൊടങ്കൽ എന്നാൽ അല്പം നീളമുള്ള [[കത്തി]](വാക്കത്തി) തൂക്കിയിടാൻ പറ്റുന്ന ഒരു [[അരപ്പട്ട]](belt)യാണ്‌. അരയ്‌ക്കുമുമ്പിൽ കെട്ടിവെയ്‌ക്കാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിൽ ഉള്ളതും പുറകുവശത്ത് കത്തി കൊളുത്തിയിടാൻ പറ്റുന്ന ഒരു [[ഇരുമ്പ്|ഇരുമ്പുകൊളുത്തുള്ളതുമായ]] അരപ്പട്ടയാണിത്. 

സ്ത്രീകൾ മുണ്ടുകൊണ്ടുള്ള '''കുച്ചാണ്ടം'''([[മേൽ‌മുണ്ട്]]) കെട്ടിയാണു നടക്കുക. തലയിൽ പാളത്തൊപ്പി ഇവരും ധരിക്കാറുണ്ട്. വിവാഹശേഷം കഴുത്തിൽ നിറയെ [[മാല|കല്ലുമാലകളൂം]] കയ്യിൽ നിറയെ [[അലുമിനിയം]] [[വള|വളകളും]] ഇവർ ധരിക്കുന്നു. [[വിരൽ|വിരലുകളിൽ]] ഇരുമ്പുമോതിരങ്ങളും ധരിച്ചു വന്നിരുന്നു. [[ചെവി|കാതിൽ]] [[തെങ്ങോല|ഓല]] ചുരുട്ടി [[കടുക്കൻ|കടുക്കനിട്ടിരിക്കും]]. വലിയ വട്ടത്തിലുള്ള തുളകളായിരിക്കും ചെവിയിൽ ഉണ്ടായിരിക്കുക. [[ചെരിപ്പ്|ചെരിപ്പു]] ധരിക്കാറില്ല. എങ്കിലും ഒറ്റമൂലിയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന '''ആലം''' എന്ന മരത്തിന്റെ [[തോൽ]] എടുത്ത് അതിൽ ചരട് കെട്ടി ചെരുപ്പായി ഉപയോഗിച്ചു വന്നിരുന്നു. [[തെങ്ങ്|തെങ്ങിന്റെ]] മടലും ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ചു വന്നിരുന്നു. സ്ത്രീകളും മുണ്ടുടുക്കുന്നത് മുട്ടോളം മാത്രമേ എത്തുകയുള്ളൂ. '''മടിശീല''' വളരെ നീട്ടിയിരിക്കും. [[മുറുക്കാൻ|മുറുക്കാനും]] മറ്റു അത്യാവശ്യ സാധനങ്ങളും ഈ മടിശീലയിൽ ആണു വെയ്‌ക്കുക. എത്ര വലിയ ആഘോഷങ്ങളായാലും ഇതായിരിക്കും ഇവരുടെ വേഷം.

സമീപകാലത്ത് ഇവരുടെ [[വേഷം|വേഷവിധാനങ്ങളിൽ]] സമൂലമായ പരിഷ്‌കാരങ്ങൾ വന്നു. ഇപ്പോൾ പഴയ [[തലമുറ|തലമുറയിലെ]] ആളുകളെ മാത്രമേ അങ്ങനെ കാണാൻ പറ്റുകയുള്ളൂ.

== ഭാഷ ==
മാവിലൻ സമുദായത്തിലെ അംഗങ്ങൾ [[തുളു ഭാഷ|തുളുവിനോട്]] ഏറെ സാമ്യമുള്ള ഒരു ഭാഷയാണു സംസാരിച്ചുവരുന്നത്. പ്രത്യേക [[ലിപി|ലിപിയൊന്നും]] തന്നെ ഈ ഭാഷയ്‌ക്കില്ല. [[തമിഴ്]], [[കന്നഡ]], [[തെലുങ്ക്]], [[മലയാളം]] എന്നീ ഭാഷകളിലെ പദങ്ങളും പ്രയോഗങ്ങളും ഈ ഭാഷയിൽ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നു. പ്രാകൃതമായ തുളുവായിരിക്കാമിതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു&lt;ref name=&quot;ഭാഷ&quot;&gt; പുസ്തകം: കാസർഗോഡ്: ചരിത്രവും സമൂഹവും പേജ് നമ്പർ:66.&lt;/ref&gt;. അമ്മയെ ''' അപ്പാ''' എന്നും അച്ഛനെ ''' അമ്മാ''' എന്നുമാണിവർ വിളിക്കുന്നത്. ചേട്ടനെ '''അണ്ണനെന്നും''' ചേച്ചിയെ '''അക്ക''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. അതുപോലെ അനുജനെ '''മെക്യൻ''' എന്നും അനുജത്തിയെ '''മെക്‌ദി'''യെന്നും വിളിക്കുന്നു. മാവിലർ പരസ്പരം കാണുമ്പോഴും അവരുടെ വീടുകളിലും ഇന്നും അവരീ ഭാഷ തന്നെയാണു സംസാരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരുമായി മലയാളത്തിലഅണ്‌ ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നത്. പുതിയ തലമുറയിലെ ആൾക്കാർ ഇപ്പോൾ മലയാളത്തോടാണ്‌ ആഭിമുഖ്യം പുലർത്തുന്നത്. എങ്കിലും ഈ ഭാഷയേയും തനിമയേയും പൂർണമായി തള്ളിക്കളയാൻ അവർക്കും ആയിട്ടില്ല.

'''മാർക്കോടി'''

മാർക്കോടി ഭാഷ എന്നാണ് മാവിലൻ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരുടെ തനത് ഭാഷ അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ കാസർഗോഡ്, കണ്ണൂർ ജില്ലകളിലെ മാവിലൻ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്കിടയിൽ ഒരു പ്രത്യേക സംസാരരീതിയായിട്ടാണ് ഈ ഭാഷ രൂപപ്പെട്ടത്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ കാരണങ്ങളാൽ പിൽക്കാലത്ത് ഇതിൽ മലയാളം, കന്നഡ, തുളു ഭാഷകളുടെ ശക്തമായ സ്വാധീനമുണ്ടായെങ്കിലും, മാർക്കോടി ഭാഷ അതിന്റെ തനതായ അസ്തിത്വം നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vasudevan |first=Jayan |date=2017 |title=Markodi Language – A Study on Mavilan Tribal Language |url=https://researchgate.net |journal=ResearchGate |pages=2}}&lt;/ref&gt;.

മുൻകാലങ്ങളിൽ മാർക്കോടിയെ തുളു ഭാഷയുടെ ഒരു ഗോത്ര ഉപഭാഷയായിട്ടാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നതെങ്കിലും, ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്ര ഗവേഷണങ്ങൾ പ്രകാരം ഇത് തുളുവിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ പദസമ്പത്തും ഘടനയുമുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്ന് കണ്ടെത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vasudevan |first=Jayan |date=2019 |title=Markodi, Mavilan Tribal language – Is it a Tulu Extension or a New Language? |url=https://researchgate.net |journal=ResearchGate |pages=1}}&lt;/ref&gt;.
----&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;മാവിലൻ തുളു ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുന്ന വാക്കുകളും അവയുടെ മലയാളം അർത്ഥവും.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!മാവിലൻ വാക്ക്
!മലയാളം അർത്ഥം
!ഇംഗ്ലീഷ് അർത്ഥം
|-
|അയി
|അവൻ
|He
|-
|ഇമ്പെയ്യ്
|ഇവൻ
|he
|-
|ഏറ്
|ആര്
|Who
|-
|അളള്
|അവിടെ
|There
|-
|ഇമ്പ്ള്
|ഇവിടെ
|Here
|-
|എളള്
|എവിടെ
|Where
|-
|അഗ
|അപ്പോൾ
|Then
|-
|ഇത്തെന്
|ഇപ്പോൾ
|Now
|-
|ഏപ്പം
|എപ്പോൾ
|When
|-
|അച്ചിപ്പ
|അങ്ങോട്ട്
|Over there
|-
|ഇച്ചിപ്പ
|ഇങ്ങോട്ട്
|To here
|-
|എച്ച്പ്പ
|എങ്ങോട്ട് / എവിടേക്ക്
|To where
|-
|ഏഡെഗ്
|എന്തിന്
|Why
|-
|അദ്
|അവൾ / അത്
|She / That
|-
|ഈയി
|നീ
|You
|-
|എന്ന
|എന്റെ
|Mine
|-
|എക്ക്
|എനിക്ക്
|To me
|-
|എക്ക്ളം
|ഞങ്ങൾ
|We
|-
|അക്കം
|ചേച്ചി
|Elder sister
|-
|ഏപ്പാല
|എപ്പോഴും
|Always
|-
|ഏർന
|ആരുടെ
|Whose
|-
|ഏദെനി
|ഏത്
|Which
|}
1.നിന്ന പുതറ് എച്ച?-(നിൻറെ പേര് എന്താണ്?)

2.നിന്ന പട്ടം എള്ള്?-(നിൻറെ വീട് എവിടെയാണ്?)

3.തെളി പർഗ്കാ?-(ചോറ് കഴിച്ചോ?).

4.ചാന്ത് കൂട്ടിയെ?-(എന്താണ് കറി?)

5.ഇനി പജില് തിനോളി-(ഇന്ന് അവൽ തിന്നാം)

6. എക്ക് ദേരെ പർക്ക്ണ്ട് -(എനിക്ക് ഉറക്കം വരുന്നു) &lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;

7.എക്ക് പഡവക്ക്-(എനിക്ക് വിശക്കുന്നു)

8.പെരിച്ചം പർക്ക്ണ്ട് -(മഴ വരുന്നു)

9.ഈയി എച്ച്പ്പ പായിഗ്ണ്-(നീ എങ്ങോട്ടാണ് ഓടുന്നത്) &lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;

10.പാക്കില് തിറ്റെപ്പു.(വാതിൽ തുറക്കു)

11.നിന്ന മദ്മെ ഏപ്പ?-(നിന്റെ കല്യാണം എപ്പോഴാണ്)

12.കജ്ജം ഇറ്റിയാ?-(പണി ഇല്ലേ?)

13.ഒഡ്ഡ പൊമ്പ്ണ്ട്-(നല്ല വെയിലുണ്ട്)

14.ഈയി ഏർണ മഗയ്?-(നീ ആരുടെ മകനാണ്?)

15.അയി എന്നിനി നോത്ത്ഗ്-(അവൻ എന്നെ തല്ലി)&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;


അവലംബം: മാവിലന്തുളു- മലയാളം- ഇങ്ക്‌ളിച്ച് ബാക്ക്ത്ത കൂട്ടം (Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary), Published by: Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL, Kasaragod.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;

==തെയ്യം==
ഇവർക്കു മാത്രമായല്ലാതെ തന്നെ അന്യസമുദായക്കാരുടെ ഇടയിലും മാവിലർ തെയ്യം കെട്ടാറുണ്ട്. മികച്ച തെയ്യക്കാരങ്കൊടക്കാരൻ, ചിങ്കം, ചേരിക്കല്ല് എന്നീ ആചാരപ്പേരുകൾ നൽകിവരുന്നു. മുക്രിപോക്കർ, കോയിമമ്മദ്, ആലിച്ചാമുണ്ഡി, കലന്തൻ മുക്രി തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ മാപ്പിളതെയ്യങ്ങളും ഇവർ കെട്ടുന്നു. ചെണ്ടയേക്കാൾ കൂടുതൽ തുടിയാണിവർ തെയ്യത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇപ്പോൾ തുടിയുടെ കൂടെ ചെണ്ടയും കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നു. കാർന്നോൻ തെയ്യം, മുത്താരൻ തെയ്യം എന്നിവ പല തറവാടുകളിലും ഇവരെ കൊണ്ട് ആടിക്കാറുണ്ട്. മരിച്ചുപോയ മുത്തച്ഛൻ ഈ തെയ്യത്തിലൂടെ തങ്ങൾക്കു മുമ്പിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതാണു സങ്കൽപ്പം.&lt;ref name=&quot;study1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ഒന്നു കുറേ നാല്പത്ത് തെയ്യങ്ങൾ (മുപ്പത്തി ഒമ്പതു തെയ്യങ്ങൾ) എന്നാണ് ഈ തെയ്യങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ മുപ്പത്തിയൊമ്പത് തെയ്യങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ  കൊടുവളാൻ, കാട്ടുമടന്ത, കരിമണൽ ചാമുണ്ഡി, മലങ്കുറത്തി, തറുകണ്ടൻ, ചിങ്ങത്താർ വീരൻ, വീരമ്പിനാർ മുതലാൾ, ചട്ടിയൂർ ഭഗവതി, കാരണോൻ തെയ്യം, മൂത്താരൻ, വനഭൂതം, പഞ്ചുരുളി, കല്ലുരുട്ടി, പരതാളി, കരിം‌ചാമുണ്ഡി, കാപ്പാളത്തി, ആട്ടക്കാരി, പോത്താളൻ, അണങ്ങ് മനപ്പന, മന്ത്രമൂർത്തി, പന്നിവീരൻ, അണ്ണപഞ്ചുരുളി, നട്ടടുക്കം തെയ്യം, ആലിച്ചാമുണ്ഡി, മുക്രി പോക്കർ, കലന്തൻ മുക്രി, കോയി മമ്മദ് തുടങ്ങിയവയാണ്.&lt;ref name=&quot;study1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== കലാരൂപങ്ങൾ ==
തെയ്യം കൂടാതെ മാവിലരുടെ ഇടയിൽ കണ്ടുവരുന്ന മറ്റൊരു കലാരൂപമാണു '[[മംഗലംകളി]]'. വിവാഹവേളകളിൽ ആണു ഇത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. തുളുവിലാണു വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. 
;മംഗലംകളിപ്പാട്ടിലെ ചില വരികൾ, 
&lt;poem&gt;എള്ളുള്ളേരി എള്ളുള്ളേരി മാണിനങ്കരെ
ബീരാജ്പേട്ട ദുണ്ട്ഗയ മാണിനങ്കരെ&lt;/poem&gt;
{{main|മംഗലംകളി}}
;എരുത്കളി
പത്താമുദയദിവസം (തുലാമാസം പത്താം തിയ്യതി) മുളയും പുല്ലും വെച്ച് കാളയുടെ([[കാള|എരുത്]]) രൂപം കെട്ടി വീടുകൾ കയറി നൃത്തം ചെയ്യുന്ന കളിയാണിത്. വീടുകളിൽ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കാനാണിങ്ങനെ ആടുന്നത്.കാലിയനും മരമീടനും ചേർന്നുള്ള നൃത്തരൂപമാണിത്. കാളയുടേത് പോലുള്ള ഒരു മുഖാവരണം അണിഞ്ഞിരിക്കും. വീട്ടുകളിൽ നിന്നും അരി, തേങ്ങ, പണം, മുണ്ട് എന്നിവ ഇവർക്ക് പ്രതിഫലമായി ലഭിക്കും. അവസാനം, എരുതിനെ അഴിച്ചു വിട്ട് അതിനു പുല്ലും വെള്ളവും കൊടുക്കുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്, അപ്പോൾ നരിവേഷം(പുലി) കെട്ടിയ ആൾ എരുതിനുമേൽ ചാടിവീഴുന്നതോടെ ആ കലാരൂപം അവസാനിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;eru&quot;&gt;[http://www.keralaculture.org/malayalam/erathukali/668 എരുതുകളി]&lt;/ref&gt;
{{main|എരുതുകളി}}

== പുനം കൃഷി ==
ജന്മിമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാട്ടിൽ പുനം കൃഷി നടത്തുക പതിവായിരുന്നു. ധനുമാസം 28 - നാണ്‌ '''പുനംകൊത്തൽ''' ആരംഭിക്കുന്നത്. കാട് വെട്ടിത്തെളിച്ച് തീവെച്ചു കരിച്ചെടുത്തു വൃത്തിയാക്കുന്നതിനേയാണു പുനംകൊത്തൽ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. പുനത്തിന്റെ ഒരു മൂലയിൽ നെൽ‌വിത്തുവിതയ്ക്കുന്ന '''പൊയ്തുകൊള്ളൽ''' എന്ന ചടങ്ങ് [[മീനം|മീനമാസം]] 27 - നാണു നടക്കുക. ചിലപ്പോൾ ഇത് [[മേടം]] ഒന്നാം തീയതിയിലേക്കു മാറാറുമുണ്ട്. മേടം അവസാനത്തോടെ പുനം മുഴുവനായും കിളച്ചു തീർക്കും. [[ഇടവം|ഇടവത്തിൽ]] തന്നെ [[നെൽച്ചെടി|നെൽ‌വിത്തു]] വിതയ്ക്കും. [[കർക്കിടകം]] 18 ഓടെ '''കളപറിക്കൽ''' നടത്തും. കതിരിൽ വരുന്ന [[മഞ്ഞളിപ്പു രോഗം|മഞ്ഞളിപ്പു രോഗത്തിനെതിരെ]] [[ആവണക്കെണ്ണ]] ഉപയോഗിച്ച് മരുന്നു തെളിക്കും. കൂടെ മന്ത്രവാദവും നടത്തും. ഈ സമയത്തു തന്നെ പുനത്തിൽ കാവലിരിക്കാനുള്ള [[പന്തൽ]] കെട്ടിയൊരുക്കുന്നു. ഇതിനായി [[തൈലപ്പുല്ല്]], '''ഓടപ്പുല്ല്''' എന്നിവയാണുപയോഗിക്കുക. തറനിരപ്പിൽ നിന്നല്പം ഉയർത്തിയാവും പലപ്പോഴും പന്തൽ നിർമ്മിക്കുക. കാട്ടു മൃഗങ്ങളെ പേടിപ്പിച്ചോടിക്കാനായി [[തുടി|തുടിയിലോ]] [[ചെണ്ട|ചെണ്ടയിലോ]] [[ടിൻ|ടിന്നിന്റെയോ]] [[തകരം|തകരത്തിന്റേയോ]] [[പാത്രങ്ങൾ|പാത്രങ്ങളിലോ]] തട്ടി ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ശബ്ദമുണ്ടാക്കും. [[ചിങ്ങം]] മുതൽ [[കന്നി|കന്നിവരെയാണു]] കാവലുണ്ടാവുക. കൊയ്ത്തു നടത്തുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ [[മണ്ണ്|മണ്ണു]] നിരത്തി തട്ടാക്കി വലിയ '''കളം'''( നെല്ലുണക്കിയെടുക്കാൻ നന്നായി [[വെയിൽ]] കൊള്ളുന്ന സ്ഥലങ്ങളെ നിരപ്പാക്കിയെടുത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നു) ഉണ്ടാക്കുന്നും മൂന്നും നാലും വട്ടം [[ചാണകം]] മെഴുകി ഉറപ്പിച്ചെടുക്കുന്നു. കൊയ്യാനുപയോഗിക്കുന്ന [[കത്തി|കത്തിയിൽ]] '''നൂറു''' ([[ചുണ്ണാമ്പ്]])പുരട്ടും. കൊയത്തിനു ശേഷം [[കാള|കാളകളെ]] ഉപയോഗിച്ചാണു മെതിക്കുക. മെതി കഴിഞ്ഞ് നെല്ലും പതിരും തിരിച്ചശേഷം [[പത്തായം]] നിറയ്ക്കൽ ചടങ്ങാണ്‌. ബാക്കി വരുന്ന നെല്ല് പൊതികെട്ടുന്നു. മൂന്നുപറ നെല്ലാണ്‌ ഒരു പൊതി. പണിക്കൂലിയായി നെല്ലാണ്‌ ഇവർക്കു കൊടുത്തിരുന്നത്.

&lt;!--== ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ ==--&gt;
== ചിത്രസഞ്ചയം ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:മാവിലരുടെ തെയ്യം-വീരഭദ്രൻ.JPG|വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിന്റെ ആട്ടക്കളം. കാവിനു മുമ്പിലായി കളമൊരുക്കിയാണു തെയ്യാട്ടം നടത്തുക. കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ചക്കിട്ടടുക്കത്തിനടുത്ത് കണ്ടടുക്കം കരിഞ്ചാമുണ്ഡിയമ്മ കാവിൽ നടന്ന തെയ്യാട്ടത്തിൽ നിന്ന്.
പ്രമാണം:വീരഭദ്രനു കുരുതി കൊടുക്കുന്നു.JPG|കോഴിയെ അറുത്ത് വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിനു കുരുതി നൽകുന്ന മാവിലൻ.
പ്രമാണം:വീരഭദ്രൻതെയ്യത്തിനു മദ്യം നൽകുന്നു.JPG|വീരഭദ്രൻതെയ്യത്തിനു മദ്യം നൽകുന്നു. തെയ്യാട്ടത്തിനിടയിൽ ഇടയ്‌ക്കിടയ്‌ക്ക് മദ്യസേവ നടത്തും. പ്രധാന കാർമ്മികനാണിതു നൽകുന്നത്. ഇദ്ദേഹമാണ്‌ കാവിൽ എല്ലാ സക്രമണത്തിനും കലശം വെയ്ക്കുന്നത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ മാത്രമേ, ഇദ്ദേഹം ചുമതലപ്പെടുത്തിയ ആൾക്ക് ഈ അധികാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ പറ്റുകയുള്ളൂ.
പ്രമാണം:വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിന്റെ മുഖത്തെഴുത്ത്.JPG|വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിന്റെ മുഖത്തെഴുത്ത്. തികച്ചും പ്രകൃദത്തമായ നിറങ്ങളാണ്‌ മുഖത്തെഴുത്തിനുപയോഗിക്കുന്നത്. മനയോലയും ചായില്യവും കരിയും ഒക്കെ ഉപയോഗിച്ച് വലരെ കലാചാതുരിയോടെയാണിവരുടെ മുഖത്തെഴുത്ത്.
പ്രമാണം:കരിഞ്ചാമുണ്ഡിയമ്മ.JPG| മാവിലർ കെട്ടിയാടുന്ന മറ്റൊരു തെയ്യമായ വിഷ്ണു മൂർത്തി .നരസിംഹാവതാരമായി കരുതുന്നു 
File:Eruthukali.jpg|എരുതുകളി
&lt;/gallery&gt;
{{കേരളത്തിലെ ആദിവാസികൾ}}
{{India-ethno-stub}}

== സ്രോതസ്സുകൾ ==
* പഠനം: മാവിലർ -  എം ജയചന്ദ്രൻ

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}

[[വർഗ്ഗം:തെയ്യം കെട്ടുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജാതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സമുദായങ്ങൾ മതം തിരിച്ച്]]
[[വർഗ്ഗം:ആദിവാസികൾ]]</text>
      <sha1>g2646zvuuvkpbo739dr41yrazppnjuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646937</id>
      <parentid>4646935</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abr124</username>
        <id>220080</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51861" sha1="bsb1z7gwfavq2iuvjxahwmdfrf1bwht" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mavilan}}
[[പ്രമാണം:പാളത്തൊപ്പിയും വലിയ മടിശീലയും ഉള്ള മാവിലസ്ത്രീ.JPG|ലഘു|360px|പാളത്തൊപ്പിയും വലിയ മടിശീലയും കഴുത്തിൽ കല്ലുമാലയും ഉള്ള മാവിലസ്ത്രീ]]
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലും]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലും]] ഉള്ള [[ആദിവാസി|ആദിവാസിവിഭാഗമാണ്]] '''മാവിലർ'''. ഹോസ്‌ദുർഗ്, വെള്ളരിക്കുണ്ട് താലുക്കുകളിലാണ്‌ ഇവരെ കൂടുതലായി കണ്ടുവരുന്നത്. മാവിലൻ സമുദായം സംസാരിക്കുന്ന തനത് ഗോത്രഭാഷയാണ് മാർക്കോടി. ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ പലപ്പോഴും ഇതിനെ തുളു ഭാഷയുടെ ഒരു വകഭേദമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഘടനയിലും പദസമ്പത്തിലും ഇത് തുളുവിൽ നിന്നും വലിയ വ്യത്യാസം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. മാർക്കോടി ഭാഷയ്ക്ക് അതിന്റേതായ തനത് വ്യാകരണ നിയമങ്ങളും രൂപഘടനയുമുണ്ട് (Morphology). സ്വന്തമായി ലിപിയില്ലാത്തതിനാൽ ഈ ഭാഷ പൂർണ്ണമായും ഒരു വാമൊഴി രൂപത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://researchgate.net|title=Markodi Language - A Study on Mavilan Tribal Language|access-date=2026-07-12}}&lt;/ref&gt; 1981-ലെ കാനേഷുമാരിക്കണക്കു പ്രകാരം 16,362 ആണ്‌ മാവിലരുടെ ജനസംഖ്യ. 1950-ലെ ഭരണഘടനാ ഉത്തരവനുസരിച്ച് മാവിലൻ സമുദായത്തെ ആദ്യകാലത്ത് പട്ടികജാതി (SC) ലിസ്റ്റിലായിരുന്നു ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇവരുടെ പരമ്പരാഗതമായ വേട്ടയാടൽ രീതികളും ഗോത്രവർഗ്ഗ പശ്ചാത്തലവും കണക്കിലെടുത്ത് പിന്നീട് വന്ന ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി നിയമപ്രകാരം മാവിലരെ ഔദ്യോഗികമായി പട്ടികവർഗ്ഗ (ST) പദവിയിലേക്ക് ഉയർത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://the-criterion.com|title=An Ecocritical Reading of the Orature of Mavilan Tribe|access-date=2026-07-12}}&lt;/ref&gt; (തുളുമർ), ചിങ്ങത്താന്മാർ എന്നിവർ മാവിലരിലെ ഉപവിഭാഗങ്ങളാണ്‌. പച്ചമരുന്നു  ശേഖരിക്കുക, ചൂരലും മുളയും ഉപയോഗിച്ച് ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുക, കൃഷിയിടങ്ങളിൽ കൂലിവേല ചെയ്യുക തുടങ്ങിയവയാണ്‌ മാവിലസമുദായത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതതൊഴിൽ. 'മാവിലവ്' എന്ന പച്ചമരുന്നിന്റെ പേരിൽനിന്നാണ്‌ ഇവർക്ക് ഈ പേർ ലഭിച്ചത്. പരമ്പരാഗത തെയ്യം കലാകാരന്മാരുമാണ്‌ ഇവർ. വീരഭദ്രനാണ്‌ മാവിലരുടെ സമുദായദേവത. 36 തറവാടുകളിൽ പെടുന്നവരാണ്‌ മാവിലകുടുംബങ്ങൾ.

== ചരിത്രം ==
പ്രാചീനകാലം മുതൽ തന്നെ മലനിരകളിൽ ജീവിതം നയിച്ച ആദിവാസികളാണ്‌ പിന്നീട് '''ചെറുമൻ''' എന്നും '''മാവിലൻ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്&lt;ref name=&quot;ചരിത്രം&quot; /&gt;. വേട്ടയാടിയും കാട്ടുകിഴങ്ങുകൾ ഭക്ഷിച്ചും  ഇവർ പിന്നീട് കാർഷികവൃത്തിയിലേക്കു തിരിയുകയുണ്ടായി. വേട്ടയാടലിനു പുറമേ കാട്ടിൽതന്നെ ഇവർ ചെറിയതോതിലുള്ള [[കൃഷി|കൃഷികളും]] ചെയ്തു വന്നിരുന്നു. കാലക്രമേണ ഉയർന്ന [[ജാതി (വിവക്ഷകൾ)|ജാതിക്കാർ]] ഇവരെ [[അടിമത്തം|അടിമകളാക്കുകയും]] വിൽക്കുകയും പാട്ടത്തിനു നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;ചരിത്രം&quot;&gt;പുസ്തകം - കാസർ‌ഗോഡ്: ചരിത്രവും സമൂഹവും. പേജ് നമ്പർ 62 - കാസർഗോഡ് ജില്ലാപഞ്ചായത്ത് പ്രസിദ്ധീകരണം&lt;/ref&gt; ഈ വിഭാഗക്കാർക്ക് ഭൂമിയുടെ സ്ഥിരാവകാശം ലഭിക്കുന്നത് [[1957]] മുതലാണ്‌. [[ജന്മി|ജന്മിമാർ]] പറയുന്ന ഇടങ്ങളിൽ മാറിമാറി താമസിച്ചാണ്‌ അതുവരെ ഇവർ കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. മാവിലന്മാർ ബന്തടുക്ക ആസ്ഥാനമാക്കി തുളുനാട് ഭരിച്ചിരുന്നവരായിരുന്നു എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;manoramaonline-ക&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15734155&amp;programId=1073753695&amp;channelId=-1073751705&amp;BV_ID=@@@&amp;tabId=9|title=കഥപറയും സമുദായങ്ങൾ - 2 : ഗോത്രരാജ വംശവുമായി മാവിലന്മാർ|author=ഷജിൽ കുമാർ|language=മലയാളം|date=മാർച്ച് 13, 2014|type=പത്രലേഖനം|publisher=മലയാളമനോരമ ദിനപത്രം|accessdate=22 ജൂലൈ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325000921/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15734155&amp;programId=1073753695&amp;channelId=-1073751705&amp;BV_ID=@@@&amp;tabId=9|archivedate=2014-03-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

;പേരിനു പിന്നിൽ
സമുദായത്തിന്‌ മാവിലൻ എന്ന പേരു വന്നതിനെ പറ്റി പല അഭിപ്രായഭേദങ്ങൾഉം നിലനിൽ‌ക്കുന്നു. മുമ്പ് '''ചെറുമൻ''' എന്ന പേരിലാണ്‌ ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;ചരിത്രം&quot; /&gt; കേരളത്തിൽ ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാന്റെ]] ആൾക്കാർ എന്ന നിലയിലാണ്‌ ആ പേരു വന്നതെന്ന ഒരഭിപ്രായം പ്രബലമാണ്‌. മാവിലൻ എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേരാണെന്നും, ചെറുമൻ‌മാരിൽ പ്രധാനിയായ അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ബഹുമാനപുരസരമാണ്‌ ജാതിപ്പേരു തന്നെ മാവിലൻ എന്നായതെന്നും മറ്റൊരഭിപ്രായവും നിലവിലുണ്ട്. '''മാവിലെ ചെറോൻ''' എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നുവത്രേ. ആദ്യകാലത്ത് മാവിന്റെ ഇല വസ്ത്രമായി ഉപയോഗിച്ചതിനാലാണ്‌ മാവിലൻ എന്ന പേരു വീണതെന്ന നിഗമനവും ഉണ്ട്. അതിലുപരിയായി പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നത്, 'മാവിലവ്' എന്ന പച്ചമരുന്നിന്റെ നിന്നാണ്‌ മാവിലൻ എന്ന പേരു വന്നതെന്നാണ്‌.

മാവിലൻ എന്ന വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം '''മേരർ''' എന്നതിൽ നിന്നാണെന്നും, മേര എന്നത് മൗര്യർ എന്നതിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണെന്നും ഒരു അഭിപ്രായം നിലവിലുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;manoramaonline-ക&quot;/&gt;

മറ്റൊരു നിഗമനം അനുസരിച്ച് ചാമയും അരിയും കൃഷിചെയ്തിരുന്ന ഇവർ അരിമാവും ചാമമാവും ഉണ്ടാക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നവരായിരുന്നതിനാൽ മാവിലാൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;manoramaonline-ക&quot;/&gt;

==ജീവിതക്രമം==
ഭൂവുടമസ്ഥർ കൂലിയായി പലപ്പോഴും ഭക്ഷണവും നെല്ലും മാത്രമായിരുന്നു കൊടുത്തുപോന്നിരുന്നത്. തുച്ഛമായി കിട്ടുന്ന ഭക്ഷണത്തിനു പുറമേ '''നര''', '''ചാവ''', '''കേത''', '''കുരുണ്ട്''', '''വെണ്ണി''', '''[[മുള|കായൽ]]''' (മുള), '''ഓട''' (മുള പോലെയുള്ള മറ്റൊരു സസ്യം - [[ഓടക്കുഴൽ|ഓടക്കുഴലുണ്ടാക്കുന്നത്]] ഇതുപയോഗിച്ചാണ്‌) എന്നിവയുടെ കണലകളും (ഇളം കൂമ്പ്) '''[[നീറ്]]''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഉറുമ്പ്|ഉറുമ്പിനേയും]] ഭക്ഷിച്ചിരുന്നു. [[നായാട്ട്]] പ്രധാന ജീവിതോപാധിയായിരുന്നതിനാൽ നായാടിക്കിട്ടുന്ന കാട്ടിറച്ചികളും ഭക്ഷിക്കുമായിരുന്നു. [[നായ]] പണ്ടുമുതലേ ഇവരുടെ [[വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ|വളർത്തുമൃഗമാണ്‌]]. [[ശിവൻ|ശിവഭക്തരായിരുന്ന]] ഇവർ കരിങ്കല്ലിനെ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. [[പുനംകൃഷി|പുനംകൃഷിയിൽ]] വളരെ പ്രാഗൽഭ്യമുള്ളവരാണു മാവിലർ. ആദ്യകാലങ്ങളിലിവർ [[കൂട്ടുകുടുംബം|കൂട്ടു കുടുംബമായാണു]] താമസിച്ചിരുന്നത്. കൂട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയ ആണായിരിക്കും [[മൂപ്പൻ]]. എങ്കിലും ജന്മിമാരുടെ താല്പര്യപ്രകാരമാണു മൂപ്പനെ നിശ്ചയിക്കുന്നത്. മൂപ്പന്മാർ '''കിരാകൻ''' എന്നും '''ചിങ്കം''' എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. [[പച്ചമരുന്നുകൾ|പച്ചമരുന്ന്]], [[മന്ത്രവാദം]], [[തെയ്യം]] എന്നിവയിലെല്ലാം അഗ്രഗണ്യരായിരിക്കും മൂപ്പൻ‌മാർ. ആദ്യകാലത്ത് [[ഗുഹ|ഗുഹകളിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന ഇവർ പിന്നീട് പുല്ലുമേഞ്ഞ വീടുകളിലേക്കു മാറുകയായിരുന്നു. ഇന്ന് [[സർക്കാർ]] വക [[കോളനി|കോളനികളായി]] ഇവർക്കു സ്ഥലം പതിച്ചു നൽകിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യമൊക്കെ ഇവരുടെ [[സമൂഹം|സമൂഹത്തിൽ]] [[സ്ത്രീ|സ്ത്രീകൾക്ക്]] പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ അതു കുറഞ്ഞുവന്നില്ലതെയായി. [[വിവാഹം|വിവാഹസമയത്ത്]] '''പുരുഷധനം''' നൽകിപ്പോന്നിരുന്നു. കല്യാണക്കാര്യങ്ങളിൽ തീരുമാനമെടുക്കുന്നത് മൂപ്പനും [[കാരണവർ|കാരണവന്മാരുമായിരിക്കും]].

;വിവാഹം 
മാതാപിതാക്കൾക്ക് മക്കളുടെ കല്യാണക്കാര്യത്തിൽ പരിമിതമായ [[അധികാരം]] മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. പുനത്തിൽ പൊതികെട്ടിവെച്ച നെല്ലിൽ നിന്നും നാലുപൊതി നെല്ല് മൂപ്പന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മാറ്റിവെയ്‌ക്കുന്നയാൾക്ക് കല്യാണപ്രായമായതായി കണക്കാക്കി വന്നിരുന്നു.കല്യാണത്തിന്‌ വയസ്സൊരു പ്രശ്നമായിരുന്നില്ല. പെൺകുട്ടികൾക്ക് 7 നും 11 നും ഇടയിലായിരിക്കും പ്രായം [[പുരുഷൻ|പുരുഷന്മാർക്ക്]] 16 മുതൽ 19 വരെയൊക്കെയാവാം. വിവാഹം നടക്കുന്ന കാര്യം ജന്മിയെ അറിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മൂപ്പനും കൂട്ടരുമാണ്‌ പെണ്ണുകാണാൻ പോവുക. ചെറുക്കന്റെ സൗകര്യപ്രകാരം രണ്ടു വർഷം വരെയൊക്കെ പെൺ‌വീട്ടുകാർ കാത്തിരിക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥരാണ്‌. എന്തെങ്കിലും കാരണത്താൻ ചെറുക്കൻ പിൻ‌മാറുകയാണെങ്കിൽ [[മൂന്നാൻ]] ആ പെണ്ണിനെ സ്വീകരിക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥനാണ്‌. [[തുലാം]] [[മാസങ്ങൾ|മാസത്തിലെ]] [[വാവ്|വാവിന്‌]] അഞ്ചുവെറ്റില, ഒരടക എന്നിവ പെണ്ണിന്റെ വീട്ടിലെ കാരണവർക്കു നൽകണം.  തുലാം മാസം അവസാനം '''അരിമോതിരം''' പിടിക്കൽ എന്ന ചടങ്ങു നടക്കുന്നു. 10 അടക്ക, 5 കെട്ടുവെറ്റില ( ഒരു കെട്ടിൽ 25 വെറ്റിലകൾ ഉണ്ടാവും) രണ്ടര നാഴി അരി എന്നിവ പെണ്ണിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ച്‌ കല്യാണ തീയതി നിശ്ചയിക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പിന്നീട് '''കഞ്ഞിയും കാണവും''' എന്ന ചടങ്ങാണ്‌. നാലുമുതൽ പത്തുവരെ പൊതി നെല്ല് പുരുഷധനമായി(കാണം) നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. സാധാരണയായി [[വൃശ്ചികം]], [[ധനു]] മാസങ്ങളിലാണ്‌ വിവാഹം നടക്കുക. മാവിലരുടെ വിവാഹത്തിന് മംഗലം കളി ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ചടങ്ങായിരുന്നു. തലേന്നാൾ വരന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നും വിവാഹപാർട്ടി പോകുന്നു. വധുവിന്റെ വീടിനടുത്ത് എത്തിയാൽ വെടി പൊട്ടിക്കണം. തുളു പാട്ടു പാടിയും തുടികൊട്ടിക്കൊണ്ടുമായിരുന്നു പാർട്ടി പോയിരുന്നത്. വധുവിന്റെ വീട്ടിൽ വരന്റേയും കൂടെ വന്നവരുടേയും മംഗലംകളി പാതിരാത്രി വരെ നീണ്ടു നിൽക്കും. വധുവിന്റെ വീട്ടിലെ കാരണവർ, കന്യകയുടെ ദേഹത്ത്മഞ്ഞൾ ചേർത്തുണ്ടാക്കിയ  എണ്ണയുംശിരസ്സിൽ താളിയും തൊട്ടുവെയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന്, കുടുംബത്തിലെ പ്രായമുള്ളവരൊക്കെയും ഇതാവർത്തിക്കുന്നു.  പിന്നീട് നാത്തൂന്മാർ കന്യകയെ വെള്ളമൊഴിച്ച് കുളിപ്പിച്ച്, ശിരോവസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച് കുടിലിന്റെ അകത്ത് പായയിൽ പെണ്ണിനെ ഇരുത്തുന്നു. പിറ്റേദിവസം മാതാപിതാക്കളും ഇണങ്ങത്തിമാരും (സമീപസ്ഥർ) ചേർന്ന് പെൺകുട്ടിയെ ദീപത്തോടെ കല്യാണപന്തലിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു. വരൻ കൊണ്ടുവന്ന കണിവെറ്റിലയും അടക്കയും കാല്പണവും കാർന്നോർക്ക് നൽകി കാൽതൊട്ടുവന്ദിക്കണം. പിന്നീട് ആളുകളുടെ മധ്യത്തിൽ വെച്ച് കന്യക പുടവ സ്വീകരിക്കുന്നു, ഇതോടൊപ്പം തുടികൊട്ടി പാടുകയും ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;study1&quot;&gt;പഠനം രാമകൃഷ്ണൻ മോനാച്ച&lt;/ref&gt;

;മരണം
സമുദായത്തിലൊരാൾ മരിച്ചാൽ വേണ്ടപ്പെട്ടവരെയൊക്കെ അറിയിക്കുന്നു. [[മൃതദേഹം|ശവശരീരം]] കുളിപ്പിക്കുന്ന ചടങ്ങ് പ്രധാനമാണ്‌. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ദൂരെ ആൾസഞ്ചാരമില്ലാത്ത ഇടങ്ങളിൽ കൊണ്ടുപോയി ദഹിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു പതിവ്. ഇപ്പോൾ അതു മാറി, സ്വന്തം പറമ്പിൽ തന്നെ ദഹിപ്പിച്ചു വരുന്നു. ദഹിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ '''മൈതാനം''' എന്നോ '''പൂത്ത''' എന്നോ '''[[ശവക്കോട്ട|ചുടുകാട്]]''' എന്നോ വിളിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടികൾക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ചുടുകാട്ടിലേക്കു പ്രവേശനമില്ല. മൂന്നാം ദിവസമാണ്‌ '''തെളിപ്പ്''' എന്ന ചടങ്ങ്. അന്നു മരിച്ച വ്യക്തിക്ക് അന്നം കൊടുക്കുന്ന ബലിയിടൽ ചടങ്ങു നടക്കുന്നു. 12 ആം ദിവസമാണ്‌ '''[[അടിയന്തരം]]''' നടത്തുക. ആദ്യമൊന്നും '''നാൽ‌പ്പത്തിയൊന്ന്''' എന്ന ചടങ്ങ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പലയിടങ്ങളിലും അതു കണ്ടു വരുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജാതിക്കാരിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണീ ആചാരം എന്നു കരുതേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.

;തിരണ്ടുകല്യാണം
കുടുംബത്തിൽ ഒരു പെണ്ണ് ആദ്യമായി [[ആർത്തവം|ഋതുമതിയായാൽ]] നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ്‌ [[തിരണ്ടുകല്യാണം]]. ഇതു വലിയൊരു ആഘോഷമാണിവർക്ക്. ഏഴു ദിവസം പെണ്ണ് വീട്ടിനകത്തു കഴിയണം. പുരുഷൻ‌മാരാരും പെണ്ണിനെ ആ സമയത്ത് കാണാൻ പാടില്ല. ഋതുമതിയായതറിഞ്ഞാൽ ആ വീട്ടിലെ [[ഉലക്ക|ഉലക്കയുടെ]] തല ഭാഗത്ത് അല്പം [[നെല്ല്|നെല്ലു]] കെട്ടി വെയ്‌ക്കണം.  [[ആരാധനാലയം|അടിമസ്ഥാനത്തേക്ക്]] പണം വെയ്‌ക്കുകയും കാരണവന്മാർക്ക്  [[കാണിക്ക]] വെയ്ക്കുകയും ചെയ്യണം. നാലാം ദിവസമോ ഏഴാം ദിവസമോ ആണു തിരണ്ടുകല്യാണം നടത്തുക. വേണ്ടപ്പെട്ടവരെ വിളിച്ച് സദ്യകൊടുക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. [[തുടികൊട്ടിപ്പാട്ട്]] അന്നേ ദിവസം ഉണ്ടാവും. ചെറിയൊരു കല്യാണ ചട്ടവട്ടങ്ങൾ തന്നെയാണിതിന്റെ ഒരുക്കങ്ങൾ.

;പത്താവതം
തുലാം മാസം പത്താം തീയതി മാവിലർ ഇഷ്ടദൈവങ്ങൾക്ക് നൈവേദ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പ്രാർ‌ത്ഥിക്കുന്ന ചടങ്ങാണ്‌ '''പത്താവതം'''. '''[[പത്താം ഉദയം]]''' എന്നത് ലോപിച്ചാണ്‌ പത്താവതം ഉണ്ടായത്. [[സംക്രമം|സംക്രമദിവസങ്ങളിലും]] ഈ ചടങ്ങുകൾ ആവർ‌ത്തിക്കാറുണ്ട്. പലയിടങ്ങളിലും ഇപ്പോൾ ഇതു '''തെയ്യത്തിനുകൊടുക്കൽ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അന്നേ ദിവസം ആരാധനാ കേന്ദ്രത്തിൽ എല്ലാവരും ഒത്തുചേരുകയും പ്രാർത്ഥനകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

== വേഷവിധാനം ==
ആദ്യകാലങ്ങളിൽ മരങ്ങളുടെ ഇലകൾ കോർത്തുകെട്ടിയാണ്‌ വസ്ത്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അന്നു കാടുകളിൽ സുലഭമായി ഉണ്ടായിരുന്ന മാവിന്റെ ഇലകൾക്കായിരുന്നു പ്രാമുഖ്യം. കാലക്രമേണ വസ്‌ത്രങ്ങൾ ധരിക്കാൻ തുടങ്ങി. മുട്ടോളമെത്തുന്ന ഒരുകൊച്ചു തോർത്തുമുണ്ടും കവുങ്ങിൻ [[പാള]] കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു [[തൊപ്പി|തൊപ്പിയുമാണ്‌]] പ്രധാന വേഷം. പളത്തൊപ്പിക്കുള്ളിൽ തണുപ്പുനൽകാൻ ഉതകുന്ന ചില മരങ്ങളുടെ [[ഇല|ഇലകളും]] ചിലപ്പോൾ വെയ്‌ക്കാറുണ്ട്. [[പേരയ്ക്ക|പേരയിലയോ]], ചിലപ്പോൾ മറ്റുചില കാടുചെടികളുടെ ഇലകളോ ആയിരിക്കും ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുക. അരയിൽ '''തൊടങ്കൽ''' ഉണ്ടാവും. തൊടങ്കൽ എന്നാൽ അല്പം നീളമുള്ള [[കത്തി]](വാക്കത്തി) തൂക്കിയിടാൻ പറ്റുന്ന ഒരു [[അരപ്പട്ട]](belt)യാണ്‌. അരയ്‌ക്കുമുമ്പിൽ കെട്ടിവെയ്‌ക്കാൻ പറ്റുന്ന രീതിയിൽ ഉള്ളതും പുറകുവശത്ത് കത്തി കൊളുത്തിയിടാൻ പറ്റുന്ന ഒരു [[ഇരുമ്പ്|ഇരുമ്പുകൊളുത്തുള്ളതുമായ]] അരപ്പട്ടയാണിത്. 

സ്ത്രീകൾ മുണ്ടുകൊണ്ടുള്ള '''കുച്ചാണ്ടം'''([[മേൽ‌മുണ്ട്]]) കെട്ടിയാണു നടക്കുക. തലയിൽ പാളത്തൊപ്പി ഇവരും ധരിക്കാറുണ്ട്. വിവാഹശേഷം കഴുത്തിൽ നിറയെ [[മാല|കല്ലുമാലകളൂം]] കയ്യിൽ നിറയെ [[അലുമിനിയം]] [[വള|വളകളും]] ഇവർ ധരിക്കുന്നു. [[വിരൽ|വിരലുകളിൽ]] ഇരുമ്പുമോതിരങ്ങളും ധരിച്ചു വന്നിരുന്നു. [[ചെവി|കാതിൽ]] [[തെങ്ങോല|ഓല]] ചുരുട്ടി [[കടുക്കൻ|കടുക്കനിട്ടിരിക്കും]]. വലിയ വട്ടത്തിലുള്ള തുളകളായിരിക്കും ചെവിയിൽ ഉണ്ടായിരിക്കുക. [[ചെരിപ്പ്|ചെരിപ്പു]] ധരിക്കാറില്ല. എങ്കിലും ഒറ്റമൂലിയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന '''ആലം''' എന്ന മരത്തിന്റെ [[തോൽ]] എടുത്ത് അതിൽ ചരട് കെട്ടി ചെരുപ്പായി ഉപയോഗിച്ചു വന്നിരുന്നു. [[തെങ്ങ്|തെങ്ങിന്റെ]] മടലും ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ചു വന്നിരുന്നു. സ്ത്രീകളും മുണ്ടുടുക്കുന്നത് മുട്ടോളം മാത്രമേ എത്തുകയുള്ളൂ. '''മടിശീല''' വളരെ നീട്ടിയിരിക്കും. [[മുറുക്കാൻ|മുറുക്കാനും]] മറ്റു അത്യാവശ്യ സാധനങ്ങളും ഈ മടിശീലയിൽ ആണു വെയ്‌ക്കുക. എത്ര വലിയ ആഘോഷങ്ങളായാലും ഇതായിരിക്കും ഇവരുടെ വേഷം.

സമീപകാലത്ത് ഇവരുടെ [[വേഷം|വേഷവിധാനങ്ങളിൽ]] സമൂലമായ പരിഷ്‌കാരങ്ങൾ വന്നു. ഇപ്പോൾ പഴയ [[തലമുറ|തലമുറയിലെ]] ആളുകളെ മാത്രമേ അങ്ങനെ കാണാൻ പറ്റുകയുള്ളൂ.

== ഭാഷ ==
മാവിലൻ സമുദായത്തിലെ അംഗങ്ങൾ [[തുളു ഭാഷ|തുളുവിനോട്]] ഏറെ സാമ്യമുള്ള ഒരു ഭാഷയാണു സംസാരിച്ചുവരുന്നത്. പ്രത്യേക [[ലിപി|ലിപിയൊന്നും]] തന്നെ ഈ ഭാഷയ്‌ക്കില്ല. [[തമിഴ്]], [[കന്നഡ]], [[തെലുങ്ക്]], [[മലയാളം]] എന്നീ ഭാഷകളിലെ പദങ്ങളും പ്രയോഗങ്ങളും ഈ ഭാഷയിൽ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നു. പ്രാകൃതമായ തുളുവായിരിക്കാമിതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു&lt;ref name=&quot;ഭാഷ&quot;&gt; പുസ്തകം: കാസർഗോഡ്: ചരിത്രവും സമൂഹവും പേജ് നമ്പർ:66.&lt;/ref&gt;. അമ്മയെ ''' അപ്പാ''' എന്നും അച്ഛനെ ''' അമ്മാ''' എന്നുമാണിവർ വിളിക്കുന്നത്. ചേട്ടനെ '''അണ്ണനെന്നും''' ചേച്ചിയെ '''അക്ക''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. അതുപോലെ അനുജനെ '''മെക്യൻ''' എന്നും അനുജത്തിയെ '''മെക്‌ദി'''യെന്നും വിളിക്കുന്നു. മാവിലർ പരസ്പരം കാണുമ്പോഴും അവരുടെ വീടുകളിലും ഇന്നും അവരീ ഭാഷ തന്നെയാണു സംസാരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരുമായി മലയാളത്തിലഅണ്‌ ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നത്. പുതിയ തലമുറയിലെ ആൾക്കാർ ഇപ്പോൾ മലയാളത്തോടാണ്‌ ആഭിമുഖ്യം പുലർത്തുന്നത്. എങ്കിലും ഈ ഭാഷയേയും തനിമയേയും പൂർണമായി തള്ളിക്കളയാൻ അവർക്കും ആയിട്ടില്ല.

'''മാർക്കോടി'''

മാർക്കോടി ഭാഷ എന്നാണ് മാവിലൻ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരുടെ തനത് ഭാഷ അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ കാസർഗോഡ്, കണ്ണൂർ ജില്ലകളിലെ മാവിലൻ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്കിടയിൽ ഒരു പ്രത്യേക സംസാരരീതിയായിട്ടാണ് ഈ ഭാഷ രൂപപ്പെട്ടത്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ കാരണങ്ങളാൽ പിൽക്കാലത്ത് ഇതിൽ മലയാളം, കന്നഡ, തുളു ഭാഷകളുടെ ശക്തമായ സ്വാധീനമുണ്ടായെങ്കിലും, മാർക്കോടി ഭാഷ അതിന്റെ തനതായ അസ്തിത്വം നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vasudevan |first=Jayan |date=2017 |title=Markodi Language – A Study on Mavilan Tribal Language |url=https://researchgate.net |journal=ResearchGate |pages=2}}&lt;/ref&gt;.

മുൻകാലങ്ങളിൽ മാർക്കോടിയെ തുളു ഭാഷയുടെ ഒരു ഗോത്ര ഉപഭാഷയായിട്ടാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നതെങ്കിലും, ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്ര ഗവേഷണങ്ങൾ പ്രകാരം ഇത് തുളുവിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ പദസമ്പത്തും ഘടനയുമുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണെന്ന് കണ്ടെത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vasudevan |first=Jayan |date=2019 |title=Markodi, Mavilan Tribal language – Is it a Tulu Extension or a New Language? |url=https://researchgate.net |journal=ResearchGate |pages=1}}&lt;/ref&gt;.
----&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;മാവിലൻ തുളു ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുന്ന വാക്കുകളും അവയുടെ മലയാളം അർത്ഥവും.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!മാവിലൻ വാക്ക്
!മലയാളം അർത്ഥം
!ഇംഗ്ലീഷ് അർത്ഥം
|-
|അയി
|അവൻ
|He
|-
|ഇമ്പെയ്യ്
|ഇവൻ
|he
|-
|ഏറ്
|ആര്
|Who
|-
|അളള്
|അവിടെ
|There
|-
|ഇമ്പ്ള്
|ഇവിടെ
|Here
|-
|എളള്
|എവിടെ
|Where
|-
|അഗ
|അപ്പോൾ
|Then
|-
|ഇത്തെന്
|ഇപ്പോൾ
|Now
|-
|ഏപ്പം
|എപ്പോൾ
|When
|-
|അച്ചിപ്പ
|അങ്ങോട്ട്
|Over there
|-
|ഇച്ചിപ്പ
|ഇങ്ങോട്ട്
|To here
|-
|എച്ച്പ്പ
|എങ്ങോട്ട് / എവിടേക്ക്
|To where
|-
|ഏഡെഗ്
|എന്തിന്
|Why
|-
|അദ്
|അവൾ / അത്
|She / That
|-
|ഈയി
|നീ
|You
|-
|എന്ന
|എന്റെ
|Mine
|-
|എക്ക്
|എനിക്ക്
|To me
|-
|എക്ക്ളം
|ഞങ്ങൾ
|We
|-
|അക്കം
|ചേച്ചി
|Elder sister
|-
|ഏപ്പാല
|എപ്പോഴും
|Always
|-
|ഏർന
|ആരുടെ
|Whose
|-
|ഏദെനി
|ഏത്
|Which
|}
1.നിന്ന പുതറ് എച്ച?-(നിൻറെ പേര് എന്താണ്?)

2.നിന്ന പട്ടം എള്ള്?-(നിൻറെ വീട് എവിടെയാണ്?)

3.തെളി പർഗ്കാ?-(ചോറ് കഴിച്ചോ?).

4.ചാന്ത് കൂട്ടിയെ?-(എന്താണ് കറി?)

5.ഇനി പജില് തിനോളി-(ഇന്ന് അവൽ തിന്നാം)

6. എക്ക് ദേരെ പർക്ക്ണ്ട് -(എനിക്ക് ഉറക്കം വരുന്നു) &lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;

7.എക്ക് പഡവക്ക്-(എനിക്ക് വിശക്കുന്നു)

8.പെരിച്ചം പർക്ക്ണ്ട് -(മഴ വരുന്നു)

9.ഈയി എച്ച്പ്പ പായിഗ്ണ്-(നീ എങ്ങോട്ടാണ് ഓടുന്നത്) &lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;

10.പാക്കില് തിറ്റെപ്പു.(വാതിൽ തുറക്കു)

11.നിന്ന മദ്മെ ഏപ്പ?-(നിന്റെ കല്യാണം എപ്പോഴാണ്)

12.കജ്ജം ഇറ്റിയാ?-(പണി ഇല്ലേ?)

13.ഒഡ്ഡ പൊമ്പ്ണ്ട്-(നല്ല വെയിലുണ്ട്)

14.ഈയി ഏർണ മഗയ്?-(നീ ആരുടെ മകനാണ്?)

15.അയി എന്നിനി നോത്ത്ഗ്-(അവൻ എന്നെ തല്ലി)&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;


അവലംബം: മാവിലന്തുളു- മലയാളം- ഇങ്ക്‌ളിച്ച് ബാക്ക്ത്ത കൂട്ടം (Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary), Published by: Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL, Kasaragod.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Mavilan Tulu- Malayalam- English Dictionary |publisher=Eden Gospel Ministry of India &amp; NLL |location=Kasaragod}}&lt;/ref&gt;

==തെയ്യം==
ഇവർക്കു മാത്രമായല്ലാതെ തന്നെ അന്യസമുദായക്കാരുടെ ഇടയിലും മാവിലർ തെയ്യം കെട്ടാറുണ്ട്. മികച്ച തെയ്യക്കാരങ്കൊടക്കാരൻ, ചിങ്കം, ചേരിക്കല്ല് എന്നീ ആചാരപ്പേരുകൾ നൽകിവരുന്നു. മുക്രിപോക്കർ, കോയിമമ്മദ്, ആലിച്ചാമുണ്ഡി, കലന്തൻ മുക്രി തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ മാപ്പിളതെയ്യങ്ങളും ഇവർ കെട്ടുന്നു. ചെണ്ടയേക്കാൾ കൂടുതൽ തുടിയാണിവർ തെയ്യത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇപ്പോൾ തുടിയുടെ കൂടെ ചെണ്ടയും കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നു. കാർന്നോൻ തെയ്യം, മുത്താരൻ തെയ്യം എന്നിവ പല തറവാടുകളിലും ഇവരെ കൊണ്ട് ആടിക്കാറുണ്ട്. മരിച്ചുപോയ മുത്തച്ഛൻ ഈ തെയ്യത്തിലൂടെ തങ്ങൾക്കു മുമ്പിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതാണു സങ്കൽപ്പം.&lt;ref name=&quot;study1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ഒന്നു കുറേ നാല്പത്ത് തെയ്യങ്ങൾ (മുപ്പത്തി ഒമ്പതു തെയ്യങ്ങൾ) എന്നാണ് ഈ തെയ്യങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ മുപ്പത്തിയൊമ്പത് തെയ്യങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ  കൊടുവളാൻ, കാട്ടുമടന്ത, കരിമണൽ ചാമുണ്ഡി, മലങ്കുറത്തി, തറുകണ്ടൻ, ചിങ്ങത്താർ വീരൻ, വീരമ്പിനാർ മുതലാൾ, ചട്ടിയൂർ ഭഗവതി, കാരണോൻ തെയ്യം, മൂത്താരൻ, വനഭൂതം, പഞ്ചുരുളി, കല്ലുരുട്ടി, പരതാളി, കരിം‌ചാമുണ്ഡി, കാപ്പാളത്തി, ആട്ടക്കാരി, പോത്താളൻ, അണങ്ങ് മനപ്പന, മന്ത്രമൂർത്തി, പന്നിവീരൻ, അണ്ണപഞ്ചുരുളി, നട്ടടുക്കം തെയ്യം, ആലിച്ചാമുണ്ഡി, മുക്രി പോക്കർ, കലന്തൻ മുക്രി, കോയി മമ്മദ് തുടങ്ങിയവയാണ്.&lt;ref name=&quot;study1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== കലാരൂപങ്ങൾ ==
തെയ്യം കൂടാതെ മാവിലരുടെ ഇടയിൽ കണ്ടുവരുന്ന മറ്റൊരു കലാരൂപമാണു '[[മംഗലംകളി]]'. വിവാഹവേളകളിൽ ആണു ഇത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. തുളുവിലാണു വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. 
;മംഗലംകളിപ്പാട്ടിലെ ചില വരികൾ, 
&lt;poem&gt;എള്ളുള്ളേരി എള്ളുള്ളേരി മാണിനങ്കരെ
ബീരാജ്പേട്ട ദുണ്ട്ഗയ മാണിനങ്കരെ&lt;/poem&gt;
{{main|മംഗലംകളി}}
;എരുത്കളി
പത്താമുദയദിവസം (തുലാമാസം പത്താം തിയ്യതി) മുളയും പുല്ലും വെച്ച് കാളയുടെ([[കാള|എരുത്]]) രൂപം കെട്ടി വീടുകൾ കയറി നൃത്തം ചെയ്യുന്ന കളിയാണിത്. വീടുകളിൽ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കാനാണിങ്ങനെ ആടുന്നത്.കാലിയനും മരമീടനും ചേർന്നുള്ള നൃത്തരൂപമാണിത്. കാളയുടേത് പോലുള്ള ഒരു മുഖാവരണം അണിഞ്ഞിരിക്കും. വീട്ടുകളിൽ നിന്നും അരി, തേങ്ങ, പണം, മുണ്ട് എന്നിവ ഇവർക്ക് പ്രതിഫലമായി ലഭിക്കും. അവസാനം, എരുതിനെ അഴിച്ചു വിട്ട് അതിനു പുല്ലും വെള്ളവും കൊടുക്കുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്, അപ്പോൾ നരിവേഷം(പുലി) കെട്ടിയ ആൾ എരുതിനുമേൽ ചാടിവീഴുന്നതോടെ ആ കലാരൂപം അവസാനിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;eru&quot;&gt;[http://www.keralaculture.org/malayalam/erathukali/668 എരുതുകളി]&lt;/ref&gt;
{{main|എരുതുകളി}}

== പുനം കൃഷി ==
ജന്മിമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാട്ടിൽ പുനം കൃഷി നടത്തുക പതിവായിരുന്നു. ധനുമാസം 28 - നാണ്‌ '''പുനംകൊത്തൽ''' ആരംഭിക്കുന്നത്. കാട് വെട്ടിത്തെളിച്ച് തീവെച്ചു കരിച്ചെടുത്തു വൃത്തിയാക്കുന്നതിനേയാണു പുനംകൊത്തൽ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. പുനത്തിന്റെ ഒരു മൂലയിൽ നെൽ‌വിത്തുവിതയ്ക്കുന്ന '''പൊയ്തുകൊള്ളൽ''' എന്ന ചടങ്ങ് [[മീനം|മീനമാസം]] 27 - നാണു നടക്കുക. ചിലപ്പോൾ ഇത് [[മേടം]] ഒന്നാം തീയതിയിലേക്കു മാറാറുമുണ്ട്. മേടം അവസാനത്തോടെ പുനം മുഴുവനായും കിളച്ചു തീർക്കും. [[ഇടവം|ഇടവത്തിൽ]] തന്നെ [[നെൽച്ചെടി|നെൽ‌വിത്തു]] വിതയ്ക്കും. [[കർക്കിടകം]] 18 ഓടെ '''കളപറിക്കൽ''' നടത്തും. കതിരിൽ വരുന്ന [[മഞ്ഞളിപ്പു രോഗം|മഞ്ഞളിപ്പു രോഗത്തിനെതിരെ]] [[ആവണക്കെണ്ണ]] ഉപയോഗിച്ച് മരുന്നു തെളിക്കും. കൂടെ മന്ത്രവാദവും നടത്തും. ഈ സമയത്തു തന്നെ പുനത്തിൽ കാവലിരിക്കാനുള്ള [[പന്തൽ]] കെട്ടിയൊരുക്കുന്നു. ഇതിനായി [[തൈലപ്പുല്ല്]], '''ഓടപ്പുല്ല്''' എന്നിവയാണുപയോഗിക്കുക. തറനിരപ്പിൽ നിന്നല്പം ഉയർത്തിയാവും പലപ്പോഴും പന്തൽ നിർമ്മിക്കുക. കാട്ടു മൃഗങ്ങളെ പേടിപ്പിച്ചോടിക്കാനായി [[തുടി|തുടിയിലോ]] [[ചെണ്ട|ചെണ്ടയിലോ]] [[ടിൻ|ടിന്നിന്റെയോ]] [[തകരം|തകരത്തിന്റേയോ]] [[പാത്രങ്ങൾ|പാത്രങ്ങളിലോ]] തട്ടി ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ശബ്ദമുണ്ടാക്കും. [[ചിങ്ങം]] മുതൽ [[കന്നി|കന്നിവരെയാണു]] കാവലുണ്ടാവുക. കൊയ്ത്തു നടത്തുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ [[മണ്ണ്|മണ്ണു]] നിരത്തി തട്ടാക്കി വലിയ '''കളം'''( നെല്ലുണക്കിയെടുക്കാൻ നന്നായി [[വെയിൽ]] കൊള്ളുന്ന സ്ഥലങ്ങളെ നിരപ്പാക്കിയെടുത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നു) ഉണ്ടാക്കുന്നും മൂന്നും നാലും വട്ടം [[ചാണകം]] മെഴുകി ഉറപ്പിച്ചെടുക്കുന്നു. കൊയ്യാനുപയോഗിക്കുന്ന [[കത്തി|കത്തിയിൽ]] '''നൂറു''' ([[ചുണ്ണാമ്പ്]])പുരട്ടും. കൊയത്തിനു ശേഷം [[കാള|കാളകളെ]] ഉപയോഗിച്ചാണു മെതിക്കുക. മെതി കഴിഞ്ഞ് നെല്ലും പതിരും തിരിച്ചശേഷം [[പത്തായം]] നിറയ്ക്കൽ ചടങ്ങാണ്‌. ബാക്കി വരുന്ന നെല്ല് പൊതികെട്ടുന്നു. മൂന്നുപറ നെല്ലാണ്‌ ഒരു പൊതി. പണിക്കൂലിയായി നെല്ലാണ്‌ ഇവർക്കു കൊടുത്തിരുന്നത്.

&lt;!--== ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ ==--&gt;
== ചിത്രസഞ്ചയം ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:മാവിലരുടെ തെയ്യം-വീരഭദ്രൻ.JPG|വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിന്റെ ആട്ടക്കളം. കാവിനു മുമ്പിലായി കളമൊരുക്കിയാണു തെയ്യാട്ടം നടത്തുക. കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ചക്കിട്ടടുക്കത്തിനടുത്ത് കണ്ടടുക്കം കരിഞ്ചാമുണ്ഡിയമ്മ കാവിൽ നടന്ന തെയ്യാട്ടത്തിൽ നിന്ന്.
പ്രമാണം:വീരഭദ്രനു കുരുതി കൊടുക്കുന്നു.JPG|കോഴിയെ അറുത്ത് വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിനു കുരുതി നൽകുന്ന മാവിലൻ.
പ്രമാണം:വീരഭദ്രൻതെയ്യത്തിനു മദ്യം നൽകുന്നു.JPG|വീരഭദ്രൻതെയ്യത്തിനു മദ്യം നൽകുന്നു. തെയ്യാട്ടത്തിനിടയിൽ ഇടയ്‌ക്കിടയ്‌ക്ക് മദ്യസേവ നടത്തും. പ്രധാന കാർമ്മികനാണിതു നൽകുന്നത്. ഇദ്ദേഹമാണ്‌ കാവിൽ എല്ലാ സക്രമണത്തിനും കലശം വെയ്ക്കുന്നത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ മാത്രമേ, ഇദ്ദേഹം ചുമതലപ്പെടുത്തിയ ആൾക്ക് ഈ അധികാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ പറ്റുകയുള്ളൂ.
പ്രമാണം:വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിന്റെ മുഖത്തെഴുത്ത്.JPG|വീരഭദ്രൻ തെയ്യത്തിന്റെ മുഖത്തെഴുത്ത്. തികച്ചും പ്രകൃദത്തമായ നിറങ്ങളാണ്‌ മുഖത്തെഴുത്തിനുപയോഗിക്കുന്നത്. മനയോലയും ചായില്യവും കരിയും ഒക്കെ ഉപയോഗിച്ച് വലരെ കലാചാതുരിയോടെയാണിവരുടെ മുഖത്തെഴുത്ത്.
പ്രമാണം:കരിഞ്ചാമുണ്ഡിയമ്മ.JPG| മാവിലർ കെട്ടിയാടുന്ന മറ്റൊരു തെയ്യമായ വിഷ്ണു മൂർത്തി .നരസിംഹാവതാരമായി കരുതുന്നു 
File:Eruthukali.jpg|എരുതുകളി
&lt;/gallery&gt;
{{കേരളത്തിലെ ആദിവാസികൾ}}
{{India-ethno-stub}}

== സ്രോതസ്സുകൾ ==
* പഠനം: മാവിലർ -  എം ജയചന്ദ്രൻ

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}

[[വർഗ്ഗം:തെയ്യം കെട്ടുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജാതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സമുദായങ്ങൾ മതം തിരിച്ച്]]
[[വർഗ്ഗം:ആദിവാസികൾ]]</text>
      <sha1>bsb1z7gwfavq2iuvjxahwmdfrf1bwht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44925</id>
    <revision>
      <id>4646908</id>
      <parentid>4634243</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12839" sha1="eeff1uv9febmqlnkv8kxpyw8h6hc689" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Peralasseri}}
{{Infobox Indian Jurisdiction |
native_name = പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | 
type = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | 
latd = 11.83 | longd = 75.48 |
state_name = Kerala |
district = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |
leader_title = പഞ്ചായത്ത്&lt;br /&gt;പ്രസിഡന്റ് | 
leader_name =ടി. സുനീഷ്  | എ.വി.ഷീബ
altitude = |
population_as_of = 2011 |
population_total = 29,107 | 
population_density = 1500 |
area_magnitude= ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ |
area_total = 19.4 |
area_telephone =  |
postal_code = |670622
vehicle_code_range = |
sex_ratio = 0.931  |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''പെരളശ്ശേരി'''. പ്രമുഖ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവായിരുന്ന [[എ.കെ. ഗോപാലൻ|എ.കെ. ഗോപാലന്റെ]] ജന്മദേശം കൂടിയാണിവിടം. കണ്ണൂർ കൂത്തുപറമ്പ് സംസ്ഥാന പാതയിൽ [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ]] നിന്ന് 14  കിലോമീറ്ററും [[കൂത്തുപറമ്പ്|കൂത്തുപറമ്പിൽ]] നിന്ന് 10 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയുമാണ് പെരളശ്ശേരി പഞ്ചായത്ത്. [[അഞ്ചരക്കണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ കരയിലാണ് ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

കേരളത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി, കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ 100% ജൈവ മാലിന്യ സംസ്കരണം കൈവരിച്ച  ഹരിത ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിലൊന്നാണിത്. മറ്റൊന്ന് കീഴല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്. ഇത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികേന്ദ്രീകൃത ശുചിത്വ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Feb/19/two-kannur-panchayats-set-the-bar-for-kerala-with-100-per-cent-biowaste-management|title=Two Kannur panchayats set the bar for Kerala with 100 per cent biowaste management}}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയം==
ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്‌ സ്വാധീനം കൂടുതലുള്ള പ്രദേശമാണ്‌ പെരളശ്ശേരി.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
*എ.കെ.ജി. സ്മാരക ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ,പെരളശ്ശേരി
*എകെജി മെമ്മോറിയൽ co-op നഴ്സിങ് കോളേജ്, മാവിലായി
*വടക്കുമ്പാട് എൽ പി സ്കൂൾ, വടക്കുമ്പാട് 
*ഷൺമുഖവിലാസം എൽ പി സ്കൂൾ
*അടികുന്നുമ്മൽ എൽപി സ്കൂൾ, കോട്ടം 
== പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ ==
*[[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
*[[പെരളശ്ശേരി നാരോത്ത് ശ്രീ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം]]
*[[മാവിലാക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|മാവിലാക്കാവ്]] 
*രാങ്ങോത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

*[[മക്രേരി സുബ്രഹ്മണ്യ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]]
*ഐവർക്കുളം ശിവ-വിഷ്ണുക്ഷേത്രം
*[[പൊതുവാച്ചേരി ജുമുഅഃമസ്ജിദ്]]
*[[മക്രെരി ജുമുഅമസ്ജിദ്]]
*തളി ശ്രീ പരമേശ്വര ക്ഷേത്രം

== പ്രധാന ആശുപത്രികൾ ==
എ കെ ജി സ്മാരക സഹകരണ ആശുപത്രി, പെരളശ്ശേരി

മൃഗാശുപത്രി, മൂന്നുപെരിയ

പ്രൈമറി ഹെൽത്ത് സെന്റർ, പിലാഞ്ഞി

==വാർഡുകൾ==
#[[പൊതുവാച്ചേരി]]
#[[മുണ്ടയോട്]]
#കുഴിക്കിലായി 
#മക്രേരി 	 
#ബാവോട് 	 
#ബാവോട് ഈസ്റ്റ്‌ 	 
#കിലാലൂർ 	 
#പിലാഞ്ഞി
#വടക്കുമ്പാട് 
#[[പെരളശ്ശേരി]]
#കോട്ടം നോർത്ത് 
#കോട്ടം സൗത്ത് 
#മുണ്ടലൂർ 	 
#മുണ്ടലൂർ വെസ്റ്റ് 
#ചെറുമാവിലായി 
#മോച്ചേരി 
#ഒടുങ്ങോട് 
#[[മാവിലായി]] 	 
#കീഴറ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== 2025 തദ്ദേശ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!പേര്
!മുന്നണി
!വിജയിച്ച അംഗം
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!പാർട്ടി
!കുറിപ്പുകൾ
|-
|1
|പൊതുവാച്ചേരി
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|സുബൈദ പുന്നക്കൽ
|851
|പി. ഭവാനി
|288
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|2
|മുണ്ടയോട്
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ജയറാം പൊതുവാച്ചേരി
|585
|പി.പി. പ്രകാശൻ
|459
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|3
|കുഴിക്കിലായി
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സത്യൻ ഇ.
|574
|ശ്രീനാഥ് വി.ഒ.
|250
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|4
|മക്രേരി
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|രജിത കെ.വി.
|576
|സി.കെ. സൗമിനി
|531
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|5
|ബാവോട്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|കെ.വി. ശോഭന
|457
|ശരണ്യ വി.പി.
|378
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|6
|ബാവോട് ഈസ്റ്റ്‌
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|സുരേഷ്ബാബു തണ്ടാരത്ത്
|530
|കെ.വി. രതീശൻ
|517
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|7
|കിലാലൂർ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|ഐ.പി. വേലായുധൻ
|590
|എം. രജീഷ്
|567
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|8
|പിലാഞ്ഞി
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|കെ.കെ. സുനീഷ്
|548
|ടി. സുരേശൻ
|399
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|9
|വടക്കുമ്പാട്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|എം.കെ. ബിന്ദു
|688
|സത്യവതി പി.
|288
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|10
|[[പെരളശ്ശേരി]]
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|രേഷ്മ സി.
|761
|നിഷ പി.പി.
|189
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|11
|കോട്ടം നോർത്ത്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|രാഗസുധ എം.സി.
|737
|വി.കെ. സുമ
|553
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|12
|കോട്ടം സൗത്ത്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|ഷീന സരേഷ്
|731
|യു.കെ. ജലജ
|424
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|13
|മുണ്ടലൂർ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|style=&quot;background:#c6efce;&quot; |'''ടി. സുനീഷ് (പ്രസിഡന്റ്)'''
|796
|റീജ കെ.
|169
|ബി.ജെ.പി.
|ജനറൽ
|-
|14
|മുണ്ടലൂർ വെസ്റ്റ്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|ഷീജ
|1005
|പി. കെ. ശ്യാമള
|129
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|15
|ചെറുമാവിലായി
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
| style=&quot;background:#ddebf7;&quot; |'''എം. സജില (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
|997
|രേഖ ഒ.
|204
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|16
|മോച്ചേരി
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|അനിമ എം.കെ.
|628
|ദിവ്യ എ.സി.
|516
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|17
|ഒടുങ്ങോട്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|പി.കെ. പവിത്രൻ
|724
|അനൂപ് കുമാർ എ.കെ.
|138
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|18
|[[മാവിലായി]]
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|ഷാജി വി.
|619
|സുരേഷ് ബാബു എൻ.പി.
|224
|കോൺഗ്രസ്
|പട്ടികജാതി
|-
|19
|കീഴറ 
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|കെ. കരുണൻ മാസ്റ്റർ
|747
|പി. ടി. പ്രിയേഷ്
|266
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|}

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references /&gt;
{{commons category|Peralasseri}}
{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
{{Kannur district}}


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>eeff1uv9febmqlnkv8kxpyw8h6hc689</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>എസ്. ജാനകി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45374</id>
    <revision>
      <id>4646876</id>
      <parentid>4646735</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T02:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21047" sha1="nt0wghokmvyi3gkxy196pxotinsnfqq" xml:space="preserve">{{recent death}}
{{prettyurl|S. Janaki}}
{{Infobox person
| name               = എസ്. ജാനകി
| background         = 
| image              = S Janaki in Pune, India 2007.JPG
| caption            = ജാനകി 2007 ൽ
| birth_name         = സിഷ്‌ഠല ശ്രീരാമമൂർത്തി ജാനകി
| alias              = ജാനകിയമ്മ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വാനമ്പാടി, ഗാനകോഗിലെ, ഗാനസുധേ, ഗാനസരസ്വതി, ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മെലഡി റാണി, കന്നഡ കൊഗിലെ.
| genre              = [[Devotional]], [[folk music|folk]], {{nowrap| [[Indian classical music]]}}
| occupation         = [[Playback Singer]], [[Vocalist]]
| birth_date         = 23 ഏപ്രിൽ 1938
| birth_place        = [[റെപ്പല്ലെ]], [[ഗുണ്ടൂർ]], [[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date         = {{Death date and age|2026|07|11|1938|4|23}}
| years_active       = 1957–2017
| spouse             = വി. രാംപ്രസാദ് (1958 married –1996){{small|(his death)}}
| children           = മുരളി കൃഷ്ണ (b.1960)
| relatives          = [[ഗരിമെല്ല ബാലകൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] (മരുമകൻ)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
| Death              = 
| മരണം               = 11 ജൂലൈ 2026
}}
പ്രശസ്തയായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപിന്നണി ഗായികയാണ് '''സിസ്റ്റ്ല ജാനകി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' എസ്. ജാനകി(1938-2026)''' ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണി ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2026/07/11/remembering-s-janaki-top-ten-hits-in-malayalam.html എസ്.ജാനകിക്ക് വിട, പാട്ടുകൾ അനശ്വരം]&lt;/ref&gt; തെലുങ്ക്, കന്നട, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഒഡിയ, ബംഗാളി, മറാഠി, തുളു, ഉർദു, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, കൊങ്കണി, അസാമീസ്, സിന്ധി തുടങ്ങി പതിനേഴു ഭാഷകളിൽ ഏകാന്തഗീതം (സോളോ), യുഗ്മഗാനം (ഡ്യുയറ്റ്), കോറസ് മുതലായ പലതരത്തിലുള്ള 48,000 ഓളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ഇംഗ്ലീഷ്, ജാപ്പനീസ്, അറബിക്, ജർമൻ, സിംഹള എന്നീ ഭാഷകളിലും പാടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ യഥാക്രമം കന്നഡ, മലയാളം എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്. 1957 ൽ &quot;''വിധിയിൻ വിളൈയാട്ട്''&quot; എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ തുടങ്ങിയ ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആറു പതിറ്റാണ്ടിന് ശേഷം 2017-ൽ സംഗീത ലോകത്ത് നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece &lt;/ref&gt; 2026 ജൂലൈ 11ന് അന്തരിച്ചു

== ജീവിതരേഖ ==
[[File:S_Janaki_.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S_Janaki_.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി ആദ്യകാലങ്ങളിൽ]]
1938-ൽ ഏപ്രിൽ 23-ന്‌ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂർ ജില്ല]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ജനിച്ച ജാനകി മൂന്നാം വയസിൽതന്നെ സംഗീതത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുതുടങ്ങി. 
അവരുടെ പിതാവ് സിസ്റ്റല ശ്രീരാമമൂർത്തി ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. തന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ജാനകി സിർസില്ലയിൽ ചെലവഴിച്ചു, അവിടെ ഒൻപതാം വയസ്സിൽ വേദിയിൽ ആദ്യ അവസരം ലഭിച്ചു. നാദസ്വര വിദ്വാൻ പൈഡിസ്വാമിയിൽ നിന്നാണ് അവർ സംഗീതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പഠിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അവർ ഒരിക്കലും ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;
പത്താം വയസിൽ പൈതി സ്വാമിയുടെ കീഴിൽ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പഠനം ആരംഭിച്ചു.
 
ജാനകിയുടെ സംഗീത വാസന വളർത്തുന്നതിൽ അമ്മാവൻ ഡോ. ചന്ദ്രശേഖർ നിർണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സംഗീത പഠനത്തിനായി പിൽക്കാലത്ത്‌ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെത്തി]]. [[ആകാശവാണി]] ദേശീയ തലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടിയതോടെയാണ്‌ ജാനകി ശ്രദ്ധേയയായത്‌. വൈകാതെ മദ്രാസിലെ എ.വി.എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ജോലി ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/s-janaki.html&lt;/ref&gt;.

== ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ ==
1957ൽ 19ആം വയസിൽ ''വിധിയിൻ വിളയാട്ട്‌'' എന്ന തമിഴ്‌ സിനിമയിൽ ടി. ചലപ്പതി റാവു ഈണം പകർന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ജാനകി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗാനരംഗത്ത്‌ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. തെലുങ്ക്‌ ചിത്രമായ എം.എൽ.എൽ അവസരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ജാനകിക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവന്നില്ല. ഭാഷകളെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കിയ ആ സ്വരമാധുരി ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

എല്ലാ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പാടിയിട്ടുള്ള ജാനകി [[ഹിന്ദി]], [[സിംഹള]], [[ബംഗാളി]], [[ഒറിയ]], [[ഇംഗ്ലീഷ്‌]], [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം,]] [[കൊങ്ങിണി]], [[തുളു]], [[സൗരാഷ്‌ട്ര ബഡുഗ]], ജർമ്മൻ ഭാഷകളിലും സ്വരസാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 1200 പരം മലയാള സിനിമാ ഗാനങ്ങൾക്ക് ജാനകി ശബ്ദം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ നിരവധി ഗാനങ്ങളുൾപ്പെടുന്നു. സംഗീതസംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജാണ് ജാനകിയുടെ തരളിതമായ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞു് അവരെ മലയാളത്തിലേക്കെത്തിച്ചത്.  {{അവലംബം}} കുട്ടികളുടെ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതിനുള്ള സവിശേഷമായ കഴിവും ഈ ഗായികക്കുണ്ട്‌. മലയാളത്തിൽ ഇത്തരം ചില ഗാനങ്ങളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.28-10-2017 ൽ മൈസൂർ മാനസ ഗംഗോത്രിയിലെ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി, സിനിമയിലും പൊതുവേദിയിലും പാടുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt; 29-10 2017- മലയാള മനോരമ പേജ് 11 &lt;/ref&gt;

'''ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനം'''

താൻ പാടിയതിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനമെന്നു എസ്. ജാനകി വിശേഷിപ്പിച്ച ഗാനമാണ് കന്നഡ ചലച്ചിത്രമായ ''ഹേമാവതി''  യിലെ &quot;ശിവ ശിവ എന്നദ നാളിഗെ ഏക്കെ&quot; എന്ന ഗാനം. ഈ ഗാനത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ അതിവേഗം പാടേണ്ടിവരുന്ന ഭാഗം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടില്ലാത്ത തന്നെ കുഴപ്പിച്ചു എന്ന് അവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തോഡി , ആഭോഗി എന്നീ രണ്ടു രാഗങ്ങളിൽ എൽ. വൈദ്യനാഥൻ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനമാണ് ഇത്. 

== പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ==
മികച്ച ഗായികയ്‌ക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ്‌ നാലു തവണയാണ്‌ എസ്‌.ജാനകിക്ക്‌ ലഭിച്ചത്‌. 976-ൽ ''`പതിനാറു വയതിനിലേ''എന്ന തമിഴ്‌ ചിത്രത്തിലെ സിന്ദൂര പൂവേ... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനാണ്‌ ആദ്യമായി ദേശീയപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചത്‌. 1980-ൽ ഓപ്പോൾ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ... എന്ന ഗാനത്തിനും 1984-ൽ തെലുഗു ചിത്രമായ `സിതാര'യിൽ വെന്നല്ലോ ഗോദാരി ആനന്ദം... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനും 1992-ൽ തമിഴ്‌ ചിത്രമായ `തേവർമകനിൽ ''ഇഞ്ചി ഇടുപ്പഴകാ...'' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനുമാണ്‌ ദേശീയ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചത്‌.

മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്‌ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ 14 തവണയും തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ ഏഴു തവണയും ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ പത്തു തവണയും ഈ ഗായിക സ്വന്തമാക്കി. തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ [[കലൈമാമണി പുരസ്‌ക്കാരം]] 1986-ലും സുർ സിംഗർ അവാർഡ്‌ 1987-ലും കേരളത്തിൽനിന്നും സിനിമാ ആർക്കൈവർ അവാർഡ്‌ 2002-ലും സ്‌പെഷൽ ജൂറി സ്വരലയ യേശുദാസ്‌ അവാർഡ്‌ 2005-ലും ലഭിച്ചു.

2013 ൽ [[പത്മഭൂഷൻ]] ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mha.nic.in/pdfs/Padma%28E%292013.pdf |title=എൻ.ഐ.സി.ഇൻ പിഡിഎഫ് |access-date=2013-01-26 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424070118/http://mha.nic.in/pdfs/Padma(E)2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ജാനകി ഇത് നിരസിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/singer-janaki-rejects-padma-bhushan/1/247736.html ഇന്ത്യടുടെ]&lt;/ref&gt;.

==പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ==
* തളിരിട്ട കിനാക്കൾ ...([[മൂടുപടം]])
* വാസന്ത പഞ്ചമി നാളിൽ...([[ഭാർഗ്ഗവീനിലയം|ഭാർഗ്ഗവി നിലയം]])
* സൂര്യകാന്തീ..സൂര്യകാന്തീ ..([[കാട്ടുതുളസി (ചലച്ചിത്രം)|കാട്ടുതുളസി]])
* മനിമുകിലെ...([[കടത്തുകാരൻ (ചലച്ചിത്രം)|കടത്തുകാരൻ]])
* കവിളത്ത് കണ്ണീർ കണ്ടു...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* താമരകുമ്പിളല്ലോ...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* അവിടുന്നേൻ ഗാനം കേൾക്കാൻ...([[പരീക്ഷ (ചലച്ചിത്രം)|പരീക്ഷ]])
* എൻ പ്രാണ നായകനെ..(പരീക്ഷ)...
* കണ്ണിൽ കണ്ണിൽ...([[ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്|ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്‌]])
* താനേ തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും...
* മാവു പൂത്തു.. മാതളം പൂത്തൂ...
([[അമ്പലപ്രാവ് (ചലച്ചിത്രം)|അമ്പലപ്രാവ്]])
* ഇന്നലെ നീയൊരു...(സ്ത്രീ)
* മലർക്കൊടി പോലെ.. (വിഷുക്കണി)
* തുമ്പി വാ തുമ്പക്കൂടത്തിൽ.. (ഓളങ്ങൾ)
* കിളിയേ കിളിയേ...
* ഈ നീലിമ തൻ ചാരുതയിൽ...(ആ രാത്രി)
* കണ്ണും കണ്ണും തമ്മിൽ തമ്മിൽ... (അങ്ങാടി)
* ആടി വാ കാറ്റേ...
* പൊന്നുരുകും പൂക്കാലം...(കൂടെവിടെ)

== പാട്ടിനപ്പുറം ==
ഗായിക എന്ന നിലയിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതിനു പുറമെ ജാനകി ഗാന രചനയും സംഗീതസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിരവധി തമിഴ്‌, തെലുഗു ചിത്രങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ ഗാനങ്ങളെഴുതി.

== കുടുംബം ==
ഭർത്താവ്‌ പരേതനായ വി. രാമപ്രസാദ്‌ ആണ്. 1959 ൽ ആയിരുന്നു അവരുടെ വിവാഹം. ജാനകിയുടെ കരിയറിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം അവരുടെ മിക്ക റെക്കോർഡിംഗുകളിലും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1997 ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt; ഭർത്താവിൻറെ മരണശേഷം ജാനകി സിനിമ രംഗത്ത്‌ സജീവമല്ലാതായി. കൂടുതൽ സമയവും പ്രാർത്ഥനക്കായി ചെലവിടുന്ന അവർ ഇടക്ക്‌ ഭക്തിഗാന കാസെറ്റുകൾക്കു വേണ്ടി പാടുന്നുമുണ്ട്‌. മകൻ: മുരളീ കൃഷ്‌ണ. മരുമകൾ: ഉമ.

ജാനകിയുടെ മാതൃഭാഷ തെലുങ്കാണെങ്കിലും അവർക്ക് തമിഴ്, കന്നഡ, മലയാളം, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകളിൽ ഒഴുക്കോടെ സംസാരിക്കാനും എഴുതാനും സാധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&amp;gl=US&amp;hl=en&amp;has_verified=1&amp;bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2026 ജൂലൈ 11 ശനിയാഴ്ച്ച മൈസൂരുവിലെ അപ്പോളോ ബിജിഎസ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെ  ജാനകി അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/|title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;{{National Film Award Best Female Playback Singer}}

[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 23-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>nt0wghokmvyi3gkxy196pxotinsnfqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646878</id>
      <parentid>4646876</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T02:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4646878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21637" sha1="g23u9tx9wg7p9gb3w8g2n7my4rguzou" xml:space="preserve">{{recent death}}
{{prettyurl|S. Janaki}}
{{Infobox person
| name               = എസ്. ജാനകി
| background         = 
| image              = S Janaki in Pune, India 2007.JPG
| caption            = ജാനകി 2007 ൽ
| birth_name         = സിഷ്‌ഠല ശ്രീരാമമൂർത്തി ജാനകി
| alias              = ജാനകിയമ്മ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വാനമ്പാടി, ഗാനകോഗിലെ, ഗാനസുധേ, ഗാനസരസ്വതി, ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മെലഡി റാണി, കന്നഡ കൊഗിലെ.
| genre              = [[Devotional]], [[folk music|folk]], {{nowrap| [[Indian classical music]]}}
| occupation         = [[Playback Singer]], [[Vocalist]]
| birth_date         = 23 ഏപ്രിൽ 1938
| birth_place        = [[റെപ്പല്ലെ]], [[ഗുണ്ടൂർ]], [[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date         = {{Death date and age|2026|07|11|1938|4|23}}
| years_active       = 1957–2017
| spouse             = വി. രാംപ്രസാദ് (1958 married –1996){{small|(his death)}}
| children           = മുരളി കൃഷ്ണ (b.1960)
| relatives          = [[ഗരിമെല്ല ബാലകൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] (മരുമകൻ)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
| Death              = 
| മരണം               = 11 ജൂലൈ 2026
}}
പ്രശസ്തയായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപിന്നണി ഗായികയാണ് '''സിസ്റ്റ്ല ജാനകി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' എസ്. ജാനകി(1938-2026)''' ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണി ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2026/07/11/remembering-s-janaki-top-ten-hits-in-malayalam.html എസ്.ജാനകിക്ക് വിട, പാട്ടുകൾ അനശ്വരം]&lt;/ref&gt; തെലുങ്ക്, കന്നട, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഒഡിയ, ബംഗാളി, മറാഠി, തുളു, ഉർദു, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, കൊങ്കണി, അസാമീസ്, സിന്ധി തുടങ്ങി പതിനേഴു ഭാഷകളിൽ ഏകാന്തഗീതം (സോളോ), യുഗ്മഗാനം (ഡ്യുയറ്റ്), കോറസ് മുതലായ പലതരത്തിലുള്ള 48,000 ഓളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ഇംഗ്ലീഷ്, ജാപ്പനീസ്, അറബിക്, ജർമൻ, സിംഹള എന്നീ ഭാഷകളിലും പാടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ യഥാക്രമം കന്നഡ, മലയാളം എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്. 1957 ൽ &quot;''വിധിയിൻ വിളൈയാട്ട്''&quot; എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ തുടങ്ങിയ ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആറു പതിറ്റാണ്ടിന് ശേഷം 2017-ൽ സംഗീത ലോകത്ത് നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece &lt;/ref&gt; 2026 ജൂലൈ 11ന് അന്തരിച്ചു

== ജീവിതരേഖ ==
[[File:S_Janaki_.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S_Janaki_.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി ആദ്യകാലങ്ങളിൽ]]
1938-ൽ ഏപ്രിൽ 23-ന്‌ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂർ ജില്ല]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ജനിച്ച ജാനകി മൂന്നാം വയസിൽതന്നെ സംഗീതത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുതുടങ്ങി. 
അവരുടെ പിതാവ് സിസ്റ്റല ശ്രീരാമമൂർത്തി ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. തന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ജാനകി സിർസില്ലയിൽ ചെലവഴിച്ചു, അവിടെ ഒൻപതാം വയസ്സിൽ വേദിയിൽ ആദ്യ അവസരം ലഭിച്ചു. നാദസ്വര വിദ്വാൻ പൈഡിസ്വാമിയിൽ നിന്നാണ് അവർ സംഗീതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പഠിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അവർ ഒരിക്കലും ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;
പത്താം വയസിൽ പൈതി സ്വാമിയുടെ കീഴിൽ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പഠനം ആരംഭിച്ചു.
 
ജാനകിയുടെ സംഗീത വാസന വളർത്തുന്നതിൽ അമ്മാവൻ ഡോ. ചന്ദ്രശേഖർ നിർണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സംഗീത പഠനത്തിനായി പിൽക്കാലത്ത്‌ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെത്തി]]. [[ആകാശവാണി]] ദേശീയ തലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടിയതോടെയാണ്‌ ജാനകി ശ്രദ്ധേയയായത്‌. വൈകാതെ മദ്രാസിലെ എ.വി.എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ജോലി ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/s-janaki.html&lt;/ref&gt;.

== ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ ==
1957ൽ 19ആം വയസിൽ ''വിധിയിൻ വിളയാട്ട്‌'' എന്ന തമിഴ്‌ സിനിമയിൽ ടി. ചലപ്പതി റാവു ഈണം പകർന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ജാനകി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗാനരംഗത്ത്‌ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. തെലുങ്ക്‌ ചിത്രമായ എം.എൽ.എൽ അവസരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ജാനകിക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവന്നില്ല. ഭാഷകളെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കിയ ആ സ്വരമാധുരി ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

എല്ലാ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പാടിയിട്ടുള്ള ജാനകി [[ഹിന്ദി]], [[സിംഹള]], [[ബംഗാളി]], [[ഒറിയ]], [[ഇംഗ്ലീഷ്‌]], [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം,]] [[കൊങ്ങിണി]], [[തുളു]], [[സൗരാഷ്‌ട്ര ബഡുഗ]], ജർമ്മൻ ഭാഷകളിലും സ്വരസാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 1200 പരം മലയാള സിനിമാ ഗാനങ്ങൾക്ക് ജാനകി ശബ്ദം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ നിരവധി ഗാനങ്ങളുൾപ്പെടുന്നു. സംഗീതസംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജാണ് ജാനകിയുടെ തരളിതമായ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞു് അവരെ മലയാളത്തിലേക്കെത്തിച്ചത്.  {{അവലംബം}} കുട്ടികളുടെ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതിനുള്ള സവിശേഷമായ കഴിവും ഈ ഗായികക്കുണ്ട്‌. മലയാളത്തിൽ ഇത്തരം ചില ഗാനങ്ങളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.28-10-2017 ൽ മൈസൂർ മാനസ ഗംഗോത്രിയിലെ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി, സിനിമയിലും പൊതുവേദിയിലും പാടുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt; 29-10 2017- മലയാള മനോരമ പേജ് 11 &lt;/ref&gt;

'''ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനം'''

താൻ പാടിയതിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനമെന്നു എസ്. ജാനകി വിശേഷിപ്പിച്ച ഗാനമാണ് കന്നഡ ചലച്ചിത്രമായ ''ഹേമാവതി''  യിലെ &quot;ശിവ ശിവ എന്നദ നാളിഗെ ഏക്കെ&quot; എന്ന ഗാനം. ഈ ഗാനത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ അതിവേഗം പാടേണ്ടിവരുന്ന ഭാഗം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടില്ലാത്ത തന്നെ കുഴപ്പിച്ചു എന്ന് അവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തോഡി , ആഭോഗി എന്നീ രണ്ടു രാഗങ്ങളിൽ എൽ. വൈദ്യനാഥൻ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനമാണ് ഇത്. 

== പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ==
മികച്ച ഗായികയ്‌ക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ്‌ നാലു തവണയാണ്‌ എസ്‌.ജാനകിക്ക്‌ ലഭിച്ചത്‌. 976-ൽ ''`പതിനാറു വയതിനിലേ''എന്ന തമിഴ്‌ ചിത്രത്തിലെ സിന്ദൂര പൂവേ... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനാണ്‌ ആദ്യമായി ദേശീയപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചത്‌. 1980-ൽ ഓപ്പോൾ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ... എന്ന ഗാനത്തിനും 1984-ൽ തെലുഗു ചിത്രമായ `സിതാര'യിൽ വെന്നല്ലോ ഗോദാരി ആനന്ദം... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനും 1992-ൽ തമിഴ്‌ ചിത്രമായ `തേവർമകനിൽ ''ഇഞ്ചി ഇടുപ്പഴകാ...'' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനുമാണ്‌ ദേശീയ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചത്‌.

മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്‌ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ 14 തവണയും തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ ഏഴു തവണയും ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ പത്തു തവണയും ഈ ഗായിക സ്വന്തമാക്കി. തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ [[കലൈമാമണി പുരസ്‌ക്കാരം]] 1986-ലും സുർ സിംഗർ അവാർഡ്‌ 1987-ലും കേരളത്തിൽനിന്നും സിനിമാ ആർക്കൈവർ അവാർഡ്‌ 2002-ലും സ്‌പെഷൽ ജൂറി സ്വരലയ യേശുദാസ്‌ അവാർഡ്‌ 2005-ലും ലഭിച്ചു.

2013 ൽ [[പത്മഭൂഷൻ]] ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mha.nic.in/pdfs/Padma%28E%292013.pdf |title=എൻ.ഐ.സി.ഇൻ പിഡിഎഫ് |access-date=2013-01-26 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424070118/http://mha.nic.in/pdfs/Padma(E)2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ജാനകി ഇത് നിരസിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/singer-janaki-rejects-padma-bhushan/1/247736.html ഇന്ത്യടുടെ]&lt;/ref&gt;.

==പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ==
* തളിരിട്ട കിനാക്കൾ ...([[മൂടുപടം]])
* വാസന്ത പഞ്ചമി നാളിൽ...([[ഭാർഗ്ഗവീനിലയം|ഭാർഗ്ഗവി നിലയം]])
* സൂര്യകാന്തീ..സൂര്യകാന്തീ ..([[കാട്ടുതുളസി (ചലച്ചിത്രം)|കാട്ടുതുളസി]])
* മനിമുകിലെ...([[കടത്തുകാരൻ (ചലച്ചിത്രം)|കടത്തുകാരൻ]])
* കവിളത്ത് കണ്ണീർ കണ്ടു...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* താമരകുമ്പിളല്ലോ...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* അവിടുന്നേൻ ഗാനം കേൾക്കാൻ...([[പരീക്ഷ (ചലച്ചിത്രം)|പരീക്ഷ]])
* എൻ പ്രാണ നായകനെ..(പരീക്ഷ)...
* കണ്ണിൽ കണ്ണിൽ...([[ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്|ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്‌]])
* താനേ തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും...
* മാവു പൂത്തു.. മാതളം പൂത്തൂ...
([[അമ്പലപ്രാവ് (ചലച്ചിത്രം)|അമ്പലപ്രാവ്]])
* ഇന്നലെ നീയൊരു...(സ്ത്രീ)
* മലർക്കൊടി പോലെ.. (വിഷുക്കണി)
* തുമ്പി വാ തുമ്പക്കൂടത്തിൽ.. (ഓളങ്ങൾ)
* കിളിയേ കിളിയേ...
* ഈ നീലിമ തൻ ചാരുതയിൽ...(ആ രാത്രി)
* കണ്ണും കണ്ണും തമ്മിൽ തമ്മിൽ... (അങ്ങാടി)
* ആടി വാ കാറ്റേ...
* പൊന്നുരുകും പൂക്കാലം...(കൂടെവിടെ)
* ഓലത്തുമ്പത്തിരുന്നൂയലാടും...
* എൻ പൂവെ...(പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്)
* കൊഞ്ചി കരയല്ലേ... (പൂമുഖ പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്)
* കസ്തൂരി മാൻകുരുന്നെ...(കാണാമറയത്ത്)
* രാഗേന്ദു കിരണങ്ങൾ...(അവളുടെ രാവുകൾ)
* ഇളം മഞ്ഞിൻ...(നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം)

== പാട്ടിനപ്പുറം ==
ഗായിക എന്ന നിലയിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതിനു പുറമെ ജാനകി ഗാന രചനയും സംഗീതസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിരവധി തമിഴ്‌, തെലുഗു ചിത്രങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ ഗാനങ്ങളെഴുതി.

== കുടുംബം ==
ഭർത്താവ്‌ പരേതനായ വി. രാമപ്രസാദ്‌ ആണ്. 1959 ൽ ആയിരുന്നു അവരുടെ വിവാഹം. ജാനകിയുടെ കരിയറിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം അവരുടെ മിക്ക റെക്കോർഡിംഗുകളിലും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1997 ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt; ഭർത്താവിൻറെ മരണശേഷം ജാനകി സിനിമ രംഗത്ത്‌ സജീവമല്ലാതായി. കൂടുതൽ സമയവും പ്രാർത്ഥനക്കായി ചെലവിടുന്ന അവർ ഇടക്ക്‌ ഭക്തിഗാന കാസെറ്റുകൾക്കു വേണ്ടി പാടുന്നുമുണ്ട്‌. മകൻ: മുരളീ കൃഷ്‌ണ. മരുമകൾ: ഉമ.

ജാനകിയുടെ മാതൃഭാഷ തെലുങ്കാണെങ്കിലും അവർക്ക് തമിഴ്, കന്നഡ, മലയാളം, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകളിൽ ഒഴുക്കോടെ സംസാരിക്കാനും എഴുതാനും സാധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&amp;gl=US&amp;hl=en&amp;has_verified=1&amp;bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2026 ജൂലൈ 11 ശനിയാഴ്ച്ച മൈസൂരുവിലെ അപ്പോളോ ബിജിഎസ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെ  ജാനകി അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/|title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;{{National Film Award Best Female Playback Singer}}

[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 23-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>g23u9tx9wg7p9gb3w8g2n7my4rguzou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646922</id>
      <parentid>4646878</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21703" sha1="ny1x94wsipgqacjuljvjoncbs506saw" xml:space="preserve">{{recent death}}
{{prettyurl|S. Janaki}}
{{Infobox person
| name               = എസ്. ജാനകി
| background         = 
| image              = S Janaki in Pune, India 2007.JPG
| caption            = ജാനകി 2007 ൽ
| birth_name         = സിഷ്‌ഠല ശ്രീരാമമൂർത്തി ജാനകി
| alias              = ജാനകിയമ്മ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വാനമ്പാടി, ഗാനകോഗിലെ, ഗാനസുധേ, ഗാനസരസ്വതി, ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മെലഡി റാണി, കന്നഡ കൊഗിലെ.
| genre              = [[Devotional]], [[folk music|folk]], {{nowrap| [[Indian classical music]]}}
| occupation         = [[Playback Singer]], [[Vocalist]]
| birth_date         = 23 ഏപ്രിൽ 1938
| birth_place        = [[റെപ്പല്ലെ]], [[ഗുണ്ടൂർ]], [[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date         = {{Death date and age|2026|07|11|1938|4|23}}
| years_active       = 1957–2017
| spouse             = വി. രാംപ്രസാദ് (1958 married –1996){{small|(his death)}}
| children           = മുരളി കൃഷ്ണ (b.1960)
| relatives          = [[ഗരിമെല്ല ബാലകൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] (മരുമകൻ)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
| Death              = 
| മരണം               = 11 ജൂലൈ 2026
}}
പ്രശസ്തയായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപിന്നണി ഗായികയാണ് '''സിസ്റ്റ്ല ജാനകി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' എസ്. ജാനകി(1938-2026)''' ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണി ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2026/07/11/remembering-s-janaki-top-ten-hits-in-malayalam.html എസ്.ജാനകിക്ക് വിട, പാട്ടുകൾ അനശ്വരം]&lt;/ref&gt; തെലുങ്ക്, കന്നട, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഒഡിയ, ബംഗാളി, മറാഠി, തുളു, ഉർദു, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, കൊങ്കണി, അസാമീസ്, സിന്ധി തുടങ്ങി പതിനേഴു ഭാഷകളിൽ ഏകാന്തഗീതം (സോളോ), യുഗ്മഗാനം (ഡ്യുയറ്റ്), കോറസ് മുതലായ പലതരത്തിലുള്ള 48,000 ഓളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ഇംഗ്ലീഷ്, ജാപ്പനീസ്, അറബിക്, ജർമൻ, സിംഹള എന്നീ ഭാഷകളിലും പാടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ യഥാക്രമം കന്നഡ, മലയാളം എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്. 1957 ൽ &quot;''വിധിയിൻ വിളൈയാട്ട്''&quot; എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ തുടങ്ങിയ ജാനകിയുടെ സംഗീത സപര്യ ആറു പതിറ്റാണ്ടിന് ശേഷം 2017-ൽ സംഗീത ലോകത്ത് നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece &lt;/ref&gt; 2026 ജൂലൈ 11ന് അവർ അന്തരിച്ചു

== ജീവിതരേഖ ==
[[File:S_Janaki_.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S_Janaki_.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി ആദ്യകാലങ്ങളിൽ]]
1938-ൽ ഏപ്രിൽ 23-ന്‌ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂർ ജില്ല]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ജനിച്ച ജാനകി മൂന്നാം വയസിൽതന്നെ സംഗീതത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുതുടങ്ങി. 
അവരുടെ പിതാവ് സിസ്റ്റല ശ്രീരാമമൂർത്തി ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. തന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ജാനകി സിർസില്ലയിൽ ചെലവഴിച്ചു, അവിടെ ഒൻപതാം വയസ്സിൽ വേദിയിൽ ആദ്യ അവസരം ലഭിച്ചു. നാദസ്വര വിദ്വാൻ പൈഡിസ്വാമിയിൽ നിന്നാണ് അവർ സംഗീതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പഠിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അവർ ഒരിക്കലും ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;
പത്താം വയസിൽ പൈതി സ്വാമിയുടെ കീഴിൽ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പഠനം ആരംഭിച്ചു.
 
ജാനകിയുടെ സംഗീത വാസന വളർത്തുന്നതിൽ അമ്മാവൻ ഡോ. ചന്ദ്രശേഖർ നിർണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സംഗീത പഠനത്തിനായി പിൽക്കാലത്ത്‌ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെത്തി]]. [[ആകാശവാണി]] ദേശീയ തലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടിയതോടെയാണ്‌ ജാനകി ശ്രദ്ധേയയായത്‌. വൈകാതെ മദ്രാസിലെ എ.വി.എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ജോലി ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/s-janaki.html&lt;/ref&gt;.

== ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ ==
1957ൽ 19ആം വയസിൽ ''വിധിയിൻ വിളയാട്ട്‌'' എന്ന തമിഴ്‌ സിനിമയിൽ ടി. ചലപ്പതി റാവു ഈണം പകർന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ജാനകി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗാനരംഗത്ത്‌ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. തെലുങ്ക്‌ ചിത്രമായ എം.എൽ.എൽ അവസരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ജാനകിക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവന്നില്ല. ഭാഷകളെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കിയ ആ സ്വരമാധുരി ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

എല്ലാ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പാടിയിട്ടുള്ള ജാനകി [[ഹിന്ദി]], [[സിംഹള]], [[ബംഗാളി]], [[ഒറിയ]], [[ഇംഗ്ലീഷ്‌]], [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം,]] [[കൊങ്ങിണി]], [[തുളു]], [[സൗരാഷ്‌ട്ര ബഡുഗ]], ജർമ്മൻ ഭാഷകളിലും സ്വരസാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 1200 പരം മലയാള സിനിമാ ഗാനങ്ങൾക്ക് ജാനകി ശബ്ദം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ നിരവധി ഗാനങ്ങളുൾപ്പെടുന്നു. സംഗീതസംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജാണ് ജാനകിയുടെ തരളിതമായ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞു് അവരെ മലയാളത്തിലേക്കെത്തിച്ചത്.  {{അവലംബം}} കുട്ടികളുടെ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതിനുള്ള സവിശേഷമായ കഴിവും ഈ ഗായികക്കുണ്ട്‌. മലയാളത്തിൽ ഇത്തരം ചില ഗാനങ്ങളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.28-10-2017 ൽ മൈസൂർ മാനസ ഗംഗോത്രിയിലെ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി, സിനിമയിലും പൊതുവേദിയിലും പാടുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt; 29-10 2017- മലയാള മനോരമ പേജ് 11 &lt;/ref&gt;

'''ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനം'''

താൻ പാടിയതിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനമെന്നു എസ്. ജാനകി വിശേഷിപ്പിച്ച ഗാനമാണ് കന്നഡ ചലച്ചിത്രമായ ''ഹേമാവതി''  യിലെ &quot;ശിവ ശിവ എന്നദ നാളിഗെ ഏക്കെ&quot; എന്ന ഗാനം. ഈ ഗാനത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ അതിവേഗം പാടേണ്ടിവരുന്ന ഭാഗം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടില്ലാത്ത തന്നെ കുഴപ്പിച്ചു എന്ന് അവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തോഡി , ആഭോഗി എന്നീ രണ്ടു രാഗങ്ങളിൽ എൽ. വൈദ്യനാഥൻ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനമാണ് ഇത്. 

== പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ==
മികച്ച ഗായികയ്‌ക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ്‌ നാലു തവണയാണ്‌ എസ്‌.ജാനകിക്ക്‌ ലഭിച്ചത്‌. 976-ൽ ''`പതിനാറു വയതിനിലേ''എന്ന തമിഴ്‌ ചിത്രത്തിലെ സിന്ദൂര പൂവേ... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനാണ്‌ ആദ്യമായി ദേശീയപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചത്‌. 1980-ൽ ഓപ്പോൾ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ... എന്ന ഗാനത്തിനും 1984-ൽ തെലുഗു ചിത്രമായ `സിതാര'യിൽ വെന്നല്ലോ ഗോദാരി ആനന്ദം... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനും 1992-ൽ തമിഴ്‌ ചിത്രമായ `തേവർമകനിൽ ''ഇഞ്ചി ഇടുപ്പഴകാ...'' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനുമാണ്‌ ദേശീയ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചത്‌.

മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്‌ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ 14 തവണയും തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ ഏഴു തവണയും ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ പത്തു തവണയും ഈ ഗായിക സ്വന്തമാക്കി. തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ [[കലൈമാമണി പുരസ്‌ക്കാരം]] 1986-ലും സുർ സിംഗർ അവാർഡ്‌ 1987-ലും കേരളത്തിൽനിന്നും സിനിമാ ആർക്കൈവർ അവാർഡ്‌ 2002-ലും സ്‌പെഷൽ ജൂറി സ്വരലയ യേശുദാസ്‌ അവാർഡ്‌ 2005-ലും ലഭിച്ചു.

2013 ൽ [[പത്മഭൂഷൻ]] ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mha.nic.in/pdfs/Padma%28E%292013.pdf |title=എൻ.ഐ.സി.ഇൻ പിഡിഎഫ് |access-date=2013-01-26 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424070118/http://mha.nic.in/pdfs/Padma(E)2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ജാനകി ഇത് നിരസിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/singer-janaki-rejects-padma-bhushan/1/247736.html ഇന്ത്യടുടെ]&lt;/ref&gt;.

==പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ==
* തളിരിട്ട കിനാക്കൾ ...([[മൂടുപടം]])
* വാസന്ത പഞ്ചമി നാളിൽ...([[ഭാർഗ്ഗവീനിലയം|ഭാർഗ്ഗവി നിലയം]])
* സൂര്യകാന്തീ..സൂര്യകാന്തീ ..([[കാട്ടുതുളസി (ചലച്ചിത്രം)|കാട്ടുതുളസി]])
* മനിമുകിലെ...([[കടത്തുകാരൻ (ചലച്ചിത്രം)|കടത്തുകാരൻ]])
* കവിളത്ത് കണ്ണീർ കണ്ടു...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* താമരകുമ്പിളല്ലോ...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* അവിടുന്നേൻ ഗാനം കേൾക്കാൻ...([[പരീക്ഷ (ചലച്ചിത്രം)|പരീക്ഷ]])
* എൻ പ്രാണ നായകനെ..(പരീക്ഷ)...
* കണ്ണിൽ കണ്ണിൽ...([[ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്|ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്‌]])
* താനേ തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും...
* മാവു പൂത്തു.. മാതളം പൂത്തൂ...
([[അമ്പലപ്രാവ് (ചലച്ചിത്രം)|അമ്പലപ്രാവ്]])
* ഇന്നലെ നീയൊരു...(സ്ത്രീ)
* മലർക്കൊടി പോലെ.. (വിഷുക്കണി)
* തുമ്പി വാ തുമ്പക്കൂടത്തിൽ.. (ഓളങ്ങൾ)
* കിളിയേ കിളിയേ...
* ഈ നീലിമ തൻ ചാരുതയിൽ...(ആ രാത്രി)
* കണ്ണും കണ്ണും തമ്മിൽ തമ്മിൽ... (അങ്ങാടി)
* ആടി വാ കാറ്റേ...
* പൊന്നുരുകും പൂക്കാലം...(കൂടെവിടെ)
* ഓലത്തുമ്പത്തിരുന്നൂയലാടും...
* എൻ പൂവെ...(പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്)
* കൊഞ്ചി കരയല്ലേ... (പൂമുഖ പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്)
* കസ്തൂരി മാൻകുരുന്നെ...(കാണാമറയത്ത്)
* രാഗേന്ദു കിരണങ്ങൾ...(അവളുടെ രാവുകൾ)
* ഇളം മഞ്ഞിൻ...(നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം)

== പാട്ടിനപ്പുറം ==
ഗായിക എന്ന നിലയിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതിനു പുറമെ ജാനകി ഗാന രചനയും സംഗീതസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിരവധി തമിഴ്‌, തെലുഗു ചിത്രങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ ഗാനങ്ങളെഴുതി.

== കുടുംബം ==
ഭർത്താവ്‌ പരേതനായ വി. രാമപ്രസാദ്‌ ആണ്. 1959 ൽ ആയിരുന്നു അവരുടെ വിവാഹം. ജാനകിയുടെ കരിയറിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം അവരുടെ മിക്ക റെക്കോർഡിംഗുകളിലും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1997 ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt; ഭർത്താവിൻറെ മരണശേഷം ജാനകി സിനിമ രംഗത്ത്‌ സജീവമല്ലാതായി. കൂടുതൽ സമയവും പ്രാർത്ഥനക്കായി ചെലവിടുന്ന അവർ ഇടക്ക്‌ ഭക്തിഗാന കാസെറ്റുകൾക്കു വേണ്ടി പാടുന്നുമുണ്ട്‌. മകൻ: മുരളീ കൃഷ്‌ണ. മരുമകൾ: ഉമ.

ജാനകിയുടെ മാതൃഭാഷ തെലുങ്കാണെങ്കിലും അവർക്ക് തമിഴ്, കന്നഡ, മലയാളം, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകളിൽ ഒഴുക്കോടെ സംസാരിക്കാനും എഴുതാനും സാധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&amp;gl=US&amp;hl=en&amp;has_verified=1&amp;bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2026 ജൂലൈ 11 ശനിയാഴ്ച്ച മൈസൂരുവിലെ അപ്പോളോ ബിജിഎസ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെ  ജാനകി അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/|title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;{{National Film Award Best Female Playback Singer}}

[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 23-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>ny1x94wsipgqacjuljvjoncbs506saw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646923</id>
      <parentid>4646922</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ */</comment>
      <origin>4646923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21886" sha1="26mo2p96bxdcfdz6zo9g956crzzp1oj" xml:space="preserve">{{recent death}}
{{prettyurl|S. Janaki}}
{{Infobox person
| name               = എസ്. ജാനകി
| background         = 
| image              = S Janaki in Pune, India 2007.JPG
| caption            = ജാനകി 2007 ൽ
| birth_name         = സിഷ്‌ഠല ശ്രീരാമമൂർത്തി ജാനകി
| alias              = ജാനകിയമ്മ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വാനമ്പാടി, ഗാനകോഗിലെ, ഗാനസുധേ, ഗാനസരസ്വതി, ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മെലഡി റാണി, കന്നഡ കൊഗിലെ.
| genre              = [[Devotional]], [[folk music|folk]], {{nowrap| [[Indian classical music]]}}
| occupation         = [[Playback Singer]], [[Vocalist]]
| birth_date         = 23 ഏപ്രിൽ 1938
| birth_place        = [[റെപ്പല്ലെ]], [[ഗുണ്ടൂർ]], [[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date         = {{Death date and age|2026|07|11|1938|4|23}}
| years_active       = 1957–2017
| spouse             = വി. രാംപ്രസാദ് (1958 married –1996){{small|(his death)}}
| children           = മുരളി കൃഷ്ണ (b.1960)
| relatives          = [[ഗരിമെല്ല ബാലകൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] (മരുമകൻ)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
| Death              = 
| മരണം               = 11 ജൂലൈ 2026
}}
പ്രശസ്തയായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപിന്നണി ഗായികയാണ് '''സിസ്റ്റ്ല ജാനകി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' എസ്. ജാനകി(1938-2026)''' ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണി ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2026/07/11/remembering-s-janaki-top-ten-hits-in-malayalam.html എസ്.ജാനകിക്ക് വിട, പാട്ടുകൾ അനശ്വരം]&lt;/ref&gt; തെലുങ്ക്, കന്നട, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഒഡിയ, ബംഗാളി, മറാഠി, തുളു, ഉർദു, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, കൊങ്കണി, അസാമീസ്, സിന്ധി തുടങ്ങി പതിനേഴു ഭാഷകളിൽ ഏകാന്തഗീതം (സോളോ), യുഗ്മഗാനം (ഡ്യുയറ്റ്), കോറസ് മുതലായ പലതരത്തിലുള്ള 48,000 ഓളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ഇംഗ്ലീഷ്, ജാപ്പനീസ്, അറബിക്, ജർമൻ, സിംഹള എന്നീ ഭാഷകളിലും പാടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ യഥാക്രമം കന്നഡ, മലയാളം എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്. 1957 ൽ &quot;''വിധിയിൻ വിളൈയാട്ട്''&quot; എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ തുടങ്ങിയ ജാനകിയുടെ സംഗീത സപര്യ ആറു പതിറ്റാണ്ടിന് ശേഷം 2017-ൽ സംഗീത ലോകത്ത് നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece &lt;/ref&gt; 2026 ജൂലൈ 11ന് അവർ അന്തരിച്ചു

== ജീവിതരേഖ ==
[[File:S_Janaki_.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S_Janaki_.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി ആദ്യകാലങ്ങളിൽ]]
1938-ൽ ഏപ്രിൽ 23-ന്‌ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂർ ജില്ല]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ജനിച്ച ജാനകി മൂന്നാം വയസിൽതന്നെ സംഗീതത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുതുടങ്ങി. 
അവരുടെ പിതാവ് സിസ്റ്റല ശ്രീരാമമൂർത്തി ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. തന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ജാനകി സിർസില്ലയിൽ ചെലവഴിച്ചു, അവിടെ ഒൻപതാം വയസ്സിൽ വേദിയിൽ ആദ്യ അവസരം ലഭിച്ചു. നാദസ്വര വിദ്വാൻ പൈഡിസ്വാമിയിൽ നിന്നാണ് അവർ സംഗീതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പഠിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അവർ ഒരിക്കലും ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;
പത്താം വയസിൽ പൈതി സ്വാമിയുടെ കീഴിൽ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പഠനം ആരംഭിച്ചു.
 
ജാനകിയുടെ സംഗീത വാസന വളർത്തുന്നതിൽ അമ്മാവൻ ഡോ. ചന്ദ്രശേഖർ നിർണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സംഗീത പഠനത്തിനായി പിൽക്കാലത്ത്‌ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെത്തി]]. [[ആകാശവാണി]] ദേശീയ തലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടിയതോടെയാണ്‌ ജാനകി ശ്രദ്ധേയയായത്‌. വൈകാതെ മദ്രാസിലെ എ.വി.എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ജോലി ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/s-janaki.html&lt;/ref&gt;.

== ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ ==
[[File:S._Janaki_amma.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S._Janaki_amma.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി 1980 കളിൽ.]]
1957ൽ 19ആം വയസിൽ ''വിധിയിൻ വിളയാട്ട്‌'' എന്ന തമിഴ്‌ സിനിമയിൽ ടി. ചലപ്പതി റാവു ഈണം പകർന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ജാനകി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗാനരംഗത്ത്‌ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. തെലുങ്ക്‌ ചിത്രമായ എം.എൽ.എൽ അവസരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ജാനകിക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവന്നില്ല. ഭാഷകളെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കിയ ആ സ്വരമാധുരി ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

എല്ലാ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പാടിയിട്ടുള്ള ജാനകി [[ഹിന്ദി]], [[സിംഹള]], [[ബംഗാളി]], [[ഒറിയ]], [[ഇംഗ്ലീഷ്‌]], [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം,]] [[കൊങ്ങിണി]], [[തുളു]], [[സൗരാഷ്‌ട്ര ബഡുഗ]], ജർമ്മൻ ഭാഷകളിലും സ്വരസാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 1200 പരം മലയാള സിനിമാ ഗാനങ്ങൾക്ക് ജാനകി ശബ്ദം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ നിരവധി ഗാനങ്ങളുൾപ്പെടുന്നു. സംഗീതസംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജാണ് ജാനകിയുടെ തരളിതമായ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞു് അവരെ മലയാളത്തിലേക്കെത്തിച്ചത്.  {{അവലംബം}} കുട്ടികളുടെ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതിനുള്ള സവിശേഷമായ കഴിവും ഈ ഗായികക്കുണ്ട്‌. മലയാളത്തിൽ ഇത്തരം ചില ഗാനങ്ങളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.28-10-2017 ൽ മൈസൂർ മാനസ ഗംഗോത്രിയിലെ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി, സിനിമയിലും പൊതുവേദിയിലും പാടുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt; 29-10 2017- മലയാള മനോരമ പേജ് 11 &lt;/ref&gt;

'''ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനം'''

താൻ പാടിയതിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനമെന്നു എസ്. ജാനകി വിശേഷിപ്പിച്ച ഗാനമാണ് കന്നഡ ചലച്ചിത്രമായ ''ഹേമാവതി''  യിലെ &quot;ശിവ ശിവ എന്നദ നാളിഗെ ഏക്കെ&quot; എന്ന ഗാനം. ഈ ഗാനത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ അതിവേഗം പാടേണ്ടിവരുന്ന ഭാഗം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടില്ലാത്ത തന്നെ കുഴപ്പിച്ചു എന്ന് അവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തോഡി , ആഭോഗി എന്നീ രണ്ടു രാഗങ്ങളിൽ എൽ. വൈദ്യനാഥൻ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനമാണ് ഇത്. 

== പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ==
മികച്ച ഗായികയ്‌ക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ്‌ നാലു തവണയാണ്‌ എസ്‌.ജാനകിക്ക്‌ ലഭിച്ചത്‌. 976-ൽ ''`പതിനാറു വയതിനിലേ''എന്ന തമിഴ്‌ ചിത്രത്തിലെ സിന്ദൂര പൂവേ... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനാണ്‌ ആദ്യമായി ദേശീയപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചത്‌. 1980-ൽ ഓപ്പോൾ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ... എന്ന ഗാനത്തിനും 1984-ൽ തെലുഗു ചിത്രമായ `സിതാര'യിൽ വെന്നല്ലോ ഗോദാരി ആനന്ദം... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനും 1992-ൽ തമിഴ്‌ ചിത്രമായ `തേവർമകനിൽ ''ഇഞ്ചി ഇടുപ്പഴകാ...'' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനുമാണ്‌ ദേശീയ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചത്‌.

മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്‌ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ 14 തവണയും തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ ഏഴു തവണയും ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ പത്തു തവണയും ഈ ഗായിക സ്വന്തമാക്കി. തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ [[കലൈമാമണി പുരസ്‌ക്കാരം]] 1986-ലും സുർ സിംഗർ അവാർഡ്‌ 1987-ലും കേരളത്തിൽനിന്നും സിനിമാ ആർക്കൈവർ അവാർഡ്‌ 2002-ലും സ്‌പെഷൽ ജൂറി സ്വരലയ യേശുദാസ്‌ അവാർഡ്‌ 2005-ലും ലഭിച്ചു.

2013 ൽ [[പത്മഭൂഷൻ]] ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mha.nic.in/pdfs/Padma%28E%292013.pdf |title=എൻ.ഐ.സി.ഇൻ പിഡിഎഫ് |access-date=2013-01-26 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424070118/http://mha.nic.in/pdfs/Padma(E)2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ജാനകി ഇത് നിരസിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/singer-janaki-rejects-padma-bhushan/1/247736.html ഇന്ത്യടുടെ]&lt;/ref&gt;.

==പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ==
* തളിരിട്ട കിനാക്കൾ ...([[മൂടുപടം]])
* വാസന്ത പഞ്ചമി നാളിൽ...([[ഭാർഗ്ഗവീനിലയം|ഭാർഗ്ഗവി നിലയം]])
* സൂര്യകാന്തീ..സൂര്യകാന്തീ ..([[കാട്ടുതുളസി (ചലച്ചിത്രം)|കാട്ടുതുളസി]])
* മനിമുകിലെ...([[കടത്തുകാരൻ (ചലച്ചിത്രം)|കടത്തുകാരൻ]])
* കവിളത്ത് കണ്ണീർ കണ്ടു...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* താമരകുമ്പിളല്ലോ...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* അവിടുന്നേൻ ഗാനം കേൾക്കാൻ...([[പരീക്ഷ (ചലച്ചിത്രം)|പരീക്ഷ]])
* എൻ പ്രാണ നായകനെ..(പരീക്ഷ)...
* കണ്ണിൽ കണ്ണിൽ...([[ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്|ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്‌]])
* താനേ തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും...
* മാവു പൂത്തു.. മാതളം പൂത്തൂ...
([[അമ്പലപ്രാവ് (ചലച്ചിത്രം)|അമ്പലപ്രാവ്]])
* ഇന്നലെ നീയൊരു...(സ്ത്രീ)
* മലർക്കൊടി പോലെ.. (വിഷുക്കണി)
* തുമ്പി വാ തുമ്പക്കൂടത്തിൽ.. (ഓളങ്ങൾ)
* കിളിയേ കിളിയേ...
* ഈ നീലിമ തൻ ചാരുതയിൽ...(ആ രാത്രി)
* കണ്ണും കണ്ണും തമ്മിൽ തമ്മിൽ... (അങ്ങാടി)
* ആടി വാ കാറ്റേ...
* പൊന്നുരുകും പൂക്കാലം...(കൂടെവിടെ)
* ഓലത്തുമ്പത്തിരുന്നൂയലാടും...
* എൻ പൂവെ...(പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്)
* കൊഞ്ചി കരയല്ലേ... (പൂമുഖ പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്)
* കസ്തൂരി മാൻകുരുന്നെ...(കാണാമറയത്ത്)
* രാഗേന്ദു കിരണങ്ങൾ...(അവളുടെ രാവുകൾ)
* ഇളം മഞ്ഞിൻ...(നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം)

== പാട്ടിനപ്പുറം ==
ഗായിക എന്ന നിലയിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതിനു പുറമെ ജാനകി ഗാന രചനയും സംഗീതസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിരവധി തമിഴ്‌, തെലുഗു ചിത്രങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ ഗാനങ്ങളെഴുതി.

== കുടുംബം ==
ഭർത്താവ്‌ പരേതനായ വി. രാമപ്രസാദ്‌ ആണ്. 1959 ൽ ആയിരുന്നു അവരുടെ വിവാഹം. ജാനകിയുടെ കരിയറിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം അവരുടെ മിക്ക റെക്കോർഡിംഗുകളിലും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1997 ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt; ഭർത്താവിൻറെ മരണശേഷം ജാനകി സിനിമ രംഗത്ത്‌ സജീവമല്ലാതായി. കൂടുതൽ സമയവും പ്രാർത്ഥനക്കായി ചെലവിടുന്ന അവർ ഇടക്ക്‌ ഭക്തിഗാന കാസെറ്റുകൾക്കു വേണ്ടി പാടുന്നുമുണ്ട്‌. മകൻ: മുരളീ കൃഷ്‌ണ. മരുമകൾ: ഉമ.

ജാനകിയുടെ മാതൃഭാഷ തെലുങ്കാണെങ്കിലും അവർക്ക് തമിഴ്, കന്നഡ, മലയാളം, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകളിൽ ഒഴുക്കോടെ സംസാരിക്കാനും എഴുതാനും സാധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&amp;gl=US&amp;hl=en&amp;has_verified=1&amp;bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2026 ജൂലൈ 11 ശനിയാഴ്ച്ച മൈസൂരുവിലെ അപ്പോളോ ബിജിഎസ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെ  ജാനകി അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/|title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;{{National Film Award Best Female Playback Singer}}

[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 23-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>26mo2p96bxdcfdz6zo9g956crzzp1oj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646926</id>
      <parentid>4646923</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരസ്‌കാരങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4646926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22821" sha1="hf3l3s5rfah1hp0m7aqlz8e4jx33qqv" xml:space="preserve">{{recent death}}
{{prettyurl|S. Janaki}}
{{Infobox person
| name               = എസ്. ജാനകി
| background         = 
| image              = S Janaki in Pune, India 2007.JPG
| caption            = ജാനകി 2007 ൽ
| birth_name         = സിഷ്‌ഠല ശ്രീരാമമൂർത്തി ജാനകി
| alias              = ജാനകിയമ്മ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വാനമ്പാടി, ഗാനകോഗിലെ, ഗാനസുധേ, ഗാനസരസ്വതി, ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മെലഡി റാണി, കന്നഡ കൊഗിലെ.
| genre              = [[Devotional]], [[folk music|folk]], {{nowrap| [[Indian classical music]]}}
| occupation         = [[Playback Singer]], [[Vocalist]]
| birth_date         = 23 ഏപ്രിൽ 1938
| birth_place        = [[റെപ്പല്ലെ]], [[ഗുണ്ടൂർ]], [[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date         = {{Death date and age|2026|07|11|1938|4|23}}
| years_active       = 1957–2017
| spouse             = വി. രാംപ്രസാദ് (1958 married –1996){{small|(his death)}}
| children           = മുരളി കൃഷ്ണ (b.1960)
| relatives          = [[ഗരിമെല്ല ബാലകൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] (മരുമകൻ)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
| Death              = 
| മരണം               = 11 ജൂലൈ 2026
}}
പ്രശസ്തയായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപിന്നണി ഗായികയാണ് '''സിസ്റ്റ്ല ജാനകി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' എസ്. ജാനകി(1938-2026)''' ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണി ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2026/07/11/remembering-s-janaki-top-ten-hits-in-malayalam.html എസ്.ജാനകിക്ക് വിട, പാട്ടുകൾ അനശ്വരം]&lt;/ref&gt; തെലുങ്ക്, കന്നട, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഒഡിയ, ബംഗാളി, മറാഠി, തുളു, ഉർദു, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, കൊങ്കണി, അസാമീസ്, സിന്ധി തുടങ്ങി പതിനേഴു ഭാഷകളിൽ ഏകാന്തഗീതം (സോളോ), യുഗ്മഗാനം (ഡ്യുയറ്റ്), കോറസ് മുതലായ പലതരത്തിലുള്ള 48,000 ഓളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ഇംഗ്ലീഷ്, ജാപ്പനീസ്, അറബിക്, ജർമൻ, സിംഹള എന്നീ ഭാഷകളിലും പാടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ യഥാക്രമം കന്നഡ, മലയാളം എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്. 1957 ൽ &quot;''വിധിയിൻ വിളൈയാട്ട്''&quot; എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ തുടങ്ങിയ ജാനകിയുടെ സംഗീത സപര്യ ആറു പതിറ്റാണ്ടിന് ശേഷം 2017-ൽ സംഗീത ലോകത്ത് നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece &lt;/ref&gt; 2026 ജൂലൈ 11ന് അവർ അന്തരിച്ചു

== ജീവിതരേഖ ==
[[File:S_Janaki_.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S_Janaki_.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി ആദ്യകാലങ്ങളിൽ]]
1938-ൽ ഏപ്രിൽ 23-ന്‌ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂർ ജില്ല]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ജനിച്ച ജാനകി മൂന്നാം വയസിൽതന്നെ സംഗീതത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുതുടങ്ങി. 
അവരുടെ പിതാവ് സിസ്റ്റല ശ്രീരാമമൂർത്തി ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. തന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ജാനകി സിർസില്ലയിൽ ചെലവഴിച്ചു, അവിടെ ഒൻപതാം വയസ്സിൽ വേദിയിൽ ആദ്യ അവസരം ലഭിച്ചു. നാദസ്വര വിദ്വാൻ പൈഡിസ്വാമിയിൽ നിന്നാണ് അവർ സംഗീതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പഠിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അവർ ഒരിക്കലും ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;
പത്താം വയസിൽ പൈതി സ്വാമിയുടെ കീഴിൽ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പഠനം ആരംഭിച്ചു.
 
ജാനകിയുടെ സംഗീത വാസന വളർത്തുന്നതിൽ അമ്മാവൻ ഡോ. ചന്ദ്രശേഖർ നിർണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സംഗീത പഠനത്തിനായി പിൽക്കാലത്ത്‌ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെത്തി]]. [[ആകാശവാണി]] ദേശീയ തലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടിയതോടെയാണ്‌ ജാനകി ശ്രദ്ധേയയായത്‌. വൈകാതെ മദ്രാസിലെ എ.വി.എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ജോലി ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/s-janaki.html&lt;/ref&gt;.

== ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ ==
[[File:S._Janaki_amma.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S._Janaki_amma.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി 1980 കളിൽ.]]
1957ൽ 19ആം വയസിൽ ''വിധിയിൻ വിളയാട്ട്‌'' എന്ന തമിഴ്‌ സിനിമയിൽ ടി. ചലപ്പതി റാവു ഈണം പകർന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ജാനകി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗാനരംഗത്ത്‌ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. തെലുങ്ക്‌ ചിത്രമായ എം.എൽ.എൽ അവസരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ജാനകിക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവന്നില്ല. ഭാഷകളെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കിയ ആ സ്വരമാധുരി ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

എല്ലാ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പാടിയിട്ടുള്ള ജാനകി [[ഹിന്ദി]], [[സിംഹള]], [[ബംഗാളി]], [[ഒറിയ]], [[ഇംഗ്ലീഷ്‌]], [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം,]] [[കൊങ്ങിണി]], [[തുളു]], [[സൗരാഷ്‌ട്ര ബഡുഗ]], ജർമ്മൻ ഭാഷകളിലും സ്വരസാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 1200 പരം മലയാള സിനിമാ ഗാനങ്ങൾക്ക് ജാനകി ശബ്ദം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ നിരവധി ഗാനങ്ങളുൾപ്പെടുന്നു. സംഗീതസംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജാണ് ജാനകിയുടെ തരളിതമായ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞു് അവരെ മലയാളത്തിലേക്കെത്തിച്ചത്.  {{അവലംബം}} കുട്ടികളുടെ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതിനുള്ള സവിശേഷമായ കഴിവും ഈ ഗായികക്കുണ്ട്‌. മലയാളത്തിൽ ഇത്തരം ചില ഗാനങ്ങളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.28-10-2017 ൽ മൈസൂർ മാനസ ഗംഗോത്രിയിലെ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി, സിനിമയിലും പൊതുവേദിയിലും പാടുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt; 29-10 2017- മലയാള മനോരമ പേജ് 11 &lt;/ref&gt;

'''ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനം'''

താൻ പാടിയതിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനമെന്നു എസ്. ജാനകി വിശേഷിപ്പിച്ച ഗാനമാണ് കന്നഡ ചലച്ചിത്രമായ ''ഹേമാവതി''  യിലെ &quot;ശിവ ശിവ എന്നദ നാളിഗെ ഏക്കെ&quot; എന്ന ഗാനം. ഈ ഗാനത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ അതിവേഗം പാടേണ്ടിവരുന്ന ഭാഗം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടില്ലാത്ത തന്നെ കുഴപ്പിച്ചു എന്ന് അവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തോഡി , ആഭോഗി എന്നീ രണ്ടു രാഗങ്ങളിൽ എൽ. വൈദ്യനാഥൻ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനമാണ് ഇത്. 

== പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ==
മികച്ച ഗായികയ്‌ക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ്‌ നാലു തവണയാണ്‌ എസ്‌.ജാനകിക്ക്‌ ലഭിച്ചത്‌. 976-ൽ ''`പതിനാറു വയതിനിലേ''എന്ന തമിഴ്‌ ചിത്രത്തിലെ സിന്ദൂര പൂവേ... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനാണ്‌ ആദ്യമായി ദേശീയപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചത്‌. 1980-ൽ ഓപ്പോൾ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ... എന്ന ഗാനത്തിനും 1984-ൽ തെലുഗു ചിത്രമായ `സിതാര'യിൽ വെന്നല്ലോ ഗോദാരി ആനന്ദം... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനും 1992-ൽ തമിഴ്‌ ചിത്രമായ `തേവർമകനിൽ ''ഇഞ്ചി ഇടുപ്പഴകാ...'' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനുമാണ്‌ ദേശീയ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചത്‌.

മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്‌ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ 14 തവണയും തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ ഏഴു തവണയും ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ പത്തു തവണയും ഈ ഗായിക സ്വന്തമാക്കി. തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ [[കലൈമാമണി പുരസ്‌ക്കാരം]] 1986-ലും സുർ സിംഗർ അവാർഡ്‌ 1987-ലും കേരളത്തിൽനിന്നും സിനിമാ ആർക്കൈവർ അവാർഡ്‌ 2002-ലും സ്‌പെഷൽ ജൂറി സ്വരലയ യേശുദാസ്‌ അവാർഡ്‌ 2005-ലും ലഭിച്ചു.

2013 ൽ [[പത്മഭൂഷൻ]] ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mha.nic.in/pdfs/Padma%28E%292013.pdf |title=എൻ.ഐ.സി.ഇൻ പിഡിഎഫ് |access-date=2013-01-26 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424070118/http://mha.nic.in/pdfs/Padma(E)2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ജാനകി ഇത് നിരസിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/singer-janaki-rejects-padma-bhushan/1/247736.html ഇന്ത്യടുടെ]&lt;/ref&gt;.

==പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ==
* തളിരിട്ട കിനാക്കൾ ...([[മൂടുപടം]])
* വാസന്ത പഞ്ചമി നാളിൽ...([[ഭാർഗ്ഗവീനിലയം|ഭാർഗ്ഗവി നിലയം]])
* സൂര്യകാന്തീ..സൂര്യകാന്തീ ..([[കാട്ടുതുളസി (ചലച്ചിത്രം)|കാട്ടുതുളസി]])
* മനിമുകിലെ...([[കടത്തുകാരൻ (ചലച്ചിത്രം)|കടത്തുകാരൻ]])
* കവിളത്ത് കണ്ണീർ കണ്ടു...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* താമരകുമ്പിളല്ലോ...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* അവിടുന്നേൻ ഗാനം കേൾക്കാൻ...([[പരീക്ഷ (ചലച്ചിത്രം)|പരീക്ഷ]])
* എൻ പ്രാണ നായകനെ..(പരീക്ഷ)...
* കണ്ണിൽ കണ്ണിൽ...([[ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്|ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്‌]])
* താനേ തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും...
* മാവു പൂത്തു.. മാതളം പൂത്തൂ...
([[അമ്പലപ്രാവ് (ചലച്ചിത്രം)|അമ്പലപ്രാവ്]])
* ഇന്നലെ നീയൊരു...(സ്ത്രീ)
* മലർക്കൊടി പോലെ.. (വിഷുക്കണി)
* തുമ്പി വാ തുമ്പക്കൂടത്തിൽ.. (ഓളങ്ങൾ)
* കിളിയേ കിളിയേ...
* ഈ നീലിമ തൻ ചാരുതയിൽ...(ആ രാത്രി)
* കണ്ണും കണ്ണും തമ്മിൽ തമ്മിൽ... (അങ്ങാടി)
* ആടി വാ കാറ്റേ...
* പൊന്നുരുകും പൂക്കാലം...(കൂടെവിടെ)
* ഓലത്തുമ്പത്തിരുന്നൂയലാടും...
* എൻ പൂവെ...(പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്)
* കൊഞ്ചി കരയല്ലേ... (പൂമുഖ പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്)
* കസ്തൂരി മാൻകുരുന്നെ...(കാണാമറയത്ത്)
* രാഗേന്ദു കിരണങ്ങൾ...(അവളുടെ രാവുകൾ)
* ഇളം മഞ്ഞിൻ...(നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം)

== പാട്ടിനപ്പുറം ==
ഗായിക എന്ന നിലയിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതിനു പുറമെ ജാനകി ഗാന രചനയും സംഗീതസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിരവധി തമിഴ്‌, തെലുഗു ചിത്രങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ ഗാനങ്ങളെഴുതി.

== കുടുംബം ==
ഭർത്താവ്‌ പരേതനായ വി. രാമപ്രസാദ്‌ ആണ്. 1959 ൽ ആയിരുന്നു അവരുടെ വിവാഹം. ജാനകിയുടെ കരിയറിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം അവരുടെ മിക്ക റെക്കോർഡിംഗുകളിലും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1997 ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt; ഭർത്താവിൻറെ മരണശേഷം ജാനകി സിനിമ രംഗത്ത്‌ സജീവമല്ലാതായി. കൂടുതൽ സമയവും പ്രാർത്ഥനക്കായി ചെലവിടുന്ന അവർ ഇടക്ക്‌ ഭക്തിഗാന കാസെറ്റുകൾക്കു വേണ്ടി പാടുന്നുമുണ്ട്‌. മകൻ: മുരളീ കൃഷ്‌ണ. മരുമകൾ: ഉമ.

ജാനകിയുടെ മാതൃഭാഷ തെലുങ്കാണെങ്കിലും അവർക്ക് തമിഴ്, കന്നഡ, മലയാളം, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകളിൽ ഒഴുക്കോടെ സംസാരിക്കാനും എഴുതാനും സാധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&amp;gl=US&amp;hl=en&amp;has_verified=1&amp;bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
പനിയും ശ്വസനപ്രശ്നങ്ങളും അനുഭവപ്പെട്ട ജാനകിയെ മൈസൂരുവിലെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. 2026 ജൂലൈ 11 ശനിയാഴ്ച്ച മൈസൂരുവിലെ അപ്പോളോ ബിജിഎസ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെ  ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്ന്  ജാനകി അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/|title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note}}&lt;/ref&gt; മരുമകൾ ഉമ, പേരക്കുട്ടി അപ്സര എന്നിവർ അവസാന നാളുകളിൽ അവരോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/photogallery/buzz/s-janaki-last-days-mysuru-rented-home-mm-780826-page-2.html|title=S. Janaki {{!}} 537 കോടിയുടെ സ്വത്ത്; എസ്. ജാനകി അവസാനം വാടക വീട്ടിൽ താമസിക്കാൻ ഒരു കാരണമുണ്ട്}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;{{National Film Award Best Female Playback Singer}}

[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 23-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>hf3l3s5rfah1hp0m7aqlz8e4jx33qqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646927</id>
      <parentid>4646926</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* മരണം */</comment>
      <origin>4646927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23008" sha1="ju1254lf30m5kdk2fiibz0xx8urej1f" xml:space="preserve">{{recent death}}
{{prettyurl|S. Janaki}}
{{Infobox person
| name               = എസ്. ജാനകി
| background         = 
| image              = S Janaki in Pune, India 2007.JPG
| caption            = ജാനകി 2007 ൽ
| birth_name         = സിഷ്‌ഠല ശ്രീരാമമൂർത്തി ജാനകി
| alias              = ജാനകിയമ്മ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വാനമ്പാടി, ഗാനകോഗിലെ, ഗാനസുധേ, ഗാനസരസ്വതി, ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മെലഡി റാണി, കന്നഡ കൊഗിലെ.
| genre              = [[Devotional]], [[folk music|folk]], {{nowrap| [[Indian classical music]]}}
| occupation         = [[Playback Singer]], [[Vocalist]]
| birth_date         = 23 ഏപ്രിൽ 1938
| birth_place        = [[റെപ്പല്ലെ]], [[ഗുണ്ടൂർ]], [[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date         = {{Death date and age|2026|07|11|1938|4|23}}
| years_active       = 1957–2017
| spouse             = വി. രാംപ്രസാദ് (1958 married –1996){{small|(his death)}}
| children           = മുരളി കൃഷ്ണ (b.1960)
| relatives          = [[ഗരിമെല്ല ബാലകൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] (മരുമകൻ)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
| Death              = 
| മരണം               = 11 ജൂലൈ 2026
}}
പ്രശസ്തയായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപിന്നണി ഗായികയാണ് '''സിസ്റ്റ്ല ജാനകി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' എസ്. ജാനകി(1938-2026)''' ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണി ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2026/07/11/remembering-s-janaki-top-ten-hits-in-malayalam.html എസ്.ജാനകിക്ക് വിട, പാട്ടുകൾ അനശ്വരം]&lt;/ref&gt; തെലുങ്ക്, കന്നട, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഒഡിയ, ബംഗാളി, മറാഠി, തുളു, ഉർദു, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, കൊങ്കണി, അസാമീസ്, സിന്ധി തുടങ്ങി പതിനേഴു ഭാഷകളിൽ ഏകാന്തഗീതം (സോളോ), യുഗ്മഗാനം (ഡ്യുയറ്റ്), കോറസ് മുതലായ പലതരത്തിലുള്ള 48,000 ഓളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ഇംഗ്ലീഷ്, ജാപ്പനീസ്, അറബിക്, ജർമൻ, സിംഹള എന്നീ ഭാഷകളിലും പാടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ യഥാക്രമം കന്നഡ, മലയാളം എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്. 1957 ൽ &quot;''വിധിയിൻ വിളൈയാട്ട്''&quot; എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ തുടങ്ങിയ ജാനകിയുടെ സംഗീത സപര്യ ആറു പതിറ്റാണ്ടിന് ശേഷം 2017-ൽ സംഗീത ലോകത്ത് നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece &lt;/ref&gt; 2026 ജൂലൈ 11ന് അവർ അന്തരിച്ചു

== ജീവിതരേഖ ==
[[File:S_Janaki_.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S_Janaki_.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി ആദ്യകാലങ്ങളിൽ]]
1938-ൽ ഏപ്രിൽ 23-ന്‌ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂർ ജില്ല]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ജനിച്ച ജാനകി മൂന്നാം വയസിൽതന്നെ സംഗീതത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുതുടങ്ങി. 
അവരുടെ പിതാവ് സിസ്റ്റല ശ്രീരാമമൂർത്തി ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. തന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ജാനകി സിർസില്ലയിൽ ചെലവഴിച്ചു, അവിടെ ഒൻപതാം വയസ്സിൽ വേദിയിൽ ആദ്യ അവസരം ലഭിച്ചു. നാദസ്വര വിദ്വാൻ പൈഡിസ്വാമിയിൽ നിന്നാണ് അവർ സംഗീതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പഠിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അവർ ഒരിക്കലും ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;
പത്താം വയസിൽ പൈതി സ്വാമിയുടെ കീഴിൽ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പഠനം ആരംഭിച്ചു.
 
ജാനകിയുടെ സംഗീത വാസന വളർത്തുന്നതിൽ അമ്മാവൻ ഡോ. ചന്ദ്രശേഖർ നിർണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സംഗീത പഠനത്തിനായി പിൽക്കാലത്ത്‌ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെത്തി]]. [[ആകാശവാണി]] ദേശീയ തലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടിയതോടെയാണ്‌ ജാനകി ശ്രദ്ധേയയായത്‌. വൈകാതെ മദ്രാസിലെ എ.വി.എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ജോലി ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/s-janaki.html&lt;/ref&gt;.

== ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ ==
[[File:S._Janaki_amma.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S._Janaki_amma.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി 1980 കളിൽ.]]
1957ൽ 19ആം വയസിൽ ''വിധിയിൻ വിളയാട്ട്‌'' എന്ന തമിഴ്‌ സിനിമയിൽ ടി. ചലപ്പതി റാവു ഈണം പകർന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ജാനകി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗാനരംഗത്ത്‌ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. തെലുങ്ക്‌ ചിത്രമായ എം.എൽ.എൽ അവസരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ജാനകിക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവന്നില്ല. ഭാഷകളെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കിയ ആ സ്വരമാധുരി ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

എല്ലാ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പാടിയിട്ടുള്ള ജാനകി [[ഹിന്ദി]], [[സിംഹള]], [[ബംഗാളി]], [[ഒറിയ]], [[ഇംഗ്ലീഷ്‌]], [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം,]] [[കൊങ്ങിണി]], [[തുളു]], [[സൗരാഷ്‌ട്ര ബഡുഗ]], ജർമ്മൻ ഭാഷകളിലും സ്വരസാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 1200 പരം മലയാള സിനിമാ ഗാനങ്ങൾക്ക് ജാനകി ശബ്ദം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ നിരവധി ഗാനങ്ങളുൾപ്പെടുന്നു. സംഗീതസംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജാണ് ജാനകിയുടെ തരളിതമായ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞു് അവരെ മലയാളത്തിലേക്കെത്തിച്ചത്.  {{അവലംബം}} കുട്ടികളുടെ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതിനുള്ള സവിശേഷമായ കഴിവും ഈ ഗായികക്കുണ്ട്‌. മലയാളത്തിൽ ഇത്തരം ചില ഗാനങ്ങളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.28-10-2017 ൽ മൈസൂർ മാനസ ഗംഗോത്രിയിലെ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി, സിനിമയിലും പൊതുവേദിയിലും പാടുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt; 29-10 2017- മലയാള മനോരമ പേജ് 11 &lt;/ref&gt;

'''ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനം'''

താൻ പാടിയതിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനമെന്നു എസ്. ജാനകി വിശേഷിപ്പിച്ച ഗാനമാണ് കന്നഡ ചലച്ചിത്രമായ ''ഹേമാവതി''  യിലെ &quot;ശിവ ശിവ എന്നദ നാളിഗെ ഏക്കെ&quot; എന്ന ഗാനം. ഈ ഗാനത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ അതിവേഗം പാടേണ്ടിവരുന്ന ഭാഗം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടില്ലാത്ത തന്നെ കുഴപ്പിച്ചു എന്ന് അവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തോഡി , ആഭോഗി എന്നീ രണ്ടു രാഗങ്ങളിൽ എൽ. വൈദ്യനാഥൻ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനമാണ് ഇത്. 

== പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ==
മികച്ച ഗായികയ്‌ക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ്‌ നാലു തവണയാണ്‌ എസ്‌.ജാനകിക്ക്‌ ലഭിച്ചത്‌. 976-ൽ ''`പതിനാറു വയതിനിലേ''എന്ന തമിഴ്‌ ചിത്രത്തിലെ സിന്ദൂര പൂവേ... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനാണ്‌ ആദ്യമായി ദേശീയപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചത്‌. 1980-ൽ ഓപ്പോൾ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ... എന്ന ഗാനത്തിനും 1984-ൽ തെലുഗു ചിത്രമായ `സിതാര'യിൽ വെന്നല്ലോ ഗോദാരി ആനന്ദം... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനും 1992-ൽ തമിഴ്‌ ചിത്രമായ `തേവർമകനിൽ ''ഇഞ്ചി ഇടുപ്പഴകാ...'' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനുമാണ്‌ ദേശീയ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചത്‌.

മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്‌ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ 14 തവണയും തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ ഏഴു തവണയും ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ പത്തു തവണയും ഈ ഗായിക സ്വന്തമാക്കി. തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ [[കലൈമാമണി പുരസ്‌ക്കാരം]] 1986-ലും സുർ സിംഗർ അവാർഡ്‌ 1987-ലും കേരളത്തിൽനിന്നും സിനിമാ ആർക്കൈവർ അവാർഡ്‌ 2002-ലും സ്‌പെഷൽ ജൂറി സ്വരലയ യേശുദാസ്‌ അവാർഡ്‌ 2005-ലും ലഭിച്ചു.

2013 ൽ [[പത്മഭൂഷൻ]] ലഭിച്ചുവെങ്കിലും&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mha.nic.in/pdfs/Padma%28E%292013.pdf |title=എൻ.ഐ.സി.ഇൻ പിഡിഎഫ് |access-date=2013-01-26 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424070118/http://mha.nic.in/pdfs/Padma(E)2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ദക്ഷിണേന്ത്യൻ കലാകാരന്മാരോടുള്ള അവഗണനയിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ജാനകി ഇത് നിരസിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/singer-janaki-rejects-padma-bhushan/1/247736.html ഇന്ത്യടുടെ]&lt;/ref&gt;.

==പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ==
* തളിരിട്ട കിനാക്കൾ ...([[മൂടുപടം]])
* വാസന്ത പഞ്ചമി നാളിൽ...([[ഭാർഗ്ഗവീനിലയം|ഭാർഗ്ഗവി നിലയം]])
* സൂര്യകാന്തീ..സൂര്യകാന്തീ ..([[കാട്ടുതുളസി (ചലച്ചിത്രം)|കാട്ടുതുളസി]])
* മനിമുകിലെ...([[കടത്തുകാരൻ (ചലച്ചിത്രം)|കടത്തുകാരൻ]])
* കവിളത്ത് കണ്ണീർ കണ്ടു...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* താമരകുമ്പിളല്ലോ...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* അവിടുന്നേൻ ഗാനം കേൾക്കാൻ...([[പരീക്ഷ (ചലച്ചിത്രം)|പരീക്ഷ]])
* എൻ പ്രാണ നായകനെ..(പരീക്ഷ)...
* കണ്ണിൽ കണ്ണിൽ...([[ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്|ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്‌]])
* താനേ തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും...
* മാവു പൂത്തു.. മാതളം പൂത്തൂ...
([[അമ്പലപ്രാവ് (ചലച്ചിത്രം)|അമ്പലപ്രാവ്]])
* ഇന്നലെ നീയൊരു...(സ്ത്രീ)
* മലർക്കൊടി പോലെ.. (വിഷുക്കണി)
* തുമ്പി വാ തുമ്പക്കൂടത്തിൽ.. (ഓളങ്ങൾ)
* കിളിയേ കിളിയേ...
* ഈ നീലിമ തൻ ചാരുതയിൽ...(ആ രാത്രി)
* കണ്ണും കണ്ണും തമ്മിൽ തമ്മിൽ... (അങ്ങാടി)
* ആടി വാ കാറ്റേ...
* പൊന്നുരുകും പൂക്കാലം...(കൂടെവിടെ)
* ഓലത്തുമ്പത്തിരുന്നൂയലാടും...
* എൻ പൂവെ...(പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്)
* കൊഞ്ചി കരയല്ലേ... (പൂമുഖ പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്)
* കസ്തൂരി മാൻകുരുന്നെ...(കാണാമറയത്ത്)
* രാഗേന്ദു കിരണങ്ങൾ...(അവളുടെ രാവുകൾ)
* ഇളം മഞ്ഞിൻ...(നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം)

== പാട്ടിനപ്പുറം ==
ഗായിക എന്ന നിലയിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതിനു പുറമെ ജാനകി ഗാന രചനയും സംഗീതസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിരവധി തമിഴ്‌, തെലുഗു ചിത്രങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ ഗാനങ്ങളെഴുതി.

== കുടുംബം ==
ഭർത്താവ്‌ പരേതനായ വി. രാമപ്രസാദ്‌ ആണ്. 1959 ൽ ആയിരുന്നു അവരുടെ വിവാഹം. ജാനകിയുടെ കരിയറിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം അവരുടെ മിക്ക റെക്കോർഡിംഗുകളിലും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1997 ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt; ഭർത്താവിൻറെ മരണശേഷം ജാനകി സിനിമ രംഗത്ത്‌ സജീവമല്ലാതായി. കൂടുതൽ സമയവും പ്രാർത്ഥനക്കായി ചെലവിടുന്ന അവർ ഇടക്ക്‌ ഭക്തിഗാന കാസെറ്റുകൾക്കു വേണ്ടി പാടുന്നുമുണ്ട്‌. മകൻ: മുരളീ കൃഷ്‌ണ. മരുമകൾ: ഉമ.

ജാനകിയുടെ മാതൃഭാഷ തെലുങ്കാണെങ്കിലും അവർക്ക് തമിഴ്, കന്നഡ, മലയാളം, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകളിൽ ഒഴുക്കോടെ സംസാരിക്കാനും എഴുതാനും സാധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&amp;gl=US&amp;hl=en&amp;has_verified=1&amp;bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
പനിയും ശ്വസനപ്രശ്നങ്ങളും അനുഭവപ്പെട്ട ജാനകിയെ മൈസൂരുവിലെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. 2026 ജൂലൈ 11 ശനിയാഴ്ച്ച മൈസൂരുവിലെ അപ്പോളോ ബിജിഎസ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെ  ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്ന്  ജാനകി അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/|title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note}}&lt;/ref&gt; മരുമകൾ ഉമ, പേരക്കുട്ടി അപ്സര വിദ്യുല എന്നിവർ അവസാന നാളുകളിൽ അവരോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/photogallery/buzz/s-janaki-last-days-mysuru-rented-home-mm-780826-page-2.html|title=S. Janaki {{!}} 537 കോടിയുടെ സ്വത്ത്; എസ്. ജാനകി അവസാനം വാടക വീട്ടിൽ താമസിക്കാൻ ഒരു കാരണമുണ്ട്}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;{{National Film Award Best Female Playback Singer}}

[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 23-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>ju1254lf30m5kdk2fiibz0xx8urej1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646928</id>
      <parentid>4646927</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23754" sha1="179eipu8zz4e0469wmfui4urlygkd52" xml:space="preserve">{{recent death}}
{{prettyurl|S. Janaki}}
{{Infobox person
| name               = എസ്. ജാനകി
| background         = 
| image              = S Janaki in Pune, India 2007.JPG
| caption            = ജാനകി 2007 ൽ
| birth_name         = സിഷ്‌ഠല ശ്രീരാമമൂർത്തി ജാനകി
| alias              = ജാനകിയമ്മ, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വാനമ്പാടി, ഗാനകോഗിലെ, ഗാനസുധേ, ഗാനസരസ്വതി, ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മെലഡി റാണി, കന്നഡ കൊഗിലെ.
| genre              = [[Devotional]], [[folk music|folk]], {{nowrap| [[Indian classical music]]}}
| occupation         = [[Playback Singer]], [[Vocalist]]
| birth_date         = 23 ഏപ്രിൽ 1938
| birth_place        = [[റെപ്പല്ലെ]], [[ഗുണ്ടൂർ]], [[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]
| death_date         = {{Death date and age|2026|07|11|1938|4|23}}
| years_active       = 1957–2017
| spouse             = വി. രാംപ്രസാദ് (1958 married –1996){{small|(his death)}}
| children           = മുരളി കൃഷ്ണ (b.1960)
| relatives          = [[ഗരിമെല്ല ബാലകൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] (മരുമകൻ)
| website            = {{URL|sjanaki.net}}
| Death              = 
| മരണം               = 11 ജൂലൈ 2026
}}
പ്രശസ്തയായ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രപിന്നണി ഗായികയാണ് '''സിസ്റ്റ്ല ജാനകി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ''' എസ്. ജാനകി(1938-2026)''' ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണി ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2026/07/11/remembering-s-janaki-top-ten-hits-in-malayalam.html എസ്.ജാനകിക്ക് വിട, പാട്ടുകൾ അനശ്വരം]&lt;/ref&gt; തെലുങ്ക്, കന്നട, മലയാളം, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ഒഡിയ, ബംഗാളി, മറാഠി, തുളു, ഉർദു, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, കൊങ്കണി, അസാമീസ്, സിന്ധി തുടങ്ങി പതിനേഴു ഭാഷകളിൽ ഏകാന്തഗീതം (സോളോ), യുഗ്മഗാനം (ഡ്യുയറ്റ്), കോറസ് മുതലായ പലതരത്തിലുള്ള 48,000 ഓളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ഇംഗ്ലീഷ്, ജാപ്പനീസ്, അറബിക്, ജർമൻ, സിംഹള എന്നീ ഭാഷകളിലും പാടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ യഥാക്രമം കന്നഡ, മലയാളം എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്. 1957 ൽ &quot;''വിധിയിൻ വിളൈയാട്ട്''&quot; എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ തുടങ്ങിയ ജാനകിയുടെ സംഗീത സപര്യ ആറു പതിറ്റാണ്ടിന് ശേഷം 2017-ൽ സംഗീത ലോകത്ത് നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece &lt;/ref&gt; 2026 ജൂലൈ 11ന് അവർ അന്തരിച്ചു

== ജീവിതരേഖ ==
[[File:S_Janaki_.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S_Janaki_.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി ആദ്യകാലങ്ങളിൽ]]
1938-ൽ ഏപ്രിൽ 23-ന്‌ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂർ ജില്ല]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ജനിച്ച ജാനകി മൂന്നാം വയസിൽതന്നെ സംഗീതത്തോട്‌ ആഭിമുഖ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുതുടങ്ങി. 
അവരുടെ പിതാവ് സിസ്റ്റല ശ്രീരാമമൂർത്തി ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. തന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ജാനകി സിർസില്ലയിൽ ചെലവഴിച്ചു, അവിടെ ഒൻപതാം വയസ്സിൽ വേദിയിൽ ആദ്യ അവസരം ലഭിച്ചു. നാദസ്വര വിദ്വാൻ പൈഡിസ്വാമിയിൽ നിന്നാണ് അവർ സംഗീതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങൾ പഠിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അവർ ഒരിക്കലും ഔപചാരിക പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;
പത്താം വയസിൽ പൈതി സ്വാമിയുടെ കീഴിൽ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പഠനം ആരംഭിച്ചു.
 
ജാനകിയുടെ സംഗീത വാസന വളർത്തുന്നതിൽ അമ്മാവൻ ഡോ. ചന്ദ്രശേഖർ നിർണായക പങ്കു വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സംഗീത പഠനത്തിനായി പിൽക്കാലത്ത്‌ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെത്തി]]. [[ആകാശവാണി]] ദേശീയ തലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടിയതോടെയാണ്‌ ജാനകി ശ്രദ്ധേയയായത്‌. വൈകാതെ മദ്രാസിലെ എ.വി.എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ജോലി ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/s-janaki.html&lt;/ref&gt;.

== ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്ത്‌ ==
[[File:S._Janaki_amma.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S._Janaki_amma.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ജാനകി 1980 കളിൽ.]]
1957ൽ 19ആം വയസിൽ ''വിധിയിൻ വിളയാട്ട്‌'' എന്ന തമിഴ്‌ സിനിമയിൽ ടി. ചലപ്പതി റാവു ഈണം പകർന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ജാനകി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗാനരംഗത്ത്‌ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. തെലുങ്ക്‌ ചിത്രമായ എം.എൽ.എൽ അവസരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ജാനകിക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവന്നില്ല. ഭാഷകളെ നിഷ്‌പ്രഭമാക്കിയ ആ സ്വരമാധുരി ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

എല്ലാ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പാടിയിട്ടുള്ള ജാനകി [[ഹിന്ദി]], [[സിംഹള]], [[ബംഗാളി]], [[ഒറിയ]], [[ഇംഗ്ലീഷ്‌]], [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം,]] [[കൊങ്ങിണി]], [[തുളു]], [[സൗരാഷ്‌ട്ര ബഡുഗ]], ജർമ്മൻ ഭാഷകളിലും സ്വരസാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 1200 പരം മലയാള സിനിമാ ഗാനങ്ങൾക്ക് ജാനകി ശബ്ദം പകർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ നിരവധി ഗാനങ്ങളുൾപ്പെടുന്നു. സംഗീതസംവിധായകൻ എം.എസ്. ബാബുരാജാണ് ജാനകിയുടെ തരളിതമായ ശബ്ദം തിരിച്ചറിഞ്ഞു് അവരെ മലയാളത്തിലേക്കെത്തിച്ചത്.  {{അവലംബം}} കുട്ടികളുടെ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതിനുള്ള സവിശേഷമായ കഴിവും ഈ ഗായികക്കുണ്ട്‌. മലയാളത്തിൽ ഇത്തരം ചില ഗാനങ്ങളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.28-10-2017 ൽ മൈസൂർ മാനസ ഗംഗോത്രിയിലെ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി, സിനിമയിലും പൊതുവേദിയിലും പാടുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt; 29-10 2017- മലയാള മനോരമ പേജ് 11 &lt;/ref&gt;

'''ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനം'''

താൻ പാടിയതിൽ ഏറ്റവും പ്രയാസമേറിയ ഗാനമെന്നു എസ്. ജാനകി വിശേഷിപ്പിച്ച ഗാനമാണ് കന്നഡ ചലച്ചിത്രമായ ''ഹേമാവതി''  യിലെ &quot;ശിവ ശിവ എന്നദ നാളിഗെ ഏക്കെ&quot; എന്ന ഗാനം. ഈ ഗാനത്തിൽ സ്വരങ്ങൾ അതിവേഗം പാടേണ്ടിവരുന്ന ഭാഗം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടില്ലാത്ത തന്നെ കുഴപ്പിച്ചു എന്ന് അവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തോഡി , ആഭോഗി എന്നീ രണ്ടു രാഗങ്ങളിൽ എൽ. വൈദ്യനാഥൻ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനമാണ് ഇത്. 

== പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ==
മികച്ച ഗായികയ്‌ക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ്‌ നാലു തവണയാണ്‌ എസ്‌.ജാനകിക്ക്‌ ലഭിച്ചത്‌. 976-ൽ ''`പതിനാറു വയതിനിലേ''എന്ന തമിഴ്‌ ചിത്രത്തിലെ സിന്ദൂര പൂവേ... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനാണ്‌ ആദ്യമായി ദേശീയപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചത്‌. 1980-ൽ ഓപ്പോൾ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ... എന്ന ഗാനത്തിനും 1984-ൽ തെലുഗു ചിത്രമായ `സിതാര'യിൽ വെന്നല്ലോ ഗോദാരി ആനന്ദം... എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനും 1992-ൽ തമിഴ്‌ ചിത്രമായ `തേവർമകനിൽ ''ഇഞ്ചി ഇടുപ്പഴകാ...'' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിനുമാണ്‌ ദേശീയ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചത്‌.

മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്‌ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ 14 തവണയും തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ ഏഴു തവണയും ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സർക്കാരിൻറെ അവാർഡ്‌ പത്തു തവണയും ഈ ഗായിക സ്വന്തമാക്കി. തമിഴ്‌നാട്‌ സർക്കാരിൻറെ [[കലൈമാമണി പുരസ്‌ക്കാരം]] 1986-ലും സുർ സിംഗർ അവാർഡ്‌ 1987-ലും കേരളത്തിൽനിന്നും സിനിമാ ആർക്കൈവർ അവാർഡ്‌ 2002-ലും സ്‌പെഷൽ ജൂറി സ്വരലയ യേശുദാസ്‌ അവാർഡ്‌ 2005-ലും ലഭിച്ചു.

2013 ൽ [[പത്മഭൂഷൻ]] ലഭിച്ചുവെങ്കിലും&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mha.nic.in/pdfs/Padma%28E%292013.pdf |title=എൻ.ഐ.സി.ഇൻ പിഡിഎഫ് |access-date=2013-01-26 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424070118/http://mha.nic.in/pdfs/Padma(E)2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ദക്ഷിണേന്ത്യൻ കലാകാരന്മാരോടുള്ള അവഗണനയിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ജാനകി ഇത് നിരസിക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/singer-janaki-rejects-padma-bhushan/1/247736.html ഇന്ത്യടുടെ]&lt;/ref&gt;.

==പ്രധാനപ്പെട്ട ചില മലയാള ഗാനങ്ങൾ==
* തളിരിട്ട കിനാക്കൾ ...([[മൂടുപടം]])
* വാസന്ത പഞ്ചമി നാളിൽ...([[ഭാർഗ്ഗവീനിലയം|ഭാർഗ്ഗവി നിലയം]])
* സൂര്യകാന്തീ..സൂര്യകാന്തീ ..([[കാട്ടുതുളസി (ചലച്ചിത്രം)|കാട്ടുതുളസി]])
* മനിമുകിലെ...([[കടത്തുകാരൻ (ചലച്ചിത്രം)|കടത്തുകാരൻ]])
* കവിളത്ത് കണ്ണീർ കണ്ടു...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* താമരകുമ്പിളല്ലോ...([[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]])
* അവിടുന്നേൻ ഗാനം കേൾക്കാൻ...([[പരീക്ഷ (ചലച്ചിത്രം)|പരീക്ഷ]])
* എൻ പ്രാണ നായകനെ..(പരീക്ഷ)...
* കണ്ണിൽ കണ്ണിൽ...([[ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്|ഡേഞ്ചർ ബിസ്കറ്റ്‌]])
* താനേ തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും...
* മാവു പൂത്തു.. മാതളം പൂത്തൂ...
([[അമ്പലപ്രാവ് (ചലച്ചിത്രം)|അമ്പലപ്രാവ്]])
* ഇന്നലെ നീയൊരു...(സ്ത്രീ)
* മലർക്കൊടി പോലെ.. (വിഷുക്കണി)
* തുമ്പി വാ തുമ്പക്കൂടത്തിൽ.. (ഓളങ്ങൾ)
* കിളിയേ കിളിയേ...
* ഈ നീലിമ തൻ ചാരുതയിൽ...(ആ രാത്രി)
* കണ്ണും കണ്ണും തമ്മിൽ തമ്മിൽ... (അങ്ങാടി)
* ആടി വാ കാറ്റേ...
* പൊന്നുരുകും പൂക്കാലം...(കൂടെവിടെ)
* ഓലത്തുമ്പത്തിരുന്നൂയലാടും...
* എൻ പൂവെ...(പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്)
* കൊഞ്ചി കരയല്ലേ... (പൂമുഖ പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്)
* കസ്തൂരി മാൻകുരുന്നെ...(കാണാമറയത്ത്)
* രാഗേന്ദു കിരണങ്ങൾ...(അവളുടെ രാവുകൾ)
* ഇളം മഞ്ഞിൻ...(നിന്നിഷ്ടം എന്നിഷ്ടം)

== പാട്ടിനപ്പുറം ==
ഗായിക എന്ന നിലയിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതിനു പുറമെ ജാനകി ഗാന രചനയും സംഗീതസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിരവധി തമിഴ്‌, തെലുഗു ചിത്രങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ ഗാനങ്ങളെഴുതി.

== കുടുംബം ==
ഭർത്താവ്‌ പരേതനായ വി. രാമപ്രസാദ്‌ ആണ്. 1959 ൽ ആയിരുന്നു അവരുടെ വിവാഹം. ജാനകിയുടെ കരിയറിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം അവരുടെ മിക്ക റെക്കോർഡിംഗുകളിലും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1997 ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''&lt;/ref&gt; ഭർത്താവിൻറെ മരണശേഷം ജാനകി സിനിമ രംഗത്ത്‌ സജീവമല്ലാതായി. കൂടുതൽ സമയവും പ്രാർത്ഥനക്കായി ചെലവിടുന്ന അവർ ഇടക്ക്‌ ഭക്തിഗാന കാസെറ്റുകൾക്കു വേണ്ടി പാടിയിരുന്നു. ഏകമകൻ മുരളീകൃഷ്ണ ജനുവരിയിൽ മരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് പേരക്കുട്ടി അപ്സരയുടെ കൂടെയായിരുന്നു മൈസൂരുവിൽ താമസം. 

ജാനകിയുടെ മാതൃഭാഷ തെലുങ്കാണെങ്കിലും അവർക്ക് തമിഴ്, കന്നഡ, മലയാളം, ഹിന്ദി എന്നീ ഭാഷകളിൽ ഒഴുക്കോടെ സംസാരിക്കാനും എഴുതാനും സാധിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&amp;gl=US&amp;hl=en&amp;has_verified=1&amp;bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&amp;gl=US&amp;hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
മൈസൂരുവിലെ ബൊഗാദിയിലെ വീട്ടിൽവെച്ച് ശനിയാഴ്ച ഉച്ചയ്ക്ക് പനിയും ശ്വസനപ്രശ്നങ്ങളും അനുഭവപ്പെട്ട ജാനകിയെ മൈസൂരുവിലെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. 2026 ജൂലൈ 11 ശനിയാഴ്ച്ച മൈസൂരുവിലെ അപ്പോളോ ബിജിഎസ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സയിലിരിക്കെ ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്ന്  ജാനകി അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/|title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note}}&lt;/ref&gt; മരുമകൾ ഉമ, പേരക്കുട്ടി അപ്സര വിദ്യുല എന്നിവർ അവസാന നാളുകളിൽ അവരോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/photogallery/buzz/s-janaki-last-days-mysuru-rented-home-mm-780826-page-2.html|title=S. Janaki {{!}} 537 കോടിയുടെ സ്വത്ത്; എസ്. ജാനകി അവസാനം വാടക വീട്ടിൽ താമസിക്കാൻ ഒരു കാരണമുണ്ട്}}&lt;/ref&gt; പൂർണ ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ നടന്ന എസ്. ജാനകിയുടെ അന്ത്യകർമങ്ങൾ മൈസൂരുവിലെ കനിയനഹുണ്ടി ഫാം ഹൗസിൽ  എസ്. ജാനകിയുടെ പേരക്കുട്ടി അപ്സര നിർവ്വഹിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-muse-and-her-music/article17439297.ece&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;{{National Film Award Best Female Playback Singer}}

[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 23-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>179eipu8zz4e0469wmfui4urlygkd52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കാസർഗോഡ് നിയമസഭാമണ്ഡലം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48643</id>
    <revision>
      <id>4646865</id>
      <parentid>4598685</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShajiA</username>
        <id>1528</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>2026</comment>
      <origin>4646865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16689" sha1="aibjyfpekehjchtmvrth0dz5msrlclv" xml:space="preserve">{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number                        = 2
| name                                       = കാസർഗോഡ്
| image                                      = 
| caption                                    =
| existence                                  = 1957
| reserved                                   =
| electorate                                 = 210923 (2026)&lt;ref&gt;https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/kerala/2026/kasaragod/&lt;/ref&gt;
|first member  =[[സി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ നായർ]] [[കോൺഗ്രസ്]]
| current mla                                = [[കല്ലത്ര മാഹിൻ]]
| party                                      = [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]]
| front                                      = [[യു.ഡി.എഫ്]]
| electedbyyear                              = 2026
| district                                   = [[കാസർഗോഡ് ജില്ല]]
| self governed segments                     = 
}}  
[[കാസർഗോഡ് (ജില്ല)|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിൽ]] [[കാസർഗോഡ് താലൂക്ക്|കാസർഗോഡ് താലൂക്കിലാണ്]] '''കാസർഗോഡ് നിയമസഭാമണ്ഡലം''' സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 2026 മുതൽ [[കല്ലത്ര മാഹിൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് &lt;ref&gt;https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S112.htm&lt;/ref&gt;. 2011 മുതൽ 2026 വരെ [[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]]([[IUML]]) ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്.   &lt;ref name=&quot;keralaassembly.org&quot;&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=2&lt;/ref&gt; [[കാസർഗോഡ്]] മുനിസിപ്പാലറ്റിയും, [[മൊഗ്രാൽ പുത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മൊഗ്രാൽ പുത്തൂർ]], [[മധൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]], [[ബദിയഡുക്ക ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ബദിയഡുക്ക]], [[കുംബഡാജെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുംബഡാജെ]], [[ബേലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ബേലൂർ]], [[ചെങ്കള ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെങ്കള]], [[കാറഡുക്ക ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാറഡുക്ക]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ കാസർഗോഡ് നിയമസഭാമണ്ഡലം'''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് കാസർഗോഡ് നിയമസഭാമണ്ഡലം.


&lt;mapframe text=&quot;കാസർഗോഡ് നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q13111219,Q16137320,Q16137823,Q13111989,Q13111177,Q20576555,Q16134778,Q16137886&quot;}&lt;/mapframe&gt;

== പ്രതിനിധികൾ ==

*2026 മുതൽ [[കല്ലത്ര മാഹിൻ]] 
*2011-2026 [[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]]
*[[സി. ടി. അഹമ്മദ് അലി]] 2006-2011
*[[സി. ടി. അഹമ്മദ് അലി]] 2001-2006&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
*[[സി. ടി. അഹമ്മദ് അലി]]1996 - 2001&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
*[[സി. ടി. അഹമ്മദ് അലി]] 1991 - 1996 &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
*[[സി. ടി. അഹമ്മദ് അലി]]1987 - 1991 &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*[[സി. ടി. അഹമ്മദ് അലി]]1982 - 1987&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
*[[സി. ടി. അഹമ്മദ് അലി]]1980 - 1982&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
*[[ബി.എം. അബ്ദുൾ റഹിമാൻ]]1978 - 1979 &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
*[[ടി. എ. ഇബ്രാഹിം]] 1977-1978
*[[ബി.എം. അബ്ദുൾ റഹിമാൻ]]1970 - 1977&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
*[[യു.പി. കുനിക്കുല്ലായ]] 1967 - 1970 &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;
*[[എം. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ നമ്പ്യാർ]] 1960 - 1964 &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_2.htm&lt;/ref&gt;
*[[സി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ നായർ]]1957 - 1959 &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_1.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-12 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും!!  വോട്ട് !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  വോട്ട്  || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  വോട്ട് 
|-
| 2021 || [[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 63296 || [[കെ.ശ്രീകാന്ത്]] || [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]|| 50395 || [[എം.എ.ലത്തീഫ്]] || [[ഐ.എൻ.എൽ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]|| 28323
|-
| 2016 || [[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 64727 || [[രവീഷ് തന്ത്രി]] || [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]|| 56120 || [[എ.എ.എ. അമീൻ]] || [[ഐ.എൻ.എൽ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]|| 21615
|-
| 2011 || [[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]] [[യു.ഡി.എഫ്]] ||53068 || [[ജയലക്ഷ്മി എൻ. ഭട്ട്]] || [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]|| 43330 || [[അസീസ് കടപ്പുറം]] || [[ഐ.എൻ.എൽ.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]|| 16467
|-
| 2006 || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 38774|| [[വി. രവീന്ദ്രൻ]]  || [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]] 28432|| || [[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]] ||  [[ഐ.എൻ.എൽ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||27790
|-
| 2001 || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 51890|| [[പി.കെ. കൃഷ്ണദാസ്]]  || [[ബി.ജെ.പി.]]|| 33895 || [[എ.ജി. നായർ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]|| 21948
|-
| 1996 || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 33932|| [[കെ. മാധവൻ ഹീരാല]] || [[ബി.ജെ.പി.]]|| 30149 ||  [[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]] || [[ഐ.എൻ.എൽ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]|| 24254
|-
| 1991 || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]] ||39143|| [[വി. ശ്രീകൃഷ്ണ ഭട്ട്]] || [[ബി.ജെ.പി.]] ||24269 ||  [[ടി.വി. ഗംഗാധരൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]|| 21190
|-
| 1987 || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 41407 || [[വി. ശ്രീകൃഷ്ണ ഭട്ട്]] || [[ബി.ജെ.പി.]] ||27350 || [[എം. റാമണ്ണറെ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]],|| 17049 
|-
| 1982 || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 25676|| [[എം. നാരായണ ഭട്ട്]] || [[ബി.ജെ.പി.]]|| 17657 || [[അബ്ദുൾ റഹിമാൻ]] || [[അഖിലേന്ത്യ മുസ്ലീം ലീഗ്]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]],|| 15643
|-
| 1980 || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]]|| 30793 || [[ഗർവാസീസ് അറീക്കൽ]] || [[കേരള കോൺഗ്രസ്]] ||14113 || [[ഖായർ കിൻഹണ്ണ]] || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]|| 5742
|-
| 1979* &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/lac-details.html#KASARAGOD |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-10-24 |archive-date=2013-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208112116/http://www.ceo.kerala.gov.in/lac-details.html#KASARAGOD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| [[ബി.എം. അബ്ദുൾ റഹിമാൻ]]||[[മുസ്ലിം ലീഗ് (ഓപൊസിഷൻ)]]|| 22419  || [[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]] || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]]|| 21269 || [[ഐ.ആർ. റെ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] ||10146
|-
| 1977 || [[ടി. എ. ഇബ്രാഹിം]] ||[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]]|| 29402 || [[ബി.എം. അബ്ദുൾ റഹിമാൻ]]|| [[എം.എൽ.ഒ.]] 22619|| || എം.എ. അബ്ദുല്ല മാല്ലത്ത് || സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി|| 1201
|-
| 1970 || [[ബി.എം. അബ്ദുൾ റഹിമാൻ]]|| [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]|| 27113 || [[കെ.പി. ബല്ലകുറിയ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]|| 18736 || [[എൻ. റാമണ്ണറെ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]]|| 14062 
|-
| 1967 || [[യു.പി. കുനിക്കുല്ലായ]]|| [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]],|| 20635 || [[എച്ച്.എ. ഷംനാദ്]] || [[മുസ്ലീം ലീഗ്]] ||20540  || [[വി.കെ.എസ്. നായർ]] || കോൺഗ്രസ് (ഐ.),|| 4729
|-
| 1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt; || [[ഇ. അബ്ദുൾ ഖാദർ]] || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]|| 21923 || [[കെ.എ. ഷെട്ടി]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] ||19784  ||ബി.വി കുഞ്ഞമ്പു ||[[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]||2335
|-
| 1960 || [[എം. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ നമ്പ്യാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]|| 19399 || ആനന്ദരമ ഷെട്ടി || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]|| 15747 || [[അമ്പു നായർ]] || [[സി.പി.ഐ.]] ||13663 
|-
| 1957 || [[സി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ നായർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] ||10290  || നാരായണൻ നമ്പ്യാർ || [[പി.എസ്.പി.]]|| 10096 || [[ഗണപതി കമ്മത്ത്]] || [[സി.പി.ഐ.]]|| 6479
|-
|}

* 1979  ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് - [[ടി. എ. ഇബ്രാഹിം]] മരണപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ്.

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ||ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ
|-
|2016&lt;ref&gt;http://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/kasaragod.html&lt;/ref&gt; ||188906||144234||[[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]]([[IUML]])||64727||[[രവീഷ് തന്ത്രി]] [[ബി.ജെ.പി.]]||56120||[[എ.എ. ആമീൻ]] [[ഐ.എൻ.എൽ.]]||21615
|-
|2011 &lt;ref name=&quot;keralaassembly.org&quot;/&gt;
|| 159251||117031||[[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]]([[IUML]])|| 53068||[[ജയലക്ഷ്മി എൻ. ഭട്ട്]] [[ബി.ജെ.പി.]]||43330 ||[[അസീസ് കടപ്പുറം]] [[ഐ.എൻ.എൽ.]]||
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130218/http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 154904||100180||[[സി.ടി. അഹമ്മദ് അലി]]([[IUML]])|| 38774|| [[വി. രവീന്ദ്രൻ]] [[ബി.ജെ.പി.]]||28432||[[എൻ.എ. നെല്ലിക്കുന്ന്]] [[ഐ.എൻ.എൽ]]||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]


{{Kerala-stub}}{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>aibjyfpekehjchtmvrth0dz5msrlclv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48644</id>
    <revision>
      <id>4646851</id>
      <parentid>4644436</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ */ ഉള്ളടക്കം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4646851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14987" sha1="nzpwsv565mef6vum2ft1rh4386o4njh" xml:space="preserve">{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 5
| name                   = തൃക്കരിപ്പൂർ
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1977
| reserved               =
| electorate             = 190119 (2016)
| current mla            = [[സന്ദീപ് വാര്യർ]]
| party                  = [[കോൺഗ്രസ് ]]
| front                  = [[യുഡിഎഫ് ]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കാസർഗോഡ് ജില്ല]]
| self governed segments =നിലേശ്വരം നഗരസഭ 
}}
[[കാസർഗോഡ് (ജില്ല)|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്‌ദുർഗ് (താലൂക്ക്)|ഹോസ്‌ദുർഗ് താലൂക്കിലെ]] [[നീലേശ്വരം നഗരസഭ]],[[ചെറുവത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുവത്തൂർ]], [[തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃക്കരിപ്പൂർ]], [[ഈസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഈസ്റ്റ് എളേരി]], [[വെസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വെസ്റ്റ് എളേരി]], [[കയ്യൂർ ചീമേനി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കയ്യൂർ-ചീമേനി]], [[പീലിക്കോട്  ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പീലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]], [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ്]] എന്നീ ‍പഞ്ചായത്തുകൾ ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ '''തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം'''&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം.


==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർനിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ് ==
[[തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃക്കരിപ്പൂർ]], [[ഈസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഈസ്റ്റ് എളേരി]], [[വെസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വെസ്റ്റ് എളേരി]], [[കയ്യൂർ ചീമേനി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കയ്യൂർ-ചീമേനി]], [[പീലിക്കോട്  ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പീലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]], [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]] എന്നീ ‍പഞ്ചായത്തുകളും [[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‍ (താലൂക്ക്)|തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്കിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]], [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം-വയക്കര]], [[കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ്]], എന്നീ ‍പഞ്ചായത്തുകൾ ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു  തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
&lt;mapframe text=&quot;തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q13112052,Q16137685,Q13110486,Q16138010,Q20575658,Q16136651,Q16135027,Q3595623&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

== പ്രതിനിധികൾ ==
* 2026 - [[സന്ദീപ് വാരിയർ|സന്ദീപ് വാരിയർ]]
* 2021 - [[എം. രാജഗോപാലൻ]]
* 2016 - [[എം. രാജഗോപാലൻ]]
* 2011 - [[‎കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] 
* 2006 - 2011 [[കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811004843/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
*2001 - 2006 കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ. 
*1996 - 2001 കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
*1991 - 1996 [[ഇ.കെ. നായനാർ]]. 
*1987 - 1991 [[ഇ.കെ. നായനാർ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt; 
*1982 - 1987 ഒ. ഭരതൻ. 
*1980 - 1982 [[പി. കരുണാകരൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
*1977 - 1979 [[പി. കരുണാകരൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
! വർഷം !! ആകെ വോട്ട് !!പോൾ ചെയ്തത് !!വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും!!  വോട്ട് !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  വോട്ട്  || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  വോട്ട് 
|-
|2026&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/kerala/2026/trikaripur/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം 2026}}&lt;/ref&gt;
|210,090
|170,194
|[[സന്ദീപ് വാരിയർ|സന്ദീപ് വാരിയർ]]
|കോൺഗ്രസ്
|83,109
|വി.പി.പി. മുസ്തഫ
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]
|78,678
|രവി കുളങ്ങര
|[[ട്വന്റി20 പാർട്ടി]]
|7,837
|-
|2021 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=5&lt;/ref&gt;||202249||160408||[[എം. രാജഗോപാലൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||86151||[[എം.പി ജോസഫ്]]|| [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജേക്കബ്)|കെ.സി (ജേക്കബ്)]]||60014||[[ടി.വി ഷിബിൻ]],|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||10961
|-
|2016 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3767-kerala-general-legislative-election-2016/&lt;/ref&gt;||190119||155671||[[എം. രാജഗോപാലൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm&lt;/ref&gt;|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||79286||[[കെ.പി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||62327||എം. ഭാസ്കരൻ|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||10767
|-
|2011 &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=5&lt;/ref&gt;
|| 169019||135988||[[കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||67871||[[കെ.വി. ഗംഗാധരൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||59106||[[ടി. രാധാകൃഷ്ണൻ]]|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||5450
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811004843/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 185121||144994||[[കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] || 81050||[[എ.വി. വാമനകുമാർ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||57222||[[ടി. കുഞ്ഞിരാമൻ]]|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||4164
|-
|2001 &lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_2001_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;
|| 182751||144928||[[കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||79874||[[കരിമ്പിൽ കൃഷ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||62865||പി വി ചന്ദ്രൻ||[[സ്വ]]||2089
|-
|1996 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3759-kerala-1996/&lt;/ref&gt;
||173839||133625||[[കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||71234||[[സോണി സെബാസ്റ്റ്യൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55486||കെ.കുഞ്ഞിരാമൻ ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]] ||4097
|-
|1991&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3758-kerala-1991/&lt;/ref&gt;||165013||133528||[[ഇ.കെ. നായനാർ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||69437||[[സി.കെ. ശ്രീധരൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55105|| വി കെ കേളുനായർ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]] ||3229
|-
|1987&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3756-kerala-1987/&lt;/ref&gt;||130995||112272||[[ഇ.കെ. നായനാർ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt; || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||56037||[[കെ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||49620||കെ വി ലക്ഷ്മണൻ ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]] ||3328
|-
|1982&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3755-kerala-1982/&lt;/ref&gt;||106654||84739||[[ഒ. ഭരതൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||48197||[[കെ.ടി. മത്തായി]]|| [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]]||35995|| || ||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||108968||80942||[[പി. കരുണാകരൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||47643||[[കെ.പി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||32026||വി.വി രാഘവൻ ||[[സ്വ]] ||946
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||89711||73123||[[പി. കരുണാകരൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||38632||[[പി.ടി. ജോസ്]]|| [[കേരള കോൺഗ്രസ്]]||32512|| ടി.ജെ കുര്യാക്കോസ്||[[സ്വ]] ||485

|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>nzpwsv565mef6vum2ft1rh4386o4njh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646852</id>
      <parentid>4646851</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർനിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ് */</comment>
      <origin>4646852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14947" sha1="72hm0wjhcdei5qqf6mqhidqac1q0u04" xml:space="preserve">{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 5
| name                   = തൃക്കരിപ്പൂർ
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1977
| reserved               =
| electorate             = 190119 (2016)
| current mla            = [[സന്ദീപ് വാര്യർ]]
| party                  = [[കോൺഗ്രസ് ]]
| front                  = [[യുഡിഎഫ് ]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കാസർഗോഡ് ജില്ല]]
| self governed segments =നിലേശ്വരം നഗരസഭ 
}}
[[കാസർഗോഡ് (ജില്ല)|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്‌ദുർഗ് (താലൂക്ക്)|ഹോസ്‌ദുർഗ് താലൂക്കിലെ]] [[നീലേശ്വരം നഗരസഭ]],[[ചെറുവത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുവത്തൂർ]], [[തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃക്കരിപ്പൂർ]], [[ഈസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഈസ്റ്റ് എളേരി]], [[വെസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വെസ്റ്റ് എളേരി]], [[കയ്യൂർ ചീമേനി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കയ്യൂർ-ചീമേനി]], [[പീലിക്കോട്  ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പീലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]], [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ്]] എന്നീ ‍പഞ്ചായത്തുകൾ ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ '''തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം'''&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം.


==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർനിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ് ==
[[തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃക്കരിപ്പൂർ]], [[ഈസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഈസ്റ്റ് എളേരി]], [[വെസ്റ്റ് എളേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വെസ്റ്റ് എളേരി]], [[കയ്യൂർ ചീമേനി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കയ്യൂർ-ചീമേനി]], [[പീലിക്കോട്  ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പീലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]], [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]] എന്നീ ‍പഞ്ചായത്തുകളും [[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]], [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം-വയക്കര]], [[കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ്]], [[ചെറുപുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുപുഴ]] എന്നീ ‍പഞ്ചായത്തുകൾ ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു  തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
&lt;mapframe text=&quot;തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q13112052,Q16137685,Q13110486,Q16138010,Q20575658,Q16136651,Q16135027,Q3595623&quot;}&lt;/mapframe&gt;

== പ്രതിനിധികൾ ==
* 2026 - [[സന്ദീപ് വാരിയർ|സന്ദീപ് വാരിയർ]]
* 2021 - [[എം. രാജഗോപാലൻ]]
* 2016 - [[എം. രാജഗോപാലൻ]]
* 2011 - [[‎കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] 
* 2006 - 2011 [[കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811004843/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
*2001 - 2006 കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ. 
*1996 - 2001 കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
*1991 - 1996 [[ഇ.കെ. നായനാർ]]. 
*1987 - 1991 [[ഇ.കെ. നായനാർ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt; 
*1982 - 1987 ഒ. ഭരതൻ. 
*1980 - 1982 [[പി. കരുണാകരൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
*1977 - 1979 [[പി. കരുണാകരൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
! വർഷം !! ആകെ വോട്ട് !!പോൾ ചെയ്തത് !!വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും!!  വോട്ട് !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  വോട്ട്  || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  വോട്ട് 
|-
|2026&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/kerala/2026/trikaripur/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം 2026}}&lt;/ref&gt;
|210,090
|170,194
|[[സന്ദീപ് വാരിയർ|സന്ദീപ് വാരിയർ]]
|കോൺഗ്രസ്
|83,109
|വി.പി.പി. മുസ്തഫ
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]
|78,678
|രവി കുളങ്ങര
|[[ട്വന്റി20 പാർട്ടി]]
|7,837
|-
|2021 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=5&lt;/ref&gt;||202249||160408||[[എം. രാജഗോപാലൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||86151||[[എം.പി ജോസഫ്]]|| [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജേക്കബ്)|കെ.സി (ജേക്കബ്)]]||60014||[[ടി.വി ഷിബിൻ]],|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||10961
|-
|2016 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3767-kerala-general-legislative-election-2016/&lt;/ref&gt;||190119||155671||[[എം. രാജഗോപാലൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm&lt;/ref&gt;|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||79286||[[കെ.പി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||62327||എം. ഭാസ്കരൻ|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||10767
|-
|2011 &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=5&lt;/ref&gt;
|| 169019||135988||[[കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||67871||[[കെ.വി. ഗംഗാധരൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||59106||[[ടി. രാധാകൃഷ്ണൻ]]|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||5450
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-04 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811004843/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 185121||144994||[[കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ (തൃക്കരിപ്പൂർ)|കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] || 81050||[[എ.വി. വാമനകുമാർ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||57222||[[ടി. കുഞ്ഞിരാമൻ]]|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]||4164
|-
|2001 &lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_2001_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;
|| 182751||144928||[[കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||79874||[[കരിമ്പിൽ കൃഷ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||62865||പി വി ചന്ദ്രൻ||[[സ്വ]]||2089
|-
|1996 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3759-kerala-1996/&lt;/ref&gt;
||173839||133625||[[കെ. പി. സതീഷ് ചന്ദ്രൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||71234||[[സോണി സെബാസ്റ്റ്യൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55486||കെ.കുഞ്ഞിരാമൻ ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]] ||4097
|-
|1991&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3758-kerala-1991/&lt;/ref&gt;||165013||133528||[[ഇ.കെ. നായനാർ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||69437||[[സി.കെ. ശ്രീധരൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55105|| വി കെ കേളുനായർ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]] ||3229
|-
|1987&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3756-kerala-1987/&lt;/ref&gt;||130995||112272||[[ഇ.കെ. നായനാർ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt; || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||56037||[[കെ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||49620||കെ വി ലക്ഷ്മണൻ ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]] ||3328
|-
|1982&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3755-kerala-1982/&lt;/ref&gt;||106654||84739||[[ഒ. ഭരതൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||48197||[[കെ.ടി. മത്തായി]]|| [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജോസഫ്)]]||35995|| || ||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||108968||80942||[[പി. കരുണാകരൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||47643||[[കെ.പി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]]|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||32026||വി.വി രാഘവൻ ||[[സ്വ]] ||946
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||89711||73123||[[പി. കരുണാകരൻ]]|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||38632||[[പി.ടി. ജോസ്]]|| [[കേരള കോൺഗ്രസ്]]||32512|| ടി.ജെ കുര്യാക്കോസ്||[[സ്വ]] ||485

|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>72hm0wjhcdei5qqf6mqhidqac1q0u04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48878</id>
    <revision>
      <id>4646839</id>
      <parentid>4599151</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ഉള്ളടക്കം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4646839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18334" sha1="1sf3ggsjbh6vgy2p0g28uno9k1btn00" xml:space="preserve">{{PU|Payyanur KLA}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 6
| name                   = പയ്യന്നൂർ
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 188,935 (2026)
| current mla            = വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[പയ്യന്നൂർ നഗരസഭ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]], [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം-വയക്കര]], [[കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ്]], [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ പെരളം]], [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]],[[ചെറുപുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുപുഴ]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ '''പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം'''&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം.
&lt;mapframe text=&quot;പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16137435,Q13111108,Q13111018,Q16135275,Q13114362,Q20578729,Q16136012&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര്യ സ്ഥാനാർഥി വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ ആണ് നിലവിൽ മണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രതിനിധി. 2011 മുതൽ 2021 വരെ [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] [[കേരളത്തിലെ മന്ത്രിസഭകൾ|മന്ത്രിസഭയിലെ]] ആരോഗ്യമന്ത്രിയായ [[പി.കെ. ശ്രീമതി|പി.കെ. ശ്രീമതിയായിരുന്നു]] ([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) ആണ്‌ 2006 മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർ നിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിൽപ്പെടുന്ന]] [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]], [[ഏഴോം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ഏഴോം]], [[കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ]], [[കുഞ്ഞിമംഗലം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കുഞ്ഞിമംഗലം]], [[ചെറുതാഴം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെറുതാഴം]], [[മാടായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|മാടായി]], എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും [[പയ്യന്നൂർ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]] ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു  പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |date=2008-11-21 }} മലയാള മനോരമ, നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2006, ശേഖരിച്ച തീയതി 08 സെപ്റ്റംബർ 2008&lt;/ref&gt;. 

== പ്രതിനിധികൾ == 
* 2021 - തുടരുന്നു [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]]
* 2011 - 2021 [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] (സി.പി.ഐ.(എം.)) &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=6&lt;/ref&gt;
* 2006 -2011 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;
* 2001 - 2006 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
* 1996 - 2001 [[പിണറായി വിജയൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
* 1991 - 1996 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
* 1987 - 1991 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
* 1982 - 1987 [[എം. വി. രാഘവൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
* 1980 - 1982 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
* 1977 - 1979 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
* 1970 - 1977 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
* 1967 - 1970 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-12 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2021 || [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സജിത് മാവൽ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2011 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2006 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2001 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. നാരായണൻകുട്ടി]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.പി. മുരളി]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1987 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1982 || [[എം.വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ടി.വി. ഭരതൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1980 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] ||[[സി.പി.ഐ.എം.]]  ||[[ടി.വി. കോരൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1977 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] ||[[ടി.സി. ഭരതൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1970 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
| 1967 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
|}

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2021||184264 ||150858||[[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||93695||[[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||43915||[[കെ.കെ. ശ്രീധരൻ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016||175438 ||143442||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||83226||[[സജിത് മാവൽ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||42963||[[ആനിയമ്മ ടീച്ചർ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3763-kerala-2011/&lt;/ref&gt;||158613||130722||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]]||78116||[[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]||45992||
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2006-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010035806/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 162770||124732||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||76974 ||കെ. സുരേന്ദ്രൻ - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||40852 ||എ. കെ. രാജഗോപാലൻ - [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;
||171138||128930||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||73233||[[എം. നാരായണൻകുട്ടി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||50495||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;
||159904||120763||[[പിണറായി വിജയൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||70870||[[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42792||
|-
|1991&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3758-kerala-1991/&lt;/ref&gt;||152706||120147||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||66530||[[എം.പി. മുരളി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||48365||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||121302||100781||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||50421||[[എം.കെ. രാഘവൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42581||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101413||77193||[[എം.വി. രാഘവൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||44271||[[ടി.വി. ഭരതൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||28311||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101579||75122||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||46351||[[ടി.വി. കോരൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||26939||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||87783||70832||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||37256||[[ടി.സി. ഭരതൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||32209||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||83553||62933||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||32499||[[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||24878||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65140||48353||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29835||[[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||14774||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65043||49454||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29537||[[വി.കെ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ നായർ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||17062||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>1sf3ggsjbh6vgy2p0g28uno9k1btn00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646840</id>
      <parentid>4646839</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർ നിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ് */</comment>
      <origin>4646840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18310" sha1="8p3ugi1gu1x4x5v9odphi69gvifdyeo" xml:space="preserve">{{PU|Payyanur KLA}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 6
| name                   = പയ്യന്നൂർ
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 188,935 (2026)
| current mla            = വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[പയ്യന്നൂർ നഗരസഭ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]], [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം-വയക്കര]], [[കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ്]], [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ പെരളം]], [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]],[[ചെറുപുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുപുഴ]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ '''പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം'''&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം.
&lt;mapframe text=&quot;പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16137435,Q13111108,Q13111018,Q16135275,Q13114362,Q20578729,Q16136012&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര്യ സ്ഥാനാർഥി വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ ആണ് നിലവിൽ മണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രതിനിധി. 2011 മുതൽ 2021 വരെ [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] [[കേരളത്തിലെ മന്ത്രിസഭകൾ|മന്ത്രിസഭയിലെ]] ആരോഗ്യമന്ത്രിയായ [[പി.കെ. ശ്രീമതി|പി.കെ. ശ്രീമതിയായിരുന്നു]] ([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) ആണ്‌ 2006 മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർ നിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[പയ്യന്നൂർ താലൂക്ക്|പയ്യന്നൂർ താലൂക്കിൽപ്പെടുന്ന]] [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]], [[ഏഴോം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ഏഴോം]], [[കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ]], [[കുഞ്ഞിമംഗലം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കുഞ്ഞിമംഗലം]], [[ചെറുതാഴം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെറുതാഴം]], [[മാടായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|മാടായി]], എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും [[പയ്യന്നൂർ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]] ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു  പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |date=2008-11-21 }} മലയാള മനോരമ, നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2006, ശേഖരിച്ച തീയതി 08 സെപ്റ്റംബർ 2008&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ == 
* 2021 - തുടരുന്നു [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]]
* 2011 - 2021 [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] (സി.പി.ഐ.(എം.)) &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=6&lt;/ref&gt;
* 2006 -2011 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;
* 2001 - 2006 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
* 1996 - 2001 [[പിണറായി വിജയൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
* 1991 - 1996 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
* 1987 - 1991 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
* 1982 - 1987 [[എം. വി. രാഘവൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
* 1980 - 1982 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
* 1977 - 1979 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
* 1970 - 1977 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
* 1967 - 1970 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-12 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2021 || [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സജിത് മാവൽ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2011 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2006 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2001 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. നാരായണൻകുട്ടി]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.പി. മുരളി]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1987 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1982 || [[എം.വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ടി.വി. ഭരതൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1980 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] ||[[സി.പി.ഐ.എം.]]  ||[[ടി.വി. കോരൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1977 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] ||[[ടി.സി. ഭരതൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1970 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
| 1967 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
|}

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2021||184264 ||150858||[[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||93695||[[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||43915||[[കെ.കെ. ശ്രീധരൻ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016||175438 ||143442||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||83226||[[സജിത് മാവൽ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||42963||[[ആനിയമ്മ ടീച്ചർ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3763-kerala-2011/&lt;/ref&gt;||158613||130722||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]]||78116||[[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]||45992||
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2006-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010035806/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 162770||124732||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||76974 ||കെ. സുരേന്ദ്രൻ - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||40852 ||എ. കെ. രാജഗോപാലൻ - [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;
||171138||128930||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||73233||[[എം. നാരായണൻകുട്ടി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||50495||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;
||159904||120763||[[പിണറായി വിജയൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||70870||[[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42792||
|-
|1991&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3758-kerala-1991/&lt;/ref&gt;||152706||120147||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||66530||[[എം.പി. മുരളി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||48365||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||121302||100781||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||50421||[[എം.കെ. രാഘവൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42581||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101413||77193||[[എം.വി. രാഘവൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||44271||[[ടി.വി. ഭരതൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||28311||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101579||75122||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||46351||[[ടി.വി. കോരൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||26939||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||87783||70832||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||37256||[[ടി.സി. ഭരതൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||32209||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||83553||62933||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||32499||[[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||24878||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65140||48353||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29835||[[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||14774||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65043||49454||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29537||[[വി.കെ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ നായർ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||17062||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>8p3ugi1gu1x4x5v9odphi69gvifdyeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646841</id>
      <parentid>4646840</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിനിധികൾ */</comment>
      <origin>4646841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18376" sha1="plvl870zfnjtw5b30o81afv0gs3ima6" xml:space="preserve">{{PU|Payyanur KLA}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 6
| name                   = പയ്യന്നൂർ
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 188,935 (2026)
| current mla            = വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[പയ്യന്നൂർ നഗരസഭ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]], [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം-വയക്കര]], [[കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ്]], [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ പെരളം]], [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]],[[ചെറുപുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുപുഴ]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ '''പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം'''&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം.
&lt;mapframe text=&quot;പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16137435,Q13111108,Q13111018,Q16135275,Q13114362,Q20578729,Q16136012&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര്യ സ്ഥാനാർഥി വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ ആണ് നിലവിൽ മണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രതിനിധി. 2011 മുതൽ 2021 വരെ [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] [[കേരളത്തിലെ മന്ത്രിസഭകൾ|മന്ത്രിസഭയിലെ]] ആരോഗ്യമന്ത്രിയായ [[പി.കെ. ശ്രീമതി|പി.കെ. ശ്രീമതിയായിരുന്നു]] ([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) ആണ്‌ 2006 മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർ നിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[പയ്യന്നൂർ താലൂക്ക്|പയ്യന്നൂർ താലൂക്കിൽപ്പെടുന്ന]] [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]], [[ഏഴോം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ഏഴോം]], [[കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ]], [[കുഞ്ഞിമംഗലം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കുഞ്ഞിമംഗലം]], [[ചെറുതാഴം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെറുതാഴം]], [[മാടായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|മാടായി]], എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും [[പയ്യന്നൂർ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]] ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു  പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |date=2008-11-21 }} മലയാള മനോരമ, നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2006, ശേഖരിച്ച തീയതി 08 സെപ്റ്റംബർ 2008&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ == 
* 2026 - തുടരുന്നു വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ 
* 2021 - 2026 [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]]
* 2011 - 2021 [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] (സി.പി.ഐ.(എം.)) &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=6&lt;/ref&gt;
* 2006 -2011 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;
* 2001 - 2006 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
* 1996 - 2001 [[പിണറായി വിജയൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
* 1991 - 1996 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
* 1987 - 1991 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
* 1982 - 1987 [[എം. വി. രാഘവൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
* 1980 - 1982 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
* 1977 - 1979 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
* 1970 - 1977 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
* 1967 - 1970 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-12 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2021 || [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സജിത് മാവൽ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2011 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2006 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2001 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. നാരായണൻകുട്ടി]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.പി. മുരളി]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1987 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1982 || [[എം.വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ടി.വി. ഭരതൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1980 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] ||[[സി.പി.ഐ.എം.]]  ||[[ടി.വി. കോരൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1977 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] ||[[ടി.സി. ഭരതൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1970 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
| 1967 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
|}

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2021||184264 ||150858||[[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||93695||[[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||43915||[[കെ.കെ. ശ്രീധരൻ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016||175438 ||143442||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||83226||[[സജിത് മാവൽ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||42963||[[ആനിയമ്മ ടീച്ചർ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3763-kerala-2011/&lt;/ref&gt;||158613||130722||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]]||78116||[[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]||45992||
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2006-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010035806/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 162770||124732||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||76974 ||കെ. സുരേന്ദ്രൻ - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||40852 ||എ. കെ. രാജഗോപാലൻ - [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;
||171138||128930||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||73233||[[എം. നാരായണൻകുട്ടി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||50495||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;
||159904||120763||[[പിണറായി വിജയൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||70870||[[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42792||
|-
|1991&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3758-kerala-1991/&lt;/ref&gt;||152706||120147||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||66530||[[എം.പി. മുരളി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||48365||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||121302||100781||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||50421||[[എം.കെ. രാഘവൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42581||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101413||77193||[[എം.വി. രാഘവൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||44271||[[ടി.വി. ഭരതൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||28311||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101579||75122||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||46351||[[ടി.വി. കോരൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||26939||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||87783||70832||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||37256||[[ടി.സി. ഭരതൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||32209||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||83553||62933||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||32499||[[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||24878||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65140||48353||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29835||[[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||14774||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65043||49454||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29537||[[വി.കെ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ നായർ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||17062||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>plvl870zfnjtw5b30o81afv0gs3ima6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646847</id>
      <parentid>4646841</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ */</comment>
      <origin>4646847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18616" sha1="4d390sl369fxhe9xm2bn9n1ekw9phhi" xml:space="preserve">{{PU|Payyanur KLA}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 6
| name                   = പയ്യന്നൂർ
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 188,935 (2026)
| current mla            = വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[പയ്യന്നൂർ നഗരസഭ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]], [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം-വയക്കര]], [[കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ്]], [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ പെരളം]], [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]],[[ചെറുപുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുപുഴ]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ '''പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം'''&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം.
&lt;mapframe text=&quot;പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16137435,Q13111108,Q13111018,Q16135275,Q13114362,Q20578729,Q16136012&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര്യ സ്ഥാനാർഥി വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ ആണ് നിലവിൽ മണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രതിനിധി. 2011 മുതൽ 2021 വരെ [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] [[കേരളത്തിലെ മന്ത്രിസഭകൾ|മന്ത്രിസഭയിലെ]] ആരോഗ്യമന്ത്രിയായ [[പി.കെ. ശ്രീമതി|പി.കെ. ശ്രീമതിയായിരുന്നു]] ([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) ആണ്‌ 2006 മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർ നിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[പയ്യന്നൂർ താലൂക്ക്|പയ്യന്നൂർ താലൂക്കിൽപ്പെടുന്ന]] [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]], [[ഏഴോം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ഏഴോം]], [[കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ]], [[കുഞ്ഞിമംഗലം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കുഞ്ഞിമംഗലം]], [[ചെറുതാഴം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെറുതാഴം]], [[മാടായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|മാടായി]], എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും [[പയ്യന്നൂർ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]] ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു  പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |date=2008-11-21 }} മലയാള മനോരമ, നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2006, ശേഖരിച്ച തീയതി 08 സെപ്റ്റംബർ 2008&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ == 
* 2026 - തുടരുന്നു വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ 
* 2021 - 2026 [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]]
* 2011 - 2021 [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] (സി.പി.ഐ.(എം.)) &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=6&lt;/ref&gt;
* 2006 -2011 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;
* 2001 - 2006 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
* 1996 - 2001 [[പിണറായി വിജയൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
* 1991 - 1996 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
* 1987 - 1991 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
* 1982 - 1987 [[എം. വി. രാഘവൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
* 1980 - 1982 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
* 1977 - 1979 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
* 1970 - 1977 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
* 1967 - 1970 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-12 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2026 || വി.കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ || സ്വതന്ത്ര്യൻ, [[യു.ഡി.എഫ്]] || [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]
|- 
| 2021 || [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]] ||  [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സജിത് മാവൽ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2011 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2006 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2001 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. നാരായണൻകുട്ടി]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.പി. മുരളി]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1987 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1982 || [[എം.വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ടി.വി. ഭരതൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1980 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] ||[[സി.പി.ഐ.എം.]]  ||[[ടി.വി. കോരൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1977 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] ||[[ടി.സി. ഭരതൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1970 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
| 1967 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
|}

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2021||184264 ||150858||[[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||93695||[[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||43915||[[കെ.കെ. ശ്രീധരൻ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016||175438 ||143442||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||83226||[[സജിത് മാവൽ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||42963||[[ആനിയമ്മ ടീച്ചർ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3763-kerala-2011/&lt;/ref&gt;||158613||130722||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]]||78116||[[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]||45992||
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2006-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010035806/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 162770||124732||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||76974 ||കെ. സുരേന്ദ്രൻ - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||40852 ||എ. കെ. രാജഗോപാലൻ - [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;
||171138||128930||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||73233||[[എം. നാരായണൻകുട്ടി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||50495||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;
||159904||120763||[[പിണറായി വിജയൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||70870||[[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42792||
|-
|1991&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3758-kerala-1991/&lt;/ref&gt;||152706||120147||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||66530||[[എം.പി. മുരളി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||48365||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||121302||100781||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||50421||[[എം.കെ. രാഘവൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42581||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101413||77193||[[എം.വി. രാഘവൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||44271||[[ടി.വി. ഭരതൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||28311||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101579||75122||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||46351||[[ടി.വി. കോരൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||26939||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||87783||70832||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||37256||[[ടി.സി. ഭരതൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||32209||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||83553||62933||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||32499||[[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||24878||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65140||48353||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29835||[[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||14774||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65043||49454||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29537||[[വി.കെ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ നായർ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||17062||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>4d390sl369fxhe9xm2bn9n1ekw9phhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646849</id>
      <parentid>4646847</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ */ ഉള്ളടക്കം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4646849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19221" sha1="5dpv8rzmwlod7d7g8tfzjas0uh4xf4b" xml:space="preserve">{{PU|Payyanur KLA}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 6
| name                   = പയ്യന്നൂർ
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 188,935 (2026)
| current mla            = വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[പയ്യന്നൂർ നഗരസഭ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]], [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം-വയക്കര]], [[കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാങ്കോൽ-ആലപ്പടമ്പ്]], [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ പെരളം]], [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]],[[ചെറുപുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുപുഴ]] എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെട്ടതാണ്‌ '''പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം'''&lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. [[കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം.
&lt;mapframe text=&quot;പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300 &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16137435,Q13111108,Q13111018,Q16135275,Q13114362,Q20578729,Q16136012&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര്യ സ്ഥാനാർഥി വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ ആണ് നിലവിൽ മണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രതിനിധി. 2011 മുതൽ 2021 വരെ [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] [[കേരളത്തിലെ മന്ത്രിസഭകൾ|മന്ത്രിസഭയിലെ]] ആരോഗ്യമന്ത്രിയായ [[പി.കെ. ശ്രീമതി|പി.കെ. ശ്രീമതിയായിരുന്നു]] ([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) ആണ്‌ 2006 മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർ നിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[പയ്യന്നൂർ താലൂക്ക്|പയ്യന്നൂർ താലൂക്കിൽപ്പെടുന്ന]] [[രാമന്തളി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|രാമന്തളി]], [[എരമം-കുറ്റൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എരമം-കുറ്റൂർ]], [[ഏഴോം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ഏഴോം]], [[കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ]], [[കുഞ്ഞിമംഗലം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കുഞ്ഞിമംഗലം]], [[ചെറുതാഴം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെറുതാഴം]], [[മാടായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|മാടായി]], എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും [[പയ്യന്നൂർ|പയ്യന്നൂർ നഗരസഭയും]] ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു  പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |date=2008-11-21 }} മലയാള മനോരമ, നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2006, ശേഖരിച്ച തീയതി 08 സെപ്റ്റംബർ 2008&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ == 
* 2026 - തുടരുന്നു വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ 
* 2021 - 2026 [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]]
* 2011 - 2021 [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]] (സി.പി.ഐ.(എം.)) &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=6&lt;/ref&gt;
* 2006 -2011 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]) &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/sreemathiteacher.pdf&lt;/ref&gt;
* 2001 - 2006 [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
* 1996 - 2001 [[പിണറായി വിജയൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
* 1991 - 1996 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
* 1987 - 1991 [[സി.പി. നാരായണൻ]]&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
* 1982 - 1987 [[എം. വി. രാഘവൻ]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
* 1980 - 1982 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
* 1977 - 1979 എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
* 1970 - 1977 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
* 1967 - 1970 എ. വി. കുഞ്ഞമ്പു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-12 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2026 || വി.കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ || സ്വതന്ത്ര്യൻ, [[യു.ഡി.എഫ്]] || [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]
|- 
| 2021 || [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]] ||  [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സജിത് മാവൽ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2011 || [[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]]|| [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2006 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2001 || [[പി.കെ. ശ്രീമതി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം. നാരായണൻകുട്ടി]]  || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.പി. മുരളി]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1987 || [[സി.പി. നാരായണൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1982 || [[എം.വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ടി.വി. ഭരതൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1980 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] ||[[സി.പി.ഐ.എം.]]  ||[[ടി.വി. കോരൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1977 || [[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] ||[[ടി.സി. ഭരതൻ]]  || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|-
| 1970 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
| 1967 || [[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]] || [[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|-
|}

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2026&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/kerala/2026/payyannur/ |title=പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം 2026}}&lt;/ref&gt;||188935 ||154777||വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ, സ്വതന്ത്ര്യൻ, [[യു.ഡി.എഫ്]]||76640|| [[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||69153 ||എ.പി. ഗംഗാധരൻ, [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2021||184264 ||150858||[[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||93695||[[എം. പ്രദീപ്കുമാർ]], [[തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾകോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||43915||[[കെ.കെ. ശ്രീധരൻ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016||175438 ||143442||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]] [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||83226||[[സജിത് മാവൽ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] [[യു.ഡി.എഫ്.]]||42963||[[ആനിയമ്മ ടീച്ചർ]] [[ബി.ജെ.പി.]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3763-kerala-2011/&lt;/ref&gt;||158613||130722||[[സി. കൃഷ്ണൻ (കേരള നിയമ സഭാംഗം)|സി. കൃഷ്ണൻ]], [[സി.പി.എം.]]||78116||[[കെ. ബ്രിജേഷ് കുമാർ]], [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]||45992||
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2006-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010035806/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 162770||124732||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||76974 ||കെ. സുരേന്ദ്രൻ - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||40852 ||എ. കെ. രാജഗോപാലൻ - [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;
||171138||128930||[[പി.കെ. ശ്രീമതി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||73233||[[എം. നാരായണൻകുട്ടി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||50495||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;
||159904||120763||[[പിണറായി വിജയൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||70870||[[കെ.എൻ. കണ്ണോത്ത്]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42792||
|-
|1991&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3758-kerala-1991/&lt;/ref&gt;||152706||120147||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||66530||[[എം.പി. മുരളി]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||48365||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||121302||100781||[[സി.പി. നാരായണൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||50421||[[എം.കെ. രാഘവൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||42581||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101413||77193||[[എം.വി. രാഘവൻ]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||44271||[[ടി.വി. ഭരതൻ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||28311||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||101579||75122||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||46351||[[ടി.വി. കോരൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||26939||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||87783||70832||[[എൻ. സുബ്രമണ്യ ഷേണായി]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||37256||[[ടി.സി. ഭരതൻ]] - [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||32209||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||83553||62933||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||32499||[[വി.പി. നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||24878||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65140||48353||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29835||[[വി.ടി.എൻ നാരായണപൊതുവാൾ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||14774||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||65043||49454||[[എ.വി. കുഞ്ഞമ്പു]]-[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി. പി. എം]]||29537||[[വി.കെ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ നായർ]] - [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||17062||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>5dpv8rzmwlod7d7g8tfzjas0uh4xf4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48907</id>
    <revision>
      <id>4646842</id>
      <parentid>4599004</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ഉള്ളടക്കം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4646842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19485" sha1="tro07mqf8qcbqm8yw91mj33rxeujad0" xml:space="preserve">{{prettyurl|Taliparamba Assembly Constituency}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 8
| name                   = തളിപ്പറമ്പ്
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 232,280 (2026)
| current mla            = [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]]
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് നഗരസഭ|തളിപ്പറമ്പ്, ആന്തൂർ നഗരസഭകളും]] [[ചപ്പാരപ്പടവ്‌ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചപ്പാരപ്പടവ്‌]], [[കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറുമാത്തൂർ]], [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരിയാരം]], [[കൊളച്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൊളച്ചേരി]], [[മയ്യിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മയ്യിൽ]], [[കുറ്റ്യാട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറ്റ്യാട്ടൂർ]],[[മലപ്പട്ടം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലപ്പട്ടം]] എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് '''തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം'''. &lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. 
&lt;mapframe text=&quot;തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300  &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16136859,Q6426978,Q13111361,Q13111378,Q13564548,Q3595935,Q16137631,Q16137170&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർഥിയായ [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തിന്റെ നിയമസഭാ പ്രതിനിധി. സി.പി.ഐ.(എം.)-ലെ [[ജെയിംസ് മാത്യു]] ആണ് 2011 മുതൽ 2021 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt; [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|മാർക്സിസ്റ്റ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലെ]] [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] ആയിരുന്നു [[2006]] മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/padmanabhankp.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർനിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] തളിപ്പറമ്പ് മുനിസിപ്പാലറ്റിയും ചപ്പാരപ്പടവ്‌, [[ചെങ്ങളായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെങ്ങളായി]], കുറുമാത്തൂർ, പരിയാരം, [[പട്ടുവം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|പട്ടുവം]], കൊളച്ചേരി, മയ്യിൽ, കുറ്റ്യാട്ടൂർ എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നവയായിരുന്നു  തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ ==
*2021 മുതൽ [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
*2016-2021  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
* 2011-2016  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)
* 2006 - 2011 [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] )
*2001 - 2006 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
*1996 - 2001 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
*1991 - 1996 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ -[[1989]] [[നവംബർ 27]]-ന്‌ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത തീയതി [[1989]] [[ഡിസംബർ 2]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 കെ. കെ. എൻ. പരിയാരം -[[1989]] [[ഫെബ്രുവരി 24]]-ന്‌ അന്തരിച്ചു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1982 - 1987 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
*1980 - 1982 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
*1977 - 1979 [[എം. വി. രാഘവൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
*1970 - 1977 സി. പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
*1967 - 1970 കെ. പി. രാഘവപൊതുവാൾ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-04-09 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
|2021 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt; || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ് || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]] || എ.പി. ഗംഗാധരൻ || [[ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]]||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]]||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]] ||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]] ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]]
|-
|2006 || [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || [[എ.വി. കേശവൻ]] || [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]] ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1996 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സതീശൻ പാച്ചേനി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1991 || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] ||||
|-
|1989* || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1987 || [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]] ||||
|-
|1982 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[പി.ടി. ജോസ്]] || [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]] ||||
|-
|1980 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1977 || [[എം. വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.എം.]] || ||||||
|-
|1970 || [[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]] || ||||||||
|-
|1967 || [[കെ.പി. രാഘവ പൊതുവാൾ]] || ||||||||
|-
|}
* 1989-ൽ [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] മരണപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ തളിപ്പറമ്പ് ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ്.

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2021 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 213096 || 178112 ||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]|| 92870 ||[[വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ  കോൺഗ്രസ്]]|| 70181 ||[[എ.പി. ഗംഗാധരൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2016 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 195688||158816||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||91106||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||50489||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2011 &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 173593||144363||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||81031||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||53170||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130125/http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 185543||144446||[[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] || 82994 ||[[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||53456 ||[[എ.വി. കേശവൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;||176756||145389||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||76975||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||61688||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||166910||130091||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||70550||[[സതീശൻ പാച്ചേനി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||52933||
|-
|1991&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1991_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||155978||126976||[[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||65973||[[എം.കെ. രാഘവൻ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55273||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||123643||106997||[[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||52247||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||49631||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107819||84931||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||46313||[[പി.ടി. ജോസ്]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]||35774||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107325||80358||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||47420||[[ചന്ദ്രൻ ടി.പി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||30829||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||91418||75623||[[എം.വി. രാഘവൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||36829||[[കെ. നാരായണൻ നമ്പ്യാർ]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||35304||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||94865||72187||[[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] ||31435||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]||30526||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73221||56989||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||31508||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22233||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73128||56217||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||29430||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22638||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>tro07mqf8qcbqm8yw91mj33rxeujad0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646843</id>
      <parentid>4646842</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിനിധികൾ */</comment>
      <origin>4646843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19580" sha1="8bjls7r0li8v9hjpx6ch1ol0c30ma8p" xml:space="preserve">{{prettyurl|Taliparamba Assembly Constituency}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 8
| name                   = തളിപ്പറമ്പ്
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 232,280 (2026)
| current mla            = [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]]
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് നഗരസഭ|തളിപ്പറമ്പ്, ആന്തൂർ നഗരസഭകളും]] [[ചപ്പാരപ്പടവ്‌ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചപ്പാരപ്പടവ്‌]], [[കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറുമാത്തൂർ]], [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരിയാരം]], [[കൊളച്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൊളച്ചേരി]], [[മയ്യിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മയ്യിൽ]], [[കുറ്റ്യാട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറ്റ്യാട്ടൂർ]],[[മലപ്പട്ടം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലപ്പട്ടം]] എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് '''തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം'''. &lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. 
&lt;mapframe text=&quot;തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300  &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16136859,Q6426978,Q13111361,Q13111378,Q13564548,Q3595935,Q16137631,Q16137170&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർഥിയായ [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തിന്റെ നിയമസഭാ പ്രതിനിധി. സി.പി.ഐ.(എം.)-ലെ [[ജെയിംസ് മാത്യു]] ആണ് 2011 മുതൽ 2021 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt; [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|മാർക്സിസ്റ്റ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലെ]] [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] ആയിരുന്നു [[2006]] മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/padmanabhankp.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർനിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] തളിപ്പറമ്പ് മുനിസിപ്പാലറ്റിയും ചപ്പാരപ്പടവ്‌, [[ചെങ്ങളായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെങ്ങളായി]], കുറുമാത്തൂർ, പരിയാരം, [[പട്ടുവം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|പട്ടുവം]], കൊളച്ചേരി, മയ്യിൽ, കുറ്റ്യാട്ടൂർ എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നവയായിരുന്നു  തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ ==
*2026 മുതൽ [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] (സ്വതന്ത്ര്യൻ) 
*2021-2026 [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
*2016-2021  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
* 2011-2016  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)
* 2006 - 2011 [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] )
*2001 - 2006 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
*1996 - 2001 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
*1991 - 1996 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ -[[1989]] [[നവംബർ 27]]-ന്‌ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത തീയതി [[1989]] [[ഡിസംബർ 2]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 കെ. കെ. എൻ. പരിയാരം -[[1989]] [[ഫെബ്രുവരി 24]]-ന്‌ അന്തരിച്ചു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1982 - 1987 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
*1980 - 1982 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
*1977 - 1979 [[എം. വി. രാഘവൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
*1970 - 1977 സി. പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
*1967 - 1970 കെ. പി. രാഘവപൊതുവാൾ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-04-09 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
|2021 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt; || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ് || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]] || എ.പി. ഗംഗാധരൻ || [[ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]]||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]]||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]] ||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]] ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]]
|-
|2006 || [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || [[എ.വി. കേശവൻ]] || [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]] ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1996 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സതീശൻ പാച്ചേനി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1991 || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] ||||
|-
|1989* || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1987 || [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]] ||||
|-
|1982 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[പി.ടി. ജോസ്]] || [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]] ||||
|-
|1980 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1977 || [[എം. വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.എം.]] || ||||||
|-
|1970 || [[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]] || ||||||||
|-
|1967 || [[കെ.പി. രാഘവ പൊതുവാൾ]] || ||||||||
|-
|}
* 1989-ൽ [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] മരണപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ തളിപ്പറമ്പ് ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ്.

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2021 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 213096 || 178112 ||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]|| 92870 ||[[വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ  കോൺഗ്രസ്]]|| 70181 ||[[എ.പി. ഗംഗാധരൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2016 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 195688||158816||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||91106||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||50489||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2011 &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 173593||144363||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||81031||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||53170||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130125/http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 185543||144446||[[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] || 82994 ||[[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||53456 ||[[എ.വി. കേശവൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;||176756||145389||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||76975||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||61688||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||166910||130091||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||70550||[[സതീശൻ പാച്ചേനി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||52933||
|-
|1991&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1991_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||155978||126976||[[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||65973||[[എം.കെ. രാഘവൻ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55273||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||123643||106997||[[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||52247||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||49631||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107819||84931||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||46313||[[പി.ടി. ജോസ്]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]||35774||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107325||80358||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||47420||[[ചന്ദ്രൻ ടി.പി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||30829||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||91418||75623||[[എം.വി. രാഘവൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||36829||[[കെ. നാരായണൻ നമ്പ്യാർ]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||35304||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||94865||72187||[[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] ||31435||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]||30526||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73221||56989||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||31508||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22233||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73128||56217||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||29430||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22638||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>8bjls7r0li8v9hjpx6ch1ol0c30ma8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646844</id>
      <parentid>4646843</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ */</comment>
      <origin>4646844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19892" sha1="6a87ubyicky127l1t58syoqmd2ojd6k" xml:space="preserve">{{prettyurl|Taliparamba Assembly Constituency}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 8
| name                   = തളിപ്പറമ്പ്
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 232,280 (2026)
| current mla            = [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]]
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് നഗരസഭ|തളിപ്പറമ്പ്, ആന്തൂർ നഗരസഭകളും]] [[ചപ്പാരപ്പടവ്‌ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചപ്പാരപ്പടവ്‌]], [[കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറുമാത്തൂർ]], [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരിയാരം]], [[കൊളച്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൊളച്ചേരി]], [[മയ്യിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മയ്യിൽ]], [[കുറ്റ്യാട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറ്റ്യാട്ടൂർ]],[[മലപ്പട്ടം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലപ്പട്ടം]] എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് '''തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം'''. &lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. 
&lt;mapframe text=&quot;തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300  &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16136859,Q6426978,Q13111361,Q13111378,Q13564548,Q3595935,Q16137631,Q16137170&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർഥിയായ [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തിന്റെ നിയമസഭാ പ്രതിനിധി. സി.പി.ഐ.(എം.)-ലെ [[ജെയിംസ് മാത്യു]] ആണ് 2011 മുതൽ 2021 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt; [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|മാർക്സിസ്റ്റ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലെ]] [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] ആയിരുന്നു [[2006]] മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/padmanabhankp.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർനിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] തളിപ്പറമ്പ് മുനിസിപ്പാലറ്റിയും ചപ്പാരപ്പടവ്‌, [[ചെങ്ങളായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെങ്ങളായി]], കുറുമാത്തൂർ, പരിയാരം, [[പട്ടുവം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|പട്ടുവം]], കൊളച്ചേരി, മയ്യിൽ, കുറ്റ്യാട്ടൂർ എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നവയായിരുന്നു  തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ ==
*2026 മുതൽ [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] (സ്വതന്ത്ര്യൻ) 
*2021-2026 [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
*2016-2021  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
* 2011-2016  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)
* 2006 - 2011 [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] )
*2001 - 2006 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
*1996 - 2001 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
*1991 - 1996 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ -[[1989]] [[നവംബർ 27]]-ന്‌ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത തീയതി [[1989]] [[ഡിസംബർ 2]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 കെ. കെ. എൻ. പരിയാരം -[[1989]] [[ഫെബ്രുവരി 24]]-ന്‌ അന്തരിച്ചു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1982 - 1987 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
*1980 - 1982 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
*1977 - 1979 [[എം. വി. രാഘവൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
*1970 - 1977 സി. പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
*1967 - 1970 കെ. പി. രാഘവപൊതുവാൾ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-04-09 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
|2026 || [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] || സ്വതന്ത്ര്യൻ, [[യു.ഡി.എഫ്]] || [[പി. കെ. ശ്യാമള]] || [[സി.പി.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || എൻ. ഹരിദാസ് || [[ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-  
|2021 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt; || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ് || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]] || എ.പി. ഗംഗാധരൻ || [[ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]]||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]]||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]] ||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]] ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]]
|-
|2006 || [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || [[എ.വി. കേശവൻ]] || [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]] ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1996 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സതീശൻ പാച്ചേനി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1991 || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] ||||
|-
|1989* || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1987 || [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]] ||||
|-
|1982 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[പി.ടി. ജോസ്]] || [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]] ||||
|-
|1980 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1977 || [[എം. വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.എം.]] || ||||||
|-
|1970 || [[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]] || ||||||||
|-
|1967 || [[കെ.പി. രാഘവ പൊതുവാൾ]] || ||||||||
|-
|}
* 1989-ൽ [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] മരണപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ തളിപ്പറമ്പ് ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ്.

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2021 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 213096 || 178112 ||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]|| 92870 ||[[വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ  കോൺഗ്രസ്]]|| 70181 ||[[എ.പി. ഗംഗാധരൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2016 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 195688||158816||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||91106||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||50489||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2011 &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 173593||144363||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||81031||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||53170||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130125/http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 185543||144446||[[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] || 82994 ||[[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||53456 ||[[എ.വി. കേശവൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;||176756||145389||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||76975||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||61688||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||166910||130091||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||70550||[[സതീശൻ പാച്ചേനി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||52933||
|-
|1991&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1991_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||155978||126976||[[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||65973||[[എം.കെ. രാഘവൻ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55273||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||123643||106997||[[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||52247||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||49631||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107819||84931||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||46313||[[പി.ടി. ജോസ്]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]||35774||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107325||80358||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||47420||[[ചന്ദ്രൻ ടി.പി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||30829||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||91418||75623||[[എം.വി. രാഘവൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||36829||[[കെ. നാരായണൻ നമ്പ്യാർ]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||35304||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||94865||72187||[[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] ||31435||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]||30526||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73221||56989||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||31508||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22233||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73128||56217||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||29430||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22638||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>6a87ubyicky127l1t58syoqmd2ojd6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646845</id>
      <parentid>4646844</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fab Feb</username>
        <id>186981</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ */ ഉള്ളടക്കം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4646845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20558" sha1="kw39kmhcp6t5ifppnvv1dokswuypa8c" xml:space="preserve">{{prettyurl|Taliparamba Assembly Constituency}}
{{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency
| constituency number    = 8
| name                   = തളിപ്പറമ്പ്
| image                  = 
| caption                = 
| existence              = 1965
| reserved               =
| electorate             = 232,280 (2026)
| current mla            = [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]]
| party                  = സ്വതന്ത്ര്യൻ 
| front                  = [[യു.ഡി.എഫ്.]]
| electedbyyear          = 2026
| district               = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| self governed segments = 
}}
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് നഗരസഭ|തളിപ്പറമ്പ്, ആന്തൂർ നഗരസഭകളും]] [[ചപ്പാരപ്പടവ്‌ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചപ്പാരപ്പടവ്‌]], [[കുറുമാത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറുമാത്തൂർ]], [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരിയാരം]], [[കൊളച്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൊളച്ചേരി]], [[മയ്യിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മയ്യിൽ]], [[കുറ്റ്യാട്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുറ്റ്യാട്ടൂർ]],[[മലപ്പട്ടം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലപ്പട്ടം]] എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് '''തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം'''. &lt;ref name=&quot;vol1&quot;&gt;[http://eci.nic.in/delim/books/Volume1.pdf Changing Face of Electoral India Delimitation 2008 - Volume 1 Page 719]&lt;/ref&gt;. 
&lt;mapframe text=&quot;തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം&quot; width=300 height=300  &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16136859,Q6426978,Q13111361,Q13111378,Q13564548,Q3595935,Q16137631,Q16137170&quot;}&lt;/mapframe&gt; 

[[യു.ഡി.എഫ്]] പിന്തുണയിൽ വിജയിച്ച സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർഥിയായ [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] ആണ് ഈ മണ്ഡലത്തിന്റെ നിയമസഭാ പ്രതിനിധി. സി.പി.ഐ.(എം.)-ലെ [[ജെയിംസ് മാത്യു]] ആണ് 2011 മുതൽ 2021 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt; [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|മാർക്സിസ്റ്റ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലെ]] [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] ആയിരുന്നു [[2006]] മുതൽ 2011 വരെ ഈ മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/padmanabhankp.pdf&lt;/ref&gt;

==2008-ലെ നിയമസഭാ പുനർനിർണ്ണയത്തിനു മുൻപ്==
[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ്‌ (താലൂക്ക്‌)|തളിപ്പറമ്പ്‌ താലൂക്കിലെ]] തളിപ്പറമ്പ് മുനിസിപ്പാലറ്റിയും ചപ്പാരപ്പടവ്‌, [[ചെങ്ങളായി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചെങ്ങളായി]], കുറുമാത്തൂർ, പരിയാരം, [[പട്ടുവം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|പട്ടുവം]], കൊളച്ചേരി, മയ്യിൽ, കുറ്റ്യാട്ടൂർ എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾപ്പെടുന്നവയായിരുന്നു  തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121061834/http://www.manoramaonline.com/advt/election2006/panchayats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== പ്രതിനിധികൾ ==
*2026 മുതൽ [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] (സ്വതന്ത്ര്യൻ) 
*2021-2026 [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
*2016-2021  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
* 2011-2016  [[ജെയിംസ് മാത്യു]] സി.പി.ഐ.(എം.)
* 2006 - 2011 [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] )
*2001 - 2006 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_11.htm&lt;/ref&gt;
*1996 - 2001 എം. വി. ഗോവിന്ദൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_10.htm&lt;/ref&gt;
*1991 - 1996 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_9.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ -[[1989]] [[നവംബർ 27]]-ന്‌ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത തീയതി [[1989]] [[ഡിസംബർ 2]] &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1987 - 1991 കെ. കെ. എൻ. പരിയാരം -[[1989]] [[ഫെബ്രുവരി 24]]-ന്‌ അന്തരിച്ചു. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_8.htm&lt;/ref&gt;
*1982 - 1987 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_7.htm&lt;/ref&gt;
*1980 - 1982 സി. പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി .&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_6.htm&lt;/ref&gt;
*1977 - 1979 [[എം. വി. രാഘവൻ]]. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_5.htm&lt;/ref&gt;
*1970 - 1977 സി. പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ. &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_4.htm&lt;/ref&gt;
*1967 - 1970 കെ. പി. രാഘവപൊതുവാൾ &lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_3.htm&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-04-09 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !!  മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
|2026 || [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]] || സ്വതന്ത്ര്യൻ, [[യു.ഡി.എഫ്]] || [[പി. കെ. ശ്യാമള]] || [[സി.പി.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || എൻ. ഹരിദാസ് || [[ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-  
|2021 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]&lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt; || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ് || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്]] || എ.പി. ഗംഗാധരൻ || [[ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2016 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]]||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]]||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]], [[എൻ.ഡി.എ.]]
|-
|2011 || [[ജെയിംസ് മാത്യു]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]] ||[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]] ||[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]]
|-
|2006 || [[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || [[എ.വി. കേശവൻ]] || [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] ||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]] ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1996 || [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]]|| [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സതീശൻ പാച്ചേനി]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || ||
|-
|1991 || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[എം.കെ. രാഘവൻ]] || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] ||||
|-
|1989* || [[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1987 || [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]] ||||
|-
|1982 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[പി.ടി. ജോസ്]] || [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]] ||||
|-
|1980 || [[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]] || [[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || ||||||
|-
|1977 || [[എം. വി. രാഘവൻ]] || [[സി.പി.എം.]] || ||||||
|-
|1970 || [[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]] || ||||||||
|-
|1967 || [[കെ.പി. രാഘവ പൊതുവാൾ]] || ||||||||
|-
|}
* 1989-ൽ [[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]] മരണപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ തളിപ്പറമ്പ് ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ്.

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ
!വർഷം!!വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം  !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ
|-
|2026&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha/kerala/2026/taliparamba/ |title=തളിപ്പറമ്പ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം 2026}}&lt;/ref&gt; || 232,280 || 190,377 || [[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]], സ്വതന്ത്ര്യൻ, [[യു.ഡി.എഫ്]] || 91,339 || [[പി. കെ. ശ്യാമള]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]  || 78,788 || എൻ. ഹരിദാസ്, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-  
|2021 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 213096 || 178112 ||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]|| 92870 ||[[വി.പി. അബ്ദുൾ റഷീദ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ  കോൺഗ്രസ്]]|| 70181 ||[[എ.പി. ഗംഗാധരൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2016 &lt;ref&gt;http://keralaassembly.org/election/2016/assembly_poll.php?year=2016&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 195688||158816||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||91106||[[രാജേഷ് നമ്പ്യാർ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||50489||[[പി. ബാലകൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2011 &lt;ref&gt;http://www.keralaassembly.org/election/assembly_poll.php?year=2011&amp;no=8&lt;/ref&gt;
|| 173593||144363||[[ജെയിംസ് മാത്യു]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]]||81031||[[ജോബ് മൈക്കിൾ]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)]]||53170||[[കെ. ജയപ്രകാശ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2006 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-09-09 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130125/http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&amp;no=8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|| 185543||144446||[[സി. കെ. പി. പത്മനാഭൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] || 82994 ||[[ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||53456 ||[[എ.വി. കേശവൻ]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|BJP]]
|-
|2001 &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3760-kerala-2001/&lt;/ref&gt;||176756||145389||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||76975||[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (കോൺഗ്രസ്സ്)]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||61688||
|-
|1996&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1996_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||166910||130091||[[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||70550||[[സതീശൻ പാച്ചേനി]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||52933||
|-
|1991&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1991_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||155978||126976||[[പാച്ചേനി കുഞ്ഞിരാമൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||65973||[[എം.കെ. രാഘവൻ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]]||55273||
|-
|1987&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1987_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||123643||106997||[[കെ.കെ.എൻ. പരിയാരം]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||52247||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||49631||
|-
|1982&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1982_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107819||84931||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||46313||[[പി.ടി. ജോസ്]], [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]||35774||
|-
|1980&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||107325||80358||[[സി.പി. മൂസ്സാൻകുട്ടി]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||47420||[[ചന്ദ്രൻ ടി.പി]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||30829||
|-
|1977&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||91418||75623||[[എം.വി. രാഘവൻ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|CPI (M)]] ||36829||[[കെ. നാരായണൻ നമ്പ്യാർ]], [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]||35304||
|-
|1970&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1970_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||94865||72187||[[സി.പി. ഗോവിന്ദൻ നമ്പ്യാർ]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] ||31435||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]||30526||
|-
|1967&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73221||56989||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||31508||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22233||
|-
|1965&lt;ref&gt;http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1965_ST_REP.pdf&lt;/ref&gt;||73128||56217||[[കെ.പി. രാഘവപ്പൊതുവാൾ]], [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] ||29430||[[എൻ.സി. വർഗീസ്]], [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]||22638||
|-
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]
{{Kerala-stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}}</text>
      <sha1>kw39kmhcp6t5ifppnvv1dokswuypa8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അഞ്ചരക്കണ്ടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55409</id>
    <revision>
      <id>4646915</id>
      <parentid>4514425</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T08:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18213" sha1="glkeac5dl132d7zi36pkehzh8y06r1n" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ancharakandy Gramapanchayath}}{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=അഞ്ചരക്കണ്ടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം= ചെറുപട്ടണം
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.8858342
|രേഖാംശം = 75.4850891
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം =  
|വിസ്തീർണ്ണം = 15.36
|വാർഡുകൾ = 13
|ജനസംഖ്യ = 23,030
|ജനസാന്ദ്രത = 1499
|Pincode/Zipcode = 670612
|TelephoneCode = 0497
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = 
|കുറിപ്പുകൾ=
}}

[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] [[കണ്ണൂർ (താലൂക്ക്)|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] എടക്കാട് ബ്ലോക്കിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''അഞ്ചരക്കണ്ടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''.&lt;ref&gt;[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/inner.asp?ID=1136&amp;intID=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് -അഞ്ചരക്കണ്ടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]&lt;/ref&gt;[[കണ്ണൂർ (നഗരം)|കണ്ണൂർ നഗരത്തിനു]] പത്തൊൻപതു കിലോമീറ്റർ തെക്കു കിഴക്കായാണ്‌ അഞ്ചരക്കണ്ടി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് .വിസ്തൃതി: 15.47ച.കി. മീ. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ, വടക്കു ഭാഗത്ത് കൂടാളി, മുണ്ടേരി, കീഴല്ലൂർ പഞ്ചായത്തുകളും, പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് മുണ്ടേരി, ചെമ്പിലോട് എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും, തെക്കു ഭാഗത്ത് ചെമ്പിലോട്, പെരളശ്ശേരി എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കു ഭാഗത്ത് വേങ്ങാട്, കീഴല്ലൂർ എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. ഈ പഞ്ചായത്തിലാണ് ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വിസ്തീർണ്ണമുള്ള [[കറുവ]] (വടക്കൻ കേരളത്തിൽ 'കറപ്പ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു) എസ്റ്റേറ്റ്‌ സ്ഥിതി  ചെയ്യുന്നത്. 1767-ൽ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി ആണ് ഈ എസ്റ്റേറ്റ്‌ സ്ഥാപിച്ചത്. തുടക്കത്തിൽ [[കുരുമുളക്]], [[കറുവ]] തുടങ്ങി പലവിധ സുഗന്ധ വ്യഞ്ജന കൃഷി ഉണ്ടായിരുന്നു ഈ പ്രദേശത്ത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പ്രധാനമായും കറുവ ആണ് കൃഷി  ചെയ്യുന്നത്. സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുടെ കൈകളിൽ ഈ എസ്റ്റേറ്റ്‌ എത്തിച്ചേർന്നതോട്‌ കൂടി ഇപ്പോൾ അതിന്റെ വലിപ്പം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരികയാണ്. 1799-ൽ കുരുമുളക്, കാപ്പി, കറപ്പ, ചന്ദനം തുടങ്ങിയവ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിനായി ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി അഞ്ചു കണ്ടികൾ (വലിയ കൃഷിയിടം) വില കൊടുത്തു വാങ്ങി. പിന്നീട് തോണിയിൽ സാധനങ്ങൾ കയറ്റുവാനും ഇറക്കുവാനുമായി അര കണ്ടി കൂടി വിലയ്ക്കു വാങ്ങിയ വെള്ളക്കാർ ഈ കൊച്ചു പ്രദേശത്തെ, അഞ്ചരക്കണ്ടി എന്ന നാമധേയത്തിൽ പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെടുന്നതിനുള്ള ചരിത്ര പശ്ചാത്തലമൊരുക്കി. തോട്ടത്തിന്റെ ചുമതലക്കാരനായി അഞ്ചരക്കാണ്ടിയിലെത്തിയ മർഡൊക്ക്  ബ്രൗൺ തോട്ടത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബംഗ്ലാവ് പണിതു.  ഇംഗ്ലണ്ടിലെ തെംസ് നദി തീരത്ത് പണികഴിപ്പിച്ച പ്രഭു മന്ദിരങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ ബംഗ്ലാവ്.

1800ൽ പഴശ്ശി രാജാവിന്റെ സൈന്യവും ബ്രിട്ടീഷുകാരും തമ്മിൽ ഈ മണ്ണിൽ വച്ച് യുദ്ധം നടക്കുകയും കറപ്പത്തോട്ടം പഴശ്ശി രാജാവ് പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. 1803-ൽ സമീപ പ്രദേശമായ കതിരൂരിൽ വെച്ച് പഴശ്ശി രാജാവും ബ്രിട്ടീഷുകാരും വീണ്ടും ഏറ്റുമുട്ടുകയും തോട്ടം ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി തിരിച്ചു പിടിക്കുകയും ചെയ്തു. അഞ്ചരക്കണ്ടിയിലെ ഭൂമി സർവ്വേ ചെയ്യാനും അതിന്റെ രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കുവാനുമുള്ള പുതിയൊരു സമ്പ്രദായത്തിന് അവർ തുടക്കം കുറിച്ചു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സബ്റജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് അഞ്ചരക്കണ്ടിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് അക്കാലത്താണ്. പുതിയതായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ഈ എസ്റ്റേറ്റിലാണ് സ്ഥിതി  ചെയ്യുന്നത്. ഈ കോളേജിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിനായി തന്നെ ഒരുപാടു കൃഷി സ്ഥലങ്ങളാണ് നഷ്ടപ്പെടുത്തിയത്.
വയനാടൻ മലകളുടെ പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച്, പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകി ധർമ്മടത്തു വച്ച് രണ്ട് കൈവഴികളായി പിരിയുന്ന അഞ്ചരക്കണ്ടിപ്പുഴ ഒടുവിൽ അറബി കടലിൽ പതിക്കുന്നു.

== പ്രധാനപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
=== എൽ പി സ്കൂളുകൾ ===
*ബാലികാലയം എൽ പി സ്കൂൾ
*വിദ്യാവിനോദിനി എൽ പി സ്കൂൾ
*മുരിങ്ങേരി നോർത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
*മുഴപ്പാല എൽ പി സ്കൂൾ
*കാമേത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ സെൻട്രൽ എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ ഈസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ വെസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ സരസ്വതി വിലാസം എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ മാപ്പിള എൽ പി സ്കൂൾ
*പലേരി എൽ പി സ്കൂൾ
*പലേരി വെസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ
*അഞ്ചരക്കണ്ടി എൽ പി സ്കൂൾ
*അഞ്ചരക്കണ്ടി മാപ്പിള എൽ പി സ്കൂൾ
*താറ്റ്യോട് സൌത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
*താറ്റ്യോട് നോർത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ

=== യു പി സ്കൂളുകൾ ===
*കൂഞ്ഞൻ കോഡ് യു പി സ്കൂൾ
*നരിക്കോട് യു പി സ്കൂൾ
*മുരിങ്ങേരി യു പി സ്കൂൾ
 
=== ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ===
*കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ്
*കണ്ണൂർ ഡെന്റൽ കോളേജ് 
*കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി
*കോളേജ് ഓഫ് നഴ്സിംഗ് 
*സ്കൂൾ ഓഫ് നഴ്സിംഗ്
*ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പാരാമെഡിക്കൽ സയൻസ് 
*മലബാർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി

==വാർഡുകൾ==
#മുഴപ്പാല  	 
#കണ്ണാടിവെളിച്ചം 	 
#പരമ്പുകരി 	 
#ആലക്കൾ 	 
#മുരിങ്ങേരി 
#കുഴിമ്പലോട് 
#ഏക്കൽ 
#കാമേത് 	 
#പാളയം 	 
#പലേരി 	 
#കാവിൻ മൂല 
#ഓടത്തിൽ പീടിക 	 
#ഉച്ചുളി കുന്നു 
#ചക്കരകൽ 
#അനെനിമെട്ട&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }}&lt;/ref&gt;

== 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|മുഴപ്പാല
|'''ടി. മഹേഷ്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''609'''
|യു. കെ .ശശികുമാർ
|388
|സി.പി.എം.
|പട്ടികജാതി
|-
|002
|നരിക്കോട്
|'''മധുസൂദനൻ  പി. വി'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''479'''
|സി. എം. രാജീവൻ
|467
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|003
|പറമ്പുക്കരി
|'''രമ്യ എ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''519'''
|കവിത കാട്ടാമ്പള്ളി
|269
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|004
|കണ്ണാടിവെളിച്ചം
|'''ശ്രീജമോൾ പി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''619'''
|രഞ്ജിനി സനിൽ
|242
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|005
|ആലക്കൽ
|'''എം. പി. അജയകുമാർ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''495'''
|കെ .നിഗേഷ്
|402
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|006
|മുരിങ്ങേരി
|'''കെ. റീജ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''507'''
|റോജാബായ് . സി
|327
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|007
|കുഴിമ്പാലോട്
|'''എം . രമേശൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''463'''
|മനോജ് .എ. പി
|398
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|008
|എക്കാൽ
|'''സീന പി.കെ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''450'''
|രമേശൻ പി.
|303
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|009
|കാമേത്ത്
|'''മനീഷ് എം.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''540'''
|ഷനീഷ് . കെ
|455
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|010
|പാളയം
|'''ബുഷ്റ ഒ.വി.'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|IUML
|'''695'''
|കെ. പി . ശ്രീജ
|311
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|011
|പലേരി
|'''ഇ. മെറീന ടീച്ചർ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''609'''
|രമ്യ .പി. വി
|478
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|012
|കാവിൻമൂല
|'''പി .പി. പ്രസീത'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''488'''
|കെ. ശ്രീലത
|462
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|013
|ഓടത്തിൽ പീടിക
|'''വി. സജിത'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI
|'''625'''
|ഷംന  പി.
|397
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|014
|ഉച്ചുളിക്കുന്ന്
|'''പി. ചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''482'''
|കെ .പി . രമേശൻ
|438
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|015
|നാലാംപീടിക
|'''മോഹനൻ പാച്ചേരി'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''518'''
|പി പി. രാജൻ
|230
|NCPSCP
|ജനറൽ
|-
|016
|ചക്കരക്കൽ
|'''പി. ഷൈമ'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''498'''
|ടി.വി . സീത ടീച്ചർ
|400
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|017
|ആനേനിമെട്ട
|'''വത്സല വി .വി'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''458'''
|ശാലിനി . പി..പി.
|447
|സി.പി.എം.
|വനിത
|}
== ഇതും കാണുക ==
[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
&lt;references group=&quot;അഞ്ചരക്കണ്ടി കറപ്പ തോട്ടത്തിന് ഇത് ഇലപൊഴിയും കാലം, സി പി എഫ് വേങ്ങാട്, വരാദ്യ മാധ്യമം 2001&quot; /&gt;
{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}അഞ്ചരക്കണ്ടി കറപ്പത്തോട്ടത്തിനിത് ഇലപൊഴിയും കാലം, സി പി എഫ് വേങ്ങാട്, വാരാദ്യ മാധ്യമം 2001{{Kannur district}}


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>glkeac5dl132d7zi36pkehzh8y06r1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646916</id>
      <parentid>4646915</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T08:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* വാർഡുകൾ */</comment>
      <origin>4646916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18271" sha1="i7l0ml0zznon2kloocwqb9i2p44t4jv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ancharakandy Gramapanchayath}}{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=അഞ്ചരക്കണ്ടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം= ചെറുപട്ടണം
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.8858342
|രേഖാംശം = 75.4850891
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം =  
|വിസ്തീർണ്ണം = 15.36
|വാർഡുകൾ = 13
|ജനസംഖ്യ = 23,030
|ജനസാന്ദ്രത = 1499
|Pincode/Zipcode = 670612
|TelephoneCode = 0497
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = 
|കുറിപ്പുകൾ=
}}

[[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] [[കണ്ണൂർ (താലൂക്ക്)|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] എടക്കാട് ബ്ലോക്കിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''അഞ്ചരക്കണ്ടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''.&lt;ref&gt;[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/inner.asp?ID=1136&amp;intID=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് -അഞ്ചരക്കണ്ടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]&lt;/ref&gt;[[കണ്ണൂർ (നഗരം)|കണ്ണൂർ നഗരത്തിനു]] പത്തൊൻപതു കിലോമീറ്റർ തെക്കു കിഴക്കായാണ്‌ അഞ്ചരക്കണ്ടി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് .വിസ്തൃതി: 15.47ച.കി. മീ. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ, വടക്കു ഭാഗത്ത് കൂടാളി, മുണ്ടേരി, കീഴല്ലൂർ പഞ്ചായത്തുകളും, പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് മുണ്ടേരി, ചെമ്പിലോട് എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും, തെക്കു ഭാഗത്ത് ചെമ്പിലോട്, പെരളശ്ശേരി എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കു ഭാഗത്ത് വേങ്ങാട്, കീഴല്ലൂർ എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. ഈ പഞ്ചായത്തിലാണ് ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വിസ്തീർണ്ണമുള്ള [[കറുവ]] (വടക്കൻ കേരളത്തിൽ 'കറപ്പ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു) എസ്റ്റേറ്റ്‌ സ്ഥിതി  ചെയ്യുന്നത്. 1767-ൽ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി ആണ് ഈ എസ്റ്റേറ്റ്‌ സ്ഥാപിച്ചത്. തുടക്കത്തിൽ [[കുരുമുളക്]], [[കറുവ]] തുടങ്ങി പലവിധ സുഗന്ധ വ്യഞ്ജന കൃഷി ഉണ്ടായിരുന്നു ഈ പ്രദേശത്ത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പ്രധാനമായും കറുവ ആണ് കൃഷി  ചെയ്യുന്നത്. സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുടെ കൈകളിൽ ഈ എസ്റ്റേറ്റ്‌ എത്തിച്ചേർന്നതോട്‌ കൂടി ഇപ്പോൾ അതിന്റെ വലിപ്പം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരികയാണ്. 1799-ൽ കുരുമുളക്, കാപ്പി, കറപ്പ, ചന്ദനം തുടങ്ങിയവ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിനായി ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി അഞ്ചു കണ്ടികൾ (വലിയ കൃഷിയിടം) വില കൊടുത്തു വാങ്ങി. പിന്നീട് തോണിയിൽ സാധനങ്ങൾ കയറ്റുവാനും ഇറക്കുവാനുമായി അര കണ്ടി കൂടി വിലയ്ക്കു വാങ്ങിയ വെള്ളക്കാർ ഈ കൊച്ചു പ്രദേശത്തെ, അഞ്ചരക്കണ്ടി എന്ന നാമധേയത്തിൽ പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെടുന്നതിനുള്ള ചരിത്ര പശ്ചാത്തലമൊരുക്കി. തോട്ടത്തിന്റെ ചുമതലക്കാരനായി അഞ്ചരക്കാണ്ടിയിലെത്തിയ മർഡൊക്ക്  ബ്രൗൺ തോട്ടത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബംഗ്ലാവ് പണിതു.  ഇംഗ്ലണ്ടിലെ തെംസ് നദി തീരത്ത് പണികഴിപ്പിച്ച പ്രഭു മന്ദിരങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ ബംഗ്ലാവ്.

1800ൽ പഴശ്ശി രാജാവിന്റെ സൈന്യവും ബ്രിട്ടീഷുകാരും തമ്മിൽ ഈ മണ്ണിൽ വച്ച് യുദ്ധം നടക്കുകയും കറപ്പത്തോട്ടം പഴശ്ശി രാജാവ് പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. 1803-ൽ സമീപ പ്രദേശമായ കതിരൂരിൽ വെച്ച് പഴശ്ശി രാജാവും ബ്രിട്ടീഷുകാരും വീണ്ടും ഏറ്റുമുട്ടുകയും തോട്ടം ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി തിരിച്ചു പിടിക്കുകയും ചെയ്തു. അഞ്ചരക്കണ്ടിയിലെ ഭൂമി സർവ്വേ ചെയ്യാനും അതിന്റെ രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കുവാനുമുള്ള പുതിയൊരു സമ്പ്രദായത്തിന് അവർ തുടക്കം കുറിച്ചു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സബ്റജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് അഞ്ചരക്കണ്ടിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് അക്കാലത്താണ്. പുതിയതായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ഈ എസ്റ്റേറ്റിലാണ് സ്ഥിതി  ചെയ്യുന്നത്. ഈ കോളേജിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിനായി തന്നെ ഒരുപാടു കൃഷി സ്ഥലങ്ങളാണ് നഷ്ടപ്പെടുത്തിയത്.
വയനാടൻ മലകളുടെ പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച്, പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകി ധർമ്മടത്തു വച്ച് രണ്ട് കൈവഴികളായി പിരിയുന്ന അഞ്ചരക്കണ്ടിപ്പുഴ ഒടുവിൽ അറബി കടലിൽ പതിക്കുന്നു.

== പ്രധാനപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
=== എൽ പി സ്കൂളുകൾ ===
*ബാലികാലയം എൽ പി സ്കൂൾ
*വിദ്യാവിനോദിനി എൽ പി സ്കൂൾ
*മുരിങ്ങേരി നോർത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
*മുഴപ്പാല എൽ പി സ്കൂൾ
*കാമേത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ സെൻട്രൽ എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ ഈസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ വെസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ സരസ്വതി വിലാസം എൽ പി സ്കൂൾ
*മാമ്പ മാപ്പിള എൽ പി സ്കൂൾ
*പലേരി എൽ പി സ്കൂൾ
*പലേരി വെസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ
*അഞ്ചരക്കണ്ടി എൽ പി സ്കൂൾ
*അഞ്ചരക്കണ്ടി മാപ്പിള എൽ പി സ്കൂൾ
*താറ്റ്യോട് സൌത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
*താറ്റ്യോട് നോർത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ

=== യു പി സ്കൂളുകൾ ===
*കൂഞ്ഞൻ കോഡ് യു പി സ്കൂൾ
*നരിക്കോട് യു പി സ്കൂൾ
*മുരിങ്ങേരി യു പി സ്കൂൾ
 
=== ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ===
*കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ്
*കണ്ണൂർ ഡെന്റൽ കോളേജ് 
*കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി
*കോളേജ് ഓഫ് നഴ്സിംഗ് 
*സ്കൂൾ ഓഫ് നഴ്സിംഗ്
*ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പാരാമെഡിക്കൽ സയൻസ് 
*മലബാർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി

==വാർഡുകൾ==
#മുഴപ്പാല  	 
#നരിക്കോട്
#പരമ്പുകരി
#കണ്ണാടിവെളിച്ചം 	 
#ആലക്കൾ 	 
#മുരിങ്ങേരി 
#കുഴിമ്പലോട് 
#ഏക്കൽ 
#കാമേത് 	 
#പാളയം 	 
#പലേരി 	 
#കാവിൻ മൂല 
#ഓടത്തിൽ പീടിക 	 
#ഉച്ചുളി കുന്നു 
#നാലാംപീടിക
#ചക്കരകൽ 
#അനേനിമെട്ട&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }}&lt;/ref&gt;

== 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|മുഴപ്പാല
|'''ടി. മഹേഷ്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''609'''
|യു. കെ .ശശികുമാർ
|388
|സി.പി.എം.
|പട്ടികജാതി
|-
|002
|നരിക്കോട്
|'''മധുസൂദനൻ  പി. വി'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''479'''
|സി. എം. രാജീവൻ
|467
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|003
|പറമ്പുക്കരി
|'''രമ്യ എ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''519'''
|കവിത കാട്ടാമ്പള്ളി
|269
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|004
|കണ്ണാടിവെളിച്ചം
|'''ശ്രീജമോൾ പി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''619'''
|രഞ്ജിനി സനിൽ
|242
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|005
|ആലക്കൽ
|'''എം. പി. അജയകുമാർ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''495'''
|കെ .നിഗേഷ്
|402
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|006
|മുരിങ്ങേരി
|'''കെ. റീജ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''507'''
|റോജാബായ് . സി
|327
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|007
|കുഴിമ്പാലോട്
|'''എം . രമേശൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''463'''
|മനോജ് .എ. പി
|398
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|008
|എക്കാൽ
|'''സീന പി.കെ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''450'''
|രമേശൻ പി.
|303
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|009
|കാമേത്ത്
|'''മനീഷ് എം.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''540'''
|ഷനീഷ് . കെ
|455
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|010
|പാളയം
|'''ബുഷ്റ ഒ.വി.'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|IUML
|'''695'''
|കെ. പി . ശ്രീജ
|311
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|011
|പലേരി
|'''ഇ. മെറീന ടീച്ചർ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''609'''
|രമ്യ .പി. വി
|478
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|012
|കാവിൻമൂല
|'''പി .പി. പ്രസീത'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''488'''
|കെ. ശ്രീലത
|462
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|013
|ഓടത്തിൽ പീടിക
|'''വി. സജിത'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI
|'''625'''
|ഷംന  പി.
|397
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|014
|ഉച്ചുളിക്കുന്ന്
|'''പി. ചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''482'''
|കെ .പി . രമേശൻ
|438
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|015
|നാലാംപീടിക
|'''മോഹനൻ പാച്ചേരി'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''518'''
|പി പി. രാജൻ
|230
|NCPSCP
|ജനറൽ
|-
|016
|ചക്കരക്കൽ
|'''പി. ഷൈമ'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''498'''
|ടി.വി . സീത ടീച്ചർ
|400
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|017
|ആനേനിമെട്ട
|'''വത്സല വി .വി'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''458'''
|ശാലിനി . പി..പി.
|447
|സി.പി.എം.
|വനിത
|}
== ഇതും കാണുക ==
[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
&lt;references group=&quot;അഞ്ചരക്കണ്ടി കറപ്പ തോട്ടത്തിന് ഇത് ഇലപൊഴിയും കാലം, സി പി എഫ് വേങ്ങാട്, വരാദ്യ മാധ്യമം 2001&quot; /&gt;
{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}അഞ്ചരക്കണ്ടി കറപ്പത്തോട്ടത്തിനിത് ഇലപൊഴിയും കാലം, സി പി എഫ് വേങ്ങാട്, വാരാദ്യ മാധ്യമം 2001{{Kannur district}}


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>i7l0ml0zznon2kloocwqb9i2p44t4jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അസലിയ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65202</id>
    <revision>
      <id>4646874</id>
      <parentid>3795055</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7283" sha1="kcr5tbd800rfskc8git8ia33wrpng5o" xml:space="preserve">{{prettyurl|Azalea}}
{{taxobox
|name = ''അസലിയ''
|image = azalea.750pix.jpg
|image_caption = ''Rhododendron'' 'Hinodegiri'
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Asterids]]
|ordo = [[Ericales]]
|familia = [[Ericaceae]]
|genus = ''[[Rhododendron]]''
|subgenus = ''[[Pentanthera]]'' &lt;br /&gt; &amp;nbsp;and &lt;br /&gt;  ''[[Tsutsuji]]''
|subdivision_ranks = Species
|subdivision = ''see text''
----
Source: The [[Rhododendron]] page, and some research.
|}}

[[എറിക്കേസീ|എറിക്കേസി]] (Ericaceae) സസ്യകുടുംബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഉദ്യാനസസ്യമാണ് '''അസലിയ'''(Azalea). മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഇവ [[റോഡോഡെൻഡ്രോൺ|റോഡോടെൻഡ്രോൻ]] (Rhododendron) ജനുസ്സിൽപെട്ടവയാണ്.


== കൃഷി ==
[[File:Azaleas JH.jpg|thumb|left|Fifty-year-old azalea]]
പ്രധാനമായും ഇത് കണ്ട് വരുന്നത് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലാണ്]]. കൃഷിക്കാർ ഇതിന്റെ പല വകഭേദങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തിയെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് വളരുന്നത് പ്രധാനമായും നല്ല ഈർപ്പമുള്ള മണ്ണിലാണ്. അതുപോലെ ഇതിന് തണലുള്ള കാലാവസ്ഥ ആവശ്യമാണ്. പക്ഷേ, അധികം ഈർപ്പം, വെയിൽ എന്നിവ കൊണ്ട് ഇവ എളുപ്പത്തിൽ നശിച്ചുപോകാനും സാ‍ധ്യത ഉണ്ട്. പി.എച്ച് മൂല്യം (4.5 - 6.0 pH) ഉള്ള മണ്ണിലാണ് ഇത് നന്നായി വളരുന്നത്.&lt;ref&gt;[http://hgic.clemson.edu/factsheets/hgic1059.htmhhhhhhhhhhh Clemson University Factsheet]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;ചില സ്പീഷീസിന് പതിവായി [[ഇലകോതൽ]] ആവശ്യമാണ്.

[[ഏഷ്യ]], [[യൂറോപ്പ്]], [[വടക്കേ അമേരിക്ക]] തുടങ്ങി പല ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കും അസലീസ് തദ്ദേശവാസികളാണ്. തെക്ക് കിഴക്ക് അമേരിക്ക, തെക്കൻ ഏഷ്യ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇവ അലങ്കാരസസ്യങ്ങളാണ്.

== അസലിയ ഉത്സവം ==

=== അമേരിക്ക ===
[[വസന്തം|വസന്തകാലത്ത്]] [[അമേരിക്ക]]യിലെ പല പട്ടണങ്ങളിലും അസലിയ പുഷ്പത്തിന്റെ മേളകൾ നടക്കാറുണ്ട്. &lt;ref&gt;[http://www.ncazaleafestival.org/ North Carolina Azalea Festival Website&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;;[[North Carolina|കരോലീന]] , [[Virginia|വെർ‌ജീനിയ]] , [[Georgia (U.S. state)|ജോർജിയ]], [[ഫ്ലോറിഡ]], [[ഒക്ലാഹോമ സിറ്റി, ഒക്ലാഹോമ|ഒക്ലാഹോമ]], [[കാലിഫോർണിയ]], [[അലബാമ]]  എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഇത് പ്രധാനമായും നടക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;[http://www.azaleafestival.org/ Norfolk, Virginia, Azalea Festival Website&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;;&lt;ref&gt;[http://www.azaleafestival.com/ Valdosta, Georgia, Spring Celebration at Callaway Gardens in Pine Mountain, GA, Azalea Festival Website]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.flazaleafest.com/ |title=Palatka, Florida, Azalea Festival Website |access-date=2009-04-24 |archive-date=2017-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721074830/http://www.flazaleafest.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pickenschamber.org/AzaleaFest/ |title=Pickens, South Carolina, Azalea Festival Website |access-date=2009-04-24 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406113919/http://www.pickenschamber.org/AzaleaFest/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.cityofmuskogee.com/ Muskogee, Oklahoma, Azalea Festival Website]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.azaleafestival.net/ |title=South Gate, California, Azalea Festival Website |access-date=2009-04-24 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121185645/http://www.azaleafestival.net/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.VisitDothanAL.com/ Dothan, Alabama, Azalea Festival Website&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery caption=&quot;വിവിധ തരം അസലിയ പുഷ്പങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
ചിത്രം:അസലിയ.JPG 
Image:Azalee2.jpg|
Image:whiteazalea.jpg|അസലിയ 
Image:Azaleas JH.jpg|അൻപത് വർഷം പഴക്കമുള്ള അസലിയ
Image:redazalea.jpg|ചുവന്ന അസലിയ
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.azaleas.org/ Azalea Society of America]
* [http://www.usna.usda.gov/Gardens/collections/azalea.html Azalea Collection of the U.S. National Arboretum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131234339/http://www.usna.usda.gov/Gardens/collections/azalea.html |date=2018-01-31 }}
* [http://www.rhododendron.org/ American Rhododendron Society]
* [http://www.rhodo.citymax.com/page/page/38017.htm Rhododendron Society of Vancouver, British Columbia, Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510023109/http://www.rhodo.citymax.com/page/page/38017.htm |date=2008-05-10 }}
* [http://www.victoriarhodo.ca/ Rhododendron Society of Victoria, British Columbia, Canada]
* [http://www.rhodoniagara.org/ Rhododendron Society of Niagara, Ontario, Canada]
* [http://www.americainbloom.org/Articles/?categoryId=12&amp;ArticleId=15 America in Bloom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227183523/http://americainbloom.org/Articles/?categoryId=12&amp;ArticleId=15 |date=2009-02-27 }}
* [http://www.communitiesinbloom.ca/ Canadian Communities in Bloom]

{{Plant-stub}}
{{commonscat|Azalea}}
{{US state flowers}}
{{Taxonbar|from=Q5986917}}
[[വർഗ്ഗം:റോഡോടെൻഡ്രോൻ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പങ്ങൾ]]
[[Category:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കുറ്റിച്ചെടികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ബോൺസായ് ആയി ഉപയോഗിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kcr5tbd800rfskc8git8ia33wrpng5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചാല, കണ്ണൂർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68110</id>
    <revision>
      <id>4646806</id>
      <parentid>4575613</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39409-87</username>
        <id>220245</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="dmqkyy3azdtpfa1eld0au2gf4kb6clo" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chala, Kannur}}
{{Infobox Indian Jurisdiction |
native_name = ചാല| 
type = suburb
|latd = 11|latm = 50|lats = 52
|longd= 75|longm= 25|longs= 33 |
state_name = Kerala |
district = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = |
population_as_of =
population_total =  
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total =  |
area_telephone =  |
postal_code = |
vehicle_code_range = |
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ നഗരത്തിൻ്റെ]] പ്രാന്ത പ്രദേശവും [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ|കണ്ണൂർ മുനിസിപ്പൽ  കോർപറേഷനിലെ]] 32ആം വാർഡ് ഉൾപ്പെടുന്ന സ്ഥലവുമാണ് '''ചാല'''. ദേശീയപാത 66- ചാലയിൽ കൂടെയാണ് കടന്നു പോകുന്നത്. ചാലയിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ചാല ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മാക്കപ്പോതിക്കാവ് എന്നിവയാണ്. കണ്ണൂരിലെ ചിന്മയ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ചാലയിലെ ചാലക്കുന്നിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.  കൂടാതെ സാധു മേരി കിംഗ്ഡം എന്ന അമ്യൂസ്മെന്റ് പാർക്കും ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

== ജനസംഖ്യാ വിവരം ==
2001 ലെ സെൻസസ് അനുസരിച്ച് ചാലയിലെ ജനസംഖ്യ 15,530 ആയിരുന്നു&lt;ref&gt;{{GR|India}}&lt;/ref&gt;. ഇതിൽ പുരുഷന്മാർ 47% ഉം സ്ത്രീകൾ 53% ഉം ആണ്‌. ശരാശരി സാക്ഷരത 83% ആണ്‌. പുരുഷന്മാരിലെ സാക്ഷരത 86% ആണെങ്കിൽ സ്ത്രീകളിൽ 81% ആണ്‌. ജനങ്ങളിൽ 12% ആറു വയസിനു താഴെ പ്രായമുള്ളവരാണ്‌.
== മറ്റ് വിവരങൽ  ==
3G

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
{{Kannur district}}


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>dmqkyy3azdtpfa1eld0au2gf4kb6clo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646807</id>
      <parentid>4646806</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39409-87</username>
        <id>220245</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="68be4vc9uj9wiwrdj94h27irapavn2j" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Chala, Kannur}}
{{Infobox Indian Jurisdiction |
native_name = ചാല, കണ്ണൂർ| 
type = suburb
|latd = 11|latm = 50|lats = 52
|longd= 75|longm= 25|longs= 33 |
state_name = Kerala |
district = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = |
population_as_of =
population_total =  
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total =  |
area_telephone =  |
postal_code = |
vehicle_code_range = |
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ നഗരത്തിൻ്റെ]] പ്രാന്ത പ്രദേശവും [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ|കണ്ണൂർ മുനിസിപ്പൽ  കോർപറേഷനിലെ]] 32ആം വാർഡ് ഉൾപ്പെടുന്ന സ്ഥലവുമാണ് '''ചാല'''. ദേശീയപാത 66- ചാലയിൽ കൂടെയാണ് കടന്നു പോകുന്നത്. ചാലയിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ചാല ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മാക്കപ്പോതിക്കാവ് എന്നിവയാണ്. കണ്ണൂരിലെ ചിന്മയ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ചാലയിലെ ചാലക്കുന്നിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.  കൂടാതെ സാധു മേരി കിംഗ്ഡം എന്ന അമ്യൂസ്മെന്റ് പാർക്കും ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

== ജനസംഖ്യാ വിവരം ==
2001 ലെ സെൻസസ് അനുസരിച്ച് ചാലയിലെ ജനസംഖ്യ 15,530 ആയിരുന്നു&lt;ref&gt;{{GR|India}}&lt;/ref&gt;. ഇതിൽ പുരുഷന്മാർ 47% ഉം സ്ത്രീകൾ 53% ഉം ആണ്‌. ശരാശരി സാക്ഷരത 83% ആണ്‌. പുരുഷന്മാരിലെ സാക്ഷരത 86% ആണെങ്കിൽ സ്ത്രീകളിൽ 81% ആണ്‌. ജനങ്ങളിൽ 12% ആറു വയസിനു താഴെ പ്രായമുള്ളവരാണ്‌.
== മറ്റ് വിവരങൽ  ==
3G

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;
{{Kannur district}}


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>68be4vc9uj9wiwrdj94h27irapavn2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കാട്ടാക്കട</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78608</id>
    <revision>
      <id>4646809</id>
      <parentid>4628510</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39409-87</username>
        <id>220245</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രിയം */</comment>
      <origin>4646809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21824" sha1="o7awqqsaw5g0w3llzmbr671jbpnjnyz" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kattakkada}}
{{For|ഇതേപേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്|കാട്ടാക്കട ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = Town
|native_name        = കാട്ടാക്കട
|state_name         = [[കേരളം]]
|district           = [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]
|skyline=Kattakkada bus depot. jpg
|latd =  8|latm = 30|lats = 15
|longd= 77|longm=  4|longs= 49
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 40448 as per 2011 population survey  
|members_of_legislative_assembly  = ഐ.ബി.സതീഷ്
|member_of_parliament =അടൂർ പ്രകാശ്.  
|population_as_of   = 2011
|population_total_cite = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |title=Panchayat Population |publisher=[[Thiruvananthapuram district]] |accessdate=2008-03-11 |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629003643/http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|population_density = 
|leader_title_1     = 
|leader_name_1      = 
|leader_title_2     = 
|leader_name_2      = 
|footnotes          =
|area_telephone     = 0471
|postal_code        = 695572
|vehicle_code_range = KL- 74
}}
[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ]] ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട താലൂക്കും പട്ടണവുമാണ് '''കാട്ടാക്കട'''. തിരുവനന്തപുരം-[[നെയ്യാർ ഡാം]] റൂട്ടിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ വടക്കു-കിഴക്കുമാറി ഈ പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഒരു പ്രധാന യാത്ര മാർഗം എന്നത് കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോ ആണ്. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലോട്ടും മറ്റു നഗരങ്ങളിലേക്കും അന്യ ജില്ലയിലേക്കും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസ് ഉണ്ട്.മലയോര മേഖല ആയ കോട്ടൂർ, അമ്പൂരി, വാഴിച്ചൽ, പന്ത, കള്ളിക്കാട്, നെയ്യാർഡാം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ദിനവും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസ് നടത്തുന്നു. 

നഗരകേന്ദ്രമായ [[തമ്പാനൂർ|തമ്പാനൂരിൽ]] നിന്നും [[കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.|കേരള ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷന്റെ]] ബസ് സർവീസ് വഴി ഈ പട്ടണം നഗരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ [[നെയ്യാറ്റിൻകര]], [[നെടുമങ്ങാട്|നെടുമങ്ങാട്]], [[നെടുമങ്ങാട്|വിതുര]] തുടങ്ങിയ  പട്ടണങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടേക്ക് ബസ് സർവീസുണ്ട്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ ഡിപ്പോയും കാട്ടാക്കടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം.

== നഗരത്തെ കുറിച്ച് ==
കാട്ടാക്കട തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രധാന പട്ടണം ആണ്. 2014 ഇൽ കാട്ടാക്കട ജില്ലയിലെ 6-മത്തെ താലൂക്ക് ആയി മാറി.നിലവിൽ കാട്ടാക്കട പട്ടണത്തിൽ മാത്രം 40,000 (40,448 2011ഇലെ കണക്കുപ്രകാരം ) അധികം ജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്നു.


കാട്ടാക്കട താലൂക്ക് 13 വില്ലേജുകൾ ചേർത്താണ് രൂപം കൊണ്ടത്. 
*കുളത്തുമ്മൽ വില്ലേജ് 
*മാറനല്ലൂർ വില്ലേജ് 
*മണ്ണൂർകര വില്ലേജ് 
*പെരുംകുളം വില്ലേജ്  
*വീരണകാവ് വില്ലേജ് 
*അമ്പൂരി വില്ലേജ് 
*കള്ളിക്കാട് വില്ലേജ് 
*കീഴാറൂർ വില്ലേജ് 
*മലയിൻകീഴ് വില്ലേജ് 
*ഒറ്റശേഖരമംഗലം വില്ലേജ് 
*വാഴിച്ചൽ വില്ലേജ് 
*വിളപ്പിൽ വില്ലേജ് 
*വിളവൂർക്കൽ വില്ലേജ് എന്നിവ ആണ് 13 വില്ലേജുകൾ.

== രാഷ്ട്രിയം ==
കാട്ടാക്കട 2011ൽ കേരള നിയമസഭയിലെ ഒരാ നിയമസഭാ മണ്ഡലമായി മാറി. ആദ്യ MLA ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിലെ [[N.ശക്തൻ]] ആയിരുന്നു. 2016 ലും 2021 ലും LDF ൽ നിന്നും CPI(M) ഇലെ  I.B.സതീഷ് ആണ് നിയമ സഭാംഗം ആയി തെരെഞ്ഞെടുക്കപെട്ടത്. മണ്ഡലം ആറ്റിങ്ങൽ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ശ്രീ. [[അടൂർ പ്രകാശ്]] ആണ് നിലവിലെ എംപി. കാട്ടാക്കട നിലവിൽ  ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി നേ തൃത്വത്തിൽ  ഭരണ സമിതി ഉള്ള  ഒരു പഞ്ചായത്താണ്.
6 പഞ്ചായത്തുകൾ ചേർത്താണ് കാട്ടാക്കട നിയമസഭാ മണ്ഡലം 2011 ൽ രൂപീകരിച്ചത്. കാട്ടാക്കട, മാറനല്ലൂർ, മലയിൻകീഴ്, വിളപ്പിൽ, വിളവൂർക്കൽ, പള്ളിച്ചൽ എന്നിവയാണ് 6 പഞ്ചായത്തുകൾ.

== യാത്രാ സൗകര്യം == 
[[കാട്ടാക്കട]] നിലവിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുമായി റോഡുമാർഗം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
*റോഡ് മാർഗം 
കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോട് 
[[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലും അന്യ ജില്ലയിലും കാട്ടാക്കടയിലെ മലയോര മേഖലയിലും സർവീസ് നടത്തുന്നു.
*ട്രെയിൻ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]], [[നെയ്യാറ്റിൻകര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ]]എന്നിവയാണ് കാട്ടാക്കയുടെ അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. 
*ആകാശ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം ഇന്റർനാഷണൽ എയർപോർട്ട് ]] ആണ് കാട്ടാക്കടയുടെ നഗരവുമായി അടുത്തുള്ള എയർപോർട്ട്.
== ടൂറിസം ==

നെയ്യാർ ഡാം &amp; വന്യജീവി സങ്കേതം.

തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ നെടുമങ്ങാട്, നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കിൽ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള അഗസ്ത്യമല മലനിരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നെയ്യാർ ഡാം ഒരു പ്രശസ്തമായ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്നും 30 കി.മീ. കിഴക്ക് മാറി പശ്ചിമഘട്ട താഴ്വാരത്തിൽ 1958-ൽ സ്ഥാപിതമായ നെയ്യാർ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 128 കി.മീ. ചുറ്റളവിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. കുന്നുകളും വനവും ആയ ഭൂപ്രകൃതി വന്യജീവികളായ കാട്ടാന, സാംബർ മാൻ, കാട്ടുപൂച്ച, കാട്ടുപോത്ത്, കരിങ്കൊരങ്ങ്, വരയാട് എന്നിവയെ ഇവിടെ കാണാം.

കൂടാതെ കടുവ, പുള്ളിപുലി എന്നിവയേയും കാണാം. 1977-ൽ മുതല വളര്ത്ത ൽ കേന്ദ്രം ആരംഭിച്ചു. ഡാമിന്റെ ജലസംഭരണി പ്രദേശത്ത് ദ്വീപിലേയ്ക്ക് മാനുകളേയും മറ്റ് വന്യ ജീവികളേയും കാണുന്നതിന് ബോട്ട് വാടകയ്ക്ക് എടുത്ത് പോകാവുന്നതാണ്. പ്രശാന്ത സുന്ദരമായ ഈ ഭൂപ്രദേശം സസ്യജാലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും പ്രകൃതി മനോഹരമായതും പുല്മേ ടുകൾ മുതൽ ട്രോപ്പിക്കൽ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ വരെ ഉണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്തെ മനോഹരമായ അഗസ്ത്യാർകൂടം മലകളിൽ മലയേറ്റത്തിനും ട്രെക്കിംഗിനും ഉള്ള അവസരം ഉണ്ട്. ഹിന്ദു ഐതീഹ്യങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും അഗസ്ത്യമല നിരകളെ കുറിച്ച് പ്രാധാന്യത്തോടെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ സന്യാസം അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന അഗസ്ത്യ മുനിയുടെ പേരാണ് ഈ മലനിരകള്ക്ക്ണ ലഭിച്ചത്. മീന്മൂിട്ടി കൊബൈക്കനി എന്നീ അതിഗംഭീര വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ നെയ്യാർ ജല സംഭരണിയുടെ മുകള്തിട്ടിലാണ്.

== പ്രധാന ഗവണ്മെന്റ് ഓഫീസുകൾ ==
* കാട്ടാക്കട ജുഡീഷ്യൽ ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ്‌ 
മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതി.
*കാട്ടാക്കട മിനി സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ.
* താലൂക്ക് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* താലൂക്ക് സപ്ലൈ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സബ് റീജിയണൽ ട്രാൻസ്‌പോർട് 
ഓഫീസ് '''(KL.74)''', കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട വൈദ്യുതി ഭവനം.
*കാട്ടാക്കട പോലീസ് സബ് ഡിവിഷൻ.
* കാട്ടാക്കട DYSP ഓഫിസ്. 
* കാട്ടാക്കട ജനമൈത്രി പോലീസ് 
സ്റ്റേഷൻ.
* കാട്ടാക്കട സർക്കിൾ ഇൻസ്‌പെക്ടർ 
ഓഫീസ്. 
* താലൂക്ക് സഹകരണ സംഘം 
അസിസ്റ്റന്റ് റെജിസ്ട്രർ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സബ് വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാ 
ഓഫീസ്. 
* പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട 220 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, പുതുവയ്‌ക്കൽ. 
* കാട്ടാക്കട 110 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, കിള്ളി. 
* റൂറൽ ജില്ലാ ട്രഷറി, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ. 
* ബ്ലോക്ക്‌ റിസോഴ്സ് സെന്റർ, 
കാട്ടാക്കട. 
* വി. ഇ. ഒ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സതേൺ റെയിൽവേ റിസേർവിങ് 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* ജലവകുപ്പ് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* പോസ്റ്റ്‌ ഓഫീസ് (695572), 
കാട്ടാക്കട. 
* BSNL ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C ഡി ടി ഒ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C എ. ടി. ഒ ഓഫീസ്,  
കാട്ടാക്കട.
* സബ് രജിസ്റ്റർ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.
* കൃഷി വകുപ്പ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
*[[ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് ഫോർ ആർട്സ് ആന്റ് സയൻസ്]] കാട്ടാക്കട. 
*[[പങ്കജകസ്തൂരി ആയുർവേദിക് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] കാട്ടാക്കട. 
*ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. കുളത്തുമ്മൽ. ജില്ലയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിനുള്ള പുരസ്കാരം തുടർച്ചയായി നേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്കൂൾ ആണിത്.
*പി.ആർ.ഡബ്ള്യു.എച്ച്.എസ്.എസ്. കാട്ടാക്കട
*സെന്റ്ത്രേസ്യ എൽ.പി.എസ്.തൂങ്ങാംപാറ 
* പൊന്നറ ശ്രീധർ  മെമ്മോറിയൽ എൽ പി എസ് , കാട്ടാക്കട
*ഗവണ്മെന്റ് ഹൈ സ്കൂൾ പ്ലാവൂർ. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കണ്ടൻകുളങ്ങര. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട.
*വിശ്വദീപ്തി സെൻട്രൽ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*[[chinmaya ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ]] കാട്ടാക്കട.
*നിയോ ഡെയ്ൽ ഹൈ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*ക്രൈസ്റ്റ് നഗർ സ്കൂൾ കുച്ചപ്പുറം.

== പ്രശസ്തർ ==
*[[പൊന്നറ ശ്രീധർ]].
* [[മുരുകൻ കാട്ടാക്കട ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*[[ പൂവച്ചൽ ഖാദർ ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*  [[ഐ.ബി. സതീഷ്|ഐ.ബി.സതീഷ് എം ൽ എ]] .
*  [[ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ|പദ്മശ്രീ.ഡോ. ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ]] .
*[[ജി. കാർത്തികേയൻ|മുൻ സ്പീക്കർ ജി. കാർത്തികേയൻ]].
* ശാന്തിനികേതനം കൃഷ്ണൻ നായർ | 
* എൻ.ജോൺ റിച്ചാർഡ്, സാഹിത്യകാരൻ
 സഞ്ചാര സാഹിത്യ കാരൻ. പ്രധാനകൃതി ഇന്ത്യ അമേരിക്കയിൽ

== തീയേറ്ററുകൾ == 
* ജയവിനയക  തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 2K തീയേറ്റർ ആണ് ജയവിനയക തീയേറ്റർ. ഇവിടെ 2 ഓഡിറ്റോറിയം നിലവിൽ ഉണ്ട്.കാട്ടാക്കട അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂടാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.   

ജയവിനയക  തീയേറ്റർ ഇപ്പോഴില്ല...  
* സ്വരം ലയം തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 2-മത്തെ തീയേറ്റർ 2K  ആണ് സ്വരം ലയം തിയേറ്റർ. ഇവിടെ രണ്ട് തീയേറ്റർ ഉണ്ട്. കാട്ടാക്കട ചൂണ്ടുപലകയിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 
*ശ്രീ കാളിദാസ് M Plex തീയേറ്റർ(4K, 2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 3-മത്തേതും തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ തീയേറ്റർ കോംപ്ലക്സ് ആണ് ഇത്. കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 4K തീയേറ്റർ, കൂടാതെ മറ്റു 6 തീയേറ്ററുകൾ ചേർന്നതാണ് ഇത്.
* S P തീയേറ്റർ(2K).
വിളപ്പിൽ പേയാട്‌ ജംങ്ഷനിൽ ആണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇവിടേയും യും രണ്ട് 2K തീയേറ്ററും ഓഡിറ്റോറിയം ഉണ്ട്. 

== പ്രധാന ആശുപത്രികൾ ==

* കാട്ടാക്കട താലൂക്ക് ആശുപത്രി മലയിൻകീഴ്
* കാട്ടാക്കട കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം ആമച്ചൽ. 
* കാട്ടാക്കട സാമൂഖ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം. 
* മമൽ മൾട്ടിസ്പെഷ്യാലിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ
* പങ്കജകസ്തൂരി ആയൂർവേദിക് മെ‍‍ഡിക്കൽ കോളേജ്
* നെയ്യാർ മെഡിസിറ്റി കിള്ളി
*വിളപ്പിൽ CHC, വിളപ്പിൽശാല

== ആരാധനാലയങ്ങൾ  ==
* കാട്ടാൽ ഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം. 
* മൊളിയൂർ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം 
* CSI കാട്ടാക്കട.
* CSI കുളത്തുമ്മൽ.
* കാട്ടാൽ ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം. 
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം.
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ പൊറ്റയിൽ ശ്രീഭദ്രകാളീ ദേവിക്ഷേത്രം(കാട്ടുമുടിപ്പുര). 
* അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട് യോഗീശ്വര സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാട്ടാക്കട 
* മേലാംകോട് മുത്താരമ്മൻ ക്ഷേത്രം. 
* ഇറയംകോട് മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം. 
* സെന്റ് ത്രേസ്യ ദേവാലയം, തൂങ്ങാംപാറ. 
* മാർത്തോമാ ചർ്ച്ച, അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട്. 
* കിള്ളി ജമാഅത്. 
* കാട്ടാക്കട ജമാഅത്. 
* കൂന്താണി ജമാഅത്. 
* സെന്റ് ജോസഫ് ചർച്ച് കിള്ളി 
* തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആനാകോട്.
* കുരുതംകോട്  ദേവി ക്ഷേത്രം 


&lt;br /&gt;{{thiruvananthapuram-geo-stub}}
{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ല}}
[[Category:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>o7awqqsaw5g0w3llzmbr671jbpnjnyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646811</id>
      <parentid>4646809</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39409-87</username>
        <id>220245</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജനസംഖ്യ */</comment>
      <origin>4646811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21280" sha1="fuxto50bvwqch2qgeudojnjdhd10n4f" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kattakkada}}
{{For|ഇതേപേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്|കാട്ടാക്കട ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = Town
|native_name        = കാട്ടാക്കട
|state_name         = [[കേരളം]]
|district           = [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]
|skyline=Kattakkada bus depot. jpg
|latd =  8|latm = 30|lats = 15
|longd= 77|longm=  4|longs= 49
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 40448 as per 2011 population survey  
|members_of_legislative_assembly  = ഐ.ബി.സതീഷ്
|member_of_parliament =അടൂർ പ്രകാശ്.  
|population_as_of   = 2011
|population_total_cite = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |title=Panchayat Population |publisher=[[Thiruvananthapuram district]] |accessdate=2008-03-11 |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629003643/http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|population_density = 
|leader_title_1     = 
|leader_name_1      = 
|leader_title_2     = 
|leader_name_2      = 
|footnotes          =
|area_telephone     = 0471
|postal_code        = 695572
|vehicle_code_range = KL- 74
}}
[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ]] ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട താലൂക്കും പട്ടണവുമാണ് '''കാട്ടാക്കട'''. തിരുവനന്തപുരം-[[നെയ്യാർ ഡാം]] റൂട്ടിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ വടക്കു-കിഴക്കുമാറി ഈ പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഒരു പ്രധാന യാത്ര മാർഗം എന്നത് കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോ ആണ്. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലോട്ടും മറ്റു നഗരങ്ങളിലേക്കും അന്യ ജില്ലയിലേക്കും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസ് ഉണ്ട്.മലയോര മേഖല ആയ കോട്ടൂർ, അമ്പൂരി, വാഴിച്ചൽ, പന്ത, കള്ളിക്കാട്, നെയ്യാർഡാം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ദിനവും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസ് നടത്തുന്നു. 

നഗരകേന്ദ്രമായ [[തമ്പാനൂർ|തമ്പാനൂരിൽ]] നിന്നും [[കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.|കേരള ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷന്റെ]] ബസ് സർവീസ് വഴി ഈ പട്ടണം നഗരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ [[നെയ്യാറ്റിൻകര]], [[നെടുമങ്ങാട്|നെടുമങ്ങാട്]], [[നെടുമങ്ങാട്|വിതുര]] തുടങ്ങിയ  പട്ടണങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടേക്ക് ബസ് സർവീസുണ്ട്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ ഡിപ്പോയും കാട്ടാക്കടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം.

== ജനസംഖ്യ ==
2011 കാനേഷുമാരി പ്രകാരം കാട്ടാക്കട പഞ്ചായത്തിൽ 40,448 ആളുകൾ അധിവസിക്കുന്നു. 

===കാട്ടാക്കട താലൂക്ക്===
2014ൽ കാട്ടാക്കട തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ 6-മത്തെ താലൂക്ക് ആയി മാറി. ഈ താലൂക്കിൽ 13 റവന്യൂ വില്ലേജുകളാണ് നിലവിലുള്ളത്. 
*കുളത്തുമ്മൽ  
*മാറനല്ലൂർ  
*മണ്ണൂർകര 
*പെരുംകുളം   
*വീരണകാവ്  
*അമ്പൂരി  
*കള്ളിക്കാട്  
*കീഴാറൂർ  
*മലയിൻകീഴ്  
*ഒറ്റശേഖരമംഗലം 
*വാഴിച്ചൽ  
*വിളപ്പിൽ
*വിളവൂർക്കൽ

== രാഷ്ട്രിയം ==
കാട്ടാക്കട 2011ൽ കേരള നിയമസഭയിലെ ഒരാ നിയമസഭാ മണ്ഡലമായി മാറി. ആദ്യ MLA ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിലെ [[N.ശക്തൻ]] ആയിരുന്നു. 2016 ലും 2021 ലും LDF ൽ നിന്നും CPI(M) ഇലെ  I.B.സതീഷ് ആണ് നിയമ സഭാംഗം ആയി തെരെഞ്ഞെടുക്കപെട്ടത്. മണ്ഡലം ആറ്റിങ്ങൽ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ശ്രീ. [[അടൂർ പ്രകാശ്]] ആണ് നിലവിലെ എംപി. കാട്ടാക്കട നിലവിൽ  ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി നേ തൃത്വത്തിൽ  ഭരണ സമിതി ഉള്ള  ഒരു പഞ്ചായത്താണ്.
6 പഞ്ചായത്തുകൾ ചേർത്താണ് കാട്ടാക്കട നിയമസഭാ മണ്ഡലം 2011 ൽ രൂപീകരിച്ചത്. കാട്ടാക്കട, മാറനല്ലൂർ, മലയിൻകീഴ്, വിളപ്പിൽ, വിളവൂർക്കൽ, പള്ളിച്ചൽ എന്നിവയാണ് 6 പഞ്ചായത്തുകൾ.

== യാത്രാ സൗകര്യം == 
[[കാട്ടാക്കട]] നിലവിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുമായി റോഡുമാർഗം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
*റോഡ് മാർഗം 
കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോട് 
[[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലും അന്യ ജില്ലയിലും കാട്ടാക്കടയിലെ മലയോര മേഖലയിലും സർവീസ് നടത്തുന്നു.
*ട്രെയിൻ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]], [[നെയ്യാറ്റിൻകര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ]]എന്നിവയാണ് കാട്ടാക്കയുടെ അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. 
*ആകാശ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം ഇന്റർനാഷണൽ എയർപോർട്ട് ]] ആണ് കാട്ടാക്കടയുടെ നഗരവുമായി അടുത്തുള്ള എയർപോർട്ട്.
== ടൂറിസം ==

നെയ്യാർ ഡാം &amp; വന്യജീവി സങ്കേതം.

തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ നെടുമങ്ങാട്, നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കിൽ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള അഗസ്ത്യമല മലനിരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നെയ്യാർ ഡാം ഒരു പ്രശസ്തമായ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്നും 30 കി.മീ. കിഴക്ക് മാറി പശ്ചിമഘട്ട താഴ്വാരത്തിൽ 1958-ൽ സ്ഥാപിതമായ നെയ്യാർ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 128 കി.മീ. ചുറ്റളവിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. കുന്നുകളും വനവും ആയ ഭൂപ്രകൃതി വന്യജീവികളായ കാട്ടാന, സാംബർ മാൻ, കാട്ടുപൂച്ച, കാട്ടുപോത്ത്, കരിങ്കൊരങ്ങ്, വരയാട് എന്നിവയെ ഇവിടെ കാണാം.

കൂടാതെ കടുവ, പുള്ളിപുലി എന്നിവയേയും കാണാം. 1977-ൽ മുതല വളര്ത്ത ൽ കേന്ദ്രം ആരംഭിച്ചു. ഡാമിന്റെ ജലസംഭരണി പ്രദേശത്ത് ദ്വീപിലേയ്ക്ക് മാനുകളേയും മറ്റ് വന്യ ജീവികളേയും കാണുന്നതിന് ബോട്ട് വാടകയ്ക്ക് എടുത്ത് പോകാവുന്നതാണ്. പ്രശാന്ത സുന്ദരമായ ഈ ഭൂപ്രദേശം സസ്യജാലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും പ്രകൃതി മനോഹരമായതും പുല്മേ ടുകൾ മുതൽ ട്രോപ്പിക്കൽ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ വരെ ഉണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്തെ മനോഹരമായ അഗസ്ത്യാർകൂടം മലകളിൽ മലയേറ്റത്തിനും ട്രെക്കിംഗിനും ഉള്ള അവസരം ഉണ്ട്. ഹിന്ദു ഐതീഹ്യങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും അഗസ്ത്യമല നിരകളെ കുറിച്ച് പ്രാധാന്യത്തോടെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ സന്യാസം അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന അഗസ്ത്യ മുനിയുടെ പേരാണ് ഈ മലനിരകള്ക്ക്ണ ലഭിച്ചത്. മീന്മൂിട്ടി കൊബൈക്കനി എന്നീ അതിഗംഭീര വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ നെയ്യാർ ജല സംഭരണിയുടെ മുകള്തിട്ടിലാണ്.

== പ്രധാന ഗവണ്മെന്റ് ഓഫീസുകൾ ==
* കാട്ടാക്കട ജുഡീഷ്യൽ ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ്‌ 
മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതി.
*കാട്ടാക്കട മിനി സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ.
* താലൂക്ക് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* താലൂക്ക് സപ്ലൈ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സബ് റീജിയണൽ ട്രാൻസ്‌പോർട് 
ഓഫീസ് '''(KL.74)''', കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട വൈദ്യുതി ഭവനം.
*കാട്ടാക്കട പോലീസ് സബ് ഡിവിഷൻ.
* കാട്ടാക്കട DYSP ഓഫിസ്. 
* കാട്ടാക്കട ജനമൈത്രി പോലീസ് 
സ്റ്റേഷൻ.
* കാട്ടാക്കട സർക്കിൾ ഇൻസ്‌പെക്ടർ 
ഓഫീസ്. 
* താലൂക്ക് സഹകരണ സംഘം 
അസിസ്റ്റന്റ് റെജിസ്ട്രർ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സബ് വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാ 
ഓഫീസ്. 
* പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട 220 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, പുതുവയ്‌ക്കൽ. 
* കാട്ടാക്കട 110 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, കിള്ളി. 
* റൂറൽ ജില്ലാ ട്രഷറി, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ. 
* ബ്ലോക്ക്‌ റിസോഴ്സ് സെന്റർ, 
കാട്ടാക്കട. 
* വി. ഇ. ഒ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സതേൺ റെയിൽവേ റിസേർവിങ് 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* ജലവകുപ്പ് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* പോസ്റ്റ്‌ ഓഫീസ് (695572), 
കാട്ടാക്കട. 
* BSNL ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C ഡി ടി ഒ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C എ. ടി. ഒ ഓഫീസ്,  
കാട്ടാക്കട.
* സബ് രജിസ്റ്റർ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.
* കൃഷി വകുപ്പ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
*[[ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് ഫോർ ആർട്സ് ആന്റ് സയൻസ്]] കാട്ടാക്കട. 
*[[പങ്കജകസ്തൂരി ആയുർവേദിക് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] കാട്ടാക്കട. 
*ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. കുളത്തുമ്മൽ. ജില്ലയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിനുള്ള പുരസ്കാരം തുടർച്ചയായി നേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്കൂൾ ആണിത്.
*പി.ആർ.ഡബ്ള്യു.എച്ച്.എസ്.എസ്. കാട്ടാക്കട
*സെന്റ്ത്രേസ്യ എൽ.പി.എസ്.തൂങ്ങാംപാറ 
* പൊന്നറ ശ്രീധർ  മെമ്മോറിയൽ എൽ പി എസ് , കാട്ടാക്കട
*ഗവണ്മെന്റ് ഹൈ സ്കൂൾ പ്ലാവൂർ. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കണ്ടൻകുളങ്ങര. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട.
*വിശ്വദീപ്തി സെൻട്രൽ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*[[chinmaya ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ]] കാട്ടാക്കട.
*നിയോ ഡെയ്ൽ ഹൈ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*ക്രൈസ്റ്റ് നഗർ സ്കൂൾ കുച്ചപ്പുറം.

== പ്രശസ്തർ ==
*[[പൊന്നറ ശ്രീധർ]].
* [[മുരുകൻ കാട്ടാക്കട ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*[[ പൂവച്ചൽ ഖാദർ ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*  [[ഐ.ബി. സതീഷ്|ഐ.ബി.സതീഷ് എം ൽ എ]] .
*  [[ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ|പദ്മശ്രീ.ഡോ. ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ]] .
*[[ജി. കാർത്തികേയൻ|മുൻ സ്പീക്കർ ജി. കാർത്തികേയൻ]].
* ശാന്തിനികേതനം കൃഷ്ണൻ നായർ | 
* എൻ.ജോൺ റിച്ചാർഡ്, സാഹിത്യകാരൻ
 സഞ്ചാര സാഹിത്യ കാരൻ. പ്രധാനകൃതി ഇന്ത്യ അമേരിക്കയിൽ

== തീയേറ്ററുകൾ == 
* ജയവിനയക  തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 2K തീയേറ്റർ ആണ് ജയവിനയക തീയേറ്റർ. ഇവിടെ 2 ഓഡിറ്റോറിയം നിലവിൽ ഉണ്ട്.കാട്ടാക്കട അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂടാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.   

ജയവിനയക  തീയേറ്റർ ഇപ്പോഴില്ല...  
* സ്വരം ലയം തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 2-മത്തെ തീയേറ്റർ 2K  ആണ് സ്വരം ലയം തിയേറ്റർ. ഇവിടെ രണ്ട് തീയേറ്റർ ഉണ്ട്. കാട്ടാക്കട ചൂണ്ടുപലകയിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 
*ശ്രീ കാളിദാസ് M Plex തീയേറ്റർ(4K, 2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 3-മത്തേതും തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ തീയേറ്റർ കോംപ്ലക്സ് ആണ് ഇത്. കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 4K തീയേറ്റർ, കൂടാതെ മറ്റു 6 തീയേറ്ററുകൾ ചേർന്നതാണ് ഇത്.
* S P തീയേറ്റർ(2K).
വിളപ്പിൽ പേയാട്‌ ജംങ്ഷനിൽ ആണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇവിടേയും യും രണ്ട് 2K തീയേറ്ററും ഓഡിറ്റോറിയം ഉണ്ട്. 

== പ്രധാന ആശുപത്രികൾ ==

* കാട്ടാക്കട താലൂക്ക് ആശുപത്രി മലയിൻകീഴ്
* കാട്ടാക്കട കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം ആമച്ചൽ. 
* കാട്ടാക്കട സാമൂഖ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം. 
* മമൽ മൾട്ടിസ്പെഷ്യാലിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ
* പങ്കജകസ്തൂരി ആയൂർവേദിക് മെ‍‍ഡിക്കൽ കോളേജ്
* നെയ്യാർ മെഡിസിറ്റി കിള്ളി
*വിളപ്പിൽ CHC, വിളപ്പിൽശാല

== ആരാധനാലയങ്ങൾ  ==
* കാട്ടാൽ ഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം. 
* മൊളിയൂർ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം 
* CSI കാട്ടാക്കട.
* CSI കുളത്തുമ്മൽ.
* കാട്ടാൽ ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം. 
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം.
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ പൊറ്റയിൽ ശ്രീഭദ്രകാളീ ദേവിക്ഷേത്രം(കാട്ടുമുടിപ്പുര). 
* അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട് യോഗീശ്വര സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാട്ടാക്കട 
* മേലാംകോട് മുത്താരമ്മൻ ക്ഷേത്രം. 
* ഇറയംകോട് മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം. 
* സെന്റ് ത്രേസ്യ ദേവാലയം, തൂങ്ങാംപാറ. 
* മാർത്തോമാ ചർ്ച്ച, അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട്. 
* കിള്ളി ജമാഅത്. 
* കാട്ടാക്കട ജമാഅത്. 
* കൂന്താണി ജമാഅത്. 
* സെന്റ് ജോസഫ് ചർച്ച് കിള്ളി 
* തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആനാകോട്.
* കുരുതംകോട്  ദേവി ക്ഷേത്രം 


&lt;br /&gt;{{thiruvananthapuram-geo-stub}}
{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ല}}
[[Category:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fuxto50bvwqch2qgeudojnjdhd10n4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646813</id>
      <parentid>4646811</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39409-87</username>
        <id>220245</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21253" sha1="1nltitwtp4m609l7s71u173cegxj8n8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kattakkada}}
{{For|ഇതേപേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്|കാട്ടാക്കട ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = പട്ടണം 
|native_name        = കാട്ടാക്കട
|state_name         = [[കേരളം]]
|district           = [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]
|skyline=
|latd =  8|latm = 30|lats = 15
|longd= 77|longm=  4|longs= 49
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   = 40448 as per 2011 population survey  
|members_of_legislative_assembly  = ഐ.ബി.സതീഷ്
|member_of_parliament =അടൂർ പ്രകാശ്.  
|population_as_of   = 2011
|population_total_cite = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |title=Panchayat Population |publisher=[[Thiruvananthapuram district]] |accessdate=2008-03-11 |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629003643/http://trivandrum.nic.in/panchayatpopulation1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|population_density = 
|leader_title_1     = 
|leader_name_1      = 
|leader_title_2     = 
|leader_name_2      = 
|footnotes          =
|area_telephone     = 0471
|postal_code        = 695572
|vehicle_code_range = KL- 74
}}
[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ]] ഒരു താലൂക്കും, ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും പ്രധാന പട്ടണവുമാണ് '''കാട്ടാക്കട'''. തിരുവനന്തപുരം-[[നെയ്യാർ ഡാം]] റൂട്ടിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് 20 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഈ പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒരു പ്രധാന യാത്ര മാർഗം എന്നത് കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോ ആണ്. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലേക്കും സമീപ നഗരങ്ങളിലേക്കും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്. മലയോര മേഖല ആയ കോട്ടൂർ, അമ്പൂരി, വാഴിച്ചൽ, പന്ത, കള്ളിക്കാട്, നെയ്യാർഡാം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ദിനവും ഇവിടെ നിന്നും സർവീസ് നടത്തുന്നു. 

നഗരകേന്ദ്രമായ [[തമ്പാനൂർ|തമ്പാനൂരിൽ]] നിന്നും [[കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.|കേരള ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷന്റെ]] ബസ് സർവീസ് വഴി ഈ പട്ടണം നഗരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ [[നെയ്യാറ്റിൻകര]], [[നെടുമങ്ങാട്|നെടുമങ്ങാട്]], [[നെടുമങ്ങാട്|വിതുര]] തുടങ്ങിയ  പട്ടണങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടേക്ക് ബസ് സർവീസുണ്ട്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ ഡിപ്പോയും കാട്ടാക്കടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം.

== ജനസംഖ്യ ==
2011 കാനേഷുമാരി പ്രകാരം കാട്ടാക്കട പഞ്ചായത്തിൽ 40,448 ആളുകൾ അധിവസിക്കുന്നു. 

===കാട്ടാക്കട താലൂക്ക്===
2014ൽ കാട്ടാക്കട തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ 6-മത്തെ താലൂക്ക് ആയി മാറി. ഈ താലൂക്കിൽ 13 റവന്യൂ വില്ലേജുകളാണ് നിലവിലുള്ളത്. 
*കുളത്തുമ്മൽ  
*മാറനല്ലൂർ  
*മണ്ണൂർകര 
*പെരുംകുളം   
*വീരണകാവ്  
*അമ്പൂരി  
*കള്ളിക്കാട്  
*കീഴാറൂർ  
*മലയിൻകീഴ്  
*ഒറ്റശേഖരമംഗലം 
*വാഴിച്ചൽ  
*വിളപ്പിൽ
*വിളവൂർക്കൽ

== രാഷ്ട്രിയം ==
കാട്ടാക്കട 2011ൽ കേരള നിയമസഭയിലെ ഒരാ നിയമസഭാ മണ്ഡലമായി മാറി. ആദ്യ MLA ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിലെ [[N.ശക്തൻ]] ആയിരുന്നു. 2016 ലും 2021 ലും LDF ൽ നിന്നും CPI(M) ഇലെ  I.B.സതീഷ് ആണ് നിയമ സഭാംഗം ആയി തെരെഞ്ഞെടുക്കപെട്ടത്. മണ്ഡലം ആറ്റിങ്ങൽ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ശ്രീ. [[അടൂർ പ്രകാശ്]] ആണ് നിലവിലെ എംപി. കാട്ടാക്കട നിലവിൽ  ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യമുന്നണി നേ തൃത്വത്തിൽ  ഭരണ സമിതി ഉള്ള  ഒരു പഞ്ചായത്താണ്.
6 പഞ്ചായത്തുകൾ ചേർത്താണ് കാട്ടാക്കട നിയമസഭാ മണ്ഡലം 2011 ൽ രൂപീകരിച്ചത്. കാട്ടാക്കട, മാറനല്ലൂർ, മലയിൻകീഴ്, വിളപ്പിൽ, വിളവൂർക്കൽ, പള്ളിച്ചൽ എന്നിവയാണ് 6 പഞ്ചായത്തുകൾ.

== യാത്രാ സൗകര്യം == 
[[കാട്ടാക്കട]] നിലവിൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുമായി റോഡുമാർഗം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
*റോഡ് മാർഗം 
കാട്ടാക്കട ബസ്സ് ഡിപോട് 
[[തിരുവനന്തപുരം]] ജില്ലയിലും അന്യ ജില്ലയിലും കാട്ടാക്കടയിലെ മലയോര മേഖലയിലും സർവീസ് നടത്തുന്നു.
*ട്രെയിൻ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]], [[നെയ്യാറ്റിൻകര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ]]എന്നിവയാണ് കാട്ടാക്കയുടെ അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. 
*ആകാശ മാർഗം 
[[തിരുവനന്തപുരം ഇന്റർനാഷണൽ എയർപോർട്ട് ]] ആണ് കാട്ടാക്കടയുടെ നഗരവുമായി അടുത്തുള്ള എയർപോർട്ട്.
== ടൂറിസം ==

നെയ്യാർ ഡാം &amp; വന്യജീവി സങ്കേതം.

തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ നെടുമങ്ങാട്, നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കിൽ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള അഗസ്ത്യമല മലനിരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നെയ്യാർ ഡാം ഒരു പ്രശസ്തമായ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്നും 30 കി.മീ. കിഴക്ക് മാറി പശ്ചിമഘട്ട താഴ്വാരത്തിൽ 1958-ൽ സ്ഥാപിതമായ നെയ്യാർ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 128 കി.മീ. ചുറ്റളവിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. കുന്നുകളും വനവും ആയ ഭൂപ്രകൃതി വന്യജീവികളായ കാട്ടാന, സാംബർ മാൻ, കാട്ടുപൂച്ച, കാട്ടുപോത്ത്, കരിങ്കൊരങ്ങ്, വരയാട് എന്നിവയെ ഇവിടെ കാണാം.

കൂടാതെ കടുവ, പുള്ളിപുലി എന്നിവയേയും കാണാം. 1977-ൽ മുതല വളര്ത്ത ൽ കേന്ദ്രം ആരംഭിച്ചു. ഡാമിന്റെ ജലസംഭരണി പ്രദേശത്ത് ദ്വീപിലേയ്ക്ക് മാനുകളേയും മറ്റ് വന്യ ജീവികളേയും കാണുന്നതിന് ബോട്ട് വാടകയ്ക്ക് എടുത്ത് പോകാവുന്നതാണ്. പ്രശാന്ത സുന്ദരമായ ഈ ഭൂപ്രദേശം സസ്യജാലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും പ്രകൃതി മനോഹരമായതും പുല്മേ ടുകൾ മുതൽ ട്രോപ്പിക്കൽ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ വരെ ഉണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്തെ മനോഹരമായ അഗസ്ത്യാർകൂടം മലകളിൽ മലയേറ്റത്തിനും ട്രെക്കിംഗിനും ഉള്ള അവസരം ഉണ്ട്. ഹിന്ദു ഐതീഹ്യങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും അഗസ്ത്യമല നിരകളെ കുറിച്ച് പ്രാധാന്യത്തോടെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ സന്യാസം അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന അഗസ്ത്യ മുനിയുടെ പേരാണ് ഈ മലനിരകള്ക്ക്ണ ലഭിച്ചത്. മീന്മൂിട്ടി കൊബൈക്കനി എന്നീ അതിഗംഭീര വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ നെയ്യാർ ജല സംഭരണിയുടെ മുകള്തിട്ടിലാണ്.

== പ്രധാന ഗവണ്മെന്റ് ഓഫീസുകൾ ==
* കാട്ടാക്കട ജുഡീഷ്യൽ ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ്‌ 
മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതി.
*കാട്ടാക്കട മിനി സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ.
* താലൂക്ക് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* താലൂക്ക് സപ്ലൈ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സബ് റീജിയണൽ ട്രാൻസ്‌പോർട് 
ഓഫീസ് '''(KL.74)''', കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട വൈദ്യുതി ഭവനം.
*കാട്ടാക്കട പോലീസ് സബ് ഡിവിഷൻ.
* കാട്ടാക്കട DYSP ഓഫിസ്. 
* കാട്ടാക്കട ജനമൈത്രി പോലീസ് 
സ്റ്റേഷൻ.
* കാട്ടാക്കട സർക്കിൾ ഇൻസ്‌പെക്ടർ 
ഓഫീസ്. 
* താലൂക്ക് സഹകരണ സംഘം 
അസിസ്റ്റന്റ് റെജിസ്ട്രർ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സബ് വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാ 
ഓഫീസ്. 
* പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട 220 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, പുതുവയ്‌ക്കൽ. 
* കാട്ടാക്കട 110 kv സബ്‌സ്റ്റേഷൻ 
ഓഫീസ്, കിള്ളി. 
* റൂറൽ ജില്ലാ ട്രഷറി, കാട്ടാക്കട. 
* കാട്ടാക്കട സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ. 
* ബ്ലോക്ക്‌ റിസോഴ്സ് സെന്റർ, 
കാട്ടാക്കട. 
* വി. ഇ. ഒ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* സതേൺ റെയിൽവേ റിസേർവിങ് 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* ജലവകുപ്പ് ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* പോസ്റ്റ്‌ ഓഫീസ് (695572), 
കാട്ടാക്കട. 
* BSNL ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C ഡി ടി ഒ ഓഫീസ്, 
കാട്ടാക്കട. 
* K S R T C എ. ടി. ഒ ഓഫീസ്,  
കാട്ടാക്കട.
* സബ് രജിസ്റ്റർ ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.
* കൃഷി വകുപ്പ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ 
ഓഫീസ്, കാട്ടാക്കട.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
*[[ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് ഫോർ ആർട്സ് ആന്റ് സയൻസ്]] കാട്ടാക്കട. 
*[[പങ്കജകസ്തൂരി ആയുർവേദിക് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] കാട്ടാക്കട. 
*ഗവൺമെന്റ് എച്ച്.എസ്.എസ്. കുളത്തുമ്മൽ. ജില്ലയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിനുള്ള പുരസ്കാരം തുടർച്ചയായി നേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്കൂൾ ആണിത്.
*പി.ആർ.ഡബ്ള്യു.എച്ച്.എസ്.എസ്. കാട്ടാക്കട
*സെന്റ്ത്രേസ്യ എൽ.പി.എസ്.തൂങ്ങാംപാറ 
* പൊന്നറ ശ്രീധർ  മെമ്മോറിയൽ എൽ പി എസ് , കാട്ടാക്കട
*ഗവണ്മെന്റ് ഹൈ സ്കൂൾ പ്ലാവൂർ. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കണ്ടൻകുളങ്ങര. 
*ഗവണ്മെന്റ് എൽ. പി. സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട.
*വിശ്വദീപ്തി സെൻട്രൽ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*[[chinmaya ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ]] കാട്ടാക്കട.
*നിയോ ഡെയ്ൽ ഹൈ സ്കൂൾ കാട്ടാക്കട. 
*ക്രൈസ്റ്റ് നഗർ സ്കൂൾ കുച്ചപ്പുറം.

== പ്രശസ്തർ ==
*[[പൊന്നറ ശ്രീധർ]].
* [[മുരുകൻ കാട്ടാക്കട ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*[[ പൂവച്ചൽ ഖാദർ ]] ഗാനരചിയിതാവ്. 
*  [[ഐ.ബി. സതീഷ്|ഐ.ബി.സതീഷ് എം ൽ എ]] .
*  [[ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ|പദ്മശ്രീ.ഡോ. ജി. ഹരീന്ദ്രൻ നായർ]] .
*[[ജി. കാർത്തികേയൻ|മുൻ സ്പീക്കർ ജി. കാർത്തികേയൻ]].
* ശാന്തിനികേതനം കൃഷ്ണൻ നായർ | 
* എൻ.ജോൺ റിച്ചാർഡ്, സാഹിത്യകാരൻ
 സഞ്ചാര സാഹിത്യ കാരൻ. പ്രധാനകൃതി ഇന്ത്യ അമേരിക്കയിൽ

== തീയേറ്ററുകൾ == 
* ജയവിനയക  തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 2K തീയേറ്റർ ആണ് ജയവിനയക തീയേറ്റർ. ഇവിടെ 2 ഓഡിറ്റോറിയം നിലവിൽ ഉണ്ട്.കാട്ടാക്കട അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂടാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.   

ജയവിനയക  തീയേറ്റർ ഇപ്പോഴില്ല...  
* സ്വരം ലയം തീയേറ്റർ(2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 2-മത്തെ തീയേറ്റർ 2K  ആണ് സ്വരം ലയം തിയേറ്റർ. ഇവിടെ രണ്ട് തീയേറ്റർ ഉണ്ട്. കാട്ടാക്കട ചൂണ്ടുപലകയിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 
*ശ്രീ കാളിദാസ് M Plex തീയേറ്റർ(4K, 2K).
കാട്ടാക്കടയിലെ 3-മത്തേതും തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ തീയേറ്റർ കോംപ്ലക്സ് ആണ് ഇത്. കാട്ടാക്കടയിലെ ആദ്യ 4K തീയേറ്റർ, കൂടാതെ മറ്റു 6 തീയേറ്ററുകൾ ചേർന്നതാണ് ഇത്.
* S P തീയേറ്റർ(2K).
വിളപ്പിൽ പേയാട്‌ ജംങ്ഷനിൽ ആണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇവിടേയും യും രണ്ട് 2K തീയേറ്ററും ഓഡിറ്റോറിയം ഉണ്ട്. 

== പ്രധാന ആശുപത്രികൾ ==

* കാട്ടാക്കട താലൂക്ക് ആശുപത്രി മലയിൻകീഴ്
* കാട്ടാക്കട കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം ആമച്ചൽ. 
* കാട്ടാക്കട സാമൂഖ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം. 
* മമൽ മൾട്ടിസ്പെഷ്യാലിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ
* പങ്കജകസ്തൂരി ആയൂർവേദിക് മെ‍‍ഡിക്കൽ കോളേജ്
* നെയ്യാർ മെഡിസിറ്റി കിള്ളി
*വിളപ്പിൽ CHC, വിളപ്പിൽശാല

== ആരാധനാലയങ്ങൾ  ==
* കാട്ടാൽ ഭദ്രകാളി ദേവി ക്ഷേത്രം. 
* മൊളിയൂർ മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം 
* CSI കാട്ടാക്കട.
* CSI കുളത്തുമ്മൽ.
* കാട്ടാൽ ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം. 
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം.
* കാട്ടാക്കട പെരുംകുളത്തൂർ പൊറ്റയിൽ ശ്രീഭദ്രകാളീ ദേവിക്ഷേത്രം(കാട്ടുമുടിപ്പുര). 
* അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട് യോഗീശ്വര സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാട്ടാക്കട 
* മേലാംകോട് മുത്താരമ്മൻ ക്ഷേത്രം. 
* ഇറയംകോട് മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം. 
* സെന്റ് ത്രേസ്യ ദേവാലയം, തൂങ്ങാംപാറ. 
* മാർത്തോമാ ചർ്ച്ച, അഞ്ചുതെങ്ങിൻമൂട്. 
* കിള്ളി ജമാഅത്. 
* കാട്ടാക്കട ജമാഅത്. 
* കൂന്താണി ജമാഅത്. 
* സെന്റ് ജോസഫ് ചർച്ച് കിള്ളി 
* തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആനാകോട്.
* കുരുതംകോട്  ദേവി ക്ഷേത്രം 


&lt;br /&gt;{{thiruvananthapuram-geo-stub}}
{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ല}}
[[Category:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1nltitwtp4m609l7s71u173cegxj8n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78934</id>
    <revision>
      <id>4646917</id>
      <parentid>4575645</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11980" sha1="gmhatkaee2g8g290xh60bha2g6d283t" xml:space="preserve">{{Infobox LSG/Wikidata}}
{{prettyurl|Cheruthazham Gramapanchayath}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] പയ്യന്നൂർ താലൂക്കിൽ [[കല്ല്യാശ്ശേരി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|കല്ല്യാശ്ശേരി ബ്ലോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 32.18 ച.കി.മീ ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുണ്ട്. പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[കുഞ്ഞിമംഗലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുഞ്ഞിമംഗലം]], [[രാമന്തളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|രാമന്തളി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും, വടക്ക് [[കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കടന്നപ്പള്ളി പാണപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും]], പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും, കിഴക്ക് [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരിയാരം]], [[ഏഴോം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഏഴോം]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും, തെക്ക് [[ഏഴോം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഏഴോം]],[[മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാടായി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുമാണ്..

1948 [[ഓഗസ്റ്റ് 31]]-ന് ചെറുതാഴം, കുഞ്ഞിമംഗലം എന്നീ രണ്ട് റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ ചേർത്ത് ചെറുതാഴം പഞ്ചായത്ത് രൂപീകൃതമാവുമ്പോൾ ഒരു മൈനർ പഞ്ചായത്തായിരുന്നു. പഞ്ചായത്തിന്റെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റ് കെ.കുഞ്ഞികൃഷണൻ നമ്പ്യാരായിരുന്നു. 1951 [[ഏപ്രിൽ 1]]-ന്, ഒന്നാം ക്ളാസ് പഞ്ചായത്തായി ചെറുതാഴം ഉയർത്തപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-06-25 |archive-date=2013-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130910000836/http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ജനസംഖ്യാവിവരം==
2001 ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്&lt;ref&gt;{{GR|India}}&lt;/ref&gt; ചെറുതാഴം പഞ്ചായത്തിലെ ആകെ ജനസംഖ്യ 26,240 ആണ്, ഇതിൽ പുരുഷന്മാർ 47 ശതമാനവും സ്ത്രീകൾ 53 ശതമാനവുമാണ്. 83 ശതമാനമാണ് ഇവിടുത്തെ ശരാശരി സാക്ഷരതാ നിരക്ക്. പുരുഷന്മാരുടെ സാക്ഷരതനിരക്ക് 87 ശതമാനവും സ്ത്രീകളുടേത് 80 ശതമാനവുമാണ്. ജനങ്ങളിൽ 10 ശതമാനം ആറുവയസിന് താഴെയുള്ളവരാണ്.

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130910000836/http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ |date=2013-09-10 }}
==വാർഡുകൾ ==
#പുറച്ചേരി  	 
#അറത്തിപറമ്പ് 
#നരീക്കാംവള്ളി 
#അറത്തിൽ 
#പിലാത്തറ 	 
#പെരിയാട്ടു 
#കുളപ്പുറം 	 
#ശ്രീസ്ഥ 	 
#മേലതിയടം 
#അതിയടം 
#പടന്നപ്രം 
#[[വയലപ്ര]] 	 
#ചെറുതാഴം 
#കൊവ്വൽ 	 
#മണ്ടൂർ 
#കക്കോണി 
#എഴിലോട്

== 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|പുറച്ചേരി
|'''സനൂപ് മോഹൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''732'''
|വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി
|269
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|002
|അറത്തിപ്പറമ്പ
|'''നീതു കെ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''806'''
|വിജില എൻ.
|297
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|003
|നരീക്കാംവള്ളി
|'''രസിക എം.പി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''836'''
|കെ.എം. ലൈല
|248
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|004
|അറത്തില്
|'''വി.വി രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''683'''
|സന്തോഷ്
|203
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|005
|പഴിച്ചിയില്
|'''ദീപേഷ് എം.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''622'''
|മിറാജ് ബി.എം.
|301
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|006
|പിലാത്തറ
|'''സൂരജ് കെ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''424'''
|ഡോ. വിജയൻ കൂട്ടിനേഴത്ത്
|284
|കോൺഗ്രസ്
|പട്ടികജാതി
|-
|007
|പെരിയാട്ട്
|'''കെ.വി. ലേഖ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''790'''
|വി.ടി.വി. പത്മിനി
|226
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|008
|കുളപ്പുറം
|'''സൗമ്യ എം.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''729'''
|ജാസ്മിൻ രാജീവ്
|280
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|009
|മേലതിയടം
|'''കെ.വി. സുനില'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''803'''
|ശ്രീകല എം.ജി.
|298
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|010
|അതിയടം
|'''കെ.വി. ഷാജി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''973'''
|പ്രദീപൻ എൻ.പി.
|179
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|011
|പടന്നപ്പുറം
|'''കെ.കെ.വി. ലക്ഷ്മണൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''650'''
|ഷിജു പി.
|83
|ബി.ജെ.പി.
|ജനറൽ
|-
|012
|മണ്ടൂര്
|'''പി. ഷൈമ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''792'''
|ജസിന്ത ഗ്രേഷ്യസ്
|225
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|013
|വയലപ്ര
|'''അനിത വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''695'''
|ഡെയ്‌സി ഡൊമിനിക്
|366
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|014
|ചെറുതാഴം
|'''കെ.എം. മോഹൻകുമാർ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''719'''
|മധുസൂധനൻ
|208
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|015
|കൊവ്വല്
|'''ഗോവിന്ദ൯ എം.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI
|'''689'''
|വിജയൻ പാറോൽ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|016
|കോക്കാട്
|'''എം.വി. രവി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''672'''
|നിതിൻ എൻ.ഇ.
|632
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|017
|ചുമടുതാങ്ങി
|'''സി. രത്നവല്ലി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''673'''
|ഡോ. വി..എൻ. രമണി ടീച്ചർ
|443
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|018
|കക്കോണി
|'''ഇ. രോഹിണി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''460'''
|രാധാമണി എൻ.വി.
|338
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|019
|എഴിലോട്
|'''അപർണ കെ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''614'''
|ഷീബ പി.പി.
|244
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

[[വിഭാഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>gmhatkaee2g8g290xh60bha2g6d283t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646920</id>
      <parentid>4646917</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12035" sha1="3gslp26y0q14dj33nkto0d9lvex7lme" xml:space="preserve">{{Infobox LSG/Wikidata}}
{{prettyurl|Cheruthazham Gramapanchayath}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] പയ്യന്നൂർ താലൂക്കിൽ [[കല്ല്യാശ്ശേരി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|കല്ല്യാശ്ശേരി ബ്ലോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 32.18 ച.കി.മീ ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുണ്ട്. പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[കുഞ്ഞിമംഗലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുഞ്ഞിമംഗലം]], [[രാമന്തളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|രാമന്തളി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും, വടക്ക് [[കടന്നപ്പള്ളി-പാണപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കടന്നപ്പള്ളി പാണപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും]], പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും, കിഴക്ക് [[പരിയാരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പരിയാരം]], [[ഏഴോം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഏഴോം]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും, തെക്ക് [[ഏഴോം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഏഴോം]],[[മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാടായി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുമാണ്..

1948 [[ഓഗസ്റ്റ് 31]]-ന് ചെറുതാഴം, കുഞ്ഞിമംഗലം എന്നീ രണ്ട് റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ ചേർത്ത് ചെറുതാഴം പഞ്ചായത്ത് രൂപീകൃതമാവുമ്പോൾ ഒരു മൈനർ പഞ്ചായത്തായിരുന്നു. പഞ്ചായത്തിന്റെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റ് കെ.കുഞ്ഞികൃഷണൻ നമ്പ്യാരായിരുന്നു. 1951 [[ഏപ്രിൽ 1]]-ന്, ഒന്നാം ക്ളാസ് പഞ്ചായത്തായി ചെറുതാഴം ഉയർത്തപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-06-25 |archive-date=2013-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130910000836/http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ജനസംഖ്യാവിവരം==
2001 ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച്&lt;ref&gt;{{GR|India}}&lt;/ref&gt; ചെറുതാഴം പഞ്ചായത്തിലെ ആകെ ജനസംഖ്യ 26,240 ആണ്, ഇതിൽ പുരുഷന്മാർ 47 ശതമാനവും സ്ത്രീകൾ 53 ശതമാനവുമാണ്. 83 ശതമാനമാണ് ഇവിടുത്തെ ശരാശരി സാക്ഷരതാ നിരക്ക്. പുരുഷന്മാരുടെ സാക്ഷരതനിരക്ക് 87 ശതമാനവും സ്ത്രീകളുടേത് 80 ശതമാനവുമാണ്. ജനങ്ങളിൽ 10 ശതമാനം ആറുവയസിന് താഴെയുള്ളവരാണ്.

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130910000836/http://lsgkerala.in/cheruthazhampanchayat/ |date=2013-09-10 }}
==വാർഡുകൾ ==
#പുറച്ചേരി  	 
#അറത്തിപറമ്പ് 
#നരീക്കാംവള്ളി 
#അറത്തിൽ 
#പഴിച്ചിയിൽ
#പിലാത്തറ 	 
#പെരിയാട്ടു 
#കുളപ്പുറം 	 
#മേലതിയടം
#അതിയടം
#പടന്നപ്രം
#മണ്ടൂർ
#[[വയലപ്ര]] 	 
#ചെറുതാഴം
#കൊവ്വൽ
#കോക്കാട്
#ചുമടുതാങ്ങി
#കക്കോണി
#എഴിലോട്

== 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|പുറച്ചേരി
|'''സനൂപ് മോഹൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''732'''
|വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി
|269
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|002
|അറത്തിപ്പറമ്പ
|'''നീതു കെ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''806'''
|വിജില എൻ.
|297
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|003
|നരീക്കാംവള്ളി
|'''രസിക എം.പി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''836'''
|കെ.എം. ലൈല
|248
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|004
|അറത്തില്
|'''വി.വി രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''683'''
|സന്തോഷ്
|203
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|005
|പഴിച്ചിയിൽ
|'''ദീപേഷ് എം.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''622'''
|മിറാജ് ബി.എം.
|301
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|006
|പിലാത്തറ
|'''സൂരജ് കെ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''424'''
|ഡോ. വിജയൻ കൂട്ടിനേഴത്ത്
|284
|കോൺഗ്രസ്
|പട്ടികജാതി
|-
|007
|പെരിയാട്ട്
|'''കെ.വി. ലേഖ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''790'''
|വി.ടി.വി. പത്മിനി
|226
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|008
|കുളപ്പുറം
|'''സൗമ്യ എം.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''729'''
|ജാസ്മിൻ രാജീവ്
|280
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|009
|മേലതിയടം
|'''കെ.വി. സുനില'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''803'''
|ശ്രീകല എം.ജി.
|298
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|010
|അതിയടം
|'''കെ.വി. ഷാജി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''973'''
|പ്രദീപൻ എൻ.പി.
|179
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|011
|പടന്നപ്പുറം
|'''കെ.കെ.വി. ലക്ഷ്മണൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''650'''
|ഷിജു പി.
|83
|ബി.ജെ.പി.
|ജനറൽ
|-
|012
|മണ്ടൂര്
|'''പി. ഷൈമ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''792'''
|ജസിന്ത ഗ്രേഷ്യസ്
|225
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|013
|വയലപ്ര
|'''അനിത വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''695'''
|ഡെയ്‌സി ഡൊമിനിക്
|366
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|014
|ചെറുതാഴം
|'''കെ.എം. മോഹൻകുമാർ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''719'''
|മധുസൂധനൻ
|208
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|015
|കൊവ്വല്
|'''ഗോവിന്ദ൯ എം.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI
|'''689'''
|വിജയൻ പാറോൽ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|016
|കോക്കാട്
|'''എം.വി. രവി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''672'''
|നിതിൻ എൻ.ഇ.
|632
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|017
|ചുമടുതാങ്ങി
|'''സി. രത്നവല്ലി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''673'''
|ഡോ. വി..എൻ. രമണി ടീച്ചർ
|443
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|018
|കക്കോണി
|'''ഇ. രോഹിണി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''460'''
|രാധാമണി എൻ.വി.
|338
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|019
|എഴിലോട്
|'''അപർണ കെ.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''614'''
|ഷീബ പി.പി.
|244
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

[[വിഭാഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>3gslp26y0q14dj33nkto0d9lvex7lme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അണ്ണാ ഹസാരെ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79388</id>
    <revision>
      <id>4646854</id>
      <parentid>4460425</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T20:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17422" sha1="hj17eljfirxnptlrzp8qfsi5aokyw12" xml:space="preserve">{{prettyurl|Anna Hazare}} 
{{Infobox person
|name=കിഷൻ ബാപ്പത് ബാബുറാവു ഹസാരെ
|image = Anna Hazare on 2nd Oct.JPG
|caption= &lt;!--കിഷൻ ബാപ്പത് ബാബുറാവു ഹസാരെ നിരാഹാരപന്തലിൽ--&gt;
|birth_date= {{Birth date and age|mf=yes|1940|1|15}}
|birth_place= ഭിംഗർ, [[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[ഇന്ത്യ]]
|death_date=
|death_place=
|movement= Watershed Development Programmes; Right To Information Act; Anti Corruption Movement
|parents = ബാബുറാവു ഹസാരെ,&lt;br /&gt;ലക്ഷ്മിബായി ഹസാരെ
|organization = 
}}
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഒരു സാമുഹിക സന്നദ്ധപ്രവർത്തകനാണ് '''അണ്ണാ ഹസാരെ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കിഷൻ ബാപ്പത് ബാബുറാവു ഹസാരെ''' (ജനനം:ജനുവരി 15, 1940). [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] അഹമ്മദ്നഗർ ജില്ലയിലെ &quot;[[റാലിഗാൻസിദ്ദി]] &quot; എന്ന ഗ്രാമത്തെ ഒരു മാതൃക ഗ്രാമമാക്കി മാറ്റിയതിലുള്ള  അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ സംഭാവനയെ പരിഗണിച്ച്  1992-ൽ  ഭാരത സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിനെ [[പത്മഭൂഷൺ]] നൽകി ആദരിച്ചു. ഇതിന് പുറമേ ഭാരത സർക്കാറിന്റെ തന്നെ [[പത്മശ്രീ]] അവാർഡും(1990) സാമൂഹിക സേവന മികവിനുള്ള രമൺ മാഗ്സസെ അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റനേകം ബഹുമതികളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. മിഡിൽ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം  മാത്രം നേടിയ ഹസാരക്ക്, [[ദിണ്ടിഗൽ]] [[ഗാന്ധിഗ്രാം കല്പിത സർവ്വകലാശാല]] ഡോക്ടറേറ്റ്  നൽകിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=anna_awards&gt;{{Cite web |url=http://www.annahazare.org/awards.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-04-09 |archive-date=2011-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411051535/http://annahazare.org/awards.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

[[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി]]യെ പോലെ [[നിരാഹാര സമരം|നിരാഹാര സത്യാഗ്രഹം]] സമരായുധമാക്കി വിജയിച്ച മറ്റൊരു ജനകീയ നേതാവാണ് അണ്ണാ ഹസാരെ. അദ്ദേഹം ഗാന്ധിയൻ ആദർശങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നതായി പൊതുവേ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു

== ജീവിതവും പോരാട്ടങ്ങളും ==
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അഹമ്മദ് നഗർ ജില്ലയിൽ ഭിംഗർ ഗ്രാമത്തിൽ ജനുവരി 15ന് പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളി കുടുംബത്തിലാണ് കിഷൻ ബാപ്പത് ബാബുറാവു ഹസാരെയുടെ ജനനം. അച്ഛൻ ബാബു റാവു ഹസാരെക്ക് അഞ്ചേക്കർ കൃഷിഭൂമി ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും കൃഷി നഷ്ടമായതോടെ വീട് ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ പിടിയിലായി. ഹസാരെ [[റാലിഗാൻസിദ്ദി]] ഗ്രാമത്തിലെ കുടുംബ വീട്ടിലേക്ക് പോകാൻ നിർബന്ധിതനായി. മക്കളില്ലാത്ത ഒരു അമ്മായിയുടെ സഹായത്താൽ ഏഴാം ക്ളാസ് വരെ പഠിച്ചു. ധനസ്ഥിതി മോശമായതോടെ തുടർപഠനം ഉപേക്ഷിക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി. ഉപജീവനത്തിന് പൂക്കൾ വിൽക്കാനും മറ്റും ഇറങ്ങി. 1962ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധവേളയിൽ സേനയിൽ ചേർന്നു. അവിടെ ട്രക്ക് ഡ്രൈവറായി. പഞ്ചാബിലായിരുന്നു പോസ്റ്റിംഗ്. സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്റെയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെയും ആചാര്യ വിനോബാഭാവെയുടെയും രചനകൾ വായിച്ചു അക്കാലത്ത്. 1965ലെ ഇന്ത്യ-പാക് യുദ്ധ വേളയിൽ രണ്ടു തവണ ജീവൻ അപകടത്തിലാകുന്ന അപകടങ്ങളിൽപ്പെട്ടു. 

1975ൽ സേനയിൽ നിന്ന് സ്വയം വിരമിച്ച് സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിനായി ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു. സ്വന്തം ഗ്രാമമായ  റാലിഗാൻസിദ്ദിയിൽ ദാരിദ്ര്യവും വരൾച്ചയും പരിഹരിക്കാൻ ഗ്രാമവാസികളെ  സന്നദ്ധ സേവനത്തിനിറക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ചു. ഗാന്ധിയൻ ആദർശങ്ങളായിരുന്നു ഉത്തേജനം. സ്വന്തം സമ്പാദ്യമത്രയും ഗ്രാമത്തിലെ വികസന പദ്ധതിയ്ക്കായി വിനിയോഗിച്ചു. കനാലുകളും ബണ്ടുകളും നിർമ്മിക്കുകയും. മഴവെള്ളം ശേഖരിക്കാൻ സംവിധാനമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ ഗ്രാമത്തിലെ കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കുന്നതിൽ മാത്രമല്ല കൃഷിയ്ക്ക് ജലസേചനം സാദ്ധ്യമാക്കുന്നതിലും വിജയിച്ചു. സൌരോർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് ഗ്രാമത്തിൽ വൈദ്യുതി വിതരണം സാദ്ധ്യമാക്കി. പിന്നാക്ക ദരിദ്ര ഗ്രാമമായിരുന്ന  റാലിഗാൻസിദ്ദി പുരോഗതിയുടെ പാതയിലായി. ഗ്രാമത്തിലെ ആളുകളെ മദ്യപാന വിപത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റി നിറുത്തുന്നതിലും ഹസാരെ വിജയിച്ചു. സ്കൂൾ സ്ഥാപിച്ച് അയിത്തം എന്ന ദുരാചാരം ഇല്ലാതാക്കി. ഗ്രാമീണർ ബഹുഭൂരിപക്ഷവും അദ്ദേഹത്തെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനെപ്പോലെ സ്നേഹിക്കുകയും ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ കിഷൻ ബാബുറാവു ഹസാരെ അവർക്ക് 'അണ്ണാ' ഹസാരെയായി.

പൊതുജീവിതത്തിലെ അഴിമതിക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമായി  [[വിവരാവകാശ നിയമം]] പ്രാബല്യത്തിൽ വരുത്തുന്നതിന്‌ ശ്രമിച്ച പ്രമുഖരിൽ ഒരാൾ കൂടിയാണ്‌ ഹസാരെ.മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിനെ ശക്തമായ വിവരാവകാശ നിയമം നിർമ്മിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കിയ പ്രക്ഷോഭത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത് അണ്ണാ ഹസാരെയാണ്.

അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 1991ൽ ഭ്രഷ്ടാചാർ വിരോധി ജന ആന്ദോളൻ (അഴിമതി വിരുദ്ധ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം) മഹാരാഷ്ട്രയിലുടനീളം ജില്ലാതലങ്ങളിൽ വരെ വ്യാപിച്ചു.

1995-1999ൽ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ശിവസേന-ബി.ജെ.പി മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് അഴിമതിക്കാരായ മൂന്നു പേരെ രാജി വയ്പിക്കുന്നതിൽ അണ്ണാ ഹസാരെ വിജയിച്ചു. ശശികാന്ത് സുതർ, മഹാദേവ് ശിവശങ്കർ, ബബൻ ഗോലാപ് എന്നിവരാണ് രാജിവച്ചു പോകേണ്ടി വന്ന മന്ത്രിമാർ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://netindian.in/news/2011/04/09/00012408/anti-corruption-campaign-caretakers-jan-lokpal-bill |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-23 |archive-date=2011-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412014718/http://netindian.in/news/2011/04/09/00012408/anti-corruption-campaign-caretakers-jan-lokpal-bill |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://indiatoday.intoday.in/site/story/the-story-of-social-activist-anna-hazare/1/134525.html&lt;/ref&gt; 2003ൽ കോൺഗ്രസ്-എൻ.സി.പി മന്ത്രിസഭയിലെ സുരേഷ്ദാദ ജയിൻ, നവാബ് മാലിക്, വിജയകുമാർ ഗവിത്, പദംസിംഗ് പാട്ടീൽ എന്നീ മന്ത്രിമാർ അഴിമതിക്കാരാണെന്നും അവരെ പുറത്താക്കണമെന്നും പറഞ്ഞ് അണ്ണാ ഹസാരെ നിരാഹാര സത്യാഗ്രഹം അനുഷ്ഠിച്ചു.&lt;ref name=kaumudi&gt;http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=bcdb5f4042dafb981c19f2a26316f38e&lt;/ref&gt;

=== ജന ലോക്പാൽ സമരം ===
പൊതുജീവിതത്തിലെ അഴിമതി തടയാൻ കഴിയും വിധം [[ജന ലോക്പാൽ]] ബിൽ പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യത്തിന്മേൽ സർക്കാർ ചെവികൊടുക്കാത്തതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് [[ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലെ]] ജന്തർ മന്തറിൽ 2011 ഏപ്രിൽ 5 മുതൽ മരണം വരെ അദ്ദേഹം നിരാഹാരസമരം  ആരംഭിച്ചു.&lt;ref name=madhyamam&gt;{{Cite web |url=http://www.madhyamam.com/news/66122/110405 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-04-05 |archive-date=2011-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110410215505/http://www.madhyamam.com/news/66122/110405 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; രാജ്യവ്യാപകമായ പിന്തുണ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. വിദ്യാർഥികളും വീട്ടമ്മമാരും യുവജനങ്ങളും അടങ്ങിയ സാധാരണക്കാർക്ക് പുറമേ വ്യവസായികളും ചലച്ചിത്ര താരങ്ങളും വരെയുള്ളവർ ഹസാരെയുടെ അഴിമതിവിരുദ്ധ സമരത്തിന് പിന്തുണയുമായി മുന്നോട്ട് വന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും പ്രകടനങ്ങളുണ്ടായി. ഇതിന് പുറമേ രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള  ലക്ഷക്കണക്കിനു ഭാരതീയർ ഇന്റർനെറ്റിലെ സൗഹൃദ വെബ്സൈറ്റുകൾ വഴി ഹസാരെക്കു പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും സമഗ്രമായ ഒരു ലോക്പാൽ ബില്ലിനുവേണ്ടിയുള്ള ആശയപ്രചരണം ത്വരിതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഏപ്രിൽ 9-നു് ,ബിൽ തയ്യാറാക്കുന്നതിനുള്ള സമിതിയിൽ 50 ശതമാനം പേരും, കൂടാതെ സമിതി സഹാദ്ധ്യക്ഷനും രാഷ്ട്രീയമേഖലയിൽ നിന്നല്ലാത്തവരാവണമെന്ന ആവശ്യം അംഗീകരിച്ച് കൊണ്ടുള്ള ഗവൺമെന്റു് വിജ്ഞാപനം പുറത്തു വന്നതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നിരാഹാരസമരം അവസാനിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/india/Govt-agrees-to-Anna-Hazares-demands-on-Lokpal-Bill-Reports/articleshow/7916949.cms&lt;/ref&gt;

=== പുരസ്കാരം ===
ഡൽഹി ആസ്ഥാനമായുള്ള ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ഓഫ് പ്ലാനിങ് ആന്റ് മാനേജ്‌മെന്റ് എന്ന സ്ഥാപനം ഏർപ്പെടുത്തിയ 2011 - ലെ രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ സമാധാന സമ്മാനം അണ്ണാ ഹസാരെ നിരസിച്ചു &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=184647 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-05-05 |archive-date=2011-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110508211507/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=184647 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== അവലംബം ==
{{reflist}}
== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
*[http://www.annahazare.org Anna Hazare's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708100918/http://www.annahazare.org/ |date=2009-07-08 }}
*[http://annajihazare.blogspot.com Anna's Blog]
*[http://www.umiacs.umd.edu/~venu/ANNA/index.html The Anna Hazare Homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110411050052/http://www.umiacs.umd.edu/~venu/ANNA/index.html |date=2011-04-11 }}
*[http://www.fao.org/docrep/X5669E/x5669e06.htm  A successful case of participatory watershed management at Ralegan Siddhi Village in district Ahmadnagar, Maharastra, India]
* [http://indiaagainstcorruption.org/doc/civil_society_s_lokpal_bil.pdf ''Draft Lokpal Bill'', 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614220715/http://indiaagainstcorruption.org/doc/civil_society_s_lokpal_bil.pdf |date=2011-06-14 }}
* [http://www.annahazare.org/pdf/Jan%20lokpal%20bill%20by%20Expert%20(Eng).pdf '''Jan Lokpal Bill''' version 1.8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408193752/http://www.annahazare.org/pdf/Jan%20lokpal%20bill%20by%20Expert%20%28Eng%29.pdf |date=2011-04-08 }} 
* [http://www.myowninformations.com/2011/05/anna-hazare.html അണ്ണാ ഹസാരെ ജീവിതവും പോരാട്ടങ്ങളും]

{{DEFAULTSORT:അ}}
[[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]]

[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 15-ന് ജനിച്ചവർ]]


[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഗാന്ധിയർ]]
[[വർഗ്ഗം:സമാധാനപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്ഥാപകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മറാഠികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>hj17eljfirxnptlrzp8qfsi5aokyw12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114673</id>
    <revision>
      <id>4646898</id>
      <parentid>4646397</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4646898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12256" sha1="6rh11w4p7vx1aru8jubf729jdbl266u" xml:space="preserve">{{prettyurl|K.N.Balagopal}}
{{Infobox_Indian_politician
| name                = കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ
| image               = KN Balagopal In ofiice.jpg
| caption             = കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ, ധനകാര്യ മന്ത്രി ആയിരിക്കെ ഓഫീസിൽ
| birth_date          = {{Birth date and age|1963|07|28}}
| birth_place         = [[കലഞ്ഞൂർ]], [[പത്തനംതിട്ട]], [[കേരളം]], [[ഇൻഡ്യ]]
| office = പതിനാറാമത് 
കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ ഉപനേതാവ്
| term = 2026 - തുടരുന്നു
| predecessor = പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി
| successor =
| office2 = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
| term2 = 2026, 2021
| constituency2 = കൊട്ടാരക്കര
| office3 = കേരളത്തിലെ ധനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term3 = 2021 - 2026
| predecessor3 = ടി.എം. തോമസ് ഐസക്
| successor3 = വി.ഡി. സതീശൻ
| office4 = രാജ്യസഭാംഗം
| term4 = 2010 - 2016
| constituency4 = കേരള
| party = സി.പി.എം
| spouse = ഡോ. ആശ
| children = 1 son and 1 daughter 
| date = 11 ജൂലൈ
| year = 2026
| source =
}}
2021 മുതൽ കൊട്ടാരക്കര മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള കേരള നിയമസഭാംഗവും 
പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ ഉപനേതാവുമായ 
കൊല്ലം ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന സിപിഎം നേതാവാണ്  
''' കെ എൻ ബാലഗോപാൽ '''
2021 മുതൽ 2026 വരെ രണ്ടാം പിണറായി വിജയൻ മന്ത്രിസഭയിലെ സംസ്ഥാന 
ധനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.
&lt;ref&gt;http://india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2137{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ 2018 മുതൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായി തുടരുന്ന ബാലഗോപാൽ 2015 മുതൽ 2018 വരെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി കൊല്ലം ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;https://marunadanmalayalee.com/news/special-report/k-n-balagopal-story-846723&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല]]യിലെ [[കലഞ്ഞൂർ|കലഞ്ഞൂരിൽ]] പി.കെ. നാരായണപ്പണിക്കരുടെയും ഒ.വി. രാധാമണിയമ്മയുടെയും മകനായി 1963 ജൂലൈ 28ന് ജനനം. 
എൻ.എസ്സ്.എസ്സ് നേതാവ് കലഞ്ഞൂർ മധുവും ധനകാര്യ വിദഗ്ദനായ ഡോ.കെ.എൻ ഹരിലാലും സഹോദരന്മാരാണ്. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം പുനലൂർ എസ്എൻ കോളേജിൽ നിന്ന് പ്രീഡിഗ്രിയും 
കൊല്ലം എസ്എൻ കോളേജിൽ നിന്ന് 
ബിരുദവും നേടിയ ബാലഗോപാൽ
തിരുവനന്തപുരം എംജി കോളേജിൽ നിന്നും
എം കോമും ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ എൽ എമ്മും നേടി പഠനം പൂർത്തീകരിച്ചു.

== രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ==
1983-ൽ പുനലൂർ എസ്എൻ കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ
ചെയർമാനായിരുന്ന ബാലഗോപാൽ
1991-ൽ എസ്എഫ്ഐ കൊല്ലം ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായും 1994-ൽ സംഘടനയുടെ സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റും 1995-1996 കാലയളവിൽ എസ്എഫ്ഐ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 
1997 മുതൽ 2000 വരെ എസ്എഫ്ഐ അഖിലേന്ത്യ പ്രസിഡൻ്റും
2003 മുതൽ 2006 വരെ ഡിവൈഎഫ്ഐ
അഖിലേന്ത്യ പ്രസിഡൻ്റുമായിരുന്നു.

വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നപ്പോൾ 2006 മുതൽ 2010 വരെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ 
പൊളിറ്റിക്കൽ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.
2010 മുതൽ 2016 വരെ രാജ്യസഭാംഗമായിരുന്ന ബാലഗോപാൽ
2015 മുതൽ 2018 വരെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കൊല്ലം ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. 1998 മുതൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗവും 2018 മുതൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗവുമാണ്.

1996-ൽ അടൂരിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ച് പരാജയപ്പെട്ട ബാലഗോപാൽ 2021-ൽ ആദ്യമായി കൊട്ടാരക്കരയിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
രണ്ടാം പിണറായി വിജയൻ മന്ത്രിസഭയിലെ 
ധനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന 
ബാലഗോപാൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൊട്ടാരക്കരയിൽ നിന്നും വീണ്ടും കേരള നിയമസഭാംഗമായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എൻ.ബാലഗോപാൽ സി.പി.എം. കൊല്ലം ജില്ലാ സെക്രട്ടറി|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=518721|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=3 ഫെബ്രുവരി 2015|archive-date=2015-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129062648/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=518721|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : ആശ
* മക്കൾ
* കല്യാണി 
* ശ്രീഹരി

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
1996 - ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണനെതിരെ മത്സരിച്ചിരുന്നു. 

[[പ്രമാണം:2019 Indian general election campaign climax kollam knbalagopal2.jpg|ലഘുചിത്രം|2019-ലെ ലോകസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ പ്രചാരണ പരിപാടിയിൽ കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ]]
2019 - ലെ ഇന്ത്യൻ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കേരളത്തിലെ കൊല്ലം ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ലോകസഭയിലേക്ക് മത്സരിക്കുകയുണ്ടായി. 2019 ൽ കൊല്ലം പാർലമെൻ്റ് മണ്ഡലത്തിൽ എൻ.കെ പ്രേമചന്ദ്രനോട് പരാജയപ്പെട്ടു.2021ൽ കൊട്ടാരക്കരയിൽ നിന്നും വിജയിച്ച് നിയമസഭാംഗമായി

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-06 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|വർഷം||മണ്ഡലം|| വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി||പാർട്ടിയും മുന്നണിയും||പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി ||പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
|1996||[[അടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]]||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] ||കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ||[[സി.പി.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]
|-
|}
==ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
[[File:Kn Balagopal inagurating seminar.ogg|thumb|ആവിഷ്കാരസ്വാതന്ത്രയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സെമിനാർ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുന്ന കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ,ഫെബ്രുവരി 2015]]
File:2019 Indian general election campaign climax kollam knbalagopal.jpg|2019 ലെ ലോൿസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കൊട്ടിക്കലാശം-ചിന്നക്കടയിൽ
MV Govindan master 2024 at Kollm 06.jpg|കൊല്ലത്തു നടക്കുന്ന സിപിഎം സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിന്റെ സ്വാഗത സംഘ രൂപീകരണ യോഗത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടനം എം.വി. ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ നിർവഹിക്കുന്നു
MV Govindan master 2024 at Kollm 07.jpg|സ്വാഗത സംഘ രൂപീകരണ യോഗത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങിൽ എം.വി. ഗോവിന്ദൻ, കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ, രാജഗോപാൽ, എക്സ്, ഏണസ്റ്റ് 
MV Govindan master 2024 at Kollm 08.jpg|എം.വി. ഗോവിന്ദൻ, കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ
&lt;/gallery&gt;

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:ബാലഗോപാൽ}}

{{കോമൺസ്|K.N. Balagopal}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളീയരായ രാജ്യസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിൽ നിന്നും രാജ്യസഭയിൽ അംഗമായവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മുൻ എസ്‌.എഫ്‌.ഐ. നേതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:എസ്.എഫ്.ഐ. അഖിലേന്ത്യാ പ്രസിഡണ്ടുമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ധനകാര്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാറാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6rh11w4p7vx1aru8jubf729jdbl266u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117515</id>
    <revision>
      <id>4646911</id>
      <parentid>4514514</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12405" sha1="tspri0rab0d2zu8yjngv5zobsjrnlhq" xml:space="preserve">{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[പേരാവൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പേരാവൂർ]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ (ലോകസഭാമണ്ഡലം)|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.898722
|രേഖാംശം = 75.734725
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ്
|ഭരണനേതൃത്വം = ജിജി ജോയി
|വിസ്തീർണ്ണം = 34.1 
|ജനസംഖ്യ = 23,558
|ജനസാന്ദ്രത =  691
|Pincode/Zipcode =
|TelephoneCode = 
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]][[തലശ്ശേരി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി താലൂക്കിൽ]]‍, [[പേരാവൂർ ബ്ലോക്ക്|പേരാവൂർ ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത്'''. [[മണത്തണ]], [[വെള്ളർവള്ളി]] എന്നീ വില്ലേജുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 34.10 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. 16 വാർഡുകളുള്ള ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[മുഴക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴക്കുന്ന്]], [[കണിച്ചാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കണിച്ചാർ]] പഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[കണിച്ചാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കണിച്ചാർ]] പഞ്ചായത്തും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[കോളയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കോളയാട്]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[മാലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാലൂർ]]‍, [[മുഴക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴക്കുന്ന്]] പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ കിഴക്കൻ മലയോരമേഖലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കാർഷിക ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് പേരാവൂർ.

1962-ലാണ് പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത്. ഇപ്പോഴത്തെ മണത്തണ വില്ലേജും, മുമ്പത്തെ വേക്കളം പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന തൊണ്ടിയിൽ തിരുവോണപ്പുറം, കുനിത്തല ദേശങ്ങളും, തോലമ്പ്ര പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന വെള്ളർവള്ളി, കോട്ടുമാങ്ങ ദേശങ്ങളും ചേർന്നാണ് പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത് രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത്.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* മലബാർ ബി.എഡ്. ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, പേരാവൂർ 
* ഡി പോൾ ആർട്സ് ആൻഡ് സയൻസ് കോളേജ്, എടത്തൊട്ടി 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഐ.ടി.ഐ., പേരാവൂർ
* സെൻ്റ് ജോസഫ്സ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, പേരാവൂർ
* ശാന്തിനികേതൻ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ, പേരാവൂർ 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, മണത്തണ
* കലാമന്ദിർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്സ്, പേരാവൂർ

== സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* സബ് ട്രഷറി ഓഫീസ് പേരാവൂർ
* ആശുപത്രി
* മൃഗാശുപത്രി 
* പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ 
* ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ് 
* ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ് 
* സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് 
* വില്ലേജ് ഓഫീസ് 
* ട്രൈബൽ എക്സ്റ്റൻഷൻ ഓഫീസ് 
* കൃഷിഭവൻ
* ഡിവൈഎസ്പി ഓഫീസ് 
* പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് 
* ഫയർ സ്റ്റേഷൻ 
* ഗവൺമെന്റ് അഗ്രികൾച്ചറൽ ഓഫീസ്

== ബാങ്കുകൾ ==
* [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] 
* [[ഫെഡറൽ ബാങ്ക്]]
* [[സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ബാങ്ക്]]
* [[കാനറ ബാങ്ക്]]
* [[കേരള ഗ്രാമീൺ ബാങ്ക്]]
* [[കേരള ബാങ്ക്]]
* തൊണ്ടിയിൽ സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്
* മണത്തണ സർവ്വീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്

==പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ==
* [[ജിമ്മി ജോർജ്ജ്]] - ഇന്ത്യൻ വോളിബോൾ ഇതിഹാസം
*
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|മേൽമുരിങ്ങോടി
|'''ശാനി ശശീന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''552'''
|ടെസ്സി മാത്യു
|409
|
|വനിത
|-
|002
|മുരിങ്ങോടി
|'''ഇ സുരേഷ് ചാലാറത്ത്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''594'''
|മുഷറഫ് സി കെ
|314
|
|ജനറൽ
|-
|003
|ബഗ്ലക്കുന്ന്
|'''സ്മിത'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|IUML
|'''728'''
|സുനിഷ രാജേഷ്
|159
|
|പട്ടികവർഗ്ഗം
|-
|004
|പുതുശ്ശേരി
|'''അംബുജക്ഷൻ കെ.കെ.'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''475'''
|മുഹമ്മദ് മുസ്തഫ
|449
|
|ജനറൽ
|-
|005
|വളയങ്ങാട്
|'''രാഖിമോൾ എം എസ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''414'''
|മേഴ്സി
|358
|
|വനിത
|-
|006
|മടപ്പുരച്ചാൽ
|'''ഷീബ ഗോപിനാഥ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''521'''
|എൻ എം ലൈല ടീച്ചർ
|439
|
|വനിത
|-
|007
|മണത്തണ
|'''ബേബിസോജ'''
| style=&quot;background:orange;&quot; | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]]
|BJP
|'''513'''
|നാരായണൻ കുഞ്ഞിക്കണ്ണോത്ത്
|304
|
|ജനറൽ
|-
|008
|കല്ലടി
|'''റാണി ടോമി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''459'''
|ഷീന ബിജു തട്ടിൽ
|388
|
|വനിത
|-
|009
|തുണ്ടിയിൽ
|'''ആഷ മാത്യു'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''606'''
|പ്രമീള
|199
|
|വനിത
|-
|010
|തെറ്റുവഴി
|'''രാജു ജോസഫ്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''313'''
|പ്രവീൺ കെ എസ്
|281
|
|ജനറൽ
|-
|011
|ചെവിടിക്കുന്ന്
|'''ജൂബിലി ചാക്കോ'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''575'''
|അജിത കുഞ്ഞിം വീട്ടിൽ
|397
|
|വനിത
|-
|012
|തിരുവോണപ്പുറം
|'''യമുന'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''426'''
|സഹജാ സുരേന്ദ്രൻ
|378
|
|വനിത
|-
|013
|കുനിത്തല
|'''കെ എ രജീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''491'''
|രന്ദീപ് കാരായി
|186
|
|ജനറൽ
|-
|014
|പേരാവൂർ
|'''അബ്ദുൾ റഷീദ് കെ പി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''487'''
|പൂക്കോത്ത് സിറാജ്
|479
|
|ജനറൽ
|-
|015
|തെരു
|'''നിഷ ബാലകൃഷ്ണൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''532'''
|ബിന്ദു രവി
|394
|
|വനിത
|-
|016
|വെള്ളർവള്ളി
|'''കെ ജെ ജോയിക്കുട്ടി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''378'''
|സജീവൻ കളത്തിൽ
|346
|
|ജനറൽ
|-
|017
|കോട്ടുമാങ്ങ
|'''രാധിക ജോസ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''469'''
|റിൻസി സാബു
|440
|
|വനിത
|}
*

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/peravoorpanchayat/ പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405033911/http://lsgkerala.in/peravoorpanchayat/ |date=2015-04-05 }}
== ഇതും കാണുക ==
[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]
== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വിഭാഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>tspri0rab0d2zu8yjngv5zobsjrnlhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646912</id>
      <parentid>4646911</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ */</comment>
      <origin>4646912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13098" sha1="c7lbwgufwpluwbiyte3ushfduezfcux" xml:space="preserve">{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[പേരാവൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പേരാവൂർ]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ (ലോകസഭാമണ്ഡലം)|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.898722
|രേഖാംശം = 75.734725
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ്
|ഭരണനേതൃത്വം = ജിജി ജോയി
|വിസ്തീർണ്ണം = 34.1 
|ജനസംഖ്യ = 23,558
|ജനസാന്ദ്രത =  691
|Pincode/Zipcode =
|TelephoneCode = 
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]][[തലശ്ശേരി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി താലൂക്കിൽ]]‍, [[പേരാവൂർ ബ്ലോക്ക്|പേരാവൂർ ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത്'''. [[മണത്തണ]], [[വെള്ളർവള്ളി]] എന്നീ വില്ലേജുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 34.10 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. 16 വാർഡുകളുള്ള ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[മുഴക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴക്കുന്ന്]], [[കണിച്ചാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കണിച്ചാർ]] പഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[കണിച്ചാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കണിച്ചാർ]] പഞ്ചായത്തും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[കോളയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കോളയാട്]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[മാലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാലൂർ]]‍, [[മുഴക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴക്കുന്ന്]] പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ കിഴക്കൻ മലയോരമേഖലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കാർഷിക ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് പേരാവൂർ.

1962-ലാണ് പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത്. ഇപ്പോഴത്തെ മണത്തണ വില്ലേജും, മുമ്പത്തെ വേക്കളം പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന തൊണ്ടിയിൽ തിരുവോണപ്പുറം, കുനിത്തല ദേശങ്ങളും, തോലമ്പ്ര പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന വെള്ളർവള്ളി, കോട്ടുമാങ്ങ ദേശങ്ങളും ചേർന്നാണ് പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത് രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത്.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* മലബാർ ബി.എഡ്. ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, പേരാവൂർ 
* ഡി പോൾ ആർട്സ് ആൻഡ് സയൻസ് കോളേജ്, എടത്തൊട്ടി 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഐ.ടി.ഐ., പേരാവൂർ
* സെൻ്റ് ജോസഫ്സ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, പേരാവൂർ
* ശാന്തിനികേതൻ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ, പേരാവൂർ 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, മണത്തണ
* കലാമന്ദിർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്സ്, പേരാവൂർ

== സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* സബ് ട്രഷറി ഓഫീസ് പേരാവൂർ
* ആശുപത്രി
* മൃഗാശുപത്രി 
* പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ 
* ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ് 
* ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ് 
* സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് 
* വില്ലേജ് ഓഫീസ് 
* ട്രൈബൽ എക്സ്റ്റൻഷൻ ഓഫീസ് 
* കൃഷിഭവൻ
* ഡിവൈഎസ്പി ഓഫീസ് 
* പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് 
* ഫയർ സ്റ്റേഷൻ 
* ഗവൺമെന്റ് അഗ്രികൾച്ചറൽ ഓഫീസ്

== ബാങ്കുകൾ ==
* [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] 
* [[ഫെഡറൽ ബാങ്ക്]]
* [[സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ബാങ്ക്]]
* [[കാനറ ബാങ്ക്]]
* [[കേരള ഗ്രാമീൺ ബാങ്ക്]]
* [[കേരള ബാങ്ക്]]
* തൊണ്ടിയിൽ സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്
* മണത്തണ സർവ്വീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്

==പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ==
* [[ജിമ്മി ജോർജ്ജ്]] - ഇന്ത്യൻ വോളിബോൾ ഇതിഹാസം

== 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|മേൽമുരിങ്ങോടി
|'''ശാനി ശശീന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''552'''
|ടെസ്സി മാത്യു
|409
|
|വനിത
|-
|002
|മുരിങ്ങോടി
|'''ഇ സുരേഷ് ചാലാറത്ത്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''594'''
|മുഷറഫ് സി കെ
|314
|
|ജനറൽ
|-
|003
|ബഗ്ലക്കുന്ന്
|'''സ്മിത'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|IUML
|'''728'''
|സുനിഷ രാജേഷ്
|159
|
|പട്ടികവർഗ്ഗം
|-
|004
|പുതുശ്ശേരി
|'''അംബുജക്ഷൻ കെ.കെ.'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''475'''
|മുഹമ്മദ് മുസ്തഫ
|449
|
|ജനറൽ
|-
|005
|വളയങ്ങാട്
|'''രാഖിമോൾ എം എസ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''414'''
|മേഴ്സി
|358
|
|വനിത
|-
|006
|മടപ്പുരച്ചാൽ
|'''ഷീബ ഗോപിനാഥ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''521'''
|എൻ എം ലൈല ടീച്ചർ
|439
|
|വനിത
|-
|007
|മണത്തണ
|'''ബേബിസോജ'''
| style=&quot;background:orange;&quot; | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]]
|BJP
|'''513'''
|നാരായണൻ കുഞ്ഞിക്കണ്ണോത്ത്
|304
|
|ജനറൽ
|-
|008
|കല്ലടി
|'''റാണി ടോമി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''459'''
|ഷീന ബിജു തട്ടിൽ
|388
|
|വനിത
|-
|009
|തുണ്ടിയിൽ
|'''ആഷ മാത്യു'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''606'''
|പ്രമീള
|199
|
|വനിത
|-
|010
|തെറ്റുവഴി
|'''രാജു ജോസഫ്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''313'''
|പ്രവീൺ കെ എസ്
|281
|
|ജനറൽ
|-
|011
|ചെവിടിക്കുന്ന്
|'''ജൂബിലി ചാക്കോ'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''575'''
|അജിത കുഞ്ഞിം വീട്ടിൽ
|397
|
|വനിത
|-
|012
|തിരുവോണപ്പുറം
|'''യമുന'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''426'''
|സഹജാ സുരേന്ദ്രൻ
|378
|
|വനിത
|-
|013
|കുനിത്തല
|'''കെ എ രജീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''491'''
|രന്ദീപ് കാരായി
|186
|
|ജനറൽ
|-
|014
|പേരാവൂർ
|'''അബ്ദുൾ റഷീദ് കെ പി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''487'''
|പൂക്കോത്ത് സിറാജ്
|479
|
|ജനറൽ
|-
|015
|തെരു
|'''നിഷ ബാലകൃഷ്ണൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''532'''
|ബിന്ദു രവി
|394
|
|വനിത
|-
|016
|വെള്ളർവള്ളി
|'''കെ ജെ ജോയിക്കുട്ടി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''378'''
|സജീവൻ കളത്തിൽ
|346
|
|ജനറൽ
|-
|017
|കോട്ടുമാങ്ങ
|'''രാധിക ജോസ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''469'''
|റിൻസി സാബു
|440
|
|വനിത
|}
*

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/peravoorpanchayat/ പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405033911/http://lsgkerala.in/peravoorpanchayat/ |date=2015-04-05 }}
== ഇതും കാണുക ==
[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]
== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വിഭാഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>c7lbwgufwpluwbiyte3ushfduezfcux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646913</id>
      <parentid>4646912</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T08:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13073" sha1="t8s0x4mqarddylporrc2jlbcues6utw" xml:space="preserve">{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[പേരാവൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പേരാവൂർ]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ (ലോകസഭാമണ്ഡലം)|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.898722
|രേഖാംശം = 75.734725
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ്
|ഭരണനേതൃത്വം = 
|വിസ്തീർണ്ണം = 34.1 
|ജനസംഖ്യ = 23,558
|ജനസാന്ദ്രത =  691
|Pincode/Zipcode =
|TelephoneCode = 
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]][[തലശ്ശേരി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി താലൂക്കിൽ]]‍, [[പേരാവൂർ ബ്ലോക്ക്|പേരാവൂർ ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത്'''. [[മണത്തണ]], [[വെള്ളർവള്ളി]] എന്നീ വില്ലേജുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 34.10 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. 16 വാർഡുകളുള്ള ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[മുഴക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴക്കുന്ന്]], [[കണിച്ചാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കണിച്ചാർ]] പഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[കണിച്ചാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കണിച്ചാർ]] പഞ്ചായത്തും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[കോളയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കോളയാട്]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[മാലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാലൂർ]]‍, [[മുഴക്കുന്ന് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴക്കുന്ന്]] പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ കിഴക്കൻ മലയോരമേഖലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കാർഷിക ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് പേരാവൂർ.

1962-ലാണ് പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത്. ഇപ്പോഴത്തെ മണത്തണ വില്ലേജും, മുമ്പത്തെ വേക്കളം പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന തൊണ്ടിയിൽ തിരുവോണപ്പുറം, കുനിത്തല ദേശങ്ങളും, തോലമ്പ്ര പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന വെള്ളർവള്ളി, കോട്ടുമാങ്ങ ദേശങ്ങളും ചേർന്നാണ് പേരാവൂർ പഞ്ചായത്ത് രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത്.

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* മലബാർ ബി.എഡ്. ട്രെയിനിംഗ് കോളേജ്, പേരാവൂർ 
* ഡി പോൾ ആർട്സ് ആൻഡ് സയൻസ് കോളേജ്, എടത്തൊട്ടി 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഐ.ടി.ഐ., പേരാവൂർ
* സെൻ്റ് ജോസഫ്സ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, പേരാവൂർ
* ശാന്തിനികേതൻ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ, പേരാവൂർ 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, മണത്തണ
* കലാമന്ദിർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്സ്, പേരാവൂർ

== സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* സബ് ട്രഷറി ഓഫീസ് പേരാവൂർ
* ആശുപത്രി
* മൃഗാശുപത്രി 
* പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ 
* ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ് 
* ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസ് 
* സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് 
* വില്ലേജ് ഓഫീസ് 
* ട്രൈബൽ എക്സ്റ്റൻഷൻ ഓഫീസ് 
* കൃഷിഭവൻ
* ഡിവൈഎസ്പി ഓഫീസ് 
* പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് 
* ഫയർ സ്റ്റേഷൻ 
* ഗവൺമെന്റ് അഗ്രികൾച്ചറൽ ഓഫീസ്

== ബാങ്കുകൾ ==
* [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] 
* [[ഫെഡറൽ ബാങ്ക്]]
* [[സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ബാങ്ക്]]
* [[കാനറ ബാങ്ക്]]
* [[കേരള ഗ്രാമീൺ ബാങ്ക്]]
* [[കേരള ബാങ്ക്]]
* തൊണ്ടിയിൽ സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്
* മണത്തണ സർവ്വീസ് സഹകരണ ബാങ്ക്

==പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ==
* [[ജിമ്മി ജോർജ്ജ്]] - ഇന്ത്യൻ വോളിബോൾ ഇതിഹാസം

== 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|മേൽമുരിങ്ങോടി
|'''ശാനി ശശീന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''552'''
|ടെസ്സി മാത്യു
|409
|
|വനിത
|-
|002
|മുരിങ്ങോടി
|'''ഇ സുരേഷ് ചാലാറത്ത്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''594'''
|മുഷറഫ് സി കെ
|314
|
|ജനറൽ
|-
|003
|ബഗ്ലക്കുന്ന്
|'''സ്മിത'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|IUML
|'''728'''
|സുനിഷ രാജേഷ്
|159
|
|പട്ടികവർഗ്ഗം
|-
|004
|പുതുശ്ശേരി
|'''അംബുജക്ഷൻ കെ.കെ.'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''475'''
|മുഹമ്മദ് മുസ്തഫ
|449
|
|ജനറൽ
|-
|005
|വളയങ്ങാട്
|'''രാഖിമോൾ എം എസ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''414'''
|മേഴ്സി
|358
|
|വനിത
|-
|006
|മടപ്പുരച്ചാൽ
|'''ഷീബ ഗോപിനാഥ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''521'''
|എൻ എം ലൈല ടീച്ചർ
|439
|
|വനിത
|-
|007
|മണത്തണ
|'''ബേബിസോജ'''
| style=&quot;background:orange;&quot; | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]]
|BJP
|'''513'''
|നാരായണൻ കുഞ്ഞിക്കണ്ണോത്ത്
|304
|
|ജനറൽ
|-
|008
|കല്ലടി
|'''റാണി ടോമി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''459'''
|ഷീന ബിജു തട്ടിൽ
|388
|
|വനിത
|-
|009
|തുണ്ടിയിൽ
|'''ആഷ മാത്യു'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''606'''
|പ്രമീള
|199
|
|വനിത
|-
|010
|തെറ്റുവഴി
|'''രാജു ജോസഫ്'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''313'''
|പ്രവീൺ കെ എസ്
|281
|
|ജനറൽ
|-
|011
|ചെവിടിക്കുന്ന്
|'''ജൂബിലി ചാക്കോ'''
| style=&quot;background:#0096FF;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|INC
|'''575'''
|അജിത കുഞ്ഞിം വീട്ടിൽ
|397
|
|വനിത
|-
|012
|തിരുവോണപ്പുറം
|'''യമുന'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''426'''
|സഹജാ സുരേന്ദ്രൻ
|378
|
|വനിത
|-
|013
|കുനിത്തല
|'''കെ എ രജീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''491'''
|രന്ദീപ് കാരായി
|186
|
|ജനറൽ
|-
|014
|പേരാവൂർ
|'''അബ്ദുൾ റഷീദ് കെ പി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''487'''
|പൂക്കോത്ത് സിറാജ്
|479
|
|ജനറൽ
|-
|015
|തെരു
|'''നിഷ ബാലകൃഷ്ണൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''532'''
|ബിന്ദു രവി
|394
|
|വനിത
|-
|016
|വെള്ളർവള്ളി
|'''കെ ജെ ജോയിക്കുട്ടി'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''378'''
|സജീവൻ കളത്തിൽ
|346
|
|ജനറൽ
|-
|017
|കോട്ടുമാങ്ങ
|'''രാധിക ജോസ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|CPI(M)
|'''469'''
|റിൻസി സാബു
|440
|
|വനിത
|}
*

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/peravoorpanchayat/ പേരാവൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405033911/http://lsgkerala.in/peravoorpanchayat/ |date=2015-04-05 }}
== ഇതും കാണുക ==
[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]
== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വിഭാഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>t8s0x4mqarddylporrc2jlbcues6utw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കണ്ണാടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118656</id>
    <revision>
      <id>4646805</id>
      <parentid>3739333</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39409-87</username>
        <id>220245</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3750" sha1="rfknx52pze7t8ucke8rpfviyipxiune" xml:space="preserve">{{prettyurl|kannadi Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=കണ്ണാടി
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പാലക്കാട്
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=പാലക്കാട്‌ 
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=പാലക്കാട്‌ 
|അക്ഷാംശം = 10.74050
|രേഖാംശം = 76.6535
|ജില്ല = പാലക്കാട്
|താലൂക്ക് = പാലക്കാട് 
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ്
|ഭരണനേതൃത്വം = 
|വിസ്തീർണ്ണം = 19.8
|ജനസംഖ്യ =  19576
|ജനസാന്ദ്രത =  988
|Pincode/Zipcode =
|TelephoneCode = 
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =കണ്ണാടി പുഴ 
|കുറിപ്പുകൾ= 
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്  ജില്ലയിലെ]] [[കുഴൽമന്ദം ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|കുഴൽമന്ദം ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''കണ്ണാടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്''' .  1963-ൽ ആണ് ഈ പഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത്.  19.80 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ കിഴക്ക് [[കൊടുമ്പ്]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[മാത്തൂർ]], [[കുഴൽമന്ദം]] [[പിരായിരി]] പഞ്ചായത്തുകളും, തെക്ക് [[തേങ്കുറിശ്ശി]], [[പെരുവെമ്പ്]] പഞ്ചായത്തുകളും, വടക്ക് [[പിരായിരി]] പഞ്ചായത്തും [[പാലക്കാട് നഗരസഭ|പാലക്കാട് നഗരസഭയുമാണ്]] അതിരുകൾ. 1954 മെയ് 24-ന് കണ്ണാടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആദ്യത്തെ ഭരണസമിതി നിലവിൽ വന്നു.

==വാർഡുകൾ 15==
==അവലംബം==
*http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} 
*http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10 }}
*Census data 2001

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]
==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/kannadipanchayat/  കണ്ണാടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318055109/http://lsgkerala.in/kannadipanchayat/ |date=2013-03-18 }}


{{പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]
{{Palakkad-geo-stub}}</text>
      <sha1>rfknx52pze7t8ucke8rpfviyipxiune</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120109</id>
    <revision>
      <id>4646879</id>
      <parentid>4109797</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T02:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39532-59</username>
        <id>220271</id>
      </contributor>
      <origin>4646879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17932" sha1="ow3xs7ucn9d7zpebnaxsr517wqonn19" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kadamboor Gramapanchayath}}{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.8182665
|രേഖാംശം = 75.4532325
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം =  പ്രേമവല്ലി
|വിസ്തീർണ്ണം = 7.95
|വാർഡുകൾ = 13
|ജനസംഖ്യ = 18,979
|ജനസാന്ദ്രത = 2387
|Pincode/Zipcode = 670663
|TelephoneCode = 0497
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = ഭൂതത്താൻ കുന്ന്
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]], [[കണ്ണൂർ താലൂക്ക്|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] [[എടക്കാട് ബ്ലോക്ക്|എടക്കാട് ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. 1977 സെപ്റ്റംബറിലാണ് കടമ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് രൂപവത്കരിച്ചത്. കടമ്പൂർ, ഒരികര, കോട്ടൂര്, കണ്ണാടിച്ചാൽ, ആടൂര് ദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന കടമ്പൂർ റവന്യൂ വില്ലേജുപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 7.95 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. കടമ്പ് ചെടികൾ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ദേശത്തിന് കടമ്പൂർ (കടംബിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയുന്നു. വില്യം ലോഗന്റെ മലബാർ മാന്വലിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള രണ്ടത്തറ (രണ്ടുതറ)യിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ് കടമ്പൂർ. ഇത് പഴയ ചിറക്കൽ താലൂക്കിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. 
കുന്നുകളും, താഴ്വരകളും, വയലുകളും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി. വയലുകളെ തൊട്ടുകൊണ്ട് സമതലങ്ങളും ചെറിയ ചെരിവുകളും, തുടർന്ന് കുത്തനെയുള്ള ചെരിവുകളും അതിനോടു ചേർന്ന് ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളുമാണ്. വളരെ ചെറിയ ഭാഗം തീരദേശസമതലവുമുണ്ട്. തെങ്ങ്, നെല്ല്, കവുങ്ങ്, കുരുമുളക്, കശുമാവ്, പച്ചക്കറികൾ എന്നിവയാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാനകൃഷികൾ.

==അതിരുകൾ==
കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[ചെമ്പിലോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെമ്പിലോട്]], [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തുകളും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തും കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷനുമാണ്.
{{സമീപസ്ഥാനങ്ങൾ
|North     = [[ചെമ്പിലോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെമ്പിലോട്]], [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]]
|West      = [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]], [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ]]
|Center    = കടമ്പൂർ
|South     = [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]]
|East      = [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]]
|}}

==വാർഡുകൾ==
#പനോന്നേരി  	 
#ആഡൂർ 	
#കോട്ടൂർ 	 
#കാടാച്ചിറ 	
#ഒരികര 	 
#കടമ്പൂർ 	 
#കടമ്പൂർ സെൻട്രൽ 
#മണ്ടൂൽ 	 
#എടക്കാട് വെസ്റ്റ് 	
#എടക്കാട് ഈസ്റ്റ്‌ 	 
#കണ്ണാടിചാൽ 	
#ആഡൂർ സെൻട്രൽ 	
#പനോന്നേരി വെസ്റ്റ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റുമാർ == 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ കടമ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റുമാരും ഭരണ കാലാവധിയും
|-
! ക്രമനമ്പർ !! പ്രസിഡൻറുമാരുടെ പേര് !! രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി !! കാലാവധി
|-
| 1 || സി.വി.ശങ്കരൻ കമ്പൌണ്ടർ ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1977 - 1979
|-
| 2 || കെ.പത്മനാഭൻ ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ) || 	1979 - 1988
|-
| 3 || 	എം.റ്റി.കുഞ്ഞിരാമൻ നമ്പ്യാർ	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1988 - 1995
|-
| 4 || 	കെ.രോഹിണി	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1995 - 2000
|-
| 5 	|| കെ.വി.ജയരാജൻ	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 2000 - 2005
|-
| 6 || 	സി.കെ.രാജൻ	 ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ) || 2005 - 2010
|-
|7 || വി. വി. സാവിത്രി ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 2010 - 2015
|-
|8 || കെ. കെ. ഗിരീശൻ  ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ )  || 2015 - 2020 
|-
|9 || പ്രേമവല്ലി ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌  || 2020 - 2025
|-
|10 || കെ. കെ. ഗിരീശൻ  ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ )  || 2025 - തുടരുന്നു
|}

== ഗതാഗതം ==
=== ദേശീയ പാത 66 === 
കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് അതിർത്തികുള്ളിൽ 0.9 കിലോമീറ്റർ ദൂരം ആണ് ദേശീയപാത 66 കടന്നുപോകുന്നത്. എടക്കാട് ടൌൺ ആണ് ദേശീയപാതയിലെ ഏക ബസ്‌ സ്റ്റോപ്പ്‌.

=== സംസ്ഥാന പാത 38 ===
കണ്ണൂർ - കൂത്തുപറമ്പ റോഡ്‌ 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരം പഞ്ചായത്ത് അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ കടന്നുപോകുന്നു. 

=== ഏടക്കാട് - കാടാചിറ റോഡ് ===
ദേശീയ പാത 66 നേയും സംസ്ഥാന പാത 38 നേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 3 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടമ്പൂർ വയൽ റോഡ്‌ പ്രധാന ജില്ലാ റോഡുകളിൽ ഒന്നാണ്.

=== സമീപ നഗരങ്ങൾ ===
10 മുതൽ 12 വരെ കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായ് കണ്ണൂർ, തലശേരി, കൂത്ത്പറമ്പ്, ചക്കരക്കൽ, അഞ്ചരകണ്ടി എന്നീ നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

=== തീവണ്ടി ഗതാഗതം ===
0.750 കിലോമീറ്റർ തീവണ്ടി പാതയും പഞ്ചായത്തിലൂടെ കടന്നു പൊകുന്നു. കണ്ണൂർ, തലശേരി എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും അടുത്ത പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ.
പഞ്ചായത്ത് അതിർത്തിയിലാണു എടക്കാട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതു. ഇവിടെ പാസ്സെഞ്ചർ തീവണ്ടികൾ മാത്രമേ നിർത്തുകയുള്ളൂ

=== വിമാനത്താവളങ്ങൾ ===
[[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] 20 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ്, [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളം]] കടമ്പൂരിൽ നിന്നും 105 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

== ആരോഗ്യരംഗം ==
ആരോഗ്യരംഗത്ത് കാടാച്ചിറയിൽ ഒരു കുടുംബ ആരോഗ്യകേന്ദ്രവും, ഒരു ആയുർവ്വേദ ഡിസ്പെൻസറിയും, ഒരു ഹോമിയോ ഡിസ്പെൻസറിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഏറ്റവും അടുത്ത് കിടത്തിചികിത്സ ലഭ്യമാവുന്നത് പെരളശ്ശേരി എ കെ ജി സ്മാരക സഹകരണ ആശുപത്രിയിലാണ്. അഞ്ചരകണ്ടിയിലെ കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജ്. ഇരിവേരി സാമൂഹ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രവും, തലശ്ശേരി ജനറൽ ആശുപത്രിയും, കണ്ണൂർ ജില്ലാ ആശുപത്രിയും ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ.
മൃഗസംരക്ഷണത്തിനായി കാടാച്ചിറയിൽ ഒരു മൃഗാശുപത്രി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

== ബഹുമതികൾ  ==
2009 ലെ സമ്പൂർണ്ണ ശുചിത്വത്തിനുള്ള കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ '''നിർമ്മൽ ഗ്രാമപുരസ്കാരം''' കടമ്പൂർ പഞ്ചായത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== സാക്ഷരത ==
* പഞ്ചായത്തിന്റെ മൊത്തം സാക്ഷരതാനിരക്ക് 98 %

== വിദ്യാലയങ്ങൾ ==
# കാടാച്ചിറ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ
# കടമ്പൂർ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ നോർത്ത് എ യു പി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ സൗത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
# കടമ്പൂർ ഈസ്റ്റ്‌ യു പി സ്കൂൾ 
# ദേവിവിലാസം എൽ പി സ്കൂൾ 
# കാടാച്ചിറ എൽ പി സ്കൂൾ
# കോട്ടൂർ മാപ്പിള എൽ പി സ്കൂൾ
# ആടൂർ വെസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ 
# ഒരികര എൽ പി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ 
# പെർഫെക്റ്റ്‌ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ


കടമ്പൂര് ശ്രീ പുങ്കാവ് ,Kadachira sree valiyamuttam kshetram
* ഇണ്ടേരി ശിവ ക്ഷേത്രം
* പൂത്രുകോവിൽ ബലഭദ്ര ക്ഷേത്രം
* കീർത്തിമംഗലം വസുദേവ ക്ഷേത്രം
* കണ്ണാടിചാൽ ശ്രീ ധർമശാസ്താ ക്ഷേത്രം
* കുഞ്ഞുമോലോം ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം
* മേലേടത്ത് ദേവീ ക്ഷേത്രം
* കൂലോത്ത് ക്ഷേത്രം
* കടമ്പൂർ ശ്രീ മുച്ചിലോട്ട് ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
* ആഡൂർ ശ്രീ പനച്ചിക്കാവ്

== പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ ==
*  മലയാള സിനിമക്ക് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ ബഹുമതി നേടികൊടുക്കുകയും അവാർഡുകൾ വാരിക്കൂട്ടുകയും ചെയ്ത, പ്രശസ്ത സിനിമാ സംവിധായകനായ '''ടി.വി.ചന്ദ്രൻ''' കടമ്പൂർ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരികര സ്വദേശിയാണ്.
* സ്വാതന്ത്യസമരസേനാനിയായിരുന്ന '''കെ.എ.കേരളീയന്റെ''' ജന്മഗേഹം കാടാച്ചിറയിലെ കടയപ്രത്ത് വീടായിരുന്നു. ഹയർ എലിമെന്ററി സ്ക്കൂളിൽ പഠിക്കാനായി കാടാച്ചിറയിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലത്താണ് അദ്ദേഹം എ.കെ.ജി.യുമായി പരിചയപ്പെടുന്നതും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലേക്ക് ആകൃഷ്ടനാവുന്നതും. 
* വടകരയിൽവെച്ച് മഹാത്മാഗാന്ധിക്ക് സ്വന്തം ആഭരണങ്ങളൂരി സംഭാവനയായി നൽകുകയും, ഗാന്ധിയൻ ജീവിതം മാതൃകയാക്കുകയും ചെയ്ത [[കൗമുദി ടീച്ചർ|വി. കൗമുദി ടീച്ചർ]].

==ഇതും കാണുക==
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/kadamburpanchayat/  കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404013003/http://lsgkerala.in/kadamburpanchayat/ |date=2015-04-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kannur-geo-stub}}
{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}
{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>ow3xs7ucn9d7zpebnaxsr517wqonn19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646880</id>
      <parentid>4646879</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23247" sha1="pcg2svmyx9v4et0p2fmfpr79si6l9eh" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kadamboor Gramapanchayath}}{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.8182665
|രേഖാംശം = 75.4532325
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം =  പ്രേമവല്ലി
|വിസ്തീർണ്ണം = 7.95
|വാർഡുകൾ = 13
|ജനസംഖ്യ = 18,979
|ജനസാന്ദ്രത = 2387
|Pincode/Zipcode = 670663
|TelephoneCode = 0497
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = ഭൂതത്താൻ കുന്ന്
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]], [[കണ്ണൂർ താലൂക്ക്|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] [[എടക്കാട് ബ്ലോക്ക്|എടക്കാട് ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. 1977 സെപ്റ്റംബറിലാണ് കടമ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് രൂപവത്കരിച്ചത്. കടമ്പൂർ, ഒരികര, കോട്ടൂര്, കണ്ണാടിച്ചാൽ, ആടൂര് ദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന കടമ്പൂർ റവന്യൂ വില്ലേജുപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 7.95 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. കടമ്പ് ചെടികൾ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ദേശത്തിന് കടമ്പൂർ (കടംബിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയുന്നു. വില്യം ലോഗന്റെ മലബാർ മാന്വലിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള രണ്ടത്തറ (രണ്ടുതറ)യിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ് കടമ്പൂർ. ഇത് പഴയ ചിറക്കൽ താലൂക്കിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. 
കുന്നുകളും, താഴ്വരകളും, വയലുകളും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി. വയലുകളെ തൊട്ടുകൊണ്ട് സമതലങ്ങളും ചെറിയ ചെരിവുകളും, തുടർന്ന് കുത്തനെയുള്ള ചെരിവുകളും അതിനോടു ചേർന്ന് ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളുമാണ്. വളരെ ചെറിയ ഭാഗം തീരദേശസമതലവുമുണ്ട്. തെങ്ങ്, നെല്ല്, കവുങ്ങ്, കുരുമുളക്, കശുമാവ്, പച്ചക്കറികൾ എന്നിവയാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാനകൃഷികൾ.

==അതിരുകൾ==
കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[ചെമ്പിലോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെമ്പിലോട്]], [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തുകളും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തും കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷനുമാണ്.
{{സമീപസ്ഥാനങ്ങൾ
|North     = [[ചെമ്പിലോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെമ്പിലോട്]], [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]]
|West      = [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]], [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ]]
|Center    = കടമ്പൂർ
|South     = [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]]
|East      = [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]]
|}}

==വാർഡുകൾ==
#പനോന്നേരി  	 
#ആഡൂർ 	
#കോട്ടൂർ 	 
#കരിപ്പച്ചാൽ
#കാടാച്ചിറ 	
#ഒരികര 	 
#കടമ്പൂർ 	 
#കടമ്പൂർ സെൻട്രൽ 
#മണ്ടൂൽ 	 
#എടക്കാട് വെസ്റ്റ് 	
#എടക്കാട് ഈസ്റ്റ്‌ 	 
#കടമ്പൂർ നോർത്ത്
#കണ്ണാടിചാൽ 	
#ആഡൂർ സെൻട്രൽ 	
#പനോന്നേരി വെസ്റ്റ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== 2025 തദ്ദേശ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!പേര്
!മുന്നണി
!വിജയിച്ച അംഗമ
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!കുറിപ്പുകൾ
|-
|001
|പനോന്നേരി
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''പി.കെ. ദിനേശ് ബാബു'''
|'''521'''
|പത്മനാഭൻ എം.വി.
|309
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|002
|ആഡൂർ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''കെ.വി. പ്രസീത'''
|'''445'''
|ഷബ്‌ന എം.പി.
|392
|മുസ്ലിം ലീഗ്
|
|-
|003
|കോട്ടൂർ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''രശ്മി കെ.'''
|'''334'''
|ഉമൈബ പി.
|244
|എസ്.ഡി.പി.ഐ.
|
|-
|004
|കരിപ്പച്ചാൽ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''ഹഫ്‌സീന കെ.പി.'''
|'''515'''
|ഷമീമ എം.കെ.
|340
|എസ്.ഡി.പി.ഐ.
|
|-
|005
|കാടാച്ചിറ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''ഷീജ കെ.വി.'''
|'''622'''
|സി. സുധർമ്മ ടീച്ചർ
|475
|സി.പി.എം.
|
|-
|006
|ഒരികര
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''പ്രദീപ് കുമാർ'''
|'''464'''
|സബിന കെ.പി.
|277
|സി.പി.എം.
|
|-
|007
|കടമ്പൂർ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''സോന കെ.വി.'''
|'''431'''
|ശ്രീജിന പി.പി.
|264
|സി.പി.എം.
|
|-
|008
|കടമ്പൂർ സെൻട്രൽ
|OTH (സ്വത.)
|'''നിജിൻ കെ.സി.'''
|'''469'''
|രാജേഷ് സി.ഒ.
|453
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|009
|മണ്ടൂൽ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''കെ. കാഞ്ചന'''
|'''392'''
|രമണി ടി.
|280
|സി.പി.എം.
|
|-
|010
|എടക്കാട് വെസ്റ്റ്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''സി.പി. ബാബു'''
|'''473'''
|എ. ദിനേശൻ നമ്പ്യാർ
|416
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|011
|എടക്കാട് ഈസ്റ്റ്‌
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''പ്രസീത പ്രേമരാജൻ'''
|'''431'''
|വി. ശ്യാമള ടീച്ചർ
|382
|സി.പി.എം.
|
|-
|012
|കടമ്പൂർ നോർത്ത്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''സി.കെ. ബാബുരാജൻ'''
|'''373'''
|ടി.വി. ജയകുമാർ
|371
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|013
|കണ്ണാടിചാൽ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''സന്ധ്യ വി.'''
|'''318'''
|പ്രസീത ടി.
|222
|ബി.ജെ.പി.
|
|-
|014
|ആഡൂർ സെൻട്രൽ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''കെ.കെ. ഗിരീശൻ'''
|'''420'''
|അഭിലാഷ് ടി.
|343
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|015
|പനോന്നേരി വെസ്റ്റ്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''ടി.കെ. സുരേഷ്ബാബു'''
|'''437'''
|അരവിന്ദാക്ഷൻ വി.സി.
|367
|കോൺഗ്രസ്
|
|}


== പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റുമാർ == 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ കടമ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റുമാരും ഭരണ കാലാവധിയും
|-
! ക്രമനമ്പർ !! പ്രസിഡൻറുമാരുടെ പേര് !! രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി !! കാലാവധി
|-
| 1 || സി.വി.ശങ്കരൻ കമ്പൌണ്ടർ ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1977 - 1979
|-
| 2 || കെ.പത്മനാഭൻ ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ) || 	1979 - 1988
|-
| 3 || 	എം.റ്റി.കുഞ്ഞിരാമൻ നമ്പ്യാർ	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1988 - 1995
|-
| 4 || 	കെ.രോഹിണി	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1995 - 2000
|-
| 5 	|| കെ.വി.ജയരാജൻ	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 2000 - 2005
|-
| 6 || 	സി.കെ.രാജൻ	 ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ) || 2005 - 2010
|-
|7 || വി. വി. സാവിത്രി ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 2010 - 2015
|-
|8 || കെ. കെ. ഗിരീശൻ  ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ )  || 2015 - 2020 
|-
|9 || പ്രേമവല്ലി ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌  || 2020 - 2025
|-
|10 || കെ. കെ. ഗിരീശൻ  ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ )  || 2025 - തുടരുന്നു
|}

== ഗതാഗതം ==
=== ദേശീയ പാത 66 === 
കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് അതിർത്തികുള്ളിൽ 0.9 കിലോമീറ്റർ ദൂരം ആണ് ദേശീയപാത 66 കടന്നുപോകുന്നത്. എടക്കാട് ടൌൺ ആണ് ദേശീയപാതയിലെ ഏക ബസ്‌ സ്റ്റോപ്പ്‌.

=== സംസ്ഥാന പാത 38 ===
കണ്ണൂർ - കൂത്തുപറമ്പ റോഡ്‌ 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരം പഞ്ചായത്ത് അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ കടന്നുപോകുന്നു. 

=== ഏടക്കാട് - കാടാചിറ റോഡ് ===
ദേശീയ പാത 66 നേയും സംസ്ഥാന പാത 38 നേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 3 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടമ്പൂർ വയൽ റോഡ്‌ പ്രധാന ജില്ലാ റോഡുകളിൽ ഒന്നാണ്.

=== സമീപ നഗരങ്ങൾ ===
10 മുതൽ 12 വരെ കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായ് കണ്ണൂർ, തലശേരി, കൂത്ത്പറമ്പ്, ചക്കരക്കൽ, അഞ്ചരകണ്ടി എന്നീ നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

=== തീവണ്ടി ഗതാഗതം ===
0.750 കിലോമീറ്റർ തീവണ്ടി പാതയും പഞ്ചായത്തിലൂടെ കടന്നു പൊകുന്നു. കണ്ണൂർ, തലശേരി എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും അടുത്ത പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ.
പഞ്ചായത്ത് അതിർത്തിയിലാണു എടക്കാട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതു. ഇവിടെ പാസ്സെഞ്ചർ തീവണ്ടികൾ മാത്രമേ നിർത്തുകയുള്ളൂ

=== വിമാനത്താവളങ്ങൾ ===
[[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] 20 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ്, [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളം]] കടമ്പൂരിൽ നിന്നും 105 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

== ആരോഗ്യരംഗം ==
ആരോഗ്യരംഗത്ത് കാടാച്ചിറയിൽ ഒരു കുടുംബ ആരോഗ്യകേന്ദ്രവും, ഒരു ആയുർവ്വേദ ഡിസ്പെൻസറിയും, ഒരു ഹോമിയോ ഡിസ്പെൻസറിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഏറ്റവും അടുത്ത് കിടത്തിചികിത്സ ലഭ്യമാവുന്നത് പെരളശ്ശേരി എ കെ ജി സ്മാരക സഹകരണ ആശുപത്രിയിലാണ്. അഞ്ചരകണ്ടിയിലെ കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജ്. ഇരിവേരി സാമൂഹ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രവും, തലശ്ശേരി ജനറൽ ആശുപത്രിയും, കണ്ണൂർ ജില്ലാ ആശുപത്രിയും ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ.
മൃഗസംരക്ഷണത്തിനായി കാടാച്ചിറയിൽ ഒരു മൃഗാശുപത്രി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

== ബഹുമതികൾ  ==
2009 ലെ സമ്പൂർണ്ണ ശുചിത്വത്തിനുള്ള കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ '''നിർമ്മൽ ഗ്രാമപുരസ്കാരം''' കടമ്പൂർ പഞ്ചായത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== സാക്ഷരത ==
* പഞ്ചായത്തിന്റെ മൊത്തം സാക്ഷരതാനിരക്ക് 98 %

== വിദ്യാലയങ്ങൾ ==
# കാടാച്ചിറ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ
# കടമ്പൂർ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ നോർത്ത് എ യു പി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ സൗത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
# കടമ്പൂർ ഈസ്റ്റ്‌ യു പി സ്കൂൾ 
# ദേവിവിലാസം എൽ പി സ്കൂൾ 
# കാടാച്ചിറ എൽ പി സ്കൂൾ
# കോട്ടൂർ മാപ്പിള എൽ പി സ്കൂൾ
# ആടൂർ വെസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ 
# ഒരികര എൽ പി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ 
# പെർഫെക്റ്റ്‌ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ


കടമ്പൂര് ശ്രീ പുങ്കാവ് ,Kadachira sree valiyamuttam kshetram
* ഇണ്ടേരി ശിവ ക്ഷേത്രം
* പൂത്രുകോവിൽ ബലഭദ്ര ക്ഷേത്രം
* കീർത്തിമംഗലം വസുദേവ ക്ഷേത്രം
* കണ്ണാടിചാൽ ശ്രീ ധർമശാസ്താ ക്ഷേത്രം
* കുഞ്ഞുമോലോം ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം
* മേലേടത്ത് ദേവീ ക്ഷേത്രം
* കൂലോത്ത് ക്ഷേത്രം
* കടമ്പൂർ ശ്രീ മുച്ചിലോട്ട് ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
* ആഡൂർ ശ്രീ പനച്ചിക്കാവ്

== പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ ==
*  മലയാള സിനിമക്ക് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ ബഹുമതി നേടികൊടുക്കുകയും അവാർഡുകൾ വാരിക്കൂട്ടുകയും ചെയ്ത, പ്രശസ്ത സിനിമാ സംവിധായകനായ '''ടി.വി.ചന്ദ്രൻ''' കടമ്പൂർ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരികര സ്വദേശിയാണ്.
* സ്വാതന്ത്യസമരസേനാനിയായിരുന്ന '''കെ.എ.കേരളീയന്റെ''' ജന്മഗേഹം കാടാച്ചിറയിലെ കടയപ്രത്ത് വീടായിരുന്നു. ഹയർ എലിമെന്ററി സ്ക്കൂളിൽ പഠിക്കാനായി കാടാച്ചിറയിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലത്താണ് അദ്ദേഹം എ.കെ.ജി.യുമായി പരിചയപ്പെടുന്നതും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലേക്ക് ആകൃഷ്ടനാവുന്നതും. 
* വടകരയിൽവെച്ച് മഹാത്മാഗാന്ധിക്ക് സ്വന്തം ആഭരണങ്ങളൂരി സംഭാവനയായി നൽകുകയും, ഗാന്ധിയൻ ജീവിതം മാതൃകയാക്കുകയും ചെയ്ത [[കൗമുദി ടീച്ചർ|വി. കൗമുദി ടീച്ചർ]].

==ഇതും കാണുക==
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/kadamburpanchayat/  കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404013003/http://lsgkerala.in/kadamburpanchayat/ |date=2015-04-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kannur-geo-stub}}
{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}
{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>pcg2svmyx9v4et0p2fmfpr79si6l9eh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646887</id>
      <parentid>4646880</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23251" sha1="kni2eyz1zweye8setnjcnjqcbvonygj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kadamboor Gramapanchayath}}{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.8182665
|രേഖാംശം = 75.4532325
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം =  കെ. കെ. ഗിരീശൻ
|വിസ്തീർണ്ണം = 7.95
|വാർഡുകൾ = 13
|ജനസംഖ്യ = 18,979
|ജനസാന്ദ്രത = 2387
|Pincode/Zipcode = 670663
|TelephoneCode = 0497
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = ഭൂതത്താൻ കുന്ന്
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]], [[കണ്ണൂർ താലൂക്ക്|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] [[എടക്കാട് ബ്ലോക്ക്|എടക്കാട് ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. 1977 സെപ്റ്റംബറിലാണ് കടമ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് രൂപവത്കരിച്ചത്. കടമ്പൂർ, ഒരികര, കോട്ടൂര്, കണ്ണാടിച്ചാൽ, ആടൂര് ദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന കടമ്പൂർ റവന്യൂ വില്ലേജുപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 7.95 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. കടമ്പ് ചെടികൾ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ദേശത്തിന് കടമ്പൂർ (കടംബിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയുന്നു. വില്യം ലോഗന്റെ മലബാർ മാന്വലിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള രണ്ടത്തറ (രണ്ടുതറ)യിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ് കടമ്പൂർ. ഇത് പഴയ ചിറക്കൽ താലൂക്കിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. 
കുന്നുകളും, താഴ്വരകളും, വയലുകളും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി. വയലുകളെ തൊട്ടുകൊണ്ട് സമതലങ്ങളും ചെറിയ ചെരിവുകളും, തുടർന്ന് കുത്തനെയുള്ള ചെരിവുകളും അതിനോടു ചേർന്ന് ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളുമാണ്. വളരെ ചെറിയ ഭാഗം തീരദേശസമതലവുമുണ്ട്. തെങ്ങ്, നെല്ല്, കവുങ്ങ്, കുരുമുളക്, കശുമാവ്, പച്ചക്കറികൾ എന്നിവയാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാനകൃഷികൾ.

==അതിരുകൾ==
കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[ചെമ്പിലോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെമ്പിലോട്]], [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തുകളും, തെക്കുഭാഗത്ത് [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]] പഞ്ചായത്തും കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷനുമാണ്.
{{സമീപസ്ഥാനങ്ങൾ
|North     = [[ചെമ്പിലോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെമ്പിലോട്]], [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]]
|West      = [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]], [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ]]
|Center    = കടമ്പൂർ
|South     = [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]]
|East      = [[പെരളശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരളശ്ശേരി]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്]]
|}}

==വാർഡുകൾ==
#പനോന്നേരി  	 
#ആഡൂർ 	
#കോട്ടൂർ 	 
#കരിപ്പച്ചാൽ
#കാടാച്ചിറ 	
#ഒരികര 	 
#കടമ്പൂർ 	 
#കടമ്പൂർ സെൻട്രൽ 
#മണ്ടൂൽ 	 
#എടക്കാട് വെസ്റ്റ് 	
#എടക്കാട് ഈസ്റ്റ്‌ 	 
#കടമ്പൂർ നോർത്ത്
#കണ്ണാടിചാൽ 	
#ആഡൂർ സെൻട്രൽ 	
#പനോന്നേരി വെസ്റ്റ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== 2025 തദ്ദേശ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!പേര്
!മുന്നണി
!വിജയിച്ച അംഗമ
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!കുറിപ്പുകൾ
|-
|001
|പനോന്നേരി
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''പി.കെ. ദിനേശ് ബാബു'''
|'''521'''
|പത്മനാഭൻ എം.വി.
|309
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|002
|ആഡൂർ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''കെ.വി. പ്രസീത'''
|'''445'''
|ഷബ്‌ന എം.പി.
|392
|മുസ്ലിം ലീഗ്
|
|-
|003
|കോട്ടൂർ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''രശ്മി കെ.'''
|'''334'''
|ഉമൈബ പി.
|244
|എസ്.ഡി.പി.ഐ.
|
|-
|004
|കരിപ്പച്ചാൽ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''ഹഫ്‌സീന കെ.പി.'''
|'''515'''
|ഷമീമ എം.കെ.
|340
|എസ്.ഡി.പി.ഐ.
|
|-
|005
|കാടാച്ചിറ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''ഷീജ കെ.വി.'''
|'''622'''
|സി. സുധർമ്മ ടീച്ചർ
|475
|സി.പി.എം.
|
|-
|006
|ഒരികര
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''പ്രദീപ് കുമാർ'''
|'''464'''
|സബിന കെ.പി.
|277
|സി.പി.എം.
|
|-
|007
|കടമ്പൂർ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''സോന കെ.വി.'''
|'''431'''
|ശ്രീജിന പി.പി.
|264
|സി.പി.എം.
|
|-
|008
|കടമ്പൂർ സെൻട്രൽ
|OTH (സ്വത.)
|'''നിജിൻ കെ.സി.'''
|'''469'''
|രാജേഷ് സി.ഒ.
|453
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|009
|മണ്ടൂൽ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''കെ. കാഞ്ചന'''
|'''392'''
|രമണി ടി.
|280
|സി.പി.എം.
|
|-
|010
|എടക്കാട് വെസ്റ്റ്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''സി.പി. ബാബു'''
|'''473'''
|എ. ദിനേശൻ നമ്പ്യാർ
|416
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|011
|എടക്കാട് ഈസ്റ്റ്‌
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''പ്രസീത പ്രേമരാജൻ'''
|'''431'''
|വി. ശ്യാമള ടീച്ചർ
|382
|സി.പി.എം.
|
|-
|012
|കടമ്പൂർ നോർത്ത്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''സി.കെ. ബാബുരാജൻ'''
|'''373'''
|ടി.വി. ജയകുമാർ
|371
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|013
|കണ്ണാടിചാൽ
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|'''സന്ധ്യ വി.'''
|'''318'''
|പ്രസീത ടി.
|222
|ബി.ജെ.പി.
|
|-
|014
|ആഡൂർ സെൻട്രൽ
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''കെ.കെ. ഗിരീശൻ'''
|'''420'''
|അഭിലാഷ് ടി.
|343
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|015
|പനോന്നേരി വെസ്റ്റ്
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|'''ടി.കെ. സുരേഷ്ബാബു'''
|'''437'''
|അരവിന്ദാക്ഷൻ വി.സി.
|367
|കോൺഗ്രസ്
|
|}


== പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റുമാർ == 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ കടമ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റുമാരും ഭരണ കാലാവധിയും
|-
! ക്രമനമ്പർ !! പ്രസിഡൻറുമാരുടെ പേര് !! രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി !! കാലാവധി
|-
| 1 || സി.വി.ശങ്കരൻ കമ്പൌണ്ടർ ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1977 - 1979
|-
| 2 || കെ.പത്മനാഭൻ ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ) || 	1979 - 1988
|-
| 3 || 	എം.റ്റി.കുഞ്ഞിരാമൻ നമ്പ്യാർ	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1988 - 1995
|-
| 4 || 	കെ.രോഹിണി	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 1995 - 2000
|-
| 5 	|| കെ.വി.ജയരാജൻ	 ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 2000 - 2005
|-
| 6 || 	സി.കെ.രാജൻ	 ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ) || 2005 - 2010
|-
|7 || വി. വി. സാവിത്രി ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌ || 2010 - 2015
|-
|8 || കെ. കെ. ഗിരീശൻ  ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ )  || 2015 - 2020 
|-
|9 || പ്രേമവല്ലി ||ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്‌  || 2020 - 2025
|-
|10 || കെ. കെ. ഗിരീശൻ  ||ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പാർട്ടി (മാർക്സിസ്റ്റ്‌ )  || 2025 - തുടരുന്നു
|}

== ഗതാഗതം ==
=== ദേശീയ പാത 66 === 
കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് അതിർത്തികുള്ളിൽ 0.9 കിലോമീറ്റർ ദൂരം ആണ് ദേശീയപാത 66 കടന്നുപോകുന്നത്. എടക്കാട് ടൌൺ ആണ് ദേശീയപാതയിലെ ഏക ബസ്‌ സ്റ്റോപ്പ്‌.

=== സംസ്ഥാന പാത 38 ===
കണ്ണൂർ - കൂത്തുപറമ്പ റോഡ്‌ 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരം പഞ്ചായത്ത് അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ കടന്നുപോകുന്നു. 

=== ഏടക്കാട് - കാടാചിറ റോഡ് ===
ദേശീയ പാത 66 നേയും സംസ്ഥാന പാത 38 നേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 3 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടമ്പൂർ വയൽ റോഡ്‌ പ്രധാന ജില്ലാ റോഡുകളിൽ ഒന്നാണ്.

=== സമീപ നഗരങ്ങൾ ===
10 മുതൽ 12 വരെ കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തായ് കണ്ണൂർ, തലശേരി, കൂത്ത്പറമ്പ്, ചക്കരക്കൽ, അഞ്ചരകണ്ടി എന്നീ നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

=== തീവണ്ടി ഗതാഗതം ===
0.750 കിലോമീറ്റർ തീവണ്ടി പാതയും പഞ്ചായത്തിലൂടെ കടന്നു പൊകുന്നു. കണ്ണൂർ, തലശേരി എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും അടുത്ത പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ.
പഞ്ചായത്ത് അതിർത്തിയിലാണു എടക്കാട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതു. ഇവിടെ പാസ്സെഞ്ചർ തീവണ്ടികൾ മാത്രമേ നിർത്തുകയുള്ളൂ

=== വിമാനത്താവളങ്ങൾ ===
[[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] 20 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ്, [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളം]] കടമ്പൂരിൽ നിന്നും 105 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

== ആരോഗ്യരംഗം ==
ആരോഗ്യരംഗത്ത് കാടാച്ചിറയിൽ ഒരു കുടുംബ ആരോഗ്യകേന്ദ്രവും, ഒരു ആയുർവ്വേദ ഡിസ്പെൻസറിയും, ഒരു ഹോമിയോ ഡിസ്പെൻസറിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഏറ്റവും അടുത്ത് കിടത്തിചികിത്സ ലഭ്യമാവുന്നത് പെരളശ്ശേരി എ കെ ജി സ്മാരക സഹകരണ ആശുപത്രിയിലാണ്. അഞ്ചരകണ്ടിയിലെ കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജ്. ഇരിവേരി സാമൂഹ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രവും, തലശ്ശേരി ജനറൽ ആശുപത്രിയും, കണ്ണൂർ ജില്ലാ ആശുപത്രിയും ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ.
മൃഗസംരക്ഷണത്തിനായി കാടാച്ചിറയിൽ ഒരു മൃഗാശുപത്രി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

== ബഹുമതികൾ  ==
2009 ലെ സമ്പൂർണ്ണ ശുചിത്വത്തിനുള്ള കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ '''നിർമ്മൽ ഗ്രാമപുരസ്കാരം''' കടമ്പൂർ പഞ്ചായത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== സാക്ഷരത ==
* പഞ്ചായത്തിന്റെ മൊത്തം സാക്ഷരതാനിരക്ക് 98 %

== വിദ്യാലയങ്ങൾ ==
# കാടാച്ചിറ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ
# കടമ്പൂർ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ നോർത്ത് എ യു പി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ സൗത്ത് എൽ പി സ്കൂൾ
# കടമ്പൂർ ഈസ്റ്റ്‌ യു പി സ്കൂൾ 
# ദേവിവിലാസം എൽ പി സ്കൂൾ 
# കാടാച്ചിറ എൽ പി സ്കൂൾ
# കോട്ടൂർ മാപ്പിള എൽ പി സ്കൂൾ
# ആടൂർ വെസ്റ്റ് എൽ പി സ്കൂൾ 
# ഒരികര എൽ പി സ്കൂൾ 
# കടമ്പൂർ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ 
# പെർഫെക്റ്റ്‌ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂൾ


കടമ്പൂര് ശ്രീ പുങ്കാവ് ,Kadachira sree valiyamuttam kshetram
* ഇണ്ടേരി ശിവ ക്ഷേത്രം
* പൂത്രുകോവിൽ ബലഭദ്ര ക്ഷേത്രം
* കീർത്തിമംഗലം വസുദേവ ക്ഷേത്രം
* കണ്ണാടിചാൽ ശ്രീ ധർമശാസ്താ ക്ഷേത്രം
* കുഞ്ഞുമോലോം ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം
* മേലേടത്ത് ദേവീ ക്ഷേത്രം
* കൂലോത്ത് ക്ഷേത്രം
* കടമ്പൂർ ശ്രീ മുച്ചിലോട്ട് ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
* ആഡൂർ ശ്രീ പനച്ചിക്കാവ്

== പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ ==
*  മലയാള സിനിമക്ക് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ ബഹുമതി നേടികൊടുക്കുകയും അവാർഡുകൾ വാരിക്കൂട്ടുകയും ചെയ്ത, പ്രശസ്ത സിനിമാ സംവിധായകനായ '''ടി.വി.ചന്ദ്രൻ''' കടമ്പൂർ പഞ്ചായത്തിലെ ഒരികര സ്വദേശിയാണ്.
* സ്വാതന്ത്യസമരസേനാനിയായിരുന്ന '''കെ.എ.കേരളീയന്റെ''' ജന്മഗേഹം കാടാച്ചിറയിലെ കടയപ്രത്ത് വീടായിരുന്നു. ഹയർ എലിമെന്ററി സ്ക്കൂളിൽ പഠിക്കാനായി കാടാച്ചിറയിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലത്താണ് അദ്ദേഹം എ.കെ.ജി.യുമായി പരിചയപ്പെടുന്നതും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലേക്ക് ആകൃഷ്ടനാവുന്നതും. 
* വടകരയിൽവെച്ച് മഹാത്മാഗാന്ധിക്ക് സ്വന്തം ആഭരണങ്ങളൂരി സംഭാവനയായി നൽകുകയും, ഗാന്ധിയൻ ജീവിതം മാതൃകയാക്കുകയും ചെയ്ത [[കൗമുദി ടീച്ചർ|വി. കൗമുദി ടീച്ചർ]].

==ഇതും കാണുക==
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/kadamburpanchayat/  കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404013003/http://lsgkerala.in/kadamburpanchayat/ |date=2015-04-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kannur-geo-stub}}
{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}
{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>kni2eyz1zweye8setnjcnjqcbvonygj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കടമ്പൂർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120112</id>
    <revision>
      <id>4646882</id>
      <parentid>747935</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>[[കടമ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] താളിലോട്ടുള്ള തിരിച്ചുവിടൽ ഒഴിവാക്കി</comment>
      <origin>4646882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="0muy9pl2o6uwnlidp4p55tcpkddymmb" xml:space="preserve">കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടക്കാട്]] [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട]] ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കടമ്പൂർ'''. 

ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ കണ്ണൂരിന്  8 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

== അവലംബങ്ങൾ ==</text>
      <sha1>0muy9pl2o6uwnlidp4p55tcpkddymmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646884</id>
      <parentid>4646882</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="reo33jsaottvt16iriq5iwo77ol4qvc" xml:space="preserve">കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടക്കാട്]] [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട]] ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കടമ്പൂർ'''. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിന്]]  8 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്ത് [[കടമ്പ്]] ചെടികൾ അധികമായി കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് കടമ്പൂർ (കടമ്പിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

== അവലംബങ്ങൾ ==</text>
      <sha1>reo33jsaottvt16iriq5iwo77ol4qvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646885</id>
      <parentid>4646884</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച്</comment>
      <origin>4646885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1233" sha1="4sa0ors62x1ce2dqex63ewj2fidy7na" xml:space="preserve">കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടക്കാട്]] [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട]] ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കടമ്പൂർ'''. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിന്]]  8 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്ത് [[കടമ്പ്]] ചെടികൾ അധികമായി കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് കടമ്പൂർ (കടമ്പിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

== അവലംബങ്ങൾ ==

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4sa0ors62x1ce2dqex63ewj2fidy7na</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646888</id>
      <parentid>4646885</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="ew5cys6hm1vyocwjqxa2vzew4xr3fds" xml:space="preserve">കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടക്കാട്]] [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട]] ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കടമ്പൂർ'''. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിന്]]  8 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

പടിഞ്ഞാറ് കണ്ണൂർ ബ്ലോക്ക്, തെക്ക് തലശ്ശേരി ബ്ലോക്ക്, കിഴക്ക് കുത്തുപറമ്പ് ബ്ലോക്ക്, വടക്ക് ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്ക് എന്നിവയാണ് കടമ്പൂരിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്ത് [[കടമ്പ്]] ചെടികൾ അധികമായി കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് കടമ്പൂർ (കടമ്പിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

== അവലംബങ്ങൾ ==

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ew5cys6hm1vyocwjqxa2vzew4xr3fds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646890</id>
      <parentid>4646888</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="7hd5au63fyobgta8cbjg90x3izd8u1u" xml:space="preserve">കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടക്കാട്]] [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട]] ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കടമ്പൂർ'''. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിന്]]  8 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

1977 സെപ്റ്റംബർ മാസം രൂപീകൃതമായ ഈ ഗ്രാമം എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെയും, എടക്കാട് ബ്ലോക്കിന്റെയും കീഴിലുള്ള പ്രദേശമാണ്. കടമ്പൂർ, കോട്ടൂർ, കണ്ണാടിച്ചാൽ എന്നിവയാണ്  ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രദേശങ്ങൾ 

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്ത് [[കടമ്പ്]] ചെടികൾ അധികമായി കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് കടമ്പൂർ (കടമ്പിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

== അവലംബങ്ങൾ ==

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7hd5au63fyobgta8cbjg90x3izd8u1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646891</id>
      <parentid>4646890</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1664" sha1="mi4qqya5p92atn42pyke4ehm56e182n" xml:space="preserve">കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടക്കാട്]] [[എടക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട]] ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''കടമ്പൂർ'''. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിന്]]  8 കിലോമീറ്റർ കിഴക്ക് മാറിയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1977 സെപ്റ്റംബർ മാസം രൂപീകൃതമായ ഈ ഗ്രാമം എടക്കാട് ബ്ലോക്കിന് കീഴിലുള്ള പ്രദേശമാണ്. കോട്ടൂർ, കണ്ണാടിച്ചാൽ എന്നിവയാണ് ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്തുള്ള പ്രധാന പ്രദേശങ്ങൾ 

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്ത് ധാരാളമായി [[കടമ്പ്]] ചെടികൾ കണ്ടുവരുന്നതിനാലാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് കടമ്പൂർ (കടമ്പിന്റെ ഊര്) എന്ന പേര് വന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

== അവലംബങ്ങൾ ==

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>mi4qqya5p92atn42pyke4ehm56e182n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121874</id>
    <revision>
      <id>4646899</id>
      <parentid>4596580</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ */</comment>
      <origin>4646899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13651" sha1="mx6xiecde8bayy0a5yfzdo6rmgtnxt2" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്  ലോകസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = ബഷീർ എ ജി സി
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. . 23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ എ.ജി.സി ബഷീർ ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ പത്മജ പി.വിയാണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. ബീരിച്ചേരി വാർഡിൽ നിന്നാണ് എ.ജി.സി ബഷീർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. &lt;ref&gt;
[http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/standingCommittee.php?intID=5&amp;ID=1213&amp;ln=ml ജനപ്രതിനിധികൾ]&lt;/ref&gt;

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|വനിത
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
|'''രജീഷ് ബാബു എം.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|വനിത
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|വനിത
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|'''സാജിത സഫറുള്ള'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|വനിത
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|വനിത
|}

==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>mx6xiecde8bayy0a5yfzdo6rmgtnxt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646900</id>
      <parentid>4646899</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13737" sha1="bjy826j58rjjy57t145jof32xygicqj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്  ലോകസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = സാജിത സഫറുള്ള
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. . 23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ എ.ജി.സി ബഷീർ ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ പത്മജ പി.വിയാണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. ബീരിച്ചേരി വാർഡിൽ നിന്നാണ് എ.ജി.സി ബഷീർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. &lt;ref&gt;
[http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/standingCommittee.php?intID=5&amp;ID=1213&amp;ln=ml ജനപ്രതിനിധികൾ]&lt;/ref&gt;

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|വനിത
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
|'''രജീഷ് ബാബു എം. (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|വനിത
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|വനിത
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|'''സാജിത സഫറുള്ള (പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|വനിത
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|വനിത
|}

==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>bjy826j58rjjy57t145jof32xygicqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646901</id>
      <parentid>4646900</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <comment>/* തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ */</comment>
      <origin>4646901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13798" sha1="mcbihkyzqebzxdve8lbdr3iral53or4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്  ലോകസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = സാജിത സഫറുള്ള
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. . 23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ എ.ജി.സി ബഷീർ ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ പത്മജ പി.വിയാണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. ബീരിച്ചേരി വാർഡിൽ നിന്നാണ് എ.ജി.സി ബഷീർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. &lt;ref&gt;
[http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/standingCommittee.php?intID=5&amp;ID=1213&amp;ln=ml ജനപ്രതിനിധികൾ]&lt;/ref&gt;

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|വനിത
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
| style=&quot;background:#ddebf7;&quot; |'''രജീഷ് ബാബു എം. (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|വനിത
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|വനിത
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|style=&quot;background:#c6efce;&quot; | '''സാജിത സഫറുള്ള (പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|വനിത
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|വനിത
|}


==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>mcbihkyzqebzxdve8lbdr3iral53or4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646902</id>
      <parentid>4646901</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13879" sha1="2qytjmhfefrt4jwbfinar30x6y86nnl" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്  ലോകസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = സാജിത സഫറുള്ള
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
|വൈസ് പ്രസിഡൻ്റ്=രജീഷ് ബാബു എം.}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. . 23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ എ.ജി.സി ബഷീർ ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ പത്മജ പി.വിയാണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. ബീരിച്ചേരി വാർഡിൽ നിന്നാണ് എ.ജി.സി ബഷീർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. &lt;ref&gt;
[http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/standingCommittee.php?intID=5&amp;ID=1213&amp;ln=ml ജനപ്രതിനിധികൾ]&lt;/ref&gt;

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|വനിത
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
| style=&quot;background:#ddebf7;&quot; |'''രജീഷ് ബാബു എം. (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|വനിത
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|വനിത
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|style=&quot;background:#c6efce;&quot; | '''സാജിത സഫറുള്ള (പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|വനിത
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|വനിത
|}


==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>2qytjmhfefrt4jwbfinar30x6y86nnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646904</id>
      <parentid>4646902</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13969" sha1="ghb69sc2nrvc51bbm1yto03zysgtalh" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്  ലോകസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = സാജിത സഫറുള്ള
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
|വൈസ് പ്രസിഡൻ്റ്=രജീഷ് ബാബു എം.}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. . 23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ എ.ജി.സി ബഷീർ ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ പത്മജ പി.വിയാണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. ബീരിച്ചേരി വാർഡിൽ നിന്നാണ് എ.ജി.സി ബഷീർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. &lt;ref&gt;
[http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/standingCommittee.php?intID=5&amp;ID=1213&amp;ln=ml ജനപ്രതിനിധികൾ]&lt;/ref&gt;

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|വനിത
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|പട്ടികജാതി
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
| style=&quot;background:#ddebf7;&quot; |'''രജീഷ് ബാബു എം. (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|ജനറൽ
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|വനിത
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|style=&quot;background:#c6efce;&quot; | '''സാജിത സഫറുള്ള (പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|ജനറൽ
|}


==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>ghb69sc2nrvc51bbm1yto03zysgtalh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646905</id>
      <parentid>4646904</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13999" sha1="4asgoq8xe10hlr5knmieyfths92qel8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്  ലോകസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = സാജിത സഫറുള്ള
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
|വൈസ് പ്രസിഡൻ്റ്=രജീഷ് ബാബു എം.}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. .23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ എ.ജി.സി ബഷീർ ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ പത്മജ പി.വിയാണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. ബീരിച്ചേരി വാർഡിൽ നിന്നാണ് എ.ജി.സി ബഷീർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. &lt;ref&gt;
[http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/standingCommittee.php?intID=5&amp;ID=1213&amp;ln=ml ജനപ്രതിനിധികൾ]&lt;/ref&gt;

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|വനിത
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|പട്ടികജാതി
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
| style=&quot;background:#ddebf7;&quot; |'''രജീഷ് ബാബു എം. (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|ജനറൽ
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|വനിത
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|style=&quot;background:#c6efce;&quot; | '''സാജിത സഫറുള്ള (പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|ജനറൽ
|}


==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>4asgoq8xe10hlr5knmieyfths92qel8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646906</id>
      <parentid>4646905</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13708" sha1="71p3s8rtuurti1cazg8jjo9geqswrig" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്  ലോകസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = സാജിത സഫറുള്ള
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
|വൈസ് പ്രസിഡൻ്റ്=രജീഷ് ബാബു എം.}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. .23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ സാജിത സഫറുള്ള ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ രജീഷ് ബാബു എം. ആണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. 

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|വനിത
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|പട്ടികജാതി
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
| style=&quot;background:#ddebf7;&quot; |'''രജീഷ് ബാബു എം. (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|ജനറൽ
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|വനിത
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|style=&quot;background:#c6efce;&quot; | '''സാജിത സഫറുള്ള (പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|ജനറൽ
|}


==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>71p3s8rtuurti1cazg8jjo9geqswrig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646907</id>
      <parentid>4646906</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13645" sha1="8efw814nga5xe9pelwm9yoc4hq9p24n" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thrikkarippur Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം 
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203200338/http://www.ceokerala.com/hpc_map/KASARAGOD.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കാസർഗോഡ്]]
|അക്ഷാംശം = 12.1685298
|രേഖാംശം = 75.1771152
|ജില്ല = കാസർഗോഡ്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = 
|ഭരണനേതൃത്വം = സാജിത സഫറുള്ള
|വിസ്തീർണ്ണം =   23.31
|ജനസംഖ്യ = 38,687
|ജനസാന്ദ്രത = 1660
|Pincode/Zipcode = 
|TelephoneCode = 04672
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ=
|വൈസ് പ്രസിഡൻ്റ്=രജീഷ് ബാബു എം.}}
[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ]] [[ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്ക്|ഹോസ്ദുർഗ് താലൂക്കിൽ]] [[നീലേശ്വരം ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|നീലേശ്വരം ബ്ളോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. .23.31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്ക് [[പിലിക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പിലിക്കോട്]], [[പടന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പടന്ന]] പഞ്ചായത്തുകളും, [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കരിവെള്ളൂർ-പെരളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിവെള്ളൂർ-പെരളം]] പഞ്ചായത്തും, തെക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി|പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]], കിഴക്ക് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കരിവെള്ളൂർ പെരളം പഞ്ചായത്തും, പടിഞ്ഞാറ് [[വലിയപറമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വലിയപറമ്പ]], പടന്ന പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. തൃക്കരിപ്പൂർ നോർത്ത്, തൃക്കരിപ്പൂർ സൗത്ത് എന്നീ വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ആകെ 21 വാർഡുകൾ ആണുള്ളത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |title=തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
നിലവിൽ പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫാണ്. മുസ്്‌ലിം ലീഗിലെ സാജിത സഫറുള്ള ആണ് പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ്. കോൺഗ്രസിലെ രജീഷ് ബാബു എം. ആണ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്. 

==തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് മെംബർമാർ==
താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വാർഡ് നമ്പർ
!വാർഡിന്റെ പേര്
!ജനപ്രതിനിധി
!മുന്നണി
!പാർട്ടി
!ലഭിച്ച വോട്ട്
!രണ്ടാം സ്ഥാനം
!വോട്ട്
!പാർട്ടി
!സംവരണം
|-
|001
|[[ആയിറ്റി]]
|'''ഉമ്മകുൽസു'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''757'''
|ലയന സി.
|253
|സ്വത.
|വനിത
|-
|002
|പെരിയോത്ത്
|'''നൂറൈനി സി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''920'''
|രജനി പി.വി.
|194
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|003
|പേക്കടം
|'''എം. രാജേഷ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''586'''
|രജിത്
|293
|ബി.ജെ.പി.
|പട്ടികജാതി
|-
|004
|ത്യക്കരിപ്പൂർ ടൌൺ
|'''ഫായിസ് യു.പി.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''623'''
|സി. കുഞ്ഞബ്‌ദുല്ല
|72
|വെൽഫയർ പാർട്ടി
|ജനറൽ
|-
|005
|നടക്കാവ്
|'''രാധ കെ.വി.'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''549'''
|സുനിത രവീന്ദ്രൻ
|303
|കോൺഗ്രസ്
|വനിത
|-
|006
|വൈക്കത്ത്
|'''എം. രാമചന്ദ്രൻ'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''599'''
|പി. രമേശൻ
|310
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|007
|കൊയോങ്കര
|'''കെ. പത്മനാഭൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''584'''
|രമേശൻ കെ.വി.
|496
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|008
|എടാട്ടുമ്മൽ
| style=&quot;background:#ddebf7;&quot; |'''രജീഷ് ബാബു എം. (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''542'''
|എം. ഗംഗാധരൻ
|232
|സി.പി.ഐ.
|ജനറൽ
|-
|009
|ചൊവ്വേരി
|'''സുനിത കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''579'''
|അജിത ടി.
|427
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|010
|തങ്കയം
|'''ഫാത്തിമത്ത് അശ്രീഫ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''648'''
|ഡി. സൗദാമിനി
|303
|ബി.ജെ.പി.
|വനിത
|-
|011
|കക്കുന്നം
|'''കെ.യു. രാമദാസ്'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''624'''
|സജീവ് കുമാർ കെ.
|431
|ആർ.ജെ.ഡി.
|ജനറൽ
|-
|012
|എലമ്പാച്ചി
|'''ടി.വി. ഹരീഷ്'''
| style=&quot;background:red;&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
|സി.പി.എം.
|'''617'''
|സുബീഷ് കെ.
|218
|കോൺഗ്രസ്
|ജനറൽ
|-
|013
|ഉളിയം
|'''എം.വി. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''481'''
|ജിഷ കെ.
|384
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|014
|ഒളവറ
|'''പ്രസന്ന എം.കെ.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''595'''
|കെ.വി. രാധ
|398
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|015
|ഉടുമ്പുന്തല ഈസ്റ്റ്
|'''സക്കീന എം.കെ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''893'''
|ടി. സരിത
|169
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|016
|ഉടുമ്പുന്തല വെസ്റ്റ്
|'''ഷഹർബാൻ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''856'''
|രതിക ടി.
|187
|സി.പി.എം.
|വനിത
|-
|017
|കൈക്കോട് കടവ്
|'''അബ്ദുൾറഹിമാൻ എം ടി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''696'''
|എ പി മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി ഹാജി 
|482
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|018
|പൂവളപ്പ്
|'''എം മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''804'''
|കെ.പി. കമലാക്ഷൻ
|216
|സി.പി.എം.
|ജനറൽ
|-
|019
|വ‍ൾവക്കാട്
|'''എം. സുഹറ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''712'''
|ഭനീഷ എം.കെ.
|229
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|020
|മധുരങ്കായി
|'''വി.എം. അനിത'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|കോൺഗ്രസ്
|'''681'''
|പുഷ്പലത
|460
|ആർ.ജെ.ഡി.
|വനിത
|-
|021
|ബീരിച്ചേരി
|'''സുലൈഖ'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''736'''
|റഫാഹിയ എൻ.കെ.പി.
|308
|സ്വത.
|വനിത
|-
|022
|മെട്ടമ്മൽ
|style=&quot;background:#c6efce;&quot; | '''സാജിത സഫറുള്ള (പ്രസിഡന്റ്)'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''660'''
|എം.വി. യൂസഫ് അലി
|452
|സ്വത.
|ജനറൽ
|-
|023
|[[വെളളാപ്പ്]]
|'''നജീബ് ടി.എസ്.'''
| style=&quot;background:blue;&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]
|ലീഗ്
|'''784'''
|അബ്ദുൽ റഷീദ് കെ.പി.
|286
|സ്വത.
|ജനറൽ
|}


==ഇതും കാണുക==
*[[തൃക്കരിപ്പൂർ]]
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/  തൃക്കരിപ്പൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023533/http://lsgkerala.in/trikaripurpanchayat/ |date=2016-03-04 }}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Kasargod-geo-stub}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ല}}
{{കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വർഗ്ഗം:കാസർഗോഡ് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]</text>
      <sha1>8efw814nga5xe9pelwm9yoc4hq9p24n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വാഗ്‌ഭടാനന്ദൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132219</id>
    <revision>
      <id>4646835</id>
      <parentid>4597036</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T16:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39571-28</username>
        <id>220253</id>
      </contributor>
      <comment>/* ആത്മവിദ്യാസംഘം */</comment>
      <origin>4646835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17047" sha1="ilrxbzbpbgtahm1e3ir9em1itmz8if3" xml:space="preserve">{{prettyurl|Vagbhadanandan}}
{{പ്രശസ്തരുടെ വിവരപ്പെട്ടി
| പേര് = '''വാഗ്‌ഭടാനന്ദൻ'''
| ചിത്രം =വാഗ്‌ഭടാനന്ദൻ.JPG
| birth_date = {{Birth date|1885|04|27}}&lt;ref name=&quot;drikpanchang&quot;&gt;[http://www.drikpanchang.com/malayalam/malayalam-month-calendar.html?date=27/04/1885 കൊല്ലവർഷം 1060 മേടം 14-ന്റെ ഗ്രിഗോറിയൻ തീയതി]&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[കൂത്തുപറമ്പ്]] [[പാട്യം]]
| death_date ={{Death date and age|1939|10|29|1885|04|27}}
| death_place = 
| position =  പ്രവർത്തന മേഖല
| ജോലി= സാമൂഹ്യ പരിഷ്കർത്താവ് , നവോത്ഥാനനായകൻ
| salary = 
| networth = 
| website = 
| footnotes = 
}}
{{Renaissance of Kerala}}
ഇരുപതാം ശതകത്തിൽ കേരളത്തിൽ ഉണ്ടായ നവോത്ഥാനത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ച പ്രമുഖ ആത്മീയാചാര്യന്മാരിൽ ഒരാളാണു് '''വാഗ്ഭടാനന്ദൻ / വയലേരി കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ ഗുരുക്കൾ''' (ജീവിതകാലം: [[1885]] [[ഏപ്രിൽ 27]] - [[1939]] [[ഒക്ടോബർ 29]]). വാഗ്ഭടാനന്ദ ഗുരു എന്നപേരിലും ചിലർ വിളിച്ചിരുന്ന വാഗ്ഭടാനന്ദൻ മലബാറിലെ ഒരു പ്രാധാന സാമൂഹിക പരിഷ്‌കർത്താവാണ്. ഹിന്ദു മതത്തിനുള്ളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയാണ് ഇല്ലായ്മ ചെയ്ത്, അതിലെ വിശ്വാസങ്ങളെയും ആചാരങ്ങളെയും കാലത്തിനനുസരിച്ച് പരിഷ്കരിക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു വ്യക്തികൂടിയാണ് വാഗ്ഭടാനന്ദൻ.&lt;ref name=&quot;fgg&quot;&gt;{{cite journal|ref=none |title=Peasantry and the Anti-Imperialist Struggles in Kerala |first=K. K. N. |last=Kurup |author-link=K. K. N. Kurup |journal=Social Scientist |volume=16 |issue=9 |date=September 1988 |pages=35–45 |jstor=3517171}}&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
വാഗ്‌ഭടാനന്ദ ഗുരു (ശരിയായ പേര് '''കുഞ്ഞികണ്ണൻ ഗുരുക്കൾ''') ജനിച്ചത് [[1885]] ൽ (കൊല്ലവർഷം 1060 മേടം 14) [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]യിലെ പാട്യം ഗ്രാമത്തിലെ  വയലേരി എന്ന ഒരു തീയ്യർ തറവാട്ടിലായിരുന്നു. മാതാപിതാക്കൾ: കോരൻ ഗുരുക്കൾ; ചീരു അമ്മ. വയലേരി കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ ഗുരുക്കൾ  എന്നതായിരുന്നു പൂർവ്വാശ്രമത്തിലെ പേര്‌.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.deshabhimani.com/specialnews.php?id=572 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-03-25 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503004051/http://www.deshabhimani.com/specialnews.php?id=572 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;സംസ്കൃത പണ്ഡിതനായ അച്ഛനിൽ നിന്നും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടി. പാരമ്പത്ത് രൈരുനായർ , എം കോരപ്പൻ ഗുരുക്കൾ എന്നിവരിൽനിന്ന് തർക്കശാസ്ത്രത്തിലും വ്യാകരണശാസ്ത്രത്തിലും ഉപരിപഠനം.&lt;ref name=&quot;fgg&quot;/&gt; 1905ൽ കോഴിക്കോട്ടെത്തിയ വാഗ്‌ഭടാനന്ദ ഗുരു   , [[അയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ|ഡോ. അയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ]]&lt;nowiki/&gt;റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ഠനായി, ബ്രഹ്മസമാജത്തോടോപ്പം ചേർന്നു പ്രവർത്തിച്ചു. ബ്രഹ്മസമാജ പ്രാർത്ഥനകൾക്കായി കീർത്തനങ്ങളും ഡോ. അയ്യത്താൻ ഗോപാലന്റ പത്നിയായിരുന്ന കൗസല്യഅമ്മാളിൻ്റെ ജീവചരിത്രവും രചിച്ചു. ജാതിയും, അനാചാരവും നിഷേധിച്ച വായത്തസ്വാമികളും സ്വാധീനമായി.1906 ൽ കോഴിക്കോട്ട് എത്തുകയും 'ആത്മപ്രകാശിക' എന്ന പേരിൽ ഒരു സംസ്കൃത വിദ്യാലയം ആരംഭിക്കുകയും  ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;fgg&quot;/&gt; മലബാറിൽ സംസ്കൃതഭാഷയെ ജനകീയമാക്കുന്നതിൽ മുൻകൈയെടുത്തു. കേരളത്തിൽ അക്കാലത്ത് നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയും അനാചാരങ്ങളെയും എതിരിടുന്നതോടൊപ്പം ഭാരതീയ തത്ത്വചിന്തയുടെ ആധാരമായ 'അദ്വൈത'ദർശനത്തെ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് പ്രാപ്യമായ രീതിയിൽ അവതരിപ്പിച്ച് മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനാക്കി മാറ്റുകയെന്ന അതിസാഹസികമായ പോരാട്ടമാണ് അദ്ദേഹം നടത്തിയത്.&lt;ref name=&quot;fgg&quot;/&gt;

1914 മാർച്ചിൽ 'ശിവയോഗി വിലാസം' മാസിക ആരംഭിച്ചു. പിന്നീട് 1920 ൽ തിരുവിതാംകൂറിലും മലബാറിലും 'ആത്മവിദ്യാസംഘം' അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു, ഇതിലൂടെ മതപരിഷ്കരണമായിരുന്നു മുഖ്യലക്ഷ്യം.&lt;ref name=&quot;fgg&quot;/&gt; 'ഐക്യനാണയസംഘം' എന്ന പേരിൽ ഒരു ബാങ്കും വാഗ്ഭടാനന്ദന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ രൂപംകൊണ്ടു. അതിന് ശേഷം 1921 ൽ ആത്മവിദ്യാസംഘം 'അഭിനവ കേരളം' എന്ന മുഖപത്രം തുടങ്ങി. അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെ യുക്തിയുടെ മാർഗം ഉപയോഗിച്ച് ഉച്ചാടനം ചെയ്യാനാണ് അദ്ദേഹം അവസാനം വരെ ശ്രമിച്ചത്. 

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാഗ്മി കഴിവുകൾ കണ്ട് [[ബ്രഹ്മാനന്ദ ശിവയോഗി|ബ്രഹ്മാനന്ദ സ്വാമി ശിവയോഗിയാണ്]] അദ്ദേഹത്തെ &quot;വാഗ്‌ഭടാനന്ദൻ&quot; എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തത്. പിന്നീട് ശിവയോഗിയുടെ ചില വീക്ഷണങ്ങളോട് വിയോജിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. 1911ൽ കോഴിക്കോട് കല്ലായിയിൽ രാജയോഗാനന്ദ കൗമുദിയോഗശാല സ്ഥാപിച്ചു. 

കടത്തനാട്ട് അദ്ദേഹം നടത്തിയ പോരാട്ടം [[ഏറ്റുമാറ്റ്]]  പോലുള്ള അനാചാരങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കി. ശിഷ്യനായ മണൽത്താഴ രാമോട്ടി അവർണർക്ക് കുളിക്കാൻ പുതുപ്പണത്ത് പൊതുകുളമുണ്ടാക്കി. 1931ൽ ഈ കുളത്തിനടുത്ത് നടത്തിയ പ്രഭാഷണ പരമ്പരയോടെയാണ് കുട്ടിച്ചാത്തൻ കാവുകളിൽ ജന്തുബലി ഇല്ലാതായത്.

==മേഖലകൾ==
മനുഷ്യൻ അറിവുനൽകാൻ പാഠശാലകൾ, ആശയരൂപവത്കരണത്തിനും ആശയ സംവാദങ്ങൾക്കും പ്രബോധന സംഘടന, ആശയവിനിമയത്തിന് പത്രസ്ഥാപനങ്ങൾ, മേലാളരുടെ അടിമത്തത്തിൽനിന്നും മോചനം നേടാനും ഇഷ്ടപ്പെട്ട തൊഴിൽ ചെയ്ത് ജീവിക്കാനും സാമ്പത്തിക സ്വാശ്രയത്വത്തിനും പരസ്പരസഹായ സഹകരണ സംഘങ്ങൾ, പിഞ്ചുകുഞ്ഞുങ്ങൾക്കുപോലും ഹൃദ്യമാവുന്ന പ്രാർഥനകളും ധ്യാനരീതികളും തുടങ്ങി ആത്മീയാചാര്യൻ, കവി, പത്രപ്രവർത്തകൻ, വിദ്യാഭ്യാസ വിചക്ഷണൻ, തൊഴിലാളി സംരക്ഷകൻ, വിമർശകൻ, തത്ത്വചിന്തകൻ എന്നിങ്ങനെ വാഗ്ഭടാനന്ദനെ ചികഞ്ഞാൽ അദ്ദേഹം കൈവെക്കാത്ത മേഖലകളില്ല. ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് അറിവിന്റെ ആഴങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വാക്ചാതുരിയുടെ മുന്നിൽ എതിർത്തവരെ മുഴുവൻ അടിയറവുപറയിച്ച വിജ്ഞാന പോരാളി. 1885-ൽ ജനിച്ച് 1939-ൽ സമാധി വരെയുള്ള ചെറിയ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക, സാംസ്കാരിക, രാഷ്ട്രീയ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം വലിയ സംഭാവനകൾ നടത്തി.

== ആത്മവിദ്യാസംഘം ==
1917 -ൽ ഇദ്ദേഹം [[ആത്മവിദ്യാ സംഘം]] സ്ഥാപിച്ചു.  ജാതിവ്യവസ്ഥക്കും അനാചാരങ്ങൾക്ക് എതിരെയും പോരാട്ടമാണ് വാഗ് ഭടാനന്ദ ഗുരുവും ആത്മവിദ്യാസംഘവും നടത്തിയത്.  കറപ്പയിൽ കണാരൻ മാസ്റ്റർ, കുന്നേത്ത് കുഞ്ഞേക്കു ഗുരിക്കൾ, പാലേരി ചന്തമ്മൻ, വണ്ണാത്തിക്കണ്ടി കണ്ണൻ എന്നിവരായിരുന്നു ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യകാല പ്രവർത്തകർ. സാമൂഹിക പരിഷ്കരണത്തിനായി പ്രവർത്തിച്ച ഈ സംഘടനക്കെതിരെ ജന്മിമാർ ഒന്നിക്കുകയും സംഘത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുടെ മക്കളെ സ്കൂളിൽ പോലും കയറ്റാതായി.&lt;ref name=&quot;fgg&quot;/&gt; ഇതിനെതിരായി സംഘം 1924ൽ കാരക്കാട്ട് ആത്മവിദ്യാസംഘം എൽ.പി.സ്കൂൾ എന്ന വിദ്യാലയമാരംഭിച്ചു. ഊരാളുങ്കൽ ഐക്യനാണയസംഘം എന്നൊരു കാർഷക ബാങ്ക് കൂടി ഇവർ ആരംഭിച്ചു. ഐക്യനാണയസംഘമാണ് പിന്നീട് [[ഊരാളുങ്കൽ ലേബർ കോൺട്രാക്ട് സഹകരണ സൊസൈറ്റി|ഊരാളുങ്കൽ ലേബർ കോൺട്രാക്റ്റ് സൊസൈറ്റിയായി]] രൂപാന്തരപ്പെട്ടത്.  ചാപ്പയിൽ കുഞ്ഞ്യേക്കു ഗുരുക്കൾ മുതൽ പതിനാലു പേർ ഒരു രൂപ ഓഹരിയെടുത്ത് ആരംഭിച്ച സംഘമാണ് ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ലേബർ കോൺട്രാക്ട് സൊസൈറ്റികളിലൊന്നായ [[ഊരാളുങ്കൽ ലേബർ കോൺട്രാക്ട് സഹകരണ സൊസൈറ്റി|ഊരാളുങ്കൽ ലേബർ കോൺട്രാക്ട് സൊസൈറ്റി]] (യുഎൽസിസിഎസ്).1921ൽ ആത്മവിദ്യാസംഘം മുഖപത്രമായി &quot;അഭിനവകേരളം&quot; തുടങ്ങി.നാദാപുരം റോഡിലെ സമ്പന്ന കുടുംബമായ '''പാലേരി''' കുടുംബം ആത്മവിദ്യാ സംഗത്തെ (സ്വയം ബോധവത്കരണ വിദ്യാലയം) പിന്തുണച്ചു. പാലേരി ചന്ദമ്മൻ, നാദാപുരം റോഡിൽ, വടകരയിൽ ഒരു '''വിദ്യാലയവും''' ഒരു '''മഠവും''' ആരംഭിച്ചു. 


'''വാഗ്ഭടാനന്ദന്റെ ചില വരികൾ'''

{{ഉദ്ധരണി|ഉണരുവിൻ, അഖിലേശനെ സ്മരിപ്പിൻ
ക്ഷണമെഴുന്നേൽപ്പിൻ, അനീതിയോടെതിർപ്പിൻ}}

{{ഉദ്ധരണി|നാലണ സൂക്ഷിക്കുന്നവൻ വേറൊരാളെ പട്ടിണിക്കിടുന്നു
അനവധി പണം സൂക്ഷിക്കുന്നവൻ അനവധി ജനങ്ങളെ പട്ടിണിക്കിടുന്നു.}}

{{ഉദ്ധരണി|ഏവരുംബതഹരിക്കുമക്കളാണാവഴിക്ക് സഹജങ്ങൾ സർവരും.}}

==കൃതികൾ==
&quot;അഭിനവ കേരളം&quot;, &quot;ആത്മവിദ്യാകാഹളം&quot;, &quot;ശിവയോഗി വിലാസം&quot; ,&quot;ഈശരവിചാരം&quot; തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും അഞ്ചു ഗ്രന്ഥങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റേതായുണ്ട്.

== നേതാക്കൾ (കേരള നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനം): ==

* [[അയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ|ഡോ. അയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ]]
* [[ബ്രഹ്മാനന്ദ ശിവയോഗി]]
* [[ശ്രീനാരായണഗുരു]]
* [[അയ്യങ്കാളി]]
* [[ചട്ടമ്പിസ്വാമികൾ]]
* [[കെ. പി. കറുപ്പൻ]]
* [[പി. പൽപ്പു|ഡോ.പൽപ്പു]]
* [[കുമാരനാശാൻ]]
* [[ആർ. ശങ്കർ]]
* [[നിത്യചൈതന്യയതി]]
* [[നടരാജ ഗുരു]]
* [[വി.ടി. ഭട്ടതിരിപ്പാട്]]
* [[മന്നത്ത് പത്മനാഭൻ]]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
==പുറംകണ്ണികൾ==
*[http://www.deshabhimani.com/specialnews.php?id=572  ചരിത്രത്തിൻ ജീർണതമേൽ കുരുത്ത പുലർവേള] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503004051/http://www.deshabhimani.com/specialnews.php?id=572 |date=2012-05-03 }}
{{bio-stub}}

[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക നായകൻ‌മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സാമൂഹ്യ നവോത്ഥാന നായകർ]]</text>
      <sha1>ilrxbzbpbgtahm1e3ir9em1itmz8if3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അക്ഷഹൃദയം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157647</id>
    <revision>
      <id>4646848</id>
      <parentid>2439531</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8109" sha1="h4az8q295hsxulcr9gq8cr5a8g0ndok" xml:space="preserve">{{prettyurl|Akshahrudayam}}
{{ഹൈന്ദവം}}
ഒരു ദിവ്യമന്ത്രം അഥവാ രഹസ്യ വിദ്യ. ചൂതുകളിയിൽ വൈദഗ്ദ്ധ്യം നേടാൻ സഹായിക്കുവാനും, ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ എത്ര ഇല, എത്ര പൂവ്, എത്ര കായ മുതലായവ ഉണ്ടെന്ന് എണ്ണാതെ കൃത്യമായി പറയാൻ കഴിയുന്ന മന്ത്രമാണ് '''അക്ഷഹൃദയമന്ത്രം'''. ചൂതുകളിയുടെ നിഗൂഢ രഹസ്യങ്ങൾ ഈ മന്ത്രവിദ്യകൊണ്ട് അനായാസം മനസ്സിലാക്കിയ [[നളൻ]] തന്റെ രാജ്യം ശത്രുക്കളുടെ കൈയ്യിൽ നിന്നും തിരിച്ചു പിടിച്ചു. ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളിലും ഇതിഹാസങ്ങളിലും ഈ മന്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. മഹാഭാരതത്തിൽ നള-ദമയന്തിമാർക്ക് അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്ന കഥകൾ വിശദികരിക്കുന്നവസരത്തിൽ ഈ മന്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ മന്ത്രം അറിയുന്നവർ തന്റെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ പറ്റും എന്നു പറയുന്നുണ്ട്. ഋതുപർണ്ണ മഹാരാജാവ് ഈ മന്ത്രം നളനു ഉപദേശിച്ചു കൊടുക്കുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manuscrypts.com/myth/2010/05/19/akshahridaya/ |title=അക്ഷഹൃദയ |access-date=2011-08-19 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630075936/http://www.manuscrypts.com/myth/2010/05/19/akshahridaya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Nala Damayanti.jpg|170px|left|thumb|നളദമയന്തിമാർ]]

== വിദ്യ അറിയാവുന്നവർ ==
# [[ഋതുപർണ്ണൻ]]
# [[നളൻ]]

== കഥ ==
[[പാണ്ഡവർ|പാണ്ഡവരുടെ]] വനവാസക്കാലത്ത് ദ്വൈതാടവിയിൽവെച്ച് ബ്രഹദശ്വമഹർഷി [[ധർമ്മപുത്രൻ|ധർമ്മപുത്രരുടെ]] മനഃസമാധാനത്തിനുവേണ്ടി [[നളൻ|നള]]-[[ദമയന്തി|ദമയന്തിമാരുടെ]] കഥ പറയുന്നുണ്ട്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപമഹർഷിയുടെ]] പുത്രനായ [[കാർക്കോടകൻ|കാർക്കോടകന്റെ]] ഉപദേശപ്രകാരം നളൻ അയോദ്ധ്യാധിപതിയായ ഋതുപർണരാജാവിന്റെ തേരാളിയായി. അദ്ദേഹം ''ബാഹുകൻ'' എന്ന പേരിലായിരുന്നു അവിടെ കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ദമയന്തിയുടെ രണ്ടാം സ്വയംവരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഋതുപർണൻ [[വിദർഭ|വിദർഭരാജ്യത്തിലേക്കു]] നളനൊപ്പം പോയി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manuscrypts.com/myth/2010/05/19/akshahridaya/ |title=അക്ഷഹൃദയ |access-date=2011-08-19 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630075936/http://www.manuscrypts.com/myth/2010/05/19/akshahridaya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വഴിയിൽവച്ച് യാദൃച്ഛികമായി ഋതുപർണന്റെ ഉത്തരീയം തേരിൽ നിന്നു നിലത്തു വീണു. തേരു നിർത്താൻ ഋതുപർണൻ നളനോടു പറയുമ്പോഴേക്കും ഒരു യോജന ദൂരം രഥം പിന്നിട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. [[അശ്വഹൃദയം|അശ്വഹൃദയ മന്ത്രം]] അറിയാമായിരുന്ന നളൻ അതിവേഗതയിലാണ് രഥം ഓടിച്ചിരുന്നത്. ആ സമയത്ത് കാട്ടിൽ കായ്കൾ നിറഞ്ഞ ഒരു [[താന്നി]]&lt;nowiki/&gt;വൃക്ഷം അവർ കണ്ടു. ആ താന്നിയിൽ അഞ്ചുകോടി ഇലകളും, രണ്ടായിരത്തി തൊണ്ണൂറ്റഞ്ചു കായ്കളും ഉണ്ടെന്ന് ഋതുപർണൻ ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ പറഞ്ഞു. താന്നി മരത്തിന്റെ ഇലകളും കായ്കളും ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ എണ്ണിത്തിട്ടപ്പെടുത്തിയത് അക്ഷഹൃദയ മന്ത്രത്തിന്റെ ശക്തികൊണ്ടാണെന്നു രാജാവു മറുപടി പറഞ്ഞു. അത്ഭുതപ്പെട്ടുപോയ നളൻ അത്രയും വേഗത്തിൽ തേരോടിച്ചത് അശ്വഹൃദയ മന്ത്രത്തിന്റെ ശക്തികൊണ്ടാണെന്ന് രാജാവിനേയും അറിയിച്ചു. രണ്ടുപേരും പരസ്പരം മന്ത്രങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- നളോപാഖ്യാനം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം പബ്ലിഷേസ്&lt;/ref&gt;

ഈ മന്ത്രവിദ്യ പഠിച്ചതുകൊണ്ട് നളന് രണ്ടാമതു ചൂതുകളിയിൽ ജയിച്ച് നിഷധരാജ്യം തിരിച്ചെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. അക്ഷഹൃദയ ദിവ്യമന്ത്രം വശമായതോടെ നളനെ ബാധിച്ചിരുന്ന കലി പുറത്തുവന്നു. പുറത്തുവന്ന കലിയെ ബാഹുകൻ (നളൻ)  രോഷത്തോടെ നശിപ്പിക്കുവാൻ തുനിഞ്ഞെങ്കിലും, അധർമ്മം തന്റെ വൃതമാണെനും ബലം ക്ഷയിച്ച് അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ വണങ്ങുന്ന തന്നോട് ക്ഷമിക്കേണമെന്നുള്ള അപേക്ഷയാൽ കലിയെ, നശിപ്പിക്കാതെ സത്യം ചെയ്യിച്ചു വിടുന്നു. താന്നി മരത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ വച്ചാണത്രെ അശ്വഹൃദയം, അക്ഷഹൃദയം എന്നീ മന്ത്രങ്ങൾ കൈമാറിയത്.  നളന്റെ കലിബാധ മാറിയതും അവിടെ വച്ചാണ്, അതിനാൽ താന്നിക്ക് '''കലിദ്രുമം''' എന്ന പേരു കിട്ടി. ''(ചേരുമരം ദേഹത്ത് തടിപ്പും ചൊറിച്ചിലു ഉണ്ടാക്കിയാൽ താന്നിമരത്തിനു പ്രദക്ഷിണം വച്ചാൽ മതിയെന്ന് വിശ്വാസം.)''

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:മന്ത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>h4az8q295hsxulcr9gq8cr5a8g0ndok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അശ്വഹൃദയം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157656</id>
    <revision>
      <id>4646873</id>
      <parentid>4581756</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7867" sha1="aedzaxdd4rhvb4uwt1dm8yjc0y9kv6x" xml:space="preserve">{{prettyurl|Aswahrudayam}}
{{ഹൈന്ദവം}}'''അശ്വഹൃദയം''' ഒരു ദിവ്യമന്ത്രമാണ്&lt;ref&gt;[http://www.indiadivine.org/audarya/hinduism-forum/862063-naishadham-sriharsha.html നൈഷധം -- നളചരിതം]&lt;/ref&gt;. കുതിരകളെ തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാനും,  അതിവേഗത്തിൽ അവയെ പായിക്കാനും കഴിയുന്ന മന്ത്രമാണ് '''അശ്വഹൃദയമന്ത്രം'''. മഹാഭാരതത്തിൽ നളോപഖ്യാനത്തിൽ ഈ മന്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. നൈഷധരാജാവായ നളനു ഈ ദിവ്യമന്ത്രം അറിയാമായിരുന്നു. നളനെ നഷ്ടപ്പെട്ട വിദർഭരാജകുമാരി [[ദമയന്തി]] ഋതുപർണ്ണരാജ്യത്ത് നളൻ താമസിക്കുന്നുവെന്ന് സംശയം തോന്നിയതിനാൽ അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചുകിട്ടുവാൻ ഋതുപർണ്ണനോട് ഒരു ദിവസം കൊണ്ട് വിദർഭയിൽ എത്താൻ പറയുന്നു. നളനു അശ്വഹൃദയമന്ത്രം അറിവുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ദമയന്തി മനസ്സിലാക്കിയാണ് ഈ അഭ്യർത്ഥന നടത്തുന്നത്. ഋതുപർണ്ണനെ നളൻ അശ്വഹൃദയമന്ത്രത്തിൻ്റെ സഹായത്താൽ ഒരു ദിവസം കൊണ്ട് കുണ്ഡിനത്തിൽ എത്തിക്കുന്നതായി മഹാഭാരതത്തിൽ പറയുന്നു.

[[പ്രമാണം:Nala Damayanti.jpg|170px|left|thumb|നളദമയന്തിമാർ]]

== വിദ്യ അറിയാവുന്നവർ ==
# [[നളൻ]]
# [[ഋതുപർണ്ണൻ]]

== കഥ ==
[[പാണ്ഡവർ|പാണ്ഡവരുടെ]] വനവാസക്കാലത്ത് ദ്വൈതാടവിയിൽവെച്ച് ബ്രഹദശ്വമഹർഷി [[ധർമ്മപുത്രൻ|ധർമ്മപുത്രരുടെ]] മനഃസമാധാനത്തിനുവേണ്ടി [[നളൻ|നള]]-[[ദമയന്തി|ദമയന്തിമാരുടെ]] കഥ പറയുന്നുണ്ട്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപമഹർഷിയുടെ]] പുത്രനായ [[കാർക്കോടകൻ|കാർക്കോടകന്റെ]] ഉപദേശപ്രകാരം നളൻ അയോദ്ധ്യാധിപതിയായ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manuscrypts.com/myth/2011/03/23/rituparna/ |title=ഋതുപർണ്ണൻ - സൂര്യവംശം |access-date=2011-08-19 |archive-date=2016-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322152609/http://www.manuscrypts.com/myth/2011/03/23/rituparna/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ഋതുപർണരാജാവിന്റെ തേരാളിയായി. അദ്ദേഹം ''ബാഹുകൻ'' എന്ന പേരിലായിരുന്നു അവിടെ കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. ദമയന്തിയുടെ രണ്ടാം സ്വയംവരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഋതുപർണൻ [[വിദർഭ|വിദർഭരാജ്യത്തിലേക്കു]] നളനൊപ്പം പോയി. വഴിയിൽവച്ച് യാദൃച്ഛികമായി ഋതുപർണന്റെ ഉത്തരീയം തേരിൽ നിന്നു നിലത്തു വീണു. തേരു നിർത്താൻ ഋതുപർണൻ നളനോടു പറയുമ്പോഴേക്കും ഒരു യോജന ദൂരം രഥം പിന്നിട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ''അശ്വഹൃദയ മന്ത്രം'' അറിയാമായിരുന്ന നളൻ അതിവേഗതയിലാണ് രഥം ഓടിച്ചിരുന്നത്.

ഈ മന്ത്രം മനസ്സിലാക്കണമെന്നു വിചാരിക്കുന്ന് ഋതുപർണ്ണൻ ആ സമയത്ത് കാട്ടിൽ കായ്കൾ നിറഞ്ഞ ഒരു [[താന്നി]]&lt;nowiki/&gt;വൃക്ഷം കണ്ടു. ആ താന്നിയിൽ അഞ്ചുകോടി ഇലകളും, രണ്ടായിരത്തി തൊണ്ണൂറ്റഞ്ചു കായ്കളും ഉണ്ടെന്ന് ഋതുപർണൻ ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ പറഞ്ഞു. [[അക്ഷഹൃദയം|അക്ഷഹൃദയമന്ത്രം]] അറിയാമായിരുന്നതിനാലാണ് താന്നി മരത്തിന്റെ ഇലകളും കായ്കളും ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ എണ്ണിത്തിട്ടപ്പെടുത്തിയത്. അത്ഭുതപ്പെട്ടുപോയ നളൻ അത്രയും വേഗത്തിൽ തേരോടിച്ചത് അശ്വഹൃദയ മന്ത്രത്തിന്റെ ശക്തികൊണ്ടാണെന്ന് രാജാവിനേയും അറിയിച്ചു. രണ്ടുപേരും പരസ്പരം മന്ത്രങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- നളോപാഖ്യാനം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം പബ്ലിഷേസ്&lt;/ref&gt;ഈ പുതിയ വിദ്യ പഠിച്ചതുകൊണ്ട് നളന് രണ്ടാമതു ചൂതുകളിയിൽ ജയിച്ച് നിഷധരാജ്യം തിരിച്ചെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. അക്ഷഹൃദയ ദിവ്യമന്ത്രം വശമായതോടെ നളനെ ബാധിച്ചിരുന്ന കലി പുറത്തുവന്നു. പുറത്തുവന്ന കലിയെ ബാഹുകൻ (നളൻ)  രോഷത്തോടെ നശിപ്പിക്കുവാൻ തുനിഞ്ഞെങ്കിലും, അധർമ്മം തന്റെ വൃതമാണെനും ബലം ക്ഷയിച്ച് അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ വണങ്ങുന്ന തന്നോട് ക്ഷമിക്കേണമെന്നുള്ള അപേക്ഷയാൽ കലിയെ, നശിപ്പിക്കാതെ സത്യം ചെയ്യിച്ചു വിടുന്നു. കുണ്ഡിനത്തിലേക്കുള്ള ഈ യാത്രയിലാണ് [[അശ്വഹൃദയം]], [[അക്ഷഹൃദയം]] എന്നീ മന്ത്രങ്ങൾ ഇരുവരും കൈമാറിയത്.&lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- വനപർവ്വം&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manuscrypts.com/myth/2010/05/19/akshahridaya/ |title=അക്ഷഹൃദയ |access-date=2011-08-19 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630075936/http://www.manuscrypts.com/myth/2010/05/19/akshahridaya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:മന്ത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>aedzaxdd4rhvb4uwt1dm8yjc0y9kv6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kirananils</title>
    <ns>3</ns>
    <id>186990</id>
    <revision>
      <id>4646909</id>
      <parentid>4631826</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* The Signpost: 13 July 2026 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4646909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211352" sha1="elhk4d4l6mryqsy15zktjv2yax4d52m" xml:space="preserve">== ''The Signpost'': 27 June 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/News and notes|Elections, Wikimania, masking and more]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/In the media|Boris and Joe, reliability, love, and money]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/Disinformation report|Croatian Wikipedia: capture and release]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/Recent research|Feminist critique of Wikipedia's epistemology, Black Americans vastly underrepresented among editors, Wiki Workshop report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/Traffic report|So no one told you life was gonna be this way]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/News from the WMF|Searching for Wikipedia]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/Humour|Wikipedia's best articles on the world's strangest things]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/WikiProject report|WikiProject on open proxies interview]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/Forum|Is WMF fundraising abusive?]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/Discussion report|Reliability of WikiLeaks discussed]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-06-27/Obituary|SarahSV]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:17, 27 ജൂൺ 2021 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=21652089 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DannyS712@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 25 July 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/News and notes|Wikimania and a million other news stories]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/Special report|Hardball in Hong Kong]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/In the media|Larry is at it again]]

* Board of Trustees candidates: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/Board of Trustees candidates|See the candidates]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/Recent research|Gender bias and statistical fallacies, disinformation and mutual intelligibility]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/Traffic report|Football, tennis and marveling at Loki]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/News from the WMF|Uncapping our growth potential – interview with James Baldwin, Finance and Administration Department]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-07-25/Humour|A little verse]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:10, 25 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=21784702 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DannyS712@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 29 August 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/News and notes|Enough time left to vote! IP ban]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/In the media|''Vive la différence!'']]

* Wikimedians of the year: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/Wikimedians of the year|Seven Wikimedians of the year]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/Gallery|Our community in 20 graphs]]

* News from Wiki Education: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/News from Wiki Education|Changing the face of Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/Recent research|IP editors, inclusiveness and empathy, cycles, and world heritage]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/WikiProject report|WikiProject Days of the Year Interview]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/Traffic report|Olympics, movies, and Afghanistan]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-08-29/Community view|Making Olympic history on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 19:46, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=21946141 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Eddie891@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 26 September 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/News and notes|New CEO, new board members, China bans]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/In the media|The future of Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/Opinion|Wikimedians of Mainland China were warned]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/Op-Ed|I've been desysopped]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/Disinformation report|Paid promotional paragraphs in German parliamentary pages]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/Discussion report|Editors discuss Wikipedia's vetting process for administrators]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/Recent research|Wikipedia images for machine learning; Experiment justifies Wikipedia's high search rankings]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/Community view|Is writing Wikipedia like making a quilt?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/Traffic report|Kanye, Emma Raducanu and 9/11]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/News from Diff|Welcome to the first grantees of the Knowledge Equity Fund]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-09-26/WikiProject report|The Random and the Beautiful]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:58, 26 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=22043419 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DannyS712@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 31 October 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/From the editor|Different stories, same place]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/News and notes|The sockpuppet who ran for adminship and almost succeeded]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/In the media|China bans, and is there intelligent life on this planet?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Opinion|A photo on Wikipedia can ruin your life]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Discussion report|Editors brainstorm and propose changes to the Requests for adminship process]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Recent research|Welcome messages fail to improve newbie retention]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Community view|Reflections on the Chinese Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Traffic report|James Bond and the Giant Squid Game]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Technology report|Wikimedia Toolhub, winners of the Coolest Tool Award, and more]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Serendipity|How Wikipedia helped create a Serbian stamp]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Book review|''Wikipedia and the Representation of Reality'']]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/WikiProject report|Redirection]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-10-31/Humour|A very Wiki crossword]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 31 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=22208696 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Eddie891@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 29 November 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/In the media|Denial: climate change, mass killings and pornography]]
* WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/WikiCup report|The WikiCup 2021]]
* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Deletion report|What we lost, what we gained]]
* From a Wikipedia reader: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/From a Wikipedia reader|What's Matt Amodio?]]
* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Arbitration report|ArbCom in 2021]]
* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Discussion report|On the brink of change – RFA reforms appear imminent]]
* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Technology report|What does it take to upload a file?]]
* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/WikiProject report|Interview with contributors to WikiProject Actors and Filmmakers]]
* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Serendipity|&quot;Did You Know ...&quot; featured a photo of the wrong female WWII pilot]]
* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/News from Diff|Content translation tool helps create one million Wikipedia articles]]
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Traffic report|Reporting ticket sales on the edge of the Wiki, if Eternals should fail]]
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Recent research|Vandalizing Wikipedia as rational behavior]]
* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-11-29/Humour|A very new very Wiki crossword]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:27, 29 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=22386904 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Chris troutman@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 28 December 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/From the editor|Here is the news]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/News and notes|Jimbo's NFT, new arbs, fixing RfA, and financial statements]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Serendipity|Born three months before her brother?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/In the media|The past is not even past]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Recent research|STEM articles judged unsuitable for undergraduates below the first paragraph]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Arbitration report|A new crew for '22]]

* By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/By the numbers|Four billion words and a few numbers]]

* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Deletion report|We laughed, we cried, we closed as &quot;no consensus&quot;]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Gallery|Wikicommons presents: 2021]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Traffic report|Spider-Man, football and the departed]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Crossword|Another Wiki crossword for one and all]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2021-12-28/Humour|Buying Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21:10, 28 ഡിസംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=22469348 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DannyS712@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 30 January 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Special report|WikiEd course leads to Twitter harassment]]
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/News and notes|Feedback for Board of Trustees election]]
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Interview|CEO Maryana Iskander &quot;four weeks in&quot;]]
* Black History Month: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Black History Month|What are you doing for Black History Month?]]
* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Deletion report|Ringing in the new year: Subject notability guideline under discussion]]
* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/WikiProject report|The Forgotten Featured]]
* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Arbitration report|New arbitrators look at new case and antediluvian sanctions]]
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Traffic report|The most viewed articles of 2021]]
* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Gallery|No Spanish municipality without a photograph]]
* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Obituary|Twofingered Typist]]
* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Op-Ed|Identifying and rooting out climate change denial]]
* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Essay|The prime directive]]
* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Opinion|Should the Wikimedia Foundation continue to accept cryptocurrency donations?]]
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/In the media|Fuzzy-headed government editing]]
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Recent research|Articles with higher quality ratings have fewer &quot;knowledge gaps&quot;]]
* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Serendipity|Pooh entered the Public Domain – but Tigger has to wait two more years]]
* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-01-30/Crossword|Cross swords with a crossword]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:55, 30 ജനുവരി 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=22692815 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the team: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/From the team|Selection of a new ''Signpost'' Editor-in-Chief]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/News and notes|Impacts of Russian invasion of Ukraine]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Opinion|Why student editors are good for Wikipedia]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Special report|A presidential candidate's team takes on Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/In the media|Wiki-drama in the UK House of Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Serendipity|War photographers: from Crimea (1850s) to the Russian invasion of Ukraine (2022)]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Technology report|Community Wishlist Survey results]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/WikiProject report|10 years of tea]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Featured content|Featured Content returns]]

* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Deletion report|The 10 most SHOCKING deletion discussions of February]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Recent research|How editors and readers may be emotionally affected by disasters and terrorist attacks]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Arbitration report|Parties remonstrate, arbs contemplate, skeptics coordinate]]

* By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/By the numbers|Does birthplace affect the frequency of Wikipedia biography articles?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Gallery|The vintage exhibit]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Traffic report|Euphoria, Pamela Anderson, lies and Netflix]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/News from Diff|The Wikimania 2022 Core Organizing Team]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Crossword|A Crossword, featuring Featured Articles]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-02-27/Humour|Notability of mailboxes]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:22, 27 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=22829521 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 27 March 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the team: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/From the team|We stand in solidarity with Ukraine]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/News and notes|Of safety and anonymity]]

* Eyewitness Wikimedian – Kharkiv, Ukraine: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Eyewitness Wikimedian – Kharkiv, Ukraine|Countering Russian aggression with a camera]]

* Eyewitness Wikimedian – Vinnytsia, Ukraine: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Eyewitness Wikimedian – Vinnytsia, Ukraine|War diary]]

* Eyewitness Wikimedian – Western Ukraine: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Eyewitness Wikimedian – Western Ukraine|Working with Wikipedia helps]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Disinformation report|The oligarchs' socks]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/In the media|Ukraine, Russia, and even some other stuff]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Recent research|Top scholarly citers, lack of open access references, predicting editor departures]]

* Wikimedian perspective: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Wikimedian perspective|My heroes from Russia, Ukraine &amp; beyond]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Discussion report|Athletes are less notable now]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Technology report|2022 Wikimedia Hackathon]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Arbitration report|Skeptics given heavenly judgement, whirlwind of Discord drama begins to spin for tropical cyclone editors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Traffic report|War, what is it good for?]]

* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Deletion report|Ukraine, werewolves, Ukraine, YouTube pundits, and Ukraine]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Gallery|&quot;All we are saying is, give peace a chance...&quot;]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/From the archives|Burn, baby burn]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Essay|Yes, the sky is blue]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/Tips and tricks|Become a keyboard ninja]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-03-27/On the bright side|The bright side of news]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:50, 27 മാർച്ച് 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23068306 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 24 April 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/News and notes|Double trouble]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/In the media|The battlegrounds outside and inside Wikipedia]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Special report|Ukrainian Wikimedians during the war]]

* Eyewitness Wikimedian – Vinnytsia, Ukraine: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Eyewitness Wikimedian – Vinnytsia, Ukraine|War diary (Part 2)]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Technology report|8-year-old attribution issues in Media Viewer]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Featured content|Wikipedia's best content from March]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/In focus|Editing difficulties on Russian Wikipedia]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Gallery|A voyage around the world with WLM winners]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Interview|On a war and a map]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Serendipity|Wikipedia loves photographs, but hates photographers]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Traffic report|Justice Jackson, the Smiths, and an invasion]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Recent research|Student edits as &quot;civic engagement&quot;; how Wikipedia readers interact with images]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/News from the WMF|How Smart is the SMART Copyright Act?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Essay|The problem with elegant variation]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/Humour|Really huge message boxes]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-04-24/From the archives|Wales resigned WMF board chair in 2006 reorganization]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:44, 24 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23092862 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 29 May 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the team: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/From the team|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/From the team]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/News and notes]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Community view]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Opinion|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Opinion]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/In the media]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Special report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Special report]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/In focus]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Discussion report]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/WikiProject report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/WikiProject report]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Technology report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Technology report]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Featured content|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Featured content]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Interview|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Interview]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Serendipity|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Serendipity]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Recent research]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Tips and tricks|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Tips and tricks]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Traffic report]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/News from Diff|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/News from Diff]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/News from the WMF]]

* Video: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Video|How the entire country of Qatar was blocked from editing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Gallery]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/From the archives|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/From the archives]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Essay|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Essay]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-05-29/Humour]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:45, 29 മേയ് 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23323647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 26 June 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/News and notes|WMF inks new rules on government-ordered takedowns, blasts Russian feds' censor demands, spends big bucks]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/In the media|Editor given three-year sentence, big RfA makes news, Guy Standing takes it sitting down]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Special report|&quot;Wikipedia's independence&quot; or &quot;Wikimedia's pile of dosh&quot;?]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Discussion report|MoS rules on CCP name mulled, XRV axe plea nulled, BLPPROD drafting bid pulled]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Opinion|Picture of the Day – how Adam plans to ru(i)n it]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Featured content|Articles on Scots' clash, Yank's tux, Austrian's action flick deemed brilliant prose]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Essay|RfA trend line haruspicy: fact or fancy?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Recent research|Wikipedia versus academia (again), tables' &quot;immortality&quot; probed]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Serendipity|Was she really a Swiss lesbian automobile racer?]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/News from the WMF|Wikimedia Enterprise signs first deals]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Traffic report|Top view counts for shows, movies, and celeb lawsuit that keeps on giving]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Gallery|Celebration of summer, winter]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-06-26/Humour|Shortcuts, screwballers, Simon &amp; Garfunkel]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:33, 26 ജൂൺ 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23439210 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 1 August 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/From the editors|Rise of the machines, or something]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/News and notes|Information considered harmful]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/In the media|Censorship, medieval hoaxes, &quot;pathetic supervillains&quot;, FB-WMF AI TL bid, dirty duchess deeds done dirt cheap]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Op-Ed|The &quot;recession&quot; affair]]

* Eyewitness Wikimedian – Vinnytsia, Ukraine: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Eyewitness Wikimedian – Vinnytsia, Ukraine|War diary (part 3)]]

* Election guide: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Election guide|The chosen six: 2022 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Community view|Youth culture and notability]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Opinion|Criminals among us]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Arbitration report|Winds of change blow for cyclone editors, deletion dustup draws toward denouement]]

* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Deletion report|This is Gonzo Country]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Discussion report|Notability for train stations, notices for mobile editors, noticeboards for the rest of us]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Traffic report|US TV, JP ex-PM, outer space, and politics of IN, US, UK top charts for July]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Featured content|A little list with surprisingly few lists]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Tips and tricks|Cleaning up awful citations with Citation bot]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/In focus|Wikidata insights from a handy little tool]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/On the bright side|Ukrainian Wikimedians during the war — three (more) stories]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Essay|How to research an image]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Recent research|A century of rulemaking on Wikipedia analyzed]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Serendipity|Don't cite Wikipedia]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Gallery|A backstage pass]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/From the archives|2012 Russian Wikipedia shutdown as it happened]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-01/Humour|Why did the chicken cross the road?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:41, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23554609 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 31 August 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/News and notes|Admins wanted on English Wikipedia, IP editors not wanted on Farsi Wiki, donations wanted everywhere]]


* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Special report|Wikimania 2022: no show, no show up?]]


* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/In the media|Truth or consequences? A tough month for truth]]


* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Discussion report|Boarding the Trustees]]


* News from Wiki Education: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/News from Wiki Education|18 years a Wikipedian: what it means to me]]


* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/In focus|Thinking inside the box]]


* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Tips and tricks|The unexpected rabbit hole of typo fixing in citations]]


* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Technology report|Vector (2022) deployment discussions happening now]]


* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Serendipity|Two photos of every library on earth]]


* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Featured content|Our man drills are safe for work, but our Labia is Fausta.]]


* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Recent research|The dollar value of &quot;official&quot; external links]]


* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Traffic report|What dreams (and heavily trafficked articles) may come]]


* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Essay|Delete the junk!]]


* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Gallery|A Fringe Affair (but not the show by Edward W. Feery that was on this year)]]


* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/Humour|CommonsComix No. 1]]


* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-08-31/From the archives|5, 10, and 15 years ago]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:09, 2 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23745838 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 30 September 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/News and notes|Board vote results, bot's big GET, crat chat gives new mop, WMF seeks &quot;sound logo&quot; and &quot;organizer lab&quot;]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/In focus|NPP: Still heaven or hell for new users – and for the reviewers]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/In the media|A few complaints and mild disagreements]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Special report|Decentralized Fundraising, Centralized Distribution]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Discussion report|Much ado about Fox News]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Interview|ScottishFinnishRadish's Request for Adminship]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Opinion|Are we ever going to reach consensus?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Serendipity|Removing watermarks, copyright signs and cigarettes from photos]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Recent research|How readers assess Wikipedia's trustworthiness, and how they could in the future]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Traffic report|Kings and queens and VIPs]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Featured content|Farm-fresh content]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/Gallery|A Festival Descends on the City: The Edinburgh Fringe, Pt. 2]]

* CommonsComix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/CommonsComix|CommonsComix 2: Paulus Moreelse]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-09-30/From the archives|5, 10, and 15 Years ago: September 2022]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:03, 1 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23826215 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 31 October 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the team: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/From the team|A new goose on the roost]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/News and notes|Wikipedians question Wikimedia fundraising ethics after &quot;somewhat-viral&quot; tweet]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/News from the WMF|Governance updates from, and for, the Wikimedia Endowment]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/In the media|Scribing, searching, soliciting, spying, and systemic bias]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/Disinformation report|From Russia with WikiLove]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/Recent research|Disinformatsiya: Much research, but what will actually help Wikipedia editors?]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/Interview|Isabelle Belato on their Request for Adminship]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/Featured content|Topics, lists, submarines and Gurl.com]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/Serendipity|We all make mistakes – don’t we?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/Traffic report|Mama, they're in love with a criminal]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-10-31/From the archives|Paid advocacy, a lawsuit over spelling mistakes, deleting Jimbo's article, and the death of Toolserver]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 31 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=23972104 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 28 November 2022 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/News and notes|English Wikipedia editors: &quot;We don't need no stinking banners&quot;]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/In the media|&quot;The most beautiful story on the Internet&quot;]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Interview|Lisa Seitz-Gruwell on WMF fundraising in the wake of big banner ad RfC]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Opinion|Privacy on Wikipedia in the cyberpunk future]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Disinformation report|Missed and Dissed]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Op-Ed|Diminishing returns for article quality]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Book review|''Writing the Revolution'']]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Technology report|Galactic dreams, encyclopedic reality]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Essay|The Six Million FP Man]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Tips and tricks|(Wiki)break stuff]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Recent research|Study deems COVID-19 editors smart and cool, questions of clarity and utility for WMF's proposed &quot;Knowledge Integrity Risk Observatory&quot;]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Featured content|A great month for featured articles]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Obituary|A tribute to Michael Gäbler]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Concept|The relevance of legal certainty to the English Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/Traffic report|Musical deaths, murders, Princess Di's nominative determinism, and sports]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/From the archives|Five, ten, and fifteen years ago]]

* CommonsComix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2022-11-28/CommonsComix|Joker's trick]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:41, 28 നവംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24074916 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 1 January 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/News and notes|Wikimedia Foundation ousts, bans quarter of Arabic Wikipedia admins]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/In the media|Odd bedfellows, Elon and Jimbo, reliable sources for divorces, and more]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Interview|ComplexRational's RfA debrief]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Technology report|Wikimedia Foundation's Abstract Wikipedia project &quot;at substantial risk of failure&quot;]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Essay|Mobile editing]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Arbitration report|Arbitration Committee Election 2022]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Recent research|Graham's Hierarchy of Disagreement in talk page disputes]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Serendipity|Wikipedia about FIFA World Cup 2022: quick, factual and critical]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Featured content|Would you like to swing on a star?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/Traffic report|Football, football, football! Wikipedia Football Club!]]

* CommonsComix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/CommonsComix|#4: The Course of WikiEmpire]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-01/From the archives|Five, ten, and fifteen years ago]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:47, 1 ജനുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24248988 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 16 January 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the team: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/From the team|We heard zoomers liked fortnights: the biweekly Signpost rides again]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Special report|Coverage of 2022 bans reveals editors serving long sentences in Saudi Arabia since 2020]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/News and notes|Revised Code of Conduct Enforcement Guidelines up for vote, WMF counsel departs, generative models under discussion]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/In the media|Court orders user data in libel case, Saudi Wikipedia in the crosshairs, Larry Sanger at it again]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Technology report|View it! A new tool for image discovery]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/In focus|Busting into Grand Central]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Serendipity|How I bought part of Wikipedia – for less than $100]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Gallery|What is our responsibility when it comes to images?]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Humour|New geologically speedy deletion criteria introduced]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Opinion|Good old days, in which fifth-symbol-lacking lipograms roam'd our librarious litany]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Featured content|Flip your lid]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Traffic report|The most viewed articles of 2022]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/From the archives|Five, ten, and fifteen years ago]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:16, 16 ജനുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24363624 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 4 February 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/From the editor|New for the Signpost: Author pages, tag pages, and a decent article search function]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/News and notes|Foundation update on fundraising, new page patrol, Tides, and Wikipedia blocked in Pakistan]]

* Section 230: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Section 230|Twenty-six words that created the internet, and the future of an encyclopedia]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Disinformation report|Wikipedia on Santos]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Special report|Legal status of Wikimedia projects &quot;unclear&quot; under potential European legislation]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/In the media|Furor over new Wikipedia skin, followup on Saudi bans, and legislative debate]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Op-Ed|Estonian businessman and political donor brings lawsuit against head of national Wikimedia chapter]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Opinion|Study examines cultural leanings of Wikimedia projects' visual art coverage]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Recent research|Wikipedia's &quot;moderate yet systematic&quot; liberal citation bias]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/WikiProject report|WikiProject Organized Labour]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Tips and tricks|XTools: Data analytics for your list of created articles]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Featured content|20,000 Featureds under the Sea]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Traffic report|Films, deaths and ChatGPT]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21:46, 4 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24455582 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 20 February 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/News and notes|Terms of Use update, Steward elections, and Wikipedia back in Pakistan]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/In the media|Arbitrators open case after article alleges Wikipedia &quot;intentionally distorts&quot; Holocaust coverage]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Disinformation report|The &quot;largest con in corporate history&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Essay|Machine-written articles: a new challenge for Wikipedia]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Tips and tricks|All about writing at DYK]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Featured content|Eden, lost.]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Gallery|Love is in the air]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Traffic report|Superbowl? Pfft. Give me some Bollywood! Yours sincerely, the world]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/From the archives|5, 10, and 15 years ago: Let's (not) delete the Main Page!]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Cobwebs|Editorial: The loss of the moral high ground]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Humour|The RfA Candidate's Song]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 18:04, 20 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24566371 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 9 March 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/News and notes|What's going on with the Wikimedia Endowment?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/Technology report|Second flight of the Soviet space bears: Testing ChatGPT's accuracy]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/In the media|What should Wikipedia do? Publish Russian propoganda? Be less woke? Cover the Holocaust in Poland differently?]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/Featured content|In which over two-thirds of the featured articles section needs to be copied over to WikiProject Military History's newsletter]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/Recent research|&quot;Wikipedia's Intentional Distortion of the Holocaust&quot; in Poland and &quot;self-focus bias&quot; in coverage of global events]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/From the archives|Five, ten, and fifteen years ago]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:44, 9 മാർച്ച് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24651918 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 20 March 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/News and notes|Wikimania submissions deadline looms, Russian government after our lucky charms, AI woes nix CNET from RS slate]]

* Eyewitness: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Eyewitness|Three more stories from Ukrainian Wikimedians]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/In the media|Paid editing, plagiarism payouts, proponents of a ploy, and people peeved at perceived preferences]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Featured content|Way too many featured articles]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Interview|228/2/1: the inside scoop on Aoidh's RfA]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Traffic report|Who died? Who won? Who lost?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:19, 20 മാർച്ച് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24726786 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 20 March 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/News and notes|Wikimania submissions deadline looms, Russian government after our lucky charms, AI woes nix CNET from RS slate]]

* Eyewitness: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Eyewitness|Three more stories from Ukrainian Wikimedians]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/In the media|Paid editing, plagiarism payouts, proponents of a ploy, and people peeved at perceived preferences]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Featured content|Way too many featured articles]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Interview|228/2/1: the inside scoop on Aoidh's RfA]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Traffic report|Who died? Who won? Who lost?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:20, 20 മാർച്ച് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24726786 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 3 April 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/From the editor|Some long-overdue retractions]]
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/News and notes|Sounding out, a universal code of conduct, and dealing with AI]]
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/In the media|Twiddling Wikipedia during an online contest, and other news]]
* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Arbitration report|&quot;World War II and the history of Jews in Poland&quot; case is ongoing]]
* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Featured content|Hail, poetry! Thou heav'n-born maid]]
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Recent research|Language bias: Wikipedia captures at least the &quot;silhouette of the elephant&quot;, unlike ChatGPT]]
* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/From the archives|April Fools' through the ages]]
* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Disinformation report|Sus socks support suits, seems systemic]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:25, 7 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24766128 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 26 April 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/News and notes|Staff departures at Wikimedia Foundation, Jimbo hands in the bits, and graphs' zeppelin burns]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/In the media|Contested truth claims in Wikipedia]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Obituary|Remembering David &quot;DGG&quot; Goodman]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Arbitration report|Holocaust in Poland, Jimbo in the hot seat, and a desysopping]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Opinion|What Jimbo's question revealed about scamming]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Op-Ed|Wikipedia as an anchor of truth]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Special report|''Signpost'' statistics between years 2005 and 2022]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/News from the WMF|Collective planning with the Wikimedia Foundation]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Featured content|In which we described the featured articles in rhyme again]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/From the archives|April Fools' through the ages, part two]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Humour|The law of hats]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Traffic report|Long live machine, the future supreme]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:19, 26 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24906106 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 8 May 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/News and notes|New legal &quot;deVLOPments&quot; in the EU]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/In the media|Vivek's smelly socks, online safety, and politics]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Recent research|Gender, race and notability in deletion discussions]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Featured content|I wrote a poem for each article, I found rhymes for all the lists; &lt;br /&gt;My first featured picture of this year now finally exists!]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Arbitration report|&quot;World War II and the history of Jews in Poland&quot; approaches conclusion]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/News from the WMF|Planning together with the Wikimedia Foundation]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Special report|There Shall Be Seasons Refreshing – Stories from WikiConference India 2023]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:27, 8 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24990251 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/News and notes|Golden parachutes: Record severance payments at Wikimedia Foundation]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/In the media|History, propaganda and censorship]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Arbitration report|Final decision in &quot;World War II and the history of Jews in Poland&quot;]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Recent research|Create or curate, cooperate or compete? Game theory for Wikipedia editors]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Featured content|A very musical week for featured articles]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Traffic report|Coronation, chatbot, celebs]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/WikiProject report|Wikipedians Convene for Queering Wikipedia 2023: The First International LGBT+ Wikipedia Conference]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:42, 22 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24998606 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 5 June 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/News and notes|WMRU director forks new 'pedia, birds flap in top '22 piccy, WMF weighs in on Indian gov's map axe plea]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/In the media|Section 230 stands tall, WP vs. UK bill, Miss Information dissed again]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/Featured content|Poetry under pressure]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/Traffic report|Celebs, controversies and a chatbot in the public eye]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:24, 5 ജൂൺ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25064021 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 19 June 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/News and notes|WMF Terms of Use now in force, new Creative Commons licensing]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/In the media|English WP editor glocked after BLP row on Italian 'pedia]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/Featured content|Content, featured]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/Recent research|Hoaxers prefer currently-popular topics]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:11, 19 ജൂൺ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25152768 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 3 July 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/News and notes|Online Safety Bill: Wikimedia Foundation and Wikimedia UK launch open letter]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Disinformation report|Imploded submersible outfit foiled trying to sing own praises on Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/In the media|Journo proposes mass Wiki dox, sponsored articles on Fandom, Section 230 discussed]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Featured content|Incensed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Traffic report|Are you afraid of spiders? Arnold? The Idol? ChatGPT?]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Humour|United Nations dispatches peacekeeping force to Wikipedia policy discussions]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:17, 3 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25180371 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 17 July 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News and notes|Big bux hidden beneath wine-dark sea as we wait for the Tides to go out?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In the media|Tentacles of Emirates plot attempt to ensnare Wikipedia]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Obituary|David Thomsen (Dthomsen8) and Ingo Koll (Kipala)]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News from the WMF|ABC for Fundraising: Advancing Banner Collaboration for fundraising campaigns]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In focus|Are the children of celebrities over-represented in French cinema?]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Tips and tricks|What automation can do for you (and your WikiProject)]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Recent research|Wikipedia-grounded chatbot &quot;outperforms all baselines&quot; on factual accuracy]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Humour|New fringe theories to be introduced]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Cobwebs|If you're reading this, you're probably on a desktop]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Featured content|Scrollin', scrollin', scrollin', keep those readers scrollin', got to keep on scrollin', Rawhide!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Traffic report|The Idol becomes the Master]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:03, 17 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25275917 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 1 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/News and notes|City officials attempt to doxx Wikipedians, Ruwiki founder banned, WMF launches Mastodon server]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In the media|Truth, AI, bull from politicians, and climate change]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Disinformation report|Hot climate, hot hit, hot money, hot news hot off the presses!]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Obituary|Donald Cram, Peter McCawley, and Eagleash]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Tips and tricks|Citation tools for dummies!]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Humour|Does Wikipedia present neutral perspectives?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In focus|''Journals cited by Wikipedia'']]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Opinion|Are global bans the last step?]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Featured content|Featured Content, 1 to 15 July]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Traffic report|Come on Oppie, let's go party]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:40, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25312130 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 15 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/News and notes|Dude, Where's My Donations? Wikimedia Foundation announces another million in grants for non-Wikimedia-related projects]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In the media|An accusation of bias from Brazil, a lawsuit from Portugal, plagiarism from Florida]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In focus|2023 Good Article Nomination drive is underway: get your barnstars here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Special report|Thirteen years later, why are most administrators still from 2005?]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Tips and tricks|How to find images for your articles, check their copyright, upload them, and restore them]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Cobwebs|Getting serious about writing]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Opinion|Copyright trolls, or the last beautiful free souls on this planet?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Serendipity|Why I stopped taking photographs almost altogether]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Featured content|Barbenheimer confirmed]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Humour|Arbitration Committee to accept case against Right Honorable Frimbley Cantingham, 15th Viscount Bellington-upon-Porkshire]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Traffic report|Come on in, and pull yourself up a chair]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 14:19, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25463725 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 31 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/From the editor|Beta version of signpost.news now online]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/News and notes|You like RecentChanges?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/In the media|Taking it sleazy]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Recent research|The five barriers that impede &quot;stitching&quot; collaboration between Commons and Wikipedia]]

* Draftspace: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Draftspace|Bad Jokes and Other Draftspace Novelties]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Humour|The Dehumourification Plan]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Traffic report|Raise your drinking glass, here's to yesterday]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:45, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25528894 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 16 September 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/News and notes|Wikimedia power sharing – just an advisory role for the volunteer community?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/In the media|&quot;Just flirting&quot;, going Dutch and Shapps for the defence?]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Obituary|Nosebagbear]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Serendipity|Yea, though I walk through the valley of the shadow of death, I will fear no paywall, for thou, Wikipedia Library, art with me]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Featured content|Catching up]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Concept|Strange portal opened by CERN researchers brings Wikipedia articles from &quot;other worlds&quot;]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Traffic report|Some of it's magic, some of it's tragic]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 16 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25586584 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 3 October 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/News and notes|Wikimedia Endowment financial statement published]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/In the media|History is written by whoever can harness the most editors]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Recent research|Readers prefer ChatGPT over Wikipedia; concerns about limiting &quot;anyone can edit&quot; principle &quot;may be overstated&quot;]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Featured content|By your logic,]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Concept|Wikipedia policies from other worlds: WP:NOANTLERS]]

* Poetry: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Poetry|&quot;The Sight&quot;]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Traffic report|There shall be no slaves in the land of lands, it's a Bollywood jam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:33, 3 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25667606 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 23 October 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News and notes|Where have all the administrators gone?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/In the media|Thirst traps, the fastest loading sites on the web, and the original collaborative writing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Gallery|Before and After: Why you don't need to know how to restore images to make massive improvements]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Featured content|Yo, ho! Blow the man down!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Traffic report|The calm and the storm]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News from Diff|Sawtpedia: Giving a Voice to Wikipedia Using QR Codes]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Humour|New citation template introduced for divine revelations, drug use, and really thinking about it]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:03, 23 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25777554 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 6 November 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Arbitration report|Admin bewilderingly unmasks self as sockpuppet of other admin who was extremely banned in 2015]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/In the media|UK gov bigwig accused of ripping off WP articles for book, Wikipedians accused of being dicks by a rich man]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News and notes|Board candidacy process posted, editors protest WMF privacy measure, sweet meetups]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Opinion|An open letter to Elon Musk]]

* WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/WikiCup report|The WikiCup 2023]]

* News from Wiki Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News from Wiki Ed|Equity lists on Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Recent research|How English Wikipedia drove out fringe editors over two decades]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Featured content|Like putting a golf course in a historic site.]]

* Wikidata: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Wikidata|Evaluating qualitative systemic bias in large article sets on Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Traffic report|Cricket jumpscare]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:46, 6 നവംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25812995 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 20 November 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/In the media|Propaganda and photos, lunatics and a lunar backup]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/News and notes|Update on Wikimedia's financial health]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Traffic report|If it bleeds, it leads]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Recent research|Canceling disputes as the real function of ArbCom]]

* Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Wikimania|Wikimania 2024 scholarships]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:46, 20 നവംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25866860 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 4 December 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/News and notes|Beeblebrox ejected from Arbitration Committee following posts on Wikipediocracy]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In the media|Turmoil on Hebrew Wikipedia, grave dancing, Olga's impact and inspiring Bhutanese nuns]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Disinformation report|&quot;Wikipedia and the assault on history&quot;]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In focus|Tens of thousands of freely available sources flagged]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Comix|Bold comics for a new age]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Essay|I am going to die]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Featured content|Real gangsters move in silence]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Traffic report|And it's hard to watch some cricket, in the cold November Rain]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Humour|Mandy Rice-Davis Applies]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:11, 4 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25919722 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 24 December 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Special report|Did the Chinese Communist Party send astroturfers to sabotage a hacktivist's Wikipedia article?]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/News and notes|The Italian Public Domain wars continue, Wikimedia RU set to dissolve, and a recap of WLM 2023]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In the media|Consider the humble fork]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Discussion report|Arabic Wikipedia blackout; Wikimedians discuss SpongeBob, copyrights, and AI]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In focus|Liquidation of Wikimedia RU]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Technology report|Dark mode is coming]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Recent research|&quot;LLMs Know More, Hallucinate Less&quot; with Wikidata]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Comix|Lollus lmaois 200C tincture]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Crossword|when the crossword is sus]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Traffic report|What's the big deal? I'm an animal!]]

* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/From the editor|A piccy iz worth OVAR 9000!!!11oneone! wordz ^_^]]

* Apocrypha: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Apocrypha|Local editor discovered 1,380 lost subheadings in ancient Signpost scrolls. And what he found was shocking.]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Humour|Guess the joke contest]]

* BJAODN: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/BJAODN|Bad jokes and other deleted nonsense]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:01, 24 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25972416 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 10 January 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/From the editor|NINETEEN MORE YEARS! NINETEEN MORE YEARS!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Special report|Public Domain Day 2024]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Technology report|Wikipedia: A Multigenerational Pursuit]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/News and notes|In other news ... see ya in court!]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In focus|The long road of a featured article candidate]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In the media|What is plagiarism? Oklahoma Disneyland? Reaching a human being at Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/WikiProject report|WikiProjects Israel and Palestine]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Obituary|Anthony Bradbury]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Traffic report|The most viewed articles of 2023]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Crossword|everybody gangsta till the style sheets start cascading]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Comix|Conflict resolution]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:51, 12 ജനുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26044843 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 31 January 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/News and notes|Wikipedian Osama Khalid celebrated his 30th birthday in jail]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Opinion|Until it happens to you]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Disinformation report|How paid editors squeeze you dry]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In the media|Katherine Maher new NPR CEO, go check Wikipedia, race in the race]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In focus|The long road of a featured article candidate, part 2]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Recent research|Croatian takeover was enabled by &quot;lack of bureaucratic openness and rules constraining [admins]&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Comix|We've all got to start somewhere]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Traffic report|DJ, gonna burn this goddamn house right down]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:16, 31 ജനുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26086360 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 13 February 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/News and notes|Wikimedia Russia director declared &quot;foreign agent&quot; by Russian gov; EU prepares to pile on the papers]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Disinformation report|How low can the scammers go?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Gallery|Before and After: Why you don't need to touch grass to dramatically improve images of flora and fauna]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/In the media|Speaking in tongues, toeing the line, and dressing the part]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Serendipity|Is this guy the same as the one who was a Nazi?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Traffic report|Griselda, Nikki, Carl, Jannik and two types of football]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Crossword|Our crossword to bear]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Comix|Strongly]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 13 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26223997 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 2 March 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/News and notes|Wikimedia enters US Supreme court hearings as &quot;the dolphin inadvertently caught in the net&quot;]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Recent research|Images on Wikipedia &quot;amplify gender bias&quot;]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/In the media|The Scottish Parliament gets involved, a wikirace on live TV, and the Foundation's CTO goes on record]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Obituary|Vami_IV]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Traffic report|Supervalentinefilmbowlday]]

* WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/WikiCup report|High-scoring WikiCup first round comes to a close]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:03, 2 മാർച്ച് 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26310391 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 29 March 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Technology report|Millions of readers still seeing broken pages as &quot;temporary&quot; disabling of graph extension nears its second year]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Interview|Interview on Wikimedia Foundation fundraising and finance strategy]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Special report|19-page PDF accuses Wikipedia of bias against Israel, suggests editors be forced to reveal their real names, and demands a new feature allowing people to view the history of Wikipedia articles]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Op-Ed|Wikipedia in the age of personality-driven knowledge]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Recent research|&quot;Newcomer Homepage&quot; feature mostly fails to boost new editors]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/News and notes|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter ratified]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/In the media|&quot;For me it’s the autism&quot;: AARoard editors on the fork more traveled]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Traffic report|He rules over everything, on the land called planet Dune]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Humour|Letters from the editors]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Comix|Layout issue]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:42, 29 മാർച്ച് 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26349119 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 25 April 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/In the media|Censorship and wikiwashing looming over RuWiki, edit wars over San Francisco politics and another wikirace on live TV]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/News and notes|A sigh of relief for open access as Italy makes a slight U-turn on their cultural heritage reproduction law]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiConference report|WikiConference North America 2023 in Toronto recap]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiProject report|WikiProject Newspapers (Not WP:NOTNEWS)]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Recent research|New survey of over 100,000 Wikipedia users]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Traffic report|O.J., cricket and a three body problem]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:51, 25 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26669718 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 16 May 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/News and notes|Democracy in action: multiple elections]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Special report|Will the new RfA reform come to the rescue of administrators?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Arbitration report|Ruined temples for posterity to ponder over – arbitration from '22 to '24]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/In the media|Deadnames on the French Wikipedia, and a duel between Russian wikis]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Op-Ed|Wikidata to split as sheer volume of information overloads infrastructure]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Comix|Generations]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Traffic report|Crawl out through the fallout, baby]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:00, 16 മേയ് 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26773320 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 8 June 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News and notes|Wikimedia Foundation publishes its Form 990 for fiscal year 2022-2023]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Technology report|New Page Patrol receives a much-needed software upgrade]]

* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Deletion report|The lore of Kalloor]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/In the media|National cable networks get in on the action arguing about what the first sentence of a Wikipedia article ought to say]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News from the WMF|Progress on the plan — how the Wikimedia Foundation advanced on its Annual Plan goals during the first half of fiscal year 2023-2024]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Opinion|Public response to the editors of Settler Colonial Studies]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Recent research|ChatGPT did not kill Wikipedia, but might have reduced its growth]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Featured content|We didn't start the wiki]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Essay|No queerphobia]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Special report|RetractionBot is back to life!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Traffic report|Chimps, Eurovision, and the return of the Baby Reindeer]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Comix|The Wikipediholic Family]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Humour|Wikipedia rattled by sophisticated cyberattack of schoolboy typing &quot;balls&quot; in infobox]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Concept|Palimpsestuous]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:29, 8 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26803274 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 4 July 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/News and notes|WMF board elections and fundraising updates]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Special report|Wikimedia Movement Charter ratification vote underway, new Council may surpass power of Board]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In focus|How the Russian Wikipedia keeps it clean despite having just a couple dozen administatrors]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Discussion report|Wikipedians are hung up on the meaning of Madonna]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In the media|War and information in war and politics]]

* Sister projects: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Sister projects|On editing Wikisource]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Obituary|Hanif Al Husaini, Salazarov and Hyacinth]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Opinion|Etika: a Pop Culture Champion]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Gallery|Spokane Willy's photos]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Op-Ed|Why you should not vote in the 2024 WMF BoT elections]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Crossword|On a day of independence, beat crosswords into crossploughshares]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Humour|A joke]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Cobwebs|Counting to a billion — manuscripts don't burn]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Recent research|Is Wikipedia Politically Biased? Perhaps]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Traffic report|Talking about you and me, and the games people play]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:42, 4 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26991487 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 22 July 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Discussion report|Internet users flock to Wikipedia to debate its image policy over Trump raised-fist photo]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News and notes|Wikimedia community votes to ratify Movement Charter; Wikimedia Foundation opposes ratification]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News from the WMF|Wikimedia Foundation Board resolution and vote on the proposed Movement Charter]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Essay|Reflections on editing and obsession]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/In the media|What's on Putin's fork, the court's docket, and in Harrison's book?]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Obituary|JamesR]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Crossword|Vaguely bird-shaped crossword]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Humour|Joe Biden withdraws RfA, Donald Trump selects co-nom]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:34, 22 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27085896 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 14 August 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/In the media|Portland pol profile paid for from public purse]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Recent research|STORM: AI agents role-play as &quot;Wikipedia editors&quot; and &quot;experts&quot; to create Wikipedia-like articles, a more sophisticated effort than previous auto-generation systems]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Discussion report|Twitter marks the spot]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/News and notes|Another Wikimania has concluded]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Special report|Nano or just nothing: Will nano go nuclear?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Opinion|HouseBlaster's RfA debriefing]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Traffic report|Ball games, movies, elections, but nothing really ''weird'']]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Humour|I'm proud to be a template]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:52, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27163580 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 4 September 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News and notes|WikiCup enters final round, MCDC wraps up activities, 17-year-old hoax article unmasked]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/In the media|AI is not playing games anymore. Is Wikipedia ready?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Recent research|Simulated Wikipedia seen as less credible than ChatGPT and Alexa in experiment]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News from the WMF|Meet the 12 candidates running in the WMF Board of Trustees election]]

* Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Wikimania|A month after Wikimania 2024]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Serendipity|What it's like to be Wikimedian of the Year]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Traffic report|After the gold rush]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Humour|Local man halfway through rude reply no longer able to recall why he hates other editor]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:31, 4 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27280376 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 26 September 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/In the media|Indian courts order Wikipedia to take down name of crime victim, and give up names of editors]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Serendipity|A Wikipedian at the 2024 Paralympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Opinion|asilvering's RfA debriefing]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/News and notes|Are you ready for admin elections?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Gallery|Are Ludd''ai''tes defending the English Wikipedia?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Recent research|Article-writing AI is less &quot;prone to reasoning errors (or hallucinations)&quot; than human Wikipedia editors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Traffic report|Jump in the line, rock your body in time]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:15, 26 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27463206 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 19 October 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/News and notes|One election's end, another election's beginning]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Recent research|&quot;As many as 5%&quot; of new English Wikipedia articles &quot;contain significant AI-generated content&quot;, says paper]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/In the media|Off to the races! Wikipedia wins!]]

* Contest: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Contest|A WikiCup for the underdeveloped world]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Traffic report|A scream breaks the still of the night]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Book review|''The Editors'']]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Humour|The Newspaper Editors]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Crossword|Spilled Coffee Mug]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:18, 19 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27606308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 6 November 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/From the editors|Editing Wikipedia should not be a crime]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/News and notes|Wikimedia Foundation shares ANI lawsuit updates; first admin elections appoint eleven sysops; first admin recalls opened; temporary accounts coming soon?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In the media|An old scrimmage, politics and purported libel]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Special report|Wikipedia editors face litigation, censorship]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Gallery|Why you should take more photos and upload them]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In focus|Questions and answers about the court case]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Traffic report|Twisted tricks or tempting treats?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Technology report|Wikimedia tech, the Asian News International case, and the ultra-rare BLACKLOCK]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Humour|Man quietly slinks away from talk page argument after realizing his argument dumb, wrong]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:08, 6 നവംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27684085 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 18 November 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News and notes|Open letter to WMF about court case breaks one thousand signatures, big arb case declined, U4C begins accepting cases]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/In the media|Summons issued for Wikipedia editors by Indian court, &quot;Gaza genocide&quot; RfC close in news, old admin Gwern now big AI guy, and a &quot;spectrum of reluctance&quot; over Australian place names]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Recent research|SPINACH: AI help for asking Wikidata &quot;challenging real-world questions&quot;]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News from the WMF|Wikimedia Foundation and Wikimedia Endowment audit reports: FY 2023–2024]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Traffic report|Well, let us share with you our knowledge, about the electoral college]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:46, 18 നവംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27733567 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 24 December 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/News and notes|Responsibilities and liabilities as a &quot;Very Large Online Platform&quot;]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Op-ed|Beeblebrox on Wikipediocracy, the Committee, and everything]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Opinion|Graham87 on being the first-ever administrator recall subject]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/In the media|Delhi High Court considers ''Caravan'' and ''Ken'' for evaluating the ANI vs. WMF case]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/From the archives|Where to draw the line in reporting?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Recent research|&quot;Wikipedia editors are quite prosocial&quot;, but those motivated by &quot;social image&quot; may put quantity over quality]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Humour|Backlash over Santa Claus' Wikipedia article intensifies]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Traffic report|Was a long and dark December]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:04, 25 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27936465 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:57, 15 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:59, 7 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:31, 27 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:11, 22 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 18:25, 9 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:21, 1 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:01, 14 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:31, 24 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:53, 18 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:27, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:08, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:55, 2 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:45, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 10 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:16, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:05, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:19, 15 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:31, 29 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:03, 17 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:15, 10 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:08, 31 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:50, 21 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:19, 22 മേയ് 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 21 June 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:21, 21 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30604303 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 13 July 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>elhk4d4l6mryqsy15zktjv2yax4d52m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സൾഫർ ഡയോക്‌സൈഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196211</id>
    <revision>
      <id>4646785</id>
      <parentid>4570620</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24508" sha1="anb4ctuz1suw8whqu3vv7t72eway1wg" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Sulfur dioxide}}
{{Chembox
|Verifiedfields = changed
|Watchedfields = changed
|verifiedrevid = 477313199
|ImageFile = Sulfur-dioxide-2D.svg
|ImageFile_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
|ImageSize = 160
|ImageName = Skeletal formula sulfur dioxide with assorted dimensions
|ImageFile1 = Sulfur-dioxide-3D-vdW.png
|ImageFile1_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
|ImageSize1 = 180
|ImageName1 = Spacefill model of sulfur dioxide
|ImageFile2 = Sulfur-dioxide-ve-B-2D.png
|ImageFile2_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
|ImageSize2 = 160
|ImageName2 = The Lewis structure of sulfur dioxide (SO2), showing unshared electron pairs.
|IUPACName = Sulfur dioxide
|OtherNames = {{Unbulleted list|Sulfurous anhydride|Sulfur(IV) oxide}}
|Section1={{Chembox Identifiers
|CASNo = 7446-09-5
|CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
|PubChem = 1119
|ChemSpiderID = 1087
|ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
|UNII = 0UZA3422Q4
|UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
|EINECS = 231-195-2
|UNNumber = 1079, 2037
|KEGG = D05961
|KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
|MeSHName = Sulfur+dioxide
|ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
|ChEBI = 18422
|ChEMBL = 1235997
|ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}}
|RTECS = WS4550000
|Beilstein = 3535237
|Gmelin = 1443
|SMILES = O=S=O
|StdInChI = 1S/O2S/c1-3-2
|StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|InChI = 1/O2S/c1-3-2
|StdInChIKey = RAHZWNYVWXNFOC-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|InChIKey = RAHZWNYVWXNFOC-UHFFFAOYAT
}}
|Section2={{Chembox Properties
|Formula = {{Chem|SO|2}}
|MolarMass = 64.066 g/mol
|Appearance = Colorless and pungent gas
|Density = 2.619 kg m&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sulfur Dioxide |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/1119 |access-date=2024-03-22 |archive-date=2023-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924183723/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/1119 |url-status=dead }}, U.S. National Library of Medicine&lt;/ref&gt;
|Solubility = 94 g/L&lt;ref&gt;{{RubberBible87th}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;forms [[sulfurous acid]]
|MeltingPtK = 201
|BoilingPtC = −10
|VaporPressure = 230 kPa at 10&amp;nbsp;°C; 330 kPa at 20&amp;nbsp;°C; 462 kPa at 30&amp;nbsp;°C; 630 kPa at 40&amp;nbsp;°C&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hazardous Substances Data Bank |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/source/hsdb/228#section=Vapor-Pressure}}&lt;/ref&gt;
|pKa = ~1.81
|pKb = ~12.19
|Viscosity = 12.82 μPa·s&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Correlation constants for chemical compounds|url=https://archive.org/details/sim_chemical-engineering_1976-11-22_83_25/page/n157|journal=Chemical Engineering |date=1976|last1=Miller|first1=J.W. Jr.|last2=Shah|first2=P.N.|last3=Yaws|first3=C.L.|volume=83|issue=25|pages=153–180|issn=0009-2460}}&lt;/ref&gt;
|Odor = Pungent; similar to a just-struck match&lt;ref&gt;[http://toxtown.nlm.nih.gov/text_version/chemicals.php?id=29 Sulfur dioxide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230172725/https://toxtown.nlm.nih.gov/text_version/chemicals.php?id=29 |date=December 30, 2019 }}, U.S. National Library of Medicine&lt;/ref&gt;
|MagSus = −18.2·10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol
}}
|Section3={{Chembox Structure
|PointGroup = ''C''&lt;sub&gt;2''v''&lt;/sub&gt;
|Coordination = Digonal
|MolShape = Dihedral
|Dipole = 1.62 D
}}
|Section4={{Chembox Thermochemistry
|DeltaHf = −296.81 kJ mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|Entropy = 248.223 J K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
}}
|Section5={{Chembox Hazards
|GHSPictograms = {{GHS corrosion}} {{GHS skull and crossbones}}
|GHSSignalWord = Danger
|HPhrases = {{H-phrases|314|331}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://echa.europa.eu/information-on-chemicals/cl-inventory-database/-/discli/notification-details/115657/1409763|title=C&amp;L Inventory}}&lt;/ref&gt;
|NFPA-H = 3
|NFPA-F = 0
|NFPA-R = 0
|IDLH = 100 ppm&lt;ref name=PGCH&gt;{{PGCH|0575}}&lt;/ref&gt;
|REL = TWA 2 ppm (5 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) ST 5 ppm (13 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=PGCH/&gt;
|PEL = TWA 5 ppm (13 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=PGCH/&gt;
|LC50 = 3000 ppm (mouse, 30 min)&lt;br /&gt;2520 ppm (rat, 1 hr)&lt;ref name=IDLH&gt;{{IDLH|7446095|Sulfur dioxide}}&lt;/ref&gt;
|LCLo = 993 ppm (rat, 20 min)&lt;br /&gt;611 ppm (rat, 5 hr)&lt;br /&gt;764 ppm (mouse, 20 min)&lt;br /&gt;1000 ppm (human, 10 min)&lt;br /&gt;3000 ppm (human, 5 min)&lt;ref name=IDLH/&gt;
}}
|Section6={{Chembox Related
|OtherFunction_label = [[sulfur]] [[oxide]]s
|OtherFunction = [[Sulfur monoxide]]&lt;br /&gt;[[Sulfur trioxide]]&lt;br /&gt;[[Disulfur monoxide]]
|OtherCompounds = [[Ozone]]&lt;br /&gt;
[[Selenium dioxide]]&lt;br /&gt;
[[Sulfurous acid]]&lt;br /&gt;
[[Tellurium dioxide]]&lt;br /&gt;
[[Polonium dioxide]]
}}
}}
ഒരു [[സൾഫർ]] [[അണു|അണുവും]] രണ്ടു് [[ഓക്സിജൻ]] [[അണു|അണുക്കളും]] അടങ്ങുന്ന തന്മാത്രയുള്ള ഒരു വാതകമാണു് '''സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ്'''. ഇതിന്റെ രാസവാക്യം SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; എന്നാണു്. രൂക്ഷമായ തുളച്ചുകയറുന്ന മണമുള്ള ഒരു [[വാതകം|വാതകമാണിത്]]. [[അഗ്നിപർവതം|അഗ്നിപർവതങ്ങളിൽ]] നിന്നും പലതരം വ്യവസായങ്ങളിൽ നിന്നും ഈ വാതകം പുറത്തുവിടാറുണ്ട്.  [[കൽക്കരി]] [[പെട്രോളിയം]] എന്നിവയിൽ സൾഫർ സംയുക്തങ്ങൾ ഉള്ളതുകാരണം ഇവ ജ്വലിക്കുമ്പോൾ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഉണ്ടാകും. SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, സാധാരണഗതിയിൽ [[നൈട്രജൻ ഡയോക്സൈഡ്|NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] പോലെയുള്ള രാസത്വരകത്തിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ഓക്സിഡേഷനു വിധേയമാകുമ്പോൾ [[സൾഫ്യൂരിക് ആസിഡ്|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] ഉണ്ടാകും. ഇത് [[ആസിഡ് മഴ|ആസിഡ് മഴയ്ക്ക്]] കാരണമാകും.&lt;ref&gt;{{Holleman&amp;Wiberg}}&lt;/ref&gt; അന്തരീക്ഷത്തിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്ന ധൂളികളും ഇത്തരത്തിൽ ഉണ്ടാകും. ഈ രണ്ടു വിധത്തിലാണ് സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് പ്രധാനമായും പരിസ്ഥിതിയെ ബാധിക്കുന്നത്. 

==ഘടനയും ബോണ്ടുകളും==
SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ഒരു ''ഒടിവുള്ള'' തന്മാത്രയാണ്. 

[[Image:Sulfur-dioxide-resonance-2D.png|left|350px|thumb|സൾഫർ ഡയോക്സൈഡിന്റെ മൂന്ന് റെസൊണൻസ് ഘടനകൾ]]

==ഉത്പാദനം==
===ജ്വലനത്തിലൂടെ===
സൾഫറോ സൾഫർ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള വസ്തുക്കളോ കത്തിക്കുമ്പോൾ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഉണ്ടാകും:
:S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; + 8 O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 8 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

കമ്പിളി, മുടി, റബ്ബർ എന്നിവയൊക്കെ കത്തിക്കുമ്പോൾ സൾഫർ ഉണ്ടാകും. ഇരുമ്പുമായി ചേർന്ന് (വീടിനു തീ പിടിക്കുമ്പോഴും മറ്റും) ഇത് ഫെറസ് സൾഫൈഡ് ഉണ്ടാക്കും. ഇതിനെ വീണ്ടും ഓക്സിജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ചൂടാക്കിയാൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് വീണ്ടും സ്വതന്ത്രമാകും:

4 FeS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  +  11 O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;   →   2 Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;  +  8 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

ഹൈഡ്രജൻ സൾഫൈഡ് ജ്വലിച്ചാലും രാസപ്രവർത്തനം ഇതുപോലെ തന്നെയാണ് നടക്കുന്നത്. 
:2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S + 3 O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O + 2 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[പൈറൈറ്റ്]], [[സ്ഫാലെറൈറ്റ്]], [[സിന്നബാർ]] തുടങ്ങിയ അയിരുകൾ വ്യാവസായികമായി ''റോസ്റ്റ്'' ചെയ്യുമ്പോഴും സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടും:&lt;ref&gt;Shriver, Atkins. Inorganic Chemistry, Fifth Edition. W. H. Freeman and Company; New York, 2010; p. 414.&lt;/ref&gt;
:4 FeS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  +  11 O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;   →   2 Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;  +  8 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
:2 ZnS  +  3 O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; →   2 ZnO  +  2 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
:HgS  + O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;   →   Hg  +  SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
:4 FeS + 7O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2 Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 4 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

ഈ രീതികളെല്ലാം ചേർന്നാണ് അഗ്നിപർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ടൺ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് പുറത്തുവരുന്നത്. 

==പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങൾ==
===വ്യാവസായികം===
ക്ഷാരഗുണമുള്ള ലായനികൾ സൾഫൈറ്റ് ലവണങ്ങളുമായി പ്രതിപ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ:
:SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 2 NaOH → Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

ക്ലൗസ് പ്രക്രീയയിൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഒക്സിഡൈസിംഗ് രാസവസ്തുവായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. റിഫൈനറികളിൽ ഈ രാസപ്രവർത്തനം വൻ തോതിൽ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്:
:SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S → 3 S + 2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

സൾഫ്യൂറിക് ആസിഡിന്റെ നിർമ്മാണം.
: 2 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  +  2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O  +  O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;   →   2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

==ഉപയോഗങ്ങൾ==
===സൾഫ്യൂറിക് ആസിഡിന്റെ നിർമ്മാണത്തിലെ ഉപയോഗം===

===ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ സൂക്ഷിച്ചുവയ്ക്കാൻ===
ഉണക്കിയ ആപ്രിക്കോട്ട്, ഫിഗ് തുടങ്ങിയ പഴങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവയ്ക്കാൻ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡിന്റെ രോഗാണുക്കളെ നശിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി ഉപയോഗപ്പെടുത്താറുണ്ട്. ചീയൽ തടയുകയും നിറം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും എന്ന ഗുണവുമുണ്ട്. മൊളാസസ്സിലും ചിലപ്പോൾ ഇത് ചേർക്കാറുണ്ട്. 

===വൈൻ നിർമ്മാണം===
വൈനുത്പാദനത്തിൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist#h_3 Current EU approved additives and their E Numbers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007124435/http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist#h_3 |date=2010-10-07 }}, The Food Standards Agency website.&lt;/ref&gt;  എല്ലാത്തരം വൈനുകളിലും സൾഫർ ഉണ്ടാകും.&lt;ref&gt;[http://www.morethanorganic.com/sulphur-in-the-bottle Sulphites in wine], MoreThanOrganic.com.&lt;/ref&gt; രോഗാണു നാശിനിയായും ഓക്സിഡേഷൻ തടയുന്ന രാസവസ്തുവായുമാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 

SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; വൈൻ നിർമ്മാണശാലകൾ വൃത്തിയാക്കാനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. 

===റെഡ്യൂസിംഗ് രാസവസ്തുവായുള്ള ഉപയോഗം===
പേപ്പറിനെ ബ്ലീച്ച് ചെയ്യാൻ ഇതുപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ക്ലോറിനേറ്റ് ചെയ്ത ജലത്തെ ഉപയോഗശേഷം ഒഴുക്കിക്കളയുന്നതിനു മുൻപ് സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഉപയോഗിച്ച് റെഡ്യൂസ് ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇത് ക്ലോറിനെ സ്വതന്ത്രമാക്കും. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Tchobanoglous |first=George |title=Wastewater Engineering |url=https://archive.org/details/wastewaterengine0000metc |edition=3rd |location=New York |publisher=McGraw Hill |year=1979 |isbn=0-07-041677-X }}&lt;/ref&gt;

ഇത് ജലത്തിൽ ലയിക്കും. 

===ബയോകെമിസ്ട്രിയിലും വൈദ്യത്തിലുമുള്ള ഉപയോഗം===
വലിയ അളവിൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് മാരകമാണ്. ബാക്ടീരിയകളും മറ്റും ഇത് ഉത്പാദിപ്പിക്കാറുണ്ട്. സസ്തനികളുടെ ശരീരപ്രവർത്തനത്തിൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡിന്റെ പ്രഭാവം ഇതുവരെ പൂർണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടില്ല. &lt;ref&gt;{{cite journal |last=Liu |first=D. |url=http://benthamscience.com/mrmc/contabs/mrmc10-11.html#4 |title=Sulfur dioxide: a novel gaseous signal in the regulation of cardiovascular functions |journal=Mini-Reviews in Medicinal Chemistry |year=2010 |volume=10 |issue=11 |pages=1039–1045 |pmid=20540708 |last2=Jin |first2=H |last3=Tang |first3=C |last4=Du |first4=J |access-date=2012-07-23 |archive-date=2013-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426082343/http://benthamscience.com/mrmc/contabs/mrmc10-11.html#4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  [[ഹെറിംഗ്-ബ്രൂവർ റിഫ്ലക്സ്]], [[പൾമണറി സ്ട്രെച്ച് റിഫ്ലക്സ്]] എന്നിവയെ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് തടയും. 

===തണുപ്പിക്കാനുള്ള ഉപയോഗം===
ഫ്രിയോണുകൾ കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിനു മുൻപ് സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് റഫ്രിജിറേറ്ററുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 

===ലബോറട്ടറിയിൽ ലായകമായും മറ്റുമുള്ള ഉപയോഗം===
ഓക്സിഡൈസിംഗ് ലവണങ്ങളെ ലയിപ്പിക്കാനുള്ള ലായകമായി സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. സൾഫൊണൈൽ ഗ്രൂപ്പിന്റെ ഉത്പാദനത്തിനും ഇതുപയോഗിക്കും:&lt;ref&gt;{{OrgSynth | author = R. V. Hoffman | title = m-Trifluoromethylbenzenesulfonyl Chloride | collvol = 7 | collvolpages = 508 | year = 1990| prep = CV7P0508}}&lt;/ref&gt;

:[[File:Preparation of m-trifluoromethylbenzenesulfonyl chloride.svg|500px]]

==അന്തരീക്ഷത്തിലെ മാലിന്യം==
[[Image:Sulfur dioxide emissions from the Halema`uma`u vent, glows at night.jpg|thumb|സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് പുകപടലം രാത്രിയിൽ തിളങ്ങുന്നു. [[ഹാലെമ'ഉമ'ഉ വെന്റ്]]]]
അഗ്നിപർവ്വതസ്ഫോടനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്നതിനാലും മറ്റും അന്തരീക്ഷത്തിൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട്. &lt;ref&gt;[http://volcanoes.usgs.gov/hazards/gas/index.php Volcanic Gases and Their Effects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130222415/http://volcanoes.usgs.gov/hazards/gas/index.php |date=2016-01-30 }}. Volcanoes.usgs.gov. Retrieved on 2011-10-31.&lt;/ref&gt;  അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ ഏജൻസിയുടെ കണക്കനുസരിച്ച് &lt;ref&gt;[http://www.epa.gov/air/airtrends/sulfur.html National Trends in Sulfur Dioxide Levels], [[United States Environmental Protection Agency]].&lt;/ref&gt;), താഴെപ്പറയുന്ന അളവ് സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ പ്രതിവർഷം ബഹിർഗമിക്കുന്നുണ്ട്:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! വർഷം
! SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (ആയിരം ഷോർട്ട് ടൺ വച്ച്)
|-
| 1970
| 31,161
|-
| 1980
| 25,905
|-
| 1990
|23,678
|-
|1996
|18,859
|-
|1997
|19,363
|-
|1998
|19,491
|-
|1999
|18,867
|}

മലിനീകാരി എന്ന നിലയിൽ മനുഷ്യാരോഗ്യത്തിൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Sulfur Dioxide|url=http://www.epa.gov/airquality/sulfurdioxide/}}&lt;/ref&gt;  മൃഗങ്ങളെയും സസ്യങ്ങളെയും ഇത് ബാധിക്കും. &lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2010. [http://www.eoearth.org/article/Abiotic_factor?topic=49461 ''Abiotic factor''. Encyclopedia of Earth. eds Emily Monosson and C. Cleveland. National Council for Science and the Environment]. Washington DC&lt;/ref&gt; 

കൽക്കരിയിൽ നിന്ന് സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഫ്ലൂയിഡൈസ്ഡ് ബെഡ് കംബഷൻ എന്ന പ്രക്രീയ ഉപയോഗിച്ച് നീക്കം ചെയ്യാൻ സാധിക്കും. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Lindeburg |first=Michael R. |title=Mechanical Engineering Reference Manual for the PE Exam |url=https://archive.org/details/mechanicalengine0012lind |location=Belmont, C.A. |publisher=Professional Publications, Inc |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/mechanicalengine0012lind/page/n615 27]–3 |isbn=978-1-59126-049-3 }}&lt;/ref&gt; കത്തിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് സൾഫർ നീക്കം ചെയതാൽ SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ഉണ്ടാകുന്നത് തടയാൻ സാധിക്കും. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gtp-merichem.com/support/index.php |title=Lo-Cat Process |access-date=2012-07-23 |archive-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304170107/http://www.gtp-merichem.com/support/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.netl.doe.gov/technologies/coalpower/gasification/pubs/pdf/SFA%20Pacific_Process%20Screening%20Analysis_Dec%202002.pdf Process screening analysis of alternative gas treating and sulfur removal for gasification]. (December 2002) Report by SFA Pacific, Inc. prepared for U.S. Department of Energy (PDF) . Retrieved on 2011-10-31.&lt;/ref&gt;

[[കാൽസ്യം]], [[മഗ്നീഷ്യം ഓക്സൈഡ്]] എന്നിവ പെട്രോൾ, ഡീസൽ എഞ്ചിനുകളിൽ നിന്ന് സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ഗാസ് ബഹിർഗമിക്കുന്നതു തടയാൻ കൂട്ടിച്ചേർക്കലിന് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. &lt;ref&gt;Walter R. May [http://www.sfainternational.com/library/Marine%20Emissions%20Abatement.pdf Marine Emissions Abatement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425051152/http://www.sfainternational.com/library/Marine%20Emissions%20Abatement.pdf |date=2012-04-25 }}. SFA International, Inc., p. 6.&lt;/ref&gt;

2006-ൽ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് പുറന്തള്ളുന്ന രാജ്യം [[ചൈന|ചൈനയായിരുന്നു]]&lt;ref&gt;[http://www.physorg.com/news78159898.html China has its worst spell of acid rain], [[United Press International]].&lt;/ref&gt;

==സുരക്ഷ==
===ശ്വസനം===
ഈ വാതകം ശ്വസിച്ചാൽ ശ്വാസകോശസംബന്ധമായ അസുഖലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടും (ശ്വാസമെടുക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട് തുടങ്ങി മരണം വരെ സംഭവിക്കാം). &lt;ref&gt;[http://www.epa.gov/air/sulfurdioxide/ Sulfur Dioxide] [[United States Environmental Protection Agency|U.S. Environmental Protection Agency]]&lt;/ref&gt; ശരാശരി 5 ppm (13&amp;nbsp;mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) സുരക്ഷിതമായ അളവ്. &lt;ref name=NIOSH&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0575.html |title=NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards }}&lt;/ref&gt;

സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ് ശ്വസനവും വളർച്ചയെത്താതെ കുട്ടികൾ ജനിക്കുന്നതും തമ്മിൽ ബന്ധമുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;Shah-2011&quot;&gt;{{Cite journal | title = Air pollution and birth outcomes: a systematic review | journal = Environ Int | volume = 37 | pages = 498–516 | year = 2011 | doi = 10.1016/j.envint.2010.10.009 | pmid = 21112090 | author = Shah PS, Balkhair T, Knowledge Synthesis Group on Determinants of Preterm/LBW Births | issue = 2 }}&lt;/ref&gt;

===ഉള്ളിലെത്തൽ===
അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ഭക്ഷ്യസാധനങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാൻ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡും [[സോഡിയം ബൈസൾഫൈററ്റ്|സോഡിയം ബൈസൾഫൈറ്റും]]  ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അനുമതിയുണ്ട്. &lt;ref&gt;
{{cite web
| title = Center for Science in the Public Interest – Chemical Cuisine
| url = http://www.cspinet.org/reports/chemcuisine.htm
| accessdate = March 17, 2010
}}&lt;/ref&gt;

==ഇവയും കാണുക==
* [[സൾഫർ ട്രൈ ഓക്സൈഡ്]]
* [[സൾഫർ-അയഡിൻ സൈക്കിൾ]]

==അവലംബം==
{{Reflist|30em}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://www.epa.gov/air/airtrends/sulfur.html അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ ഏജൻസിയുടെ സൾഫർ ഡയോക്സൈഡിനെപ്പറ്റിയുള്ള പേജ്]
*[http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0074.htm ഇന്റർനാഷണൽ കെമിക്കൽ സേഫ്റ്റി കാർഡ് 0074]
*[http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol54/volume54.pdf IARC മോണോഗ്രാഫുകൾ. &quot;സൾഫർ ഡയോക്സൈഡും ചില സൾഫൈറ്റുകളും, ബൈസൾഫൈറ്റുകളും മെറ്റാബൈസൾഫൈറ്റുകളും&quot; v54. 1992. p131.]
*[http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0575.html NIOSH-ലെ കെമിക്കൽ ഹസാർഡുകളെപ്പറ്റിയുള്ള പോക്കറ്റ് ഗൈഡ്]
*[http://www.chm.bris.ac.uk/motm/so2/so2h.htm സൾഫർ ഡയോക്സൈഡ്, മോളിക്യൂൾ ഓഫ് ദി മന്ത്]


[[വർഗ്ഗം:ഓക്സൈഡുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സൾഫർ സം‌യുക്തങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വ്യാവസായിക വാതകങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരോക്സീകാരികൾ]]
{{അപകടകരമായ രാസവസ്തുക്കൾ}}</text>
      <sha1>anb4ctuz1suw8whqu3vv7t72eway1wg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആദിചേരന്മാർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198632</id>
    <revision>
      <id>4646858</id>
      <parentid>4603569</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T21:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thribuvandas Acharya</username>
        <id>171659</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പദോല്പത്തി */</comment>
      <origin>4646858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44978" sha1="a80g9mu2n3rtrrmydit6wk5o0bi6zqh" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{Chera Dynasty}}
സംഘകാലഘട്ടത്തിൽ [[കേരളം|കേരളവും]] കൊങ്ങു(ങ്കു)നാടും വാണിരുന്ന ചേരരാജാക്കൻമാർ. [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരം]], [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോളം]], [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യം]] എന്ന പൗരാണികമൊഴിയുടെ ക്രമത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തമിഴകത്തെ രാജവംശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായത് ചേരൻമാരുടേതാണെന്ന് ഒരഭിപ്രായഗതി നിലവിലുണ്ട്. കുടവർ, കുട്ടുവർ എന്നീ പേരുകളിലും ചേരൻമാർ അറിയപ്പെട്ടുവന്നു. ചേരൻമാർക്ക് അധീനമായിരുന്ന കേരളത്തിലെ ചില ഭൂവിഭാഗങ്ങളിൽനിന്നായിരിക്കണം ഈ പേരുകൾ സിദ്ധിച്ചത്. മറ്റു നാടുകളിൽ നിന്നും നോക്കുമ്പോൾ ഉയർന്ന പീഠഭൂമികളുടെ അധീശൻമാരായിരുന്നതുകൊണ്ട് ചേരൻമാരെ 'വാനവർ' എന്നും വിളിച്ചുവന്നു.

== പദോല്പത്തി == 

== സംഘസാഹിത്യത്തിൽ ==
''പുറനാനൂറ്, അകനാനൂറ്, [[പതിറ്റുപ്പത്ത്]], നറ്റിണൈ, ഐങ്കുറുനൂറ്, തൊല്കാപ്പിയം, കുറുംതൊകൈ, പെരുന്തൊകൈ, കലിത്തൊകൈ'' മുതലായവ ചേർന്നതാണ് മുഖ്യമായും സംഘസാഹിത്യം. ''ചിലപ്പതികാരവും, മണിമേഖലയും'' സംഘകൃതികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നുണ്ട്. അകനാനൂറിലും പുറനാനൂറിലും 400 കവിതകൾ വീതമുണ്ട്. ''[[പതിറ്റുപ്പത്ത്|പതിറ്റുപ്പ]]''ത്തിലെ ഒന്നാം പത്തും, പത്താം പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയി. ചേരരാജാക്കൻമാരെക്കുറിച്ചു മാത്രമേ [[പതിറ്റുപ്പത്ത് |പതിറ്റുപ്പത്തിൽ]] പ്രതിപാദനമുള്ളു. സംഘസാഹിത്യത്തിൽ 2,279 ഗാനങ്ങളാണുള്ളത്; 473-ഓളം കവികളാ (കവയിത്രികളും പെടും)ണവ രചിച്ചത്. ഈ ഗാനങ്ങളിൽ പരമാർശിക്കപ്പെടുകയോ സ്തുതിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന ചേരൻമാരെ ആദിചേരൻമാരെന്ന് പൊതുവേ വിളിക്കാം. താഴെ പറയുന്ന ഇരുപത്തിയാറ് ചേരൻമാരുടെ പേരുമാത്രമേ ഇവയിൽനിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുള്ളു. 
{{Div col begin|3}}
# ചേരമാൻ പേരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ
# ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതൻ
# പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ
# കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ
# കടൽപിറകോട്ടിയ വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ
# ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ
# ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ
#  മാന്തരം പൊറൈയൻ കടുങ്കോ
# ചേരമാൻ അന്തുവൻചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻ തകടൂരെറിന്തപെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ 
# ഇളഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ 
# ആതൻ ആമിനി
# യാനൈക്കാഴ്ചൈമാന്തരഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻവഞ്ചൻ
# ചേരമാൻ കൂടുവൻകോത
# ചേരമാൻ മാരിവെൺകേ
# ചേരമാൻ കോക്കോതൈ മാർപൻ
# ചേരമാൻ എന്തൈ
# ചേരമാൻ നമ്പിക്കുട്ടുവൻ
# കുട്ടുവൻ കണ്ണൻ
# ചേരമാൻ ചാത്തൻ
# ചേരമാൻ ഇളങ്കുട്ടുവൻ
# ചേരമാൻ കണൈക്കാൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻ കോട്ടനമ്പലത്തുഞ്ചിയമാക്കോത
# ചേരമാൻ പാലൈപാടിയ പെരുങ്കടുങ്കോ.
{{Div col end}}
ചേര ചോള നാടുകളിൽവച്ച് ഏറ്റവും വലുത് ചേരനാടായിരുന്നു. ചേരനാടിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ വിസ്തൃതി 80 കാതമായിരുന്നു (515 കി.മീ.) തെ. ആയ് രാജ്യത്തിനും വ. പൂഴിനാട്ടിനും മധ്യത്തിലാണ് ചേരരാജ്യം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നത്.
== രാജാക്കന്മാർ ==

=== ഉതിയൻ ചേരൻ ===
{{Main|ഉതിയൻ ചേരലാതൻ}}

ആദിചേരൻമാരിൽ ആദ്യത്തെ രാജാവ്; പെരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ ചേരലാതൻ എന്നാണ് പൂർണനാമം; വാനവരമ്പൻ, പേരുംചേരലാതൻ, ചേരലാതൻ എന്നീ പേരുകളിലും ഉതിയൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. മുരഞ്ചിയൂർ മുടിനാഗരായർ പുറനാനൂറിൽ ഉതിയനെ സ്തുതിക്കുന്നു. കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാണ്ഡവർക്കും കൌരവർക്കും ഭക്ഷണം നല്കിയതുകൊണ്ടാണ് പെരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ എന്ന വിശേഷണം ലഭിച്ചതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം പൂർവികരുടെ സ്മരണയ്ക്കായി യാഗങ്ങൾ ചെയ്തതായും പെരുഞ്ചോറ്റു സദ്യ നടത്തിയതായും കേരളത്തിൽനിന്നുള്ള സംഘകാലകവിയായ മാമൂലനാർ അകനാനൂറിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. യുദ്ധപ്രിയനായ ഇദ്ദേഹം കുട്ടനാടു മുഴുവൻ ആക്രമിച്ചു പിടിക്കുകയും സമകാലികനായ കരികാല ചോളനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ചേരൻമാരുടെയും പാണ്ഡ്യൻമാരുടെയും രാജ്യങ്ങൾക്കു മധ്യത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്ത രാജ്യത്തിലെ രാജാവായ വേളിന്റെ പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്ത് ഉതിയൻ തന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു; തുളുനാട്ടിലെ നന്നൻ ക-ന് സ്വപുത്രിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. കൊങ്ങുനാടിന്റെ അധീശത്വം നേടുവാനും ഉതിയനു കഴിഞ്ഞു. ഈ രാജാവിന്റെ നാട് കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും സമുദ്രതീരങ്ങൾവരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നതായി മുരഞ്ചിയൂർ മുടിനാകരായർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള ഉദയമ്പേരൂർ സ്ഥാപിച്ചത് ഈ രാജാവായിരുന്നുവെന്ന് കെ.ജി. ശേഷയ്യർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കരികാലചോളനുമായി നടന്ന [[വെണ്ണി യുദ്ധം|വെണ്ണിയുദ്ധത്തിൽ]] ഉതിയനു മുറുവേറ്റു; അപമാനിതനായ ഉതിയൻ ചേരൻ പട്ടിണികിടന്ന് ആത്മഹത്യ ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു.

=== ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതൻ ===
ഉതിയൻചേരലാതന് വെളിയൻ വേൺമാൻ എന്ന സാമന്തന്റെ പുത്രിയായ നല്ലിനിയിൽ ജാതനായ പുത്രനാണ് നെടുഞ്ചേരലാതൻ. ചേരരാജാവായിത്തീർന്ന ഇദ്ദേഹം ഹിമാലയംവരെയുള്ള രാജാക്കൻമാരെ തോല്പിച്ച് ചേരൻമാരുടെ വംശചിഹ്നമായ വില്ല് ഹിമശിഖരത്തിൽ കൊത്തിയതുകൊണ്ട് ഇമയവരമ്പൻ എന്ന വിശേഷണം ലഭിക്കാനിടയായി എന്ന് മാമൂലനാർ അകനാനൂറിലെ ഒരു ഗാനത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കദമ്പരുടെ കാവൽമരമായ കടമ്പിനെ മുറിച്ച് അതുകൊണ്ട് മുരശുണ്ടാക്കിയ വീരനാണ് നെടുഞ്ചേരലാതൻ എന്നും മാമൂലനാർ പറയുന്നു. 'ഏഴുമുടിമാർപൻ' (ഏഴു രാജാക്കൻമാരുടെ കിരീടങ്ങൾ ഒരു മാലയായി മാറിൽ അണിയുന്നവൻ) എന്ന ബിരുദവും മറ്റു പല ചേരരാജാക്കൻമാരെപ്പോലെ ഇദ്ദേഹവും സ്വീകരിച്ചു. ഇദ്ദേഹം കീഴടക്കിയ രാജാക്കൻമാർ പാരി, ഓരി, നന്നൻ, കാരി എവ്വി, ആവി, ആയ് എന്നിവരായിരിക്കുമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഹിമാലയംവരെയുള്ള ഭൂമി മുഴുവൻ ചേരലാതന്റെ കീഴിലായിരുന്നുവെന്ന് പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ രണ്ടാംപത്തിൽ കുമട്ടൂർ കണ്ണനാർ എന്ന കവി പറയുന്നു. കണ്ണൂരിനടുത്തുള്ള മാന്തൈ ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം എന്നു ചിലർ കരുതുന്നു. ഈ നഗരത്തിൽവച്ച് ശത്രുക്കളിൽനിന്നു കപ്പം കൈക്കൊണ്ടതായി പതിറ്റുപ്പത്തിൽ സൂചനകളുണ്ട്. നെടുഞ്ചേരലാതൻ 58 വർഷം ഭരിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി ചോളരാജകുമാരിയായ നർച്ചോണയായിരുന്നു. ചോളരാജാവായ കരികാർ പെരുവളത്താന്റെ പുത്രിയായിരുന്നു നർച്ചോണയെന്നു ചില ചരിത്രകാരൻമാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. നെടുഞ്ചേരലാതന്റെ ഭാര്യ ചോഴൻ മണക്കിള്ളിയുടെ പുത്രിയായിരുന്നുവെന്ന് പതിറ്റുപത്തിലെ അഞ്ചാംപത്തിൽ പറയുന്നു. ചില ഗ്രീക്കു വ്യാപാരികളെ ഇദ്ദേഹം തടവുകാരായി പിടിച്ചെന്നും വമ്പിച്ച പ്രതിഫലം വാങ്ങിയിട്ടാണ് പിന്നീട് അവരെ വിട്ടയച്ചതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ചേരലാതൻ യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിക്കയാണുണ്ടായത്. ഇദ്ദേഹവും ചോളരാജാവായ പെരുവീരർ കിള്ളിയും തമ്മിൽ പോർപുറത്തുവച്ച് ഏറ്റുമുട്ടി. പുറനാനൂറിൽ കളാത്തലൈയാർ ഈ യുദ്ധത്തെ വർണിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ യുദ്ധത്തിൽ രണ്ടുപേരും മൃതിയടഞ്ഞു. പോർപ്പുറത്തു നടന്ന ഘോരയുദ്ധത്തെപ്പറ്റി പരണരും പാടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ചേരരാജാവിന്റെ ബഹുമാനപാത്രമായ കവി കുമട്ടൂർ കണ്ണനാർ ആണ്.

=== പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ ===
ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനായ പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ ചേരരാജാവായി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരുതന്നെ ഇദ്ദേഹത്തിന് അനേകം ആനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പൽയാനൈ 25 വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. പതിറ്റുപത്തിലെ മൂന്നാം പത്തിലെ കഥാനായകൻ ഈ രാജാവാണ്. 'ചെറുപ്പീർപൂഴിയർകോൻ', 'മഴവൻ മെയ്മറൈ', 'ആയിരൈ പൊരുണൻ' എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ ഈ രാജാവിനുണ്ടായിരുന്നു. കുട്ടനാടിന്റെ വ. കിടക്കുന്ന പൂഴിനാടിന്റെ ആക്രമണമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യവിജയങ്ങളിലൊന്ന്. ഇതിനാൽ ഉത്തര മലബാറിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ചേരരാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നു കരുതാം. ഈ വിജയത്തിന്റെ ഫലമായി അദ്ദേഹം 'പൂഴിയർകോൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. തെ. പാണ്ഡ്യരുടെ അധീനത്തിലായിരുന്ന കുട്ടനാടും പിടിച്ചെടുത്തു; അങ്ങനെ കുട്ടുവൻ എന്ന പേരും സമ്പാദിച്ചു. ദക്ഷിണ തിരുവിതാംകൂർ ഉൾപ്പെട്ട വേണാട്ടിലെ ആയ്വേൾമാരെയും പൽയാനൈ പരാജയപ്പെടുത്തി. കാലിസമ്പത്ത് നിറഞ്ഞ കൊങ്ങുനാട് കൈവശമാക്കിയത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നേട്ടമായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം ആയിരൈ മലയിലെ ദേവിക്ക് ശത്രുരക്തത്തിൽ കുഴച്ച ചോറ് നിവേദിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ജൈനമതവും ബുദ്ധമതവും പ്രാബല്യത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്നു. രണ്ടിനെയും ഇദ്ദേഹം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നു. ചേരരാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിർത്തിയിൽ മരതകഖനികൾക്കു കേൾവികേട്ട പുന്നാടായിരുന്നു സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്. ആ രാജ്യം പിടിച്ചടക്കിയത് പൽയാനൈയുടെ മറ്റൊരു നേട്ടമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ കവികളിലും പുരോഹിതൻമാരിലും പ്രസിദ്ധൻ പാലൈഗൌതമനാരായിരുന്നു. ഗൌതമനാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 10 യാഗങ്ങൾ നടത്തപ്പെട്ടു. കുറച്ചുകാലത്തിനുശേഷം രാജാവു തന്നെ വാനപ്രസ്ഥം സ്വീകരിച്ച് തപസ്സിനു പോയി.

=== കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ === 
ചേരലാതനു പുതുമൻ ദേവിയിൽ ജനിച്ച പുത്രനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. കിരീടധാരണത്തിന് ഒരുക്കിവച്ചിരുന്ന മാലയും മകുടവും ശത്രുക്കൾ മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; എങ്കിലും ചടങ്ങു മാറ്റി വച്ചില്ല. രുദ്രാക്ഷവും ചില സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുംകൊണ്ട് അതു നിർവഹിച്ചു. പതിറ്റുപത്ത് നാലാംപത്തിൽ കാപ്പിയാറ്റുകാപ്പിയനാർ നാർമുടിച്ചേരലിനെ പുകഴ്ത്തിപ്പാടിയിട്ടുണ്ട്. പൽയാനൈയുടെ ഏകപുത്രനായിരുന്ന ആണ്ടുവൻ പിതാവിനു മുൻപുതന്നെ അന്തരിച്ചതിനാൽ സഹോദരനായ കളങ്കായ്കണ്ണി രാജാവായിത്തീരുകയാണുണ്ടായത്. സുഗന്ധവാഹിയായ 'വെട്ടിവേർ' നാരുകൊണ്ട് കിരീടവും കളങ്കായ് കൊണ്ട് മാലയും നിർമിച്ച് ധരിച്ചിരുന്നതിനാലാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. പൂഴിനാട്ടിലെ നന്നൻ കക ആയിരുന്നു നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ പ്രധാന വൈരി. ആദ്യത്തെ ഏറ്റുമുട്ടലായ പാഴിയുദ്ധത്തിൽ നാർമുടിച്ചേരൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും തുടർന്നുള്ള വാകൈനാവിക യുദ്ധത്തിൽ നന്നൻ കക നെ നിശ്ശേഷം തോല്പിക്കുകയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ച നാർമുടിച്ചേരലിന്, പൂഴിയർകോൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരും കിട്ടി. ആ വിജയംമൂലം പൂഴിനാടും ചേരസാമ്രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. തകടൂരിലെ അതിയമാൻ രാജാവായ നെടുമാൻ അഞ്ചിയെ തോല്പിച്ചു കീഴടക്കിയതും നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ നേട്ടമായിരുന്നു. ധർമിഷ്ഠനായിരുന്ന ഈ ചേരരാജാവ് കാപ്പിയാറ്റുകാപ്പിയനാർക്ക് നാലുലക്ഷം സ്വർണനാണയം ദാനം ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു.

=== കടൽപിറകോട്ടിയ വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ ===
{{പ്രലേ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ}}
നെടുഞ്ചേരലാതന് ചോളരാജകുമാരിയായ മണക്കിള്ളിയിലുണ്ടായ പുത്രനാണ് ഈ രാജാവ്. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ പ്രശസ്ത രാജാവായ ചെങ്കുട്ടുവനാണ് വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. സംഘകാലത്തെ രാജാക്കൻമാരിൽ കാലനിർണയം സംബന്ധിച്ച് വ്യക്തമായ തെളിവു ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ഏക ചേരരാജാവാണ് ചെങ്കുട്ടുവൻ. സംഘകാല സാഹിത്യത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും മൊത്തത്തിലുള്ള കാലനിർണയത്തിന് മൂലമായിട്ടുള്ളത് ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കാലമാണ്.

ചെങ്കുട്ടുവൻ വഞ്ചിപ്പട്ടണത്തിൽ പത്തിനിക്കടവുളിന്റെ (പത്തിനീദേവി) വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചപ്പോൾ അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്ന രാജാക്കൻമാരിൽ സിംഹളത്തിലെ ഗജബാഹുവുമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ഗജബാഹു സിംഹളപരമ്പരയിലെ 46-ാമത്തെ രാജാവായിരുന്നുവെന്ന് മഹാവംശം, ദീപവംശം മുതലായ സിംഹള കൃതികൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. ഗജബാഹുവിന്റെ കാലം എ.ഡി. 171 മുതൽ 193 വരെയാണെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് ചെങ്കുട്ടുവന് 50 വയസ് പ്രായമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ ഏകദേശം എ.ഡി. 121-നോടടുപ്പിച്ചാണ് ചെങ്കുട്ടുവൻ ജനിച്ചതെന്നു കണക്കാക്കാം.

ആദിചേരൻമാരിൽ ഏറ്റവും ശക്തനും പ്രതാപശാലിയും ചെങ്കുട്ടുവനായിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ഒരു നാവികസേനയെ നിലനിർത്തി കടലിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് കടൽ പിറകോട്ടു പോയതുകൊണ്ടോ, വമ്പിച്ചൊരു നാവികവിജയം നേടിയതുകൊണ്ടോ ആണ് ഇദ്ദേഹത്തെ കടൽപിറകോട്ടിയ കൂട്ടുവൻ എന്ന് പറഞ്ഞുവരുന്നത്. പതിറ്റുപത്ത് അഞ്ചാംപത്തിൽ പരണർ ചെങ്കുട്ടുവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. ഉമ്പർക്കാട് എന്ന നാട് ഒന്നോടെ പരണർക്കു ദാനം ചെയ്തതു കൂടാതെ സ്വപുത്രനായ കുട്ടുവഞ്ചേരലിനെയും പരണർക്കു കൊടുത്തു. പൂഴിനാട്ടിലെ നന്നനെയും മോക്കൂറിലെ പഴയനെയും ചെങ്കുട്ടുവൻ പടയിൽ തോല്പിച്ചു. പഴയന്റെ കുടുംബവൃക്ഷമായ വേപ്പുമരം മുറിപ്പിച്ച് അതൊരു വലിയ വണ്ടിയിൽ കയറ്റി ആനകളെക്കൊണ്ട് വലിപ്പിച്ച് തന്റെ തലസ്ഥാനനഗരിയിലേക്ക് ചെങ്കുട്ടുവൻ കൊണ്ടുവന്നു. ഈ പഴയൻ ഒരു കൂറുനില മന്നനായിരുന്നു എന്ന് അരുംപത ഉരൈയാശിരിയർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ചെങ്കുളത്തുവച്ച് കൊങ്ങൻമാരെ തോല്പിച്ചു; ഗംഗാതടംവരെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കിയതായും ചിലപ്പതികാരം പറയുന്നു. കരികാലചോളന്റെ നിര്യാണത്തെത്തുടർന്ന് ചോളസിംഹാസനത്തിനുവേണ്ടി നടന്ന അധികാരമത്സരത്തിൽ ചെങ്കുട്ടുവൻ ചോളരാജ്യം ആക്രമിക്കുകയും ഒൻപത് രാജാക്കൻമാരെ തോല്പിച്ച്, തന്റെ സ്യാലനെ അവിടെ അധികാരത്തിൽ വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു.

കോവലന്റെ പത്നിയായ പത്തിനിദേവിയുടെ പ്രതിമ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ട ശില അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഉത്തരേന്ത്യൻ പര്യടനം ചെങ്കുട്ടുവനെ പ്രശസ്തനാക്കി. പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ പതികത്തിലും ചിലപ്പതികാരത്തിലും ഇതു വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ പതിറ്റുപ്പത്തിലെ അഞ്ചാം പത്തിന്റെ കർത്താവായ പരണർ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ വിജയങ്ങളെ വർണിക്കുന്ന കൂട്ടത്തിൽ ഈ സംഭവം പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലായിരുന്നു ഈ പ്രതിഷ്ഠ. അവിടത്തെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം അതോടെ ആയിരിക്കാമെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ അനുമാനിക്കുന്നു.

ഒരു പ്രസിദ്ധ നാവികനായിരുന്ന ചെങ്കുട്ടുവൻ കടൽക്കൊള്ള അവസാനിപ്പിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിനു ചെങ്കുട്ടുവൻ എന്ന പേരു സിദ്ധിച്ചത് ചുവന്ന നിറം മൂലമായിരുന്നുവെന്ന് ഒരു വാദഗതി നിലവിലുണ്ട്; ധർമനിഷ്ഠയുടെ ഫലമായി ആ പേര് സിദ്ധിച്ചുവെന്ന് വേറൊരു കൂട്ടരും വാദിക്കുന്നു. ചെങ്കുട്ടുവന്റെ ഇളയ സഹോദരനായിരുന്നു ചിലപ്പതികാരകർത്താവായ ഇളങ്കോവടികൾ.

=== ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ === 
ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതന്റെ മൂന്നാമത്തെ പുത്രനും നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ സഹോദരനും ചെങ്കുട്ടുവന്റെ പിൻഗാമിയുമായ ഇദ്ദേഹം 38 വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. പതിറ്റുപ്പത്ത് ആറാം പത്തിൽ കാക്കൈപാടിനിയാർ നാച്ചെളൈയാർ എന്ന കവയിത്രി ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ രാജാവിന്റെ പൊതുവായ വിവരണം മാത്രമേ നറച്ചെളൈയാരുടെ ഗാനത്തിലുള്ളു. വെണ്ണിപ്പോരിൽ കരികാർ പെരുവളത്താൻ എന്ന ചോളനാൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ട ചേരമാൻ പെരുഞ്ചേരലാതൻ തന്നെയാണ് ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ എന്ന് കെ.ജി. ശേഷയ്യർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഈ രാജാവ് പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു യുദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കാണുന്നില്ല. സമാധാനപ്രിയനായ ചേരലാതൻ രാജ്യത്തെ വാണിജ്യം അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുത്തുകയും സാമ്പത്തികനില ഭദ്രമാക്കുകയും ചെയ്തു. ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ എന്ന പേരിന്റെ ഉദ്ഭവത്തെപ്പറ്റി ചരിത്രകാരൻമാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായ ഭിന്നതയുണ്ട്. ശത്രുക്കൾ പിടിച്ചെടുത്ത ആടുകളെ തിരിച്ചെടുത്തതുകൊണ്ടാണ് ഈ പേരു ലഭിച്ചതെന്ന് ഒരഭിപ്രായം; യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിജയം നേടിയ ഉടൻതന്നെ വാളുമേന്തി നൃത്തം ചെയ്യുന്നവനായതുകൊണ്ടാണ് ഈ പേരുണ്ടായതെന്നു രണ്ടാമത്തെ കൂട്ടരും വാദിക്കുന്നു. ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതന്റെ കാലശേഷം ആദിചേരൻമാരുടെ പ്രധാന പരമ്പര അപ്രത്യക്ഷമായി. ചെങ്കുട്ടുവന്റെ പുത്രനായ കുട്ടുവഞ്ചേരൽ സന്ന്യാസിയായിത്തീർന്നു. തുടർന്നുളള കാലഘട്ടത്തിൽ ഇരുമ്പൊറൈ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പുതിയൊരു ചേരരാജപരമ്പര അധികാരത്തിൽ വന്നു.

=== ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ === 
ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതനു പുരുഷസന്താനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ചെങ്കുട്ടുവന്റെ ഏകപുത്രൻ സന്ന്യാസിയാവുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ ചേരരാജവംശത്തിലെ മൂത്ത പുരുഷപ്രജ ആണ്ടുവൻചേരലിന്റെ പുത്രനായ ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ രാജാവായി. ഇദ്ദേഹം മാതാവിൽനിന്ന് ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ സ്വീകരിച്ച്, പിതാവിൽനിന്നും ലഭിച്ച ചേരമാൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരുമായി അതിനെ സംയോജിപ്പിച്ച് ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന പേരാക്കി മാറ്റി. ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ ശാഖയിലെ ആദ്യത്തെ രാജാവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. ഒരു വിഖ്യാതയോദ്ധാവായിരുന്ന ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ ഏഴുമുടിപ്പതക്കം അണിഞ്ഞിരുന്നു. ആദ്യകാല ചേരരാജാക്കൻമാർ കീഴടക്കിയ ഏഴു മുഖ്യൻമാരുടെയുംമേൽ ആധിപത്യം തുടർന്നു. ചെൽവക്കടുങ്കോയും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളും കരുവൂർ തലസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഭരണം നടത്തിയത്. ഇദ്ദേഹം രാജാവായതിനെത്തുടർന്നു ചോളൻമാരും പാണ്ഡ്യൻമാരും ചേർന്ന് കരുവൂരിനെ ആക്രമിച്ചു. ചെൽവക്കടുങ്കോ ഈ യുദ്ധത്തിൽ ആക്രമണകാരികളെ തോല്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒകന്തൂർ ഗ്രാമത്തിന്റെ ആദായം ഒരു വിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിന് ഇദ്ദേഹം വിട്ടുകൊടുത്തു. തൊണ്ടിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം.

ചെൽവക്കടുങ്കോയുടെ ആസ്ഥാനകവിയും ഉപദേഷ്ടാവും കപിലരായിരുന്നു. നൃത്തസംഗീതാദികലകളുടെ പരിപോഷകനായിരുന്നു ഈ രാജാവ്. പുകഴൂർ എന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് അടുത്തകാലത്ത് കണ്ടുകിട്ടിയ ലിഖിതത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ആതൻചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ചെൽവക്കടുങ്കോയായിരിക്കുമെന്നു ചരിത്രകാരൻമാർ ഊഹിക്കുന്നു.

=== പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
ചെൽവക്കടുങ്കോയുടെയും വേളാവിക്കോമാൻ പതുമൻ ദേവിയുടെയും പുത്രനായ പെരുഞ്ചേരൽ തകടൂരിലെ എഴിനിയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതോടുകൂടി പ്രസിദ്ധനായി. പിതാവായ ചെൽവക്കടുങ്കോ പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ ഈ രാജാവിനെ പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ കക എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പെരുഞ്ചേരലും എഴിനിയും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡ്യന്മാരും ചോളൻമാരും അതികമാനെ സഹായിച്ചിരുന്നു. ഈ സംയുക്തസേനയെ പരാജയപ്പെടുത്തി തകടൂർ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതാണ് പെരുഞ്ചേരലിന്റെ നേട്ടം. കഴുവുൾ നടത്തിയ കലാപം ഇദ്ദേഹം അടിച്ചമർത്തി; അയാളുടെ കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കുകയും  ചെയ്തു. പൂഴിനാടിന്റെയും കൊല്ലിമലയുടെയും കുതിരമലയുടെയും പുകാറിന്റെയും നായകനായി കവികൾ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചിരുന്നു. പെരുഞ്ചേരൽ 17 വർഷം രാജ്യം വാണു. പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ എട്ടാംപത്തിൽ അരിശിൽ കീഴാർ പ്രകീർത്തിച്ചിട്ടുള്ള രാജാവും ഇദ്ദേഹമാണ്. മോശികീരനാർ എന്ന കവി, രാജാവില്ലാത്ത സന്ദർഭത്തിൽ രാജധാനിയിൽ ആഗതനായി, സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ഉറങ്ങിപ്പോയി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. പെരുഞ്ചേരൽ, ഉറങ്ങിക്കിടന്ന കവിയെക്കണ്ട് ഉണരുന്നതുവരെ ഇദ്ദേഹത്തിനു വീശിക്കൊടുത്തുവെന്നും ഒരു കഥയുണ്ട്.

=== ഇളഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
പെരുഞ്ചേരലിന് ആണ്ടുവൻ ചെള്ളൈയിൽ ജനിച്ച പുത്രനാണിദ്ദേഹം. കൊങ്ങർകോവൈ, കുട്ടുവരേരൈ, പൂഴിയർകോവൈ എന്നീ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ ഇദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചിരുന്നതിനാൽ കൊങ്ങുനാട്, പൂഴിനാട്, കുട്ടനാട് എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഭരിച്ചിരുന്നതായി കണക്കാക്കാം. വിച്ചി, പെരുംചോഴൻ, ഇളംപഴയൻ എന്നിവരെ ഇദ്ദേഹം പരാജയപ്പെടുത്തി. പുകാർ നഗരത്തിൽനിന്ന് 'ചതുക്കപ്പൂത'ത്തിന്റെ ബിംബംകൊണ്ടുവന്ന് കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് ഇളഞ്ചേരലാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പെരുംകുന്റൂർ കിഴാർ എഴുതിയ ഒമ്പതാംപത്തിൽ പ്രകീർത്തിതനായ രാജാവ് ഇദ്ദേഹമാണ്.

=== യാനൈക്കാഴ്ചൈമാന്തരഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
ചേരനാടിന്റെ അവസാനത്തെ പ്രതാപശാലിയായ രാജാവ്. പതിറ്റുപ്പത്തിലെ നഷ്ടപ്പെട്ട പത്താം ദശകത്തിൽ പരാമൃഷ്ടനായിട്ടുള്ളത് ഈ രാജാവായിരിക്കുമെന്ന് ഊഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം ആനയെപ്പോലെ ഇരുന്നതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ആ പേരു സിദ്ധിച്ചതെന്ന് ഒരു വാദമുണ്ട്. ഇളഞ്ചേരലും ഈ രാജാവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധംപോലും വ്യക്തമല്ല. മാന്തൈ നഗരം തിരികെ പിടിച്ചതുകൊണ്ടാവണം ഇദ്ദേഹത്തിനു മാന്തരം എന്ന പേരു കിട്ടിയത്. ഒരു യോദ്ധാവായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം വിളങ്ങിൽ യുദ്ധത്തിൽ ചോള രാജാവിനെയും മറ്റൊരു യുദ്ധത്തിൽ പെരുനാർ കിളളിയെയും തോല്പിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. വ. മലബാറിലെ തൊണ്ടിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം; കൊല്ലിമലയും (സേലംജില്ല) ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു. ഐങ്കുറുനൂറ് എന്ന കാവ്യം കൂടല്ലൂർ കിഴാർ സമാഹരിച്ചത് ഈ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ്രപ്രകാരമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തെ പാണ്ഡ്യരാജാവായ നെടുഞ്ചേഴിയൻ തലൈയാലങ്കാനം യുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ചു തടവുകാരനാക്കി. തടവുചാടി രക്ഷപ്പെട്ട ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും ചേരരാജാവായി. അവസാനത്തെ മഹാനായ ചേരരാജാവെന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഇദ്ദേഹത്തിനുശേഷം ദുർബലരായ ചിലരാണ് രാജ്യം ഭരിച്ചത്.

കോക്കോതൈമാർവൻ, കുട്ടുവൻകോത, ഇളംകുട്ടുവൻ, ചേരമാൻ ചാത്തൻ, കുട്ടുവൻ കണ്ണൻ, നമ്പികുട്ടുവൻ ചേരമാൻ എന്തൈ തുടങ്ങി ചില അപ്രധാന രാജാക്കൻമാരും ഈ പരമ്പരയിൽപ്പെടും. തമിഴിലുള്ള നാവലർചരിതൈയിൽ ചേരൻമാർ കളഭ്രർക്ക് കീഴ്പ്പെട്ടതായി പ്രസ്താവമുണ്ട്. കടമ്പർ തുളുനാടും കീഴടക്കി, കൊങ്ങുനാട് സ്വതന്ത്രവുമായി. അതോടെ ചേരശക്തി അസ്തമിച്ചു. സംഘകാലഘട്ടത്തിൽ ഉതിയൻചേരലിന്റെ ശാഖ 201 കൊല്ലം ഭരിച്ചതായും ഇരുമ്പൊറൈ ശാഖ 58 കൊല്ലം ഭരിച്ചതായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

==കുറിപ്പുകൾ==
 &lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ആദിചേര{{ൻ}}മാ{{ർ}}|ആദിചേരൻമാർ}}

[[വർഗ്ഗം:ചേരരാജാക്കന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]]</text>
      <sha1>a80g9mu2n3rtrrmydit6wk5o0bi6zqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646859</id>
      <parentid>4646858</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T21:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thribuvandas Acharya</username>
        <id>171659</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* പദോല്പത്തി */</comment>
      <origin>4646859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47202" sha1="asa9oed4k4rs1iet938o5h5n88fs1pj" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{Chera Dynasty}}
സംഘകാലഘട്ടത്തിൽ [[കേരളം|കേരളവും]] കൊങ്ങു(ങ്കു)നാടും വാണിരുന്ന ചേരരാജാക്കൻമാർ. [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരം]], [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോളം]], [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യം]] എന്ന പൗരാണികമൊഴിയുടെ ക്രമത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തമിഴകത്തെ രാജവംശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായത് ചേരൻമാരുടേതാണെന്ന് ഒരഭിപ്രായഗതി നിലവിലുണ്ട്. കുടവർ, കുട്ടുവർ എന്നീ പേരുകളിലും ചേരൻമാർ അറിയപ്പെട്ടുവന്നു. ചേരൻമാർക്ക് അധീനമായിരുന്ന കേരളത്തിലെ ചില ഭൂവിഭാഗങ്ങളിൽനിന്നായിരിക്കണം ഈ പേരുകൾ സിദ്ധിച്ചത്. മറ്റു നാടുകളിൽ നിന്നും നോക്കുമ്പോൾ ഉയർന്ന പീഠഭൂമികളുടെ അധീശൻമാരായിരുന്നതുകൊണ്ട് ചേരൻമാരെ 'വാനവർ' എന്നും വിളിച്ചുവന്നു.

== പദോല്പത്തി ==
ചേരം എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്പത്തി നിർണയിക്കുക പ്രയാസമാണ്. ചേരൽ എന്ന ദ്രാവിഡ പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ പേരുണ്ടായത് എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.&quot;ചേരുക&quot; എന്ന ക്രിയാപദത്തിൽ നിന്നാണ് &quot;ചേരം&quot; എന്ന വാക്ക് ഉണ്ടായത് (പല നാടുകളെ ഒന്നിച്ചു ചേർത്തവർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ) എന്നാണ് ഇന്ന് പരക്കെ അംഗീകരിക്കുന്നത്   'ചേരു' (രാജാവ് എന്നർഥമുള്ള &lt;nowiki&gt;[[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഭാഷ|ഈജിപ്ഷ്യൻ പദം]]&lt;/nowiki&gt;) എന്ന ശബ്ദത്തിൽനിന്നാണ് ഈ വാക്കിന്റെ ഉദ്ഭവമെന്നു മറ്റൊരു കൂട്ടർ വാദിക്കുന്നു. 'ചെറുമർ' എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭിന്നമാണ് ചേരം എന്നാണ് &lt;nowiki&gt;[[കെ.പി. പത്മനാഭമേനോൻ|കെ.പി. പത്മനാഭമേനോന്റെ]]&lt;/nowiki&gt; അഭിപ്രായം. കുറവരായിരുന്നു ചേരൻമാരുടെ ആദിപിതാക്കളെന്ന് പി.ടി. ശ്രീനിവാസയ്യങ്കാർ അഭിപ്രായപ്പെടുമ്പോൾ, പ്രാചീന തമിഴകത്തിലെ വില്ലവരായിരുന്നു ചേരൻമാരെന്ന് &lt;nowiki&gt;[[ഇളങ്കുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള]]&lt;/nowiki&gt; വാദിക്കുന്നു.  &lt;nowiki&gt;[[കേരവൃക്ഷം|കേരങ്ങളുടെ]]&lt;/nowiki&gt; നാടായ 'കേരള'ത്തിൽനിന്നാണ് ഈ പദമുണ്ടായതെന്ന് ഒരു വാദഗതിയും നിലവിലുണ്ട്.

== സംഘസാഹിത്യത്തിൽ ==
''പുറനാനൂറ്, അകനാനൂറ്, [[പതിറ്റുപ്പത്ത്]], നറ്റിണൈ, ഐങ്കുറുനൂറ്, തൊല്കാപ്പിയം, കുറുംതൊകൈ, പെരുന്തൊകൈ, കലിത്തൊകൈ'' മുതലായവ ചേർന്നതാണ് മുഖ്യമായും സംഘസാഹിത്യം. ''ചിലപ്പതികാരവും, മണിമേഖലയും'' സംഘകൃതികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നുണ്ട്. അകനാനൂറിലും പുറനാനൂറിലും 400 കവിതകൾ വീതമുണ്ട്. ''[[പതിറ്റുപ്പത്ത്|പതിറ്റുപ്പ]]''ത്തിലെ ഒന്നാം പത്തും, പത്താം പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയി. ചേരരാജാക്കൻമാരെക്കുറിച്ചു മാത്രമേ [[പതിറ്റുപ്പത്ത് |പതിറ്റുപ്പത്തിൽ]] പ്രതിപാദനമുള്ളു. സംഘസാഹിത്യത്തിൽ 2,279 ഗാനങ്ങളാണുള്ളത്; 473-ഓളം കവികളാ (കവയിത്രികളും പെടും)ണവ രചിച്ചത്. ഈ ഗാനങ്ങളിൽ പരമാർശിക്കപ്പെടുകയോ സ്തുതിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന ചേരൻമാരെ ആദിചേരൻമാരെന്ന് പൊതുവേ വിളിക്കാം. താഴെ പറയുന്ന ഇരുപത്തിയാറ് ചേരൻമാരുടെ പേരുമാത്രമേ ഇവയിൽനിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുള്ളു. 
{{Div col begin|3}}
# ചേരമാൻ പേരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ
# ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതൻ
# പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ
# കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ
# കടൽപിറകോട്ടിയ വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ
# ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ
# ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ
#  മാന്തരം പൊറൈയൻ കടുങ്കോ
# ചേരമാൻ അന്തുവൻചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻ തകടൂരെറിന്തപെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ 
# ഇളഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ 
# ആതൻ ആമിനി
# യാനൈക്കാഴ്ചൈമാന്തരഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻവഞ്ചൻ
# ചേരമാൻ കൂടുവൻകോത
# ചേരമാൻ മാരിവെൺകേ
# ചേരമാൻ കോക്കോതൈ മാർപൻ
# ചേരമാൻ എന്തൈ
# ചേരമാൻ നമ്പിക്കുട്ടുവൻ
# കുട്ടുവൻ കണ്ണൻ
# ചേരമാൻ ചാത്തൻ
# ചേരമാൻ ഇളങ്കുട്ടുവൻ
# ചേരമാൻ കണൈക്കാൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻ കോട്ടനമ്പലത്തുഞ്ചിയമാക്കോത
# ചേരമാൻ പാലൈപാടിയ പെരുങ്കടുങ്കോ.
{{Div col end}}
ചേര ചോള നാടുകളിൽവച്ച് ഏറ്റവും വലുത് ചേരനാടായിരുന്നു. ചേരനാടിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ വിസ്തൃതി 80 കാതമായിരുന്നു (515 കി.മീ.) തെ. ആയ് രാജ്യത്തിനും വ. പൂഴിനാട്ടിനും മധ്യത്തിലാണ് ചേരരാജ്യം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നത്.
== രാജാക്കന്മാർ ==

=== ഉതിയൻ ചേരൻ ===
{{Main|ഉതിയൻ ചേരലാതൻ}}

ആദിചേരൻമാരിൽ ആദ്യത്തെ രാജാവ്; പെരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ ചേരലാതൻ എന്നാണ് പൂർണനാമം; വാനവരമ്പൻ, പേരുംചേരലാതൻ, ചേരലാതൻ എന്നീ പേരുകളിലും ഉതിയൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. മുരഞ്ചിയൂർ മുടിനാഗരായർ പുറനാനൂറിൽ ഉതിയനെ സ്തുതിക്കുന്നു. കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാണ്ഡവർക്കും കൌരവർക്കും ഭക്ഷണം നല്കിയതുകൊണ്ടാണ് പെരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ എന്ന വിശേഷണം ലഭിച്ചതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം പൂർവികരുടെ സ്മരണയ്ക്കായി യാഗങ്ങൾ ചെയ്തതായും പെരുഞ്ചോറ്റു സദ്യ നടത്തിയതായും കേരളത്തിൽനിന്നുള്ള സംഘകാലകവിയായ മാമൂലനാർ അകനാനൂറിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. യുദ്ധപ്രിയനായ ഇദ്ദേഹം കുട്ടനാടു മുഴുവൻ ആക്രമിച്ചു പിടിക്കുകയും സമകാലികനായ കരികാല ചോളനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ചേരൻമാരുടെയും പാണ്ഡ്യൻമാരുടെയും രാജ്യങ്ങൾക്കു മധ്യത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്ത രാജ്യത്തിലെ രാജാവായ വേളിന്റെ പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്ത് ഉതിയൻ തന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു; തുളുനാട്ടിലെ നന്നൻ ക-ന് സ്വപുത്രിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. കൊങ്ങുനാടിന്റെ അധീശത്വം നേടുവാനും ഉതിയനു കഴിഞ്ഞു. ഈ രാജാവിന്റെ നാട് കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും സമുദ്രതീരങ്ങൾവരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നതായി മുരഞ്ചിയൂർ മുടിനാകരായർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള ഉദയമ്പേരൂർ സ്ഥാപിച്ചത് ഈ രാജാവായിരുന്നുവെന്ന് കെ.ജി. ശേഷയ്യർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കരികാലചോളനുമായി നടന്ന [[വെണ്ണി യുദ്ധം|വെണ്ണിയുദ്ധത്തിൽ]] ഉതിയനു മുറുവേറ്റു; അപമാനിതനായ ഉതിയൻ ചേരൻ പട്ടിണികിടന്ന് ആത്മഹത്യ ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു.

=== ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതൻ ===
ഉതിയൻചേരലാതന് വെളിയൻ വേൺമാൻ എന്ന സാമന്തന്റെ പുത്രിയായ നല്ലിനിയിൽ ജാതനായ പുത്രനാണ് നെടുഞ്ചേരലാതൻ. ചേരരാജാവായിത്തീർന്ന ഇദ്ദേഹം ഹിമാലയംവരെയുള്ള രാജാക്കൻമാരെ തോല്പിച്ച് ചേരൻമാരുടെ വംശചിഹ്നമായ വില്ല് ഹിമശിഖരത്തിൽ കൊത്തിയതുകൊണ്ട് ഇമയവരമ്പൻ എന്ന വിശേഷണം ലഭിക്കാനിടയായി എന്ന് മാമൂലനാർ അകനാനൂറിലെ ഒരു ഗാനത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കദമ്പരുടെ കാവൽമരമായ കടമ്പിനെ മുറിച്ച് അതുകൊണ്ട് മുരശുണ്ടാക്കിയ വീരനാണ് നെടുഞ്ചേരലാതൻ എന്നും മാമൂലനാർ പറയുന്നു. 'ഏഴുമുടിമാർപൻ' (ഏഴു രാജാക്കൻമാരുടെ കിരീടങ്ങൾ ഒരു മാലയായി മാറിൽ അണിയുന്നവൻ) എന്ന ബിരുദവും മറ്റു പല ചേരരാജാക്കൻമാരെപ്പോലെ ഇദ്ദേഹവും സ്വീകരിച്ചു. ഇദ്ദേഹം കീഴടക്കിയ രാജാക്കൻമാർ പാരി, ഓരി, നന്നൻ, കാരി എവ്വി, ആവി, ആയ് എന്നിവരായിരിക്കുമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഹിമാലയംവരെയുള്ള ഭൂമി മുഴുവൻ ചേരലാതന്റെ കീഴിലായിരുന്നുവെന്ന് പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ രണ്ടാംപത്തിൽ കുമട്ടൂർ കണ്ണനാർ എന്ന കവി പറയുന്നു. കണ്ണൂരിനടുത്തുള്ള മാന്തൈ ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം എന്നു ചിലർ കരുതുന്നു. ഈ നഗരത്തിൽവച്ച് ശത്രുക്കളിൽനിന്നു കപ്പം കൈക്കൊണ്ടതായി പതിറ്റുപ്പത്തിൽ സൂചനകളുണ്ട്. നെടുഞ്ചേരലാതൻ 58 വർഷം ഭരിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി ചോളരാജകുമാരിയായ നർച്ചോണയായിരുന്നു. ചോളരാജാവായ കരികാർ പെരുവളത്താന്റെ പുത്രിയായിരുന്നു നർച്ചോണയെന്നു ചില ചരിത്രകാരൻമാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. നെടുഞ്ചേരലാതന്റെ ഭാര്യ ചോഴൻ മണക്കിള്ളിയുടെ പുത്രിയായിരുന്നുവെന്ന് പതിറ്റുപത്തിലെ അഞ്ചാംപത്തിൽ പറയുന്നു. ചില ഗ്രീക്കു വ്യാപാരികളെ ഇദ്ദേഹം തടവുകാരായി പിടിച്ചെന്നും വമ്പിച്ച പ്രതിഫലം വാങ്ങിയിട്ടാണ് പിന്നീട് അവരെ വിട്ടയച്ചതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ചേരലാതൻ യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിക്കയാണുണ്ടായത്. ഇദ്ദേഹവും ചോളരാജാവായ പെരുവീരർ കിള്ളിയും തമ്മിൽ പോർപുറത്തുവച്ച് ഏറ്റുമുട്ടി. പുറനാനൂറിൽ കളാത്തലൈയാർ ഈ യുദ്ധത്തെ വർണിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ യുദ്ധത്തിൽ രണ്ടുപേരും മൃതിയടഞ്ഞു. പോർപ്പുറത്തു നടന്ന ഘോരയുദ്ധത്തെപ്പറ്റി പരണരും പാടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ചേരരാജാവിന്റെ ബഹുമാനപാത്രമായ കവി കുമട്ടൂർ കണ്ണനാർ ആണ്.

=== പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ ===
ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനായ പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ ചേരരാജാവായി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരുതന്നെ ഇദ്ദേഹത്തിന് അനേകം ആനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പൽയാനൈ 25 വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. പതിറ്റുപത്തിലെ മൂന്നാം പത്തിലെ കഥാനായകൻ ഈ രാജാവാണ്. 'ചെറുപ്പീർപൂഴിയർകോൻ', 'മഴവൻ മെയ്മറൈ', 'ആയിരൈ പൊരുണൻ' എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ ഈ രാജാവിനുണ്ടായിരുന്നു. കുട്ടനാടിന്റെ വ. കിടക്കുന്ന പൂഴിനാടിന്റെ ആക്രമണമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യവിജയങ്ങളിലൊന്ന്. ഇതിനാൽ ഉത്തര മലബാറിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ചേരരാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നു കരുതാം. ഈ വിജയത്തിന്റെ ഫലമായി അദ്ദേഹം 'പൂഴിയർകോൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. തെ. പാണ്ഡ്യരുടെ അധീനത്തിലായിരുന്ന കുട്ടനാടും പിടിച്ചെടുത്തു; അങ്ങനെ കുട്ടുവൻ എന്ന പേരും സമ്പാദിച്ചു. ദക്ഷിണ തിരുവിതാംകൂർ ഉൾപ്പെട്ട വേണാട്ടിലെ ആയ്വേൾമാരെയും പൽയാനൈ പരാജയപ്പെടുത്തി. കാലിസമ്പത്ത് നിറഞ്ഞ കൊങ്ങുനാട് കൈവശമാക്കിയത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നേട്ടമായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം ആയിരൈ മലയിലെ ദേവിക്ക് ശത്രുരക്തത്തിൽ കുഴച്ച ചോറ് നിവേദിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ജൈനമതവും ബുദ്ധമതവും പ്രാബല്യത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്നു. രണ്ടിനെയും ഇദ്ദേഹം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നു. ചേരരാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിർത്തിയിൽ മരതകഖനികൾക്കു കേൾവികേട്ട പുന്നാടായിരുന്നു സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്. ആ രാജ്യം പിടിച്ചടക്കിയത് പൽയാനൈയുടെ മറ്റൊരു നേട്ടമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ കവികളിലും പുരോഹിതൻമാരിലും പ്രസിദ്ധൻ പാലൈഗൌതമനാരായിരുന്നു. ഗൌതമനാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 10 യാഗങ്ങൾ നടത്തപ്പെട്ടു. കുറച്ചുകാലത്തിനുശേഷം രാജാവു തന്നെ വാനപ്രസ്ഥം സ്വീകരിച്ച് തപസ്സിനു പോയി.

=== കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ === 
ചേരലാതനു പുതുമൻ ദേവിയിൽ ജനിച്ച പുത്രനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. കിരീടധാരണത്തിന് ഒരുക്കിവച്ചിരുന്ന മാലയും മകുടവും ശത്രുക്കൾ മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; എങ്കിലും ചടങ്ങു മാറ്റി വച്ചില്ല. രുദ്രാക്ഷവും ചില സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുംകൊണ്ട് അതു നിർവഹിച്ചു. പതിറ്റുപത്ത് നാലാംപത്തിൽ കാപ്പിയാറ്റുകാപ്പിയനാർ നാർമുടിച്ചേരലിനെ പുകഴ്ത്തിപ്പാടിയിട്ടുണ്ട്. പൽയാനൈയുടെ ഏകപുത്രനായിരുന്ന ആണ്ടുവൻ പിതാവിനു മുൻപുതന്നെ അന്തരിച്ചതിനാൽ സഹോദരനായ കളങ്കായ്കണ്ണി രാജാവായിത്തീരുകയാണുണ്ടായത്. സുഗന്ധവാഹിയായ 'വെട്ടിവേർ' നാരുകൊണ്ട് കിരീടവും കളങ്കായ് കൊണ്ട് മാലയും നിർമിച്ച് ധരിച്ചിരുന്നതിനാലാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. പൂഴിനാട്ടിലെ നന്നൻ കക ആയിരുന്നു നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ പ്രധാന വൈരി. ആദ്യത്തെ ഏറ്റുമുട്ടലായ പാഴിയുദ്ധത്തിൽ നാർമുടിച്ചേരൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും തുടർന്നുള്ള വാകൈനാവിക യുദ്ധത്തിൽ നന്നൻ കക നെ നിശ്ശേഷം തോല്പിക്കുകയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ച നാർമുടിച്ചേരലിന്, പൂഴിയർകോൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരും കിട്ടി. ആ വിജയംമൂലം പൂഴിനാടും ചേരസാമ്രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. തകടൂരിലെ അതിയമാൻ രാജാവായ നെടുമാൻ അഞ്ചിയെ തോല്പിച്ചു കീഴടക്കിയതും നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ നേട്ടമായിരുന്നു. ധർമിഷ്ഠനായിരുന്ന ഈ ചേരരാജാവ് കാപ്പിയാറ്റുകാപ്പിയനാർക്ക് നാലുലക്ഷം സ്വർണനാണയം ദാനം ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു.

=== കടൽപിറകോട്ടിയ വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ ===
{{പ്രലേ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ}}
നെടുഞ്ചേരലാതന് ചോളരാജകുമാരിയായ മണക്കിള്ളിയിലുണ്ടായ പുത്രനാണ് ഈ രാജാവ്. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ പ്രശസ്ത രാജാവായ ചെങ്കുട്ടുവനാണ് വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. സംഘകാലത്തെ രാജാക്കൻമാരിൽ കാലനിർണയം സംബന്ധിച്ച് വ്യക്തമായ തെളിവു ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ഏക ചേരരാജാവാണ് ചെങ്കുട്ടുവൻ. സംഘകാല സാഹിത്യത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും മൊത്തത്തിലുള്ള കാലനിർണയത്തിന് മൂലമായിട്ടുള്ളത് ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കാലമാണ്.

ചെങ്കുട്ടുവൻ വഞ്ചിപ്പട്ടണത്തിൽ പത്തിനിക്കടവുളിന്റെ (പത്തിനീദേവി) വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചപ്പോൾ അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്ന രാജാക്കൻമാരിൽ സിംഹളത്തിലെ ഗജബാഹുവുമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ഗജബാഹു സിംഹളപരമ്പരയിലെ 46-ാമത്തെ രാജാവായിരുന്നുവെന്ന് മഹാവംശം, ദീപവംശം മുതലായ സിംഹള കൃതികൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. ഗജബാഹുവിന്റെ കാലം എ.ഡി. 171 മുതൽ 193 വരെയാണെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് ചെങ്കുട്ടുവന് 50 വയസ് പ്രായമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ ഏകദേശം എ.ഡി. 121-നോടടുപ്പിച്ചാണ് ചെങ്കുട്ടുവൻ ജനിച്ചതെന്നു കണക്കാക്കാം.

ആദിചേരൻമാരിൽ ഏറ്റവും ശക്തനും പ്രതാപശാലിയും ചെങ്കുട്ടുവനായിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ഒരു നാവികസേനയെ നിലനിർത്തി കടലിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് കടൽ പിറകോട്ടു പോയതുകൊണ്ടോ, വമ്പിച്ചൊരു നാവികവിജയം നേടിയതുകൊണ്ടോ ആണ് ഇദ്ദേഹത്തെ കടൽപിറകോട്ടിയ കൂട്ടുവൻ എന്ന് പറഞ്ഞുവരുന്നത്. പതിറ്റുപത്ത് അഞ്ചാംപത്തിൽ പരണർ ചെങ്കുട്ടുവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. ഉമ്പർക്കാട് എന്ന നാട് ഒന്നോടെ പരണർക്കു ദാനം ചെയ്തതു കൂടാതെ സ്വപുത്രനായ കുട്ടുവഞ്ചേരലിനെയും പരണർക്കു കൊടുത്തു. പൂഴിനാട്ടിലെ നന്നനെയും മോക്കൂറിലെ പഴയനെയും ചെങ്കുട്ടുവൻ പടയിൽ തോല്പിച്ചു. പഴയന്റെ കുടുംബവൃക്ഷമായ വേപ്പുമരം മുറിപ്പിച്ച് അതൊരു വലിയ വണ്ടിയിൽ കയറ്റി ആനകളെക്കൊണ്ട് വലിപ്പിച്ച് തന്റെ തലസ്ഥാനനഗരിയിലേക്ക് ചെങ്കുട്ടുവൻ കൊണ്ടുവന്നു. ഈ പഴയൻ ഒരു കൂറുനില മന്നനായിരുന്നു എന്ന് അരുംപത ഉരൈയാശിരിയർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ചെങ്കുളത്തുവച്ച് കൊങ്ങൻമാരെ തോല്പിച്ചു; ഗംഗാതടംവരെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കിയതായും ചിലപ്പതികാരം പറയുന്നു. കരികാലചോളന്റെ നിര്യാണത്തെത്തുടർന്ന് ചോളസിംഹാസനത്തിനുവേണ്ടി നടന്ന അധികാരമത്സരത്തിൽ ചെങ്കുട്ടുവൻ ചോളരാജ്യം ആക്രമിക്കുകയും ഒൻപത് രാജാക്കൻമാരെ തോല്പിച്ച്, തന്റെ സ്യാലനെ അവിടെ അധികാരത്തിൽ വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു.

കോവലന്റെ പത്നിയായ പത്തിനിദേവിയുടെ പ്രതിമ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ട ശില അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഉത്തരേന്ത്യൻ പര്യടനം ചെങ്കുട്ടുവനെ പ്രശസ്തനാക്കി. പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ പതികത്തിലും ചിലപ്പതികാരത്തിലും ഇതു വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ പതിറ്റുപ്പത്തിലെ അഞ്ചാം പത്തിന്റെ കർത്താവായ പരണർ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ വിജയങ്ങളെ വർണിക്കുന്ന കൂട്ടത്തിൽ ഈ സംഭവം പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലായിരുന്നു ഈ പ്രതിഷ്ഠ. അവിടത്തെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം അതോടെ ആയിരിക്കാമെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ അനുമാനിക്കുന്നു.

ഒരു പ്രസിദ്ധ നാവികനായിരുന്ന ചെങ്കുട്ടുവൻ കടൽക്കൊള്ള അവസാനിപ്പിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിനു ചെങ്കുട്ടുവൻ എന്ന പേരു സിദ്ധിച്ചത് ചുവന്ന നിറം മൂലമായിരുന്നുവെന്ന് ഒരു വാദഗതി നിലവിലുണ്ട്; ധർമനിഷ്ഠയുടെ ഫലമായി ആ പേര് സിദ്ധിച്ചുവെന്ന് വേറൊരു കൂട്ടരും വാദിക്കുന്നു. ചെങ്കുട്ടുവന്റെ ഇളയ സഹോദരനായിരുന്നു ചിലപ്പതികാരകർത്താവായ ഇളങ്കോവടികൾ.

=== ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ === 
ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതന്റെ മൂന്നാമത്തെ പുത്രനും നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ സഹോദരനും ചെങ്കുട്ടുവന്റെ പിൻഗാമിയുമായ ഇദ്ദേഹം 38 വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. പതിറ്റുപ്പത്ത് ആറാം പത്തിൽ കാക്കൈപാടിനിയാർ നാച്ചെളൈയാർ എന്ന കവയിത്രി ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ രാജാവിന്റെ പൊതുവായ വിവരണം മാത്രമേ നറച്ചെളൈയാരുടെ ഗാനത്തിലുള്ളു. വെണ്ണിപ്പോരിൽ കരികാർ പെരുവളത്താൻ എന്ന ചോളനാൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ട ചേരമാൻ പെരുഞ്ചേരലാതൻ തന്നെയാണ് ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ എന്ന് കെ.ജി. ശേഷയ്യർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഈ രാജാവ് പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു യുദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കാണുന്നില്ല. സമാധാനപ്രിയനായ ചേരലാതൻ രാജ്യത്തെ വാണിജ്യം അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുത്തുകയും സാമ്പത്തികനില ഭദ്രമാക്കുകയും ചെയ്തു. ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ എന്ന പേരിന്റെ ഉദ്ഭവത്തെപ്പറ്റി ചരിത്രകാരൻമാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായ ഭിന്നതയുണ്ട്. ശത്രുക്കൾ പിടിച്ചെടുത്ത ആടുകളെ തിരിച്ചെടുത്തതുകൊണ്ടാണ് ഈ പേരു ലഭിച്ചതെന്ന് ഒരഭിപ്രായം; യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിജയം നേടിയ ഉടൻതന്നെ വാളുമേന്തി നൃത്തം ചെയ്യുന്നവനായതുകൊണ്ടാണ് ഈ പേരുണ്ടായതെന്നു രണ്ടാമത്തെ കൂട്ടരും വാദിക്കുന്നു. ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതന്റെ കാലശേഷം ആദിചേരൻമാരുടെ പ്രധാന പരമ്പര അപ്രത്യക്ഷമായി. ചെങ്കുട്ടുവന്റെ പുത്രനായ കുട്ടുവഞ്ചേരൽ സന്ന്യാസിയായിത്തീർന്നു. തുടർന്നുളള കാലഘട്ടത്തിൽ ഇരുമ്പൊറൈ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പുതിയൊരു ചേരരാജപരമ്പര അധികാരത്തിൽ വന്നു.

=== ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ === 
ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതനു പുരുഷസന്താനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ചെങ്കുട്ടുവന്റെ ഏകപുത്രൻ സന്ന്യാസിയാവുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ ചേരരാജവംശത്തിലെ മൂത്ത പുരുഷപ്രജ ആണ്ടുവൻചേരലിന്റെ പുത്രനായ ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ രാജാവായി. ഇദ്ദേഹം മാതാവിൽനിന്ന് ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ സ്വീകരിച്ച്, പിതാവിൽനിന്നും ലഭിച്ച ചേരമാൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരുമായി അതിനെ സംയോജിപ്പിച്ച് ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന പേരാക്കി മാറ്റി. ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ ശാഖയിലെ ആദ്യത്തെ രാജാവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. ഒരു വിഖ്യാതയോദ്ധാവായിരുന്ന ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ ഏഴുമുടിപ്പതക്കം അണിഞ്ഞിരുന്നു. ആദ്യകാല ചേരരാജാക്കൻമാർ കീഴടക്കിയ ഏഴു മുഖ്യൻമാരുടെയുംമേൽ ആധിപത്യം തുടർന്നു. ചെൽവക്കടുങ്കോയും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളും കരുവൂർ തലസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഭരണം നടത്തിയത്. ഇദ്ദേഹം രാജാവായതിനെത്തുടർന്നു ചോളൻമാരും പാണ്ഡ്യൻമാരും ചേർന്ന് കരുവൂരിനെ ആക്രമിച്ചു. ചെൽവക്കടുങ്കോ ഈ യുദ്ധത്തിൽ ആക്രമണകാരികളെ തോല്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒകന്തൂർ ഗ്രാമത്തിന്റെ ആദായം ഒരു വിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിന് ഇദ്ദേഹം വിട്ടുകൊടുത്തു. തൊണ്ടിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം.

ചെൽവക്കടുങ്കോയുടെ ആസ്ഥാനകവിയും ഉപദേഷ്ടാവും കപിലരായിരുന്നു. നൃത്തസംഗീതാദികലകളുടെ പരിപോഷകനായിരുന്നു ഈ രാജാവ്. പുകഴൂർ എന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് അടുത്തകാലത്ത് കണ്ടുകിട്ടിയ ലിഖിതത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ആതൻചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ചെൽവക്കടുങ്കോയായിരിക്കുമെന്നു ചരിത്രകാരൻമാർ ഊഹിക്കുന്നു.

=== പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
ചെൽവക്കടുങ്കോയുടെയും വേളാവിക്കോമാൻ പതുമൻ ദേവിയുടെയും പുത്രനായ പെരുഞ്ചേരൽ തകടൂരിലെ എഴിനിയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതോടുകൂടി പ്രസിദ്ധനായി. പിതാവായ ചെൽവക്കടുങ്കോ പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ ഈ രാജാവിനെ പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ കക എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പെരുഞ്ചേരലും എഴിനിയും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡ്യന്മാരും ചോളൻമാരും അതികമാനെ സഹായിച്ചിരുന്നു. ഈ സംയുക്തസേനയെ പരാജയപ്പെടുത്തി തകടൂർ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതാണ് പെരുഞ്ചേരലിന്റെ നേട്ടം. കഴുവുൾ നടത്തിയ കലാപം ഇദ്ദേഹം അടിച്ചമർത്തി; അയാളുടെ കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കുകയും  ചെയ്തു. പൂഴിനാടിന്റെയും കൊല്ലിമലയുടെയും കുതിരമലയുടെയും പുകാറിന്റെയും നായകനായി കവികൾ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചിരുന്നു. പെരുഞ്ചേരൽ 17 വർഷം രാജ്യം വാണു. പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ എട്ടാംപത്തിൽ അരിശിൽ കീഴാർ പ്രകീർത്തിച്ചിട്ടുള്ള രാജാവും ഇദ്ദേഹമാണ്. മോശികീരനാർ എന്ന കവി, രാജാവില്ലാത്ത സന്ദർഭത്തിൽ രാജധാനിയിൽ ആഗതനായി, സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ഉറങ്ങിപ്പോയി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. പെരുഞ്ചേരൽ, ഉറങ്ങിക്കിടന്ന കവിയെക്കണ്ട് ഉണരുന്നതുവരെ ഇദ്ദേഹത്തിനു വീശിക്കൊടുത്തുവെന്നും ഒരു കഥയുണ്ട്.

=== ഇളഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
പെരുഞ്ചേരലിന് ആണ്ടുവൻ ചെള്ളൈയിൽ ജനിച്ച പുത്രനാണിദ്ദേഹം. കൊങ്ങർകോവൈ, കുട്ടുവരേരൈ, പൂഴിയർകോവൈ എന്നീ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ ഇദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചിരുന്നതിനാൽ കൊങ്ങുനാട്, പൂഴിനാട്, കുട്ടനാട് എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഭരിച്ചിരുന്നതായി കണക്കാക്കാം. വിച്ചി, പെരുംചോഴൻ, ഇളംപഴയൻ എന്നിവരെ ഇദ്ദേഹം പരാജയപ്പെടുത്തി. പുകാർ നഗരത്തിൽനിന്ന് 'ചതുക്കപ്പൂത'ത്തിന്റെ ബിംബംകൊണ്ടുവന്ന് കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് ഇളഞ്ചേരലാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പെരുംകുന്റൂർ കിഴാർ എഴുതിയ ഒമ്പതാംപത്തിൽ പ്രകീർത്തിതനായ രാജാവ് ഇദ്ദേഹമാണ്.

=== യാനൈക്കാഴ്ചൈമാന്തരഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
ചേരനാടിന്റെ അവസാനത്തെ പ്രതാപശാലിയായ രാജാവ്. പതിറ്റുപ്പത്തിലെ നഷ്ടപ്പെട്ട പത്താം ദശകത്തിൽ പരാമൃഷ്ടനായിട്ടുള്ളത് ഈ രാജാവായിരിക്കുമെന്ന് ഊഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം ആനയെപ്പോലെ ഇരുന്നതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ആ പേരു സിദ്ധിച്ചതെന്ന് ഒരു വാദമുണ്ട്. ഇളഞ്ചേരലും ഈ രാജാവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധംപോലും വ്യക്തമല്ല. മാന്തൈ നഗരം തിരികെ പിടിച്ചതുകൊണ്ടാവണം ഇദ്ദേഹത്തിനു മാന്തരം എന്ന പേരു കിട്ടിയത്. ഒരു യോദ്ധാവായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം വിളങ്ങിൽ യുദ്ധത്തിൽ ചോള രാജാവിനെയും മറ്റൊരു യുദ്ധത്തിൽ പെരുനാർ കിളളിയെയും തോല്പിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. വ. മലബാറിലെ തൊണ്ടിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം; കൊല്ലിമലയും (സേലംജില്ല) ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു. ഐങ്കുറുനൂറ് എന്ന കാവ്യം കൂടല്ലൂർ കിഴാർ സമാഹരിച്ചത് ഈ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ്രപ്രകാരമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തെ പാണ്ഡ്യരാജാവായ നെടുഞ്ചേഴിയൻ തലൈയാലങ്കാനം യുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ചു തടവുകാരനാക്കി. തടവുചാടി രക്ഷപ്പെട്ട ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും ചേരരാജാവായി. അവസാനത്തെ മഹാനായ ചേരരാജാവെന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഇദ്ദേഹത്തിനുശേഷം ദുർബലരായ ചിലരാണ് രാജ്യം ഭരിച്ചത്.

കോക്കോതൈമാർവൻ, കുട്ടുവൻകോത, ഇളംകുട്ടുവൻ, ചേരമാൻ ചാത്തൻ, കുട്ടുവൻ കണ്ണൻ, നമ്പികുട്ടുവൻ ചേരമാൻ എന്തൈ തുടങ്ങി ചില അപ്രധാന രാജാക്കൻമാരും ഈ പരമ്പരയിൽപ്പെടും. തമിഴിലുള്ള നാവലർചരിതൈയിൽ ചേരൻമാർ കളഭ്രർക്ക് കീഴ്പ്പെട്ടതായി പ്രസ്താവമുണ്ട്. കടമ്പർ തുളുനാടും കീഴടക്കി, കൊങ്ങുനാട് സ്വതന്ത്രവുമായി. അതോടെ ചേരശക്തി അസ്തമിച്ചു. സംഘകാലഘട്ടത്തിൽ ഉതിയൻചേരലിന്റെ ശാഖ 201 കൊല്ലം ഭരിച്ചതായും ഇരുമ്പൊറൈ ശാഖ 58 കൊല്ലം ഭരിച്ചതായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

==കുറിപ്പുകൾ==
 &lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ആദിചേര{{ൻ}}മാ{{ർ}}|ആദിചേരൻമാർ}}

[[വർഗ്ഗം:ചേരരാജാക്കന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]]</text>
      <sha1>asa9oed4k4rs1iet938o5h5n88fs1pj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646860</id>
      <parentid>4646859</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T21:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thribuvandas Acharya</username>
        <id>171659</id>
      </contributor>
      <comment>/* പദോല്പത്തി */</comment>
      <origin>4646860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47206" sha1="c4rh2k958ces2tt20w02phibk7hej4w" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{Chera Dynasty}}
സംഘകാലഘട്ടത്തിൽ [[കേരളം|കേരളവും]] കൊങ്ങു(ങ്കു)നാടും വാണിരുന്ന ചേരരാജാക്കൻമാർ. [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരം]], [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോളം]], [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യം]] എന്ന പൗരാണികമൊഴിയുടെ ക്രമത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തമിഴകത്തെ രാജവംശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായത് ചേരൻമാരുടേതാണെന്ന് ഒരഭിപ്രായഗതി നിലവിലുണ്ട്. കുടവർ, കുട്ടുവർ എന്നീ പേരുകളിലും ചേരൻമാർ അറിയപ്പെട്ടുവന്നു. ചേരൻമാർക്ക് അധീനമായിരുന്ന കേരളത്തിലെ ചില ഭൂവിഭാഗങ്ങളിൽനിന്നായിരിക്കണം ഈ പേരുകൾ സിദ്ധിച്ചത്. മറ്റു നാടുകളിൽ നിന്നും നോക്കുമ്പോൾ ഉയർന്ന പീഠഭൂമികളുടെ അധീശൻമാരായിരുന്നതുകൊണ്ട് ചേരൻമാരെ 'വാനവർ' എന്നും വിളിച്ചുവന്നു.

== പദോല്പത്തി ==
ചേരം എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്പത്തി നിർണയിക്കുക പ്രയാസമാണ്. ചേരൽ എന്ന ദ്രാവിഡ പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ പേരുണ്ടായത് എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. &quot;ചേരുക&quot; എന്ന ക്രിയാപദത്തിൽ നിന്നാണ് &quot;ചേരം&quot; എന്ന വാക്ക് ഉണ്ടായത് (പല നാടുകളെ ഒന്നിച്ചു ചേർത്തവർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ) എന്നാണ് ഇന്ന് പരക്കെ അംഗീകരിക്കുന്നത്. 'ചേരു' (രാജാവ് എന്നർഥമുള്ള &lt;nowiki&gt;[[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഭാഷ|ഈജിപ്ഷ്യൻ പദം]]&lt;/nowiki&gt;) എന്ന ശബ്ദത്തിൽനിന്നാണ് ഈ വാക്കിന്റെ ഉദ്ഭവമെന്നു മറ്റൊരു കൂട്ടർ വാദിക്കുന്നു. 'ചെറുമർ' എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭിന്നമാണ് ചേരം എന്നാണ് &lt;nowiki&gt;[[കെ.പി. പത്മനാഭമേനോൻ|കെ.പി. പത്മനാഭമേനോന്റെ]]&lt;/nowiki&gt; അഭിപ്രായം. കുറവരായിരുന്നു ചേരൻമാരുടെ ആദിപിതാക്കളെന്ന് പി.ടി. ശ്രീനിവാസ അയ്യങ്കാർ അഭിപ്രായപ്പെടുമ്പോൾ, പ്രാചീന തമിഴകത്തിലെ വില്ലവരായിരുന്നു ചേരൻമാരെന്ന് &lt;nowiki&gt;[[ഇളങ്കുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള]]&lt;/nowiki&gt; വാദിക്കുന്നു.  &lt;nowiki&gt;[[കേരവൃക്ഷം|കേരങ്ങളുടെ]]&lt;/nowiki&gt; നാടായ 'കേരള'ത്തിൽനിന്നാണ് ഈ പദമുണ്ടായതെന്ന് ഒരു വാദഗതിയും നിലവിലുണ്ട്.

== സംഘസാഹിത്യത്തിൽ ==
''പുറനാനൂറ്, അകനാനൂറ്, [[പതിറ്റുപ്പത്ത്]], നറ്റിണൈ, ഐങ്കുറുനൂറ്, തൊല്കാപ്പിയം, കുറുംതൊകൈ, പെരുന്തൊകൈ, കലിത്തൊകൈ'' മുതലായവ ചേർന്നതാണ് മുഖ്യമായും സംഘസാഹിത്യം. ''ചിലപ്പതികാരവും, മണിമേഖലയും'' സംഘകൃതികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നുണ്ട്. അകനാനൂറിലും പുറനാനൂറിലും 400 കവിതകൾ വീതമുണ്ട്. ''[[പതിറ്റുപ്പത്ത്|പതിറ്റുപ്പ]]''ത്തിലെ ഒന്നാം പത്തും, പത്താം പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയി. ചേരരാജാക്കൻമാരെക്കുറിച്ചു മാത്രമേ [[പതിറ്റുപ്പത്ത് |പതിറ്റുപ്പത്തിൽ]] പ്രതിപാദനമുള്ളു. സംഘസാഹിത്യത്തിൽ 2,279 ഗാനങ്ങളാണുള്ളത്; 473-ഓളം കവികളാ (കവയിത്രികളും പെടും)ണവ രചിച്ചത്. ഈ ഗാനങ്ങളിൽ പരമാർശിക്കപ്പെടുകയോ സ്തുതിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന ചേരൻമാരെ ആദിചേരൻമാരെന്ന് പൊതുവേ വിളിക്കാം. താഴെ പറയുന്ന ഇരുപത്തിയാറ് ചേരൻമാരുടെ പേരുമാത്രമേ ഇവയിൽനിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുള്ളു. 
{{Div col begin|3}}
# ചേരമാൻ പേരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ
# ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതൻ
# പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ
# കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ
# കടൽപിറകോട്ടിയ വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ
# ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ
# ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ
#  മാന്തരം പൊറൈയൻ കടുങ്കോ
# ചേരമാൻ അന്തുവൻചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻ തകടൂരെറിന്തപെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ 
# ഇളഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ 
# ആതൻ ആമിനി
# യാനൈക്കാഴ്ചൈമാന്തരഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻവഞ്ചൻ
# ചേരമാൻ കൂടുവൻകോത
# ചേരമാൻ മാരിവെൺകേ
# ചേരമാൻ കോക്കോതൈ മാർപൻ
# ചേരമാൻ എന്തൈ
# ചേരമാൻ നമ്പിക്കുട്ടുവൻ
# കുട്ടുവൻ കണ്ണൻ
# ചേരമാൻ ചാത്തൻ
# ചേരമാൻ ഇളങ്കുട്ടുവൻ
# ചേരമാൻ കണൈക്കാൽ ഇരുമ്പൊറൈ
# ചേരമാൻ കോട്ടനമ്പലത്തുഞ്ചിയമാക്കോത
# ചേരമാൻ പാലൈപാടിയ പെരുങ്കടുങ്കോ.
{{Div col end}}
ചേര ചോള നാടുകളിൽവച്ച് ഏറ്റവും വലുത് ചേരനാടായിരുന്നു. ചേരനാടിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ വിസ്തൃതി 80 കാതമായിരുന്നു (515 കി.മീ.) തെ. ആയ് രാജ്യത്തിനും വ. പൂഴിനാട്ടിനും മധ്യത്തിലാണ് ചേരരാജ്യം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നത്.
== രാജാക്കന്മാർ ==

=== ഉതിയൻ ചേരൻ ===
{{Main|ഉതിയൻ ചേരലാതൻ}}

ആദിചേരൻമാരിൽ ആദ്യത്തെ രാജാവ്; പെരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ ചേരലാതൻ എന്നാണ് പൂർണനാമം; വാനവരമ്പൻ, പേരുംചേരലാതൻ, ചേരലാതൻ എന്നീ പേരുകളിലും ഉതിയൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. മുരഞ്ചിയൂർ മുടിനാഗരായർ പുറനാനൂറിൽ ഉതിയനെ സ്തുതിക്കുന്നു. കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പാണ്ഡവർക്കും കൌരവർക്കും ഭക്ഷണം നല്കിയതുകൊണ്ടാണ് പെരുഞ്ചോറ്റുതിയൻ എന്ന വിശേഷണം ലഭിച്ചതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം പൂർവികരുടെ സ്മരണയ്ക്കായി യാഗങ്ങൾ ചെയ്തതായും പെരുഞ്ചോറ്റു സദ്യ നടത്തിയതായും കേരളത്തിൽനിന്നുള്ള സംഘകാലകവിയായ മാമൂലനാർ അകനാനൂറിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. യുദ്ധപ്രിയനായ ഇദ്ദേഹം കുട്ടനാടു മുഴുവൻ ആക്രമിച്ചു പിടിക്കുകയും സമകാലികനായ കരികാല ചോളനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ചേരൻമാരുടെയും പാണ്ഡ്യൻമാരുടെയും രാജ്യങ്ങൾക്കു മധ്യത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്ത രാജ്യത്തിലെ രാജാവായ വേളിന്റെ പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്ത് ഉതിയൻ തന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു; തുളുനാട്ടിലെ നന്നൻ ക-ന് സ്വപുത്രിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. കൊങ്ങുനാടിന്റെ അധീശത്വം നേടുവാനും ഉതിയനു കഴിഞ്ഞു. ഈ രാജാവിന്റെ നാട് കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും സമുദ്രതീരങ്ങൾവരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നതായി മുരഞ്ചിയൂർ മുടിനാകരായർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള ഉദയമ്പേരൂർ സ്ഥാപിച്ചത് ഈ രാജാവായിരുന്നുവെന്ന് കെ.ജി. ശേഷയ്യർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കരികാലചോളനുമായി നടന്ന [[വെണ്ണി യുദ്ധം|വെണ്ണിയുദ്ധത്തിൽ]] ഉതിയനു മുറുവേറ്റു; അപമാനിതനായ ഉതിയൻ ചേരൻ പട്ടിണികിടന്ന് ആത്മഹത്യ ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു.

=== ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതൻ ===
ഉതിയൻചേരലാതന് വെളിയൻ വേൺമാൻ എന്ന സാമന്തന്റെ പുത്രിയായ നല്ലിനിയിൽ ജാതനായ പുത്രനാണ് നെടുഞ്ചേരലാതൻ. ചേരരാജാവായിത്തീർന്ന ഇദ്ദേഹം ഹിമാലയംവരെയുള്ള രാജാക്കൻമാരെ തോല്പിച്ച് ചേരൻമാരുടെ വംശചിഹ്നമായ വില്ല് ഹിമശിഖരത്തിൽ കൊത്തിയതുകൊണ്ട് ഇമയവരമ്പൻ എന്ന വിശേഷണം ലഭിക്കാനിടയായി എന്ന് മാമൂലനാർ അകനാനൂറിലെ ഒരു ഗാനത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കദമ്പരുടെ കാവൽമരമായ കടമ്പിനെ മുറിച്ച് അതുകൊണ്ട് മുരശുണ്ടാക്കിയ വീരനാണ് നെടുഞ്ചേരലാതൻ എന്നും മാമൂലനാർ പറയുന്നു. 'ഏഴുമുടിമാർപൻ' (ഏഴു രാജാക്കൻമാരുടെ കിരീടങ്ങൾ ഒരു മാലയായി മാറിൽ അണിയുന്നവൻ) എന്ന ബിരുദവും മറ്റു പല ചേരരാജാക്കൻമാരെപ്പോലെ ഇദ്ദേഹവും സ്വീകരിച്ചു. ഇദ്ദേഹം കീഴടക്കിയ രാജാക്കൻമാർ പാരി, ഓരി, നന്നൻ, കാരി എവ്വി, ആവി, ആയ് എന്നിവരായിരിക്കുമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഹിമാലയംവരെയുള്ള ഭൂമി മുഴുവൻ ചേരലാതന്റെ കീഴിലായിരുന്നുവെന്ന് പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ രണ്ടാംപത്തിൽ കുമട്ടൂർ കണ്ണനാർ എന്ന കവി പറയുന്നു. കണ്ണൂരിനടുത്തുള്ള മാന്തൈ ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം എന്നു ചിലർ കരുതുന്നു. ഈ നഗരത്തിൽവച്ച് ശത്രുക്കളിൽനിന്നു കപ്പം കൈക്കൊണ്ടതായി പതിറ്റുപ്പത്തിൽ സൂചനകളുണ്ട്. നെടുഞ്ചേരലാതൻ 58 വർഷം ഭരിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി ചോളരാജകുമാരിയായ നർച്ചോണയായിരുന്നു. ചോളരാജാവായ കരികാർ പെരുവളത്താന്റെ പുത്രിയായിരുന്നു നർച്ചോണയെന്നു ചില ചരിത്രകാരൻമാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. നെടുഞ്ചേരലാതന്റെ ഭാര്യ ചോഴൻ മണക്കിള്ളിയുടെ പുത്രിയായിരുന്നുവെന്ന് പതിറ്റുപത്തിലെ അഞ്ചാംപത്തിൽ പറയുന്നു. ചില ഗ്രീക്കു വ്യാപാരികളെ ഇദ്ദേഹം തടവുകാരായി പിടിച്ചെന്നും വമ്പിച്ച പ്രതിഫലം വാങ്ങിയിട്ടാണ് പിന്നീട് അവരെ വിട്ടയച്ചതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ചേരലാതൻ യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിക്കയാണുണ്ടായത്. ഇദ്ദേഹവും ചോളരാജാവായ പെരുവീരർ കിള്ളിയും തമ്മിൽ പോർപുറത്തുവച്ച് ഏറ്റുമുട്ടി. പുറനാനൂറിൽ കളാത്തലൈയാർ ഈ യുദ്ധത്തെ വർണിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ യുദ്ധത്തിൽ രണ്ടുപേരും മൃതിയടഞ്ഞു. പോർപ്പുറത്തു നടന്ന ഘോരയുദ്ധത്തെപ്പറ്റി പരണരും പാടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ചേരരാജാവിന്റെ ബഹുമാനപാത്രമായ കവി കുമട്ടൂർ കണ്ണനാർ ആണ്.

=== പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ ===
ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനായ പൽയാനൈ ചെൽകെഴുകുട്ടുവൻ ചേരരാജാവായി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരുതന്നെ ഇദ്ദേഹത്തിന് അനേകം ആനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പൽയാനൈ 25 വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. പതിറ്റുപത്തിലെ മൂന്നാം പത്തിലെ കഥാനായകൻ ഈ രാജാവാണ്. 'ചെറുപ്പീർപൂഴിയർകോൻ', 'മഴവൻ മെയ്മറൈ', 'ആയിരൈ പൊരുണൻ' എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ ഈ രാജാവിനുണ്ടായിരുന്നു. കുട്ടനാടിന്റെ വ. കിടക്കുന്ന പൂഴിനാടിന്റെ ആക്രമണമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യവിജയങ്ങളിലൊന്ന്. ഇതിനാൽ ഉത്തര മലബാറിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ചേരരാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നു കരുതാം. ഈ വിജയത്തിന്റെ ഫലമായി അദ്ദേഹം 'പൂഴിയർകോൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. തെ. പാണ്ഡ്യരുടെ അധീനത്തിലായിരുന്ന കുട്ടനാടും പിടിച്ചെടുത്തു; അങ്ങനെ കുട്ടുവൻ എന്ന പേരും സമ്പാദിച്ചു. ദക്ഷിണ തിരുവിതാംകൂർ ഉൾപ്പെട്ട വേണാട്ടിലെ ആയ്വേൾമാരെയും പൽയാനൈ പരാജയപ്പെടുത്തി. കാലിസമ്പത്ത് നിറഞ്ഞ കൊങ്ങുനാട് കൈവശമാക്കിയത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നേട്ടമായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം ആയിരൈ മലയിലെ ദേവിക്ക് ശത്രുരക്തത്തിൽ കുഴച്ച ചോറ് നിവേദിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ജൈനമതവും ബുദ്ധമതവും പ്രാബല്യത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്നു. രണ്ടിനെയും ഇദ്ദേഹം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നു. ചേരരാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിർത്തിയിൽ മരതകഖനികൾക്കു കേൾവികേട്ട പുന്നാടായിരുന്നു സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്. ആ രാജ്യം പിടിച്ചടക്കിയത് പൽയാനൈയുടെ മറ്റൊരു നേട്ടമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ കവികളിലും പുരോഹിതൻമാരിലും പ്രസിദ്ധൻ പാലൈഗൌതമനാരായിരുന്നു. ഗൌതമനാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 10 യാഗങ്ങൾ നടത്തപ്പെട്ടു. കുറച്ചുകാലത്തിനുശേഷം രാജാവു തന്നെ വാനപ്രസ്ഥം സ്വീകരിച്ച് തപസ്സിനു പോയി.

=== കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ === 
ചേരലാതനു പുതുമൻ ദേവിയിൽ ജനിച്ച പുത്രനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. കിരീടധാരണത്തിന് ഒരുക്കിവച്ചിരുന്ന മാലയും മകുടവും ശത്രുക്കൾ മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; എങ്കിലും ചടങ്ങു മാറ്റി വച്ചില്ല. രുദ്രാക്ഷവും ചില സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുംകൊണ്ട് അതു നിർവഹിച്ചു. പതിറ്റുപത്ത് നാലാംപത്തിൽ കാപ്പിയാറ്റുകാപ്പിയനാർ നാർമുടിച്ചേരലിനെ പുകഴ്ത്തിപ്പാടിയിട്ടുണ്ട്. പൽയാനൈയുടെ ഏകപുത്രനായിരുന്ന ആണ്ടുവൻ പിതാവിനു മുൻപുതന്നെ അന്തരിച്ചതിനാൽ സഹോദരനായ കളങ്കായ്കണ്ണി രാജാവായിത്തീരുകയാണുണ്ടായത്. സുഗന്ധവാഹിയായ 'വെട്ടിവേർ' നാരുകൊണ്ട് കിരീടവും കളങ്കായ് കൊണ്ട് മാലയും നിർമിച്ച് ധരിച്ചിരുന്നതിനാലാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ കളങ്കായ് കണ്ണിനാർ മുടിച്ചേരൽ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. പൂഴിനാട്ടിലെ നന്നൻ കക ആയിരുന്നു നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ പ്രധാന വൈരി. ആദ്യത്തെ ഏറ്റുമുട്ടലായ പാഴിയുദ്ധത്തിൽ നാർമുടിച്ചേരൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും തുടർന്നുള്ള വാകൈനാവിക യുദ്ധത്തിൽ നന്നൻ കക നെ നിശ്ശേഷം തോല്പിക്കുകയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ച നാർമുടിച്ചേരലിന്, പൂഴിയർകോൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരും കിട്ടി. ആ വിജയംമൂലം പൂഴിനാടും ചേരസാമ്രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. തകടൂരിലെ അതിയമാൻ രാജാവായ നെടുമാൻ അഞ്ചിയെ തോല്പിച്ചു കീഴടക്കിയതും നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ നേട്ടമായിരുന്നു. ധർമിഷ്ഠനായിരുന്ന ഈ ചേരരാജാവ് കാപ്പിയാറ്റുകാപ്പിയനാർക്ക് നാലുലക്ഷം സ്വർണനാണയം ദാനം ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു.

=== കടൽപിറകോട്ടിയ വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ ===
{{പ്രലേ|ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ}}
നെടുഞ്ചേരലാതന് ചോളരാജകുമാരിയായ മണക്കിള്ളിയിലുണ്ടായ പുത്രനാണ് ഈ രാജാവ്. ചിലപ്പതികാരത്തിലെ പ്രശസ്ത രാജാവായ ചെങ്കുട്ടുവനാണ് വേൽകെഴുകുട്ടുവൻ എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. സംഘകാലത്തെ രാജാക്കൻമാരിൽ കാലനിർണയം സംബന്ധിച്ച് വ്യക്തമായ തെളിവു ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ഏക ചേരരാജാവാണ് ചെങ്കുട്ടുവൻ. സംഘകാല സാഹിത്യത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും മൊത്തത്തിലുള്ള കാലനിർണയത്തിന് മൂലമായിട്ടുള്ളത് ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കാലമാണ്.

ചെങ്കുട്ടുവൻ വഞ്ചിപ്പട്ടണത്തിൽ പത്തിനിക്കടവുളിന്റെ (പത്തിനീദേവി) വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചപ്പോൾ അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്ന രാജാക്കൻമാരിൽ സിംഹളത്തിലെ ഗജബാഹുവുമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ഗജബാഹു സിംഹളപരമ്പരയിലെ 46-ാമത്തെ രാജാവായിരുന്നുവെന്ന് മഹാവംശം, ദീപവംശം മുതലായ സിംഹള കൃതികൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. ഗജബാഹുവിന്റെ കാലം എ.ഡി. 171 മുതൽ 193 വരെയാണെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് ചെങ്കുട്ടുവന് 50 വയസ് പ്രായമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ ഏകദേശം എ.ഡി. 121-നോടടുപ്പിച്ചാണ് ചെങ്കുട്ടുവൻ ജനിച്ചതെന്നു കണക്കാക്കാം.

ആദിചേരൻമാരിൽ ഏറ്റവും ശക്തനും പ്രതാപശാലിയും ചെങ്കുട്ടുവനായിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ഒരു നാവികസേനയെ നിലനിർത്തി കടലിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് കടൽ പിറകോട്ടു പോയതുകൊണ്ടോ, വമ്പിച്ചൊരു നാവികവിജയം നേടിയതുകൊണ്ടോ ആണ് ഇദ്ദേഹത്തെ കടൽപിറകോട്ടിയ കൂട്ടുവൻ എന്ന് പറഞ്ഞുവരുന്നത്. പതിറ്റുപത്ത് അഞ്ചാംപത്തിൽ പരണർ ചെങ്കുട്ടുവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. ഉമ്പർക്കാട് എന്ന നാട് ഒന്നോടെ പരണർക്കു ദാനം ചെയ്തതു കൂടാതെ സ്വപുത്രനായ കുട്ടുവഞ്ചേരലിനെയും പരണർക്കു കൊടുത്തു. പൂഴിനാട്ടിലെ നന്നനെയും മോക്കൂറിലെ പഴയനെയും ചെങ്കുട്ടുവൻ പടയിൽ തോല്പിച്ചു. പഴയന്റെ കുടുംബവൃക്ഷമായ വേപ്പുമരം മുറിപ്പിച്ച് അതൊരു വലിയ വണ്ടിയിൽ കയറ്റി ആനകളെക്കൊണ്ട് വലിപ്പിച്ച് തന്റെ തലസ്ഥാനനഗരിയിലേക്ക് ചെങ്കുട്ടുവൻ കൊണ്ടുവന്നു. ഈ പഴയൻ ഒരു കൂറുനില മന്നനായിരുന്നു എന്ന് അരുംപത ഉരൈയാശിരിയർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ചെങ്കുളത്തുവച്ച് കൊങ്ങൻമാരെ തോല്പിച്ചു; ഗംഗാതടംവരെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കിയതായും ചിലപ്പതികാരം പറയുന്നു. കരികാലചോളന്റെ നിര്യാണത്തെത്തുടർന്ന് ചോളസിംഹാസനത്തിനുവേണ്ടി നടന്ന അധികാരമത്സരത്തിൽ ചെങ്കുട്ടുവൻ ചോളരാജ്യം ആക്രമിക്കുകയും ഒൻപത് രാജാക്കൻമാരെ തോല്പിച്ച്, തന്റെ സ്യാലനെ അവിടെ അധികാരത്തിൽ വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു.

കോവലന്റെ പത്നിയായ പത്തിനിദേവിയുടെ പ്രതിമ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ട ശില അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഉത്തരേന്ത്യൻ പര്യടനം ചെങ്കുട്ടുവനെ പ്രശസ്തനാക്കി. പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ പതികത്തിലും ചിലപ്പതികാരത്തിലും ഇതു വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ പതിറ്റുപ്പത്തിലെ അഞ്ചാം പത്തിന്റെ കർത്താവായ പരണർ ചെങ്കുട്ടുവന്റെ വിജയങ്ങളെ വർണിക്കുന്ന കൂട്ടത്തിൽ ഈ സംഭവം പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലായിരുന്നു ഈ പ്രതിഷ്ഠ. അവിടത്തെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം അതോടെ ആയിരിക്കാമെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ അനുമാനിക്കുന്നു.

ഒരു പ്രസിദ്ധ നാവികനായിരുന്ന ചെങ്കുട്ടുവൻ കടൽക്കൊള്ള അവസാനിപ്പിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിനു ചെങ്കുട്ടുവൻ എന്ന പേരു സിദ്ധിച്ചത് ചുവന്ന നിറം മൂലമായിരുന്നുവെന്ന് ഒരു വാദഗതി നിലവിലുണ്ട്; ധർമനിഷ്ഠയുടെ ഫലമായി ആ പേര് സിദ്ധിച്ചുവെന്ന് വേറൊരു കൂട്ടരും വാദിക്കുന്നു. ചെങ്കുട്ടുവന്റെ ഇളയ സഹോദരനായിരുന്നു ചിലപ്പതികാരകർത്താവായ ഇളങ്കോവടികൾ.

=== ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ === 
ഇമയവരമ്പൻ നെടുഞ്ചേരലാതന്റെ മൂന്നാമത്തെ പുത്രനും നാർമുടിച്ചേരലിന്റെ സഹോദരനും ചെങ്കുട്ടുവന്റെ പിൻഗാമിയുമായ ഇദ്ദേഹം 38 വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. പതിറ്റുപ്പത്ത് ആറാം പത്തിൽ കാക്കൈപാടിനിയാർ നാച്ചെളൈയാർ എന്ന കവയിത്രി ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ രാജാവിന്റെ പൊതുവായ വിവരണം മാത്രമേ നറച്ചെളൈയാരുടെ ഗാനത്തിലുള്ളു. വെണ്ണിപ്പോരിൽ കരികാർ പെരുവളത്താൻ എന്ന ചോളനാൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ട ചേരമാൻ പെരുഞ്ചേരലാതൻ തന്നെയാണ് ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ എന്ന് കെ.ജി. ശേഷയ്യർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഈ രാജാവ് പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു യുദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കാണുന്നില്ല. സമാധാനപ്രിയനായ ചേരലാതൻ രാജ്യത്തെ വാണിജ്യം അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുത്തുകയും സാമ്പത്തികനില ഭദ്രമാക്കുകയും ചെയ്തു. ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതൻ എന്ന പേരിന്റെ ഉദ്ഭവത്തെപ്പറ്റി ചരിത്രകാരൻമാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായ ഭിന്നതയുണ്ട്. ശത്രുക്കൾ പിടിച്ചെടുത്ത ആടുകളെ തിരിച്ചെടുത്തതുകൊണ്ടാണ് ഈ പേരു ലഭിച്ചതെന്ന് ഒരഭിപ്രായം; യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിജയം നേടിയ ഉടൻതന്നെ വാളുമേന്തി നൃത്തം ചെയ്യുന്നവനായതുകൊണ്ടാണ് ഈ പേരുണ്ടായതെന്നു രണ്ടാമത്തെ കൂട്ടരും വാദിക്കുന്നു. ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതന്റെ കാലശേഷം ആദിചേരൻമാരുടെ പ്രധാന പരമ്പര അപ്രത്യക്ഷമായി. ചെങ്കുട്ടുവന്റെ പുത്രനായ കുട്ടുവഞ്ചേരൽ സന്ന്യാസിയായിത്തീർന്നു. തുടർന്നുളള കാലഘട്ടത്തിൽ ഇരുമ്പൊറൈ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പുതിയൊരു ചേരരാജപരമ്പര അധികാരത്തിൽ വന്നു.

=== ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ === 
ആട്ടുകൊട്ട് പാട്ടു ചേരലാതനു പുരുഷസന്താനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ചെങ്കുട്ടുവന്റെ ഏകപുത്രൻ സന്ന്യാസിയാവുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ ചേരരാജവംശത്തിലെ മൂത്ത പുരുഷപ്രജ ആണ്ടുവൻചേരലിന്റെ പുത്രനായ ചെൽവക്കടുങ്കോവാഴിയാതൻ രാജാവായി. ഇദ്ദേഹം മാതാവിൽനിന്ന് ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ സ്വീകരിച്ച്, പിതാവിൽനിന്നും ലഭിച്ച ചേരമാൻ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരുമായി അതിനെ സംയോജിപ്പിച്ച് ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന പേരാക്കി മാറ്റി. ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ ശാഖയിലെ ആദ്യത്തെ രാജാവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. ഒരു വിഖ്യാതയോദ്ധാവായിരുന്ന ചേരമാൻ ഇരുമ്പൊറൈ ഏഴുമുടിപ്പതക്കം അണിഞ്ഞിരുന്നു. ആദ്യകാല ചേരരാജാക്കൻമാർ കീഴടക്കിയ ഏഴു മുഖ്യൻമാരുടെയുംമേൽ ആധിപത്യം തുടർന്നു. ചെൽവക്കടുങ്കോയും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളും കരുവൂർ തലസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഭരണം നടത്തിയത്. ഇദ്ദേഹം രാജാവായതിനെത്തുടർന്നു ചോളൻമാരും പാണ്ഡ്യൻമാരും ചേർന്ന് കരുവൂരിനെ ആക്രമിച്ചു. ചെൽവക്കടുങ്കോ ഈ യുദ്ധത്തിൽ ആക്രമണകാരികളെ തോല്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒകന്തൂർ ഗ്രാമത്തിന്റെ ആദായം ഒരു വിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിന് ഇദ്ദേഹം വിട്ടുകൊടുത്തു. തൊണ്ടിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം.

ചെൽവക്കടുങ്കോയുടെ ആസ്ഥാനകവിയും ഉപദേഷ്ടാവും കപിലരായിരുന്നു. നൃത്തസംഗീതാദികലകളുടെ പരിപോഷകനായിരുന്നു ഈ രാജാവ്. പുകഴൂർ എന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് അടുത്തകാലത്ത് കണ്ടുകിട്ടിയ ലിഖിതത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ആതൻചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ചെൽവക്കടുങ്കോയായിരിക്കുമെന്നു ചരിത്രകാരൻമാർ ഊഹിക്കുന്നു.

=== പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
ചെൽവക്കടുങ്കോയുടെയും വേളാവിക്കോമാൻ പതുമൻ ദേവിയുടെയും പുത്രനായ പെരുഞ്ചേരൽ തകടൂരിലെ എഴിനിയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതോടുകൂടി പ്രസിദ്ധനായി. പിതാവായ ചെൽവക്കടുങ്കോ പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ ഈ രാജാവിനെ പെരുഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ കക എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പെരുഞ്ചേരലും എഴിനിയും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡ്യന്മാരും ചോളൻമാരും അതികമാനെ സഹായിച്ചിരുന്നു. ഈ സംയുക്തസേനയെ പരാജയപ്പെടുത്തി തകടൂർ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതാണ് പെരുഞ്ചേരലിന്റെ നേട്ടം. കഴുവുൾ നടത്തിയ കലാപം ഇദ്ദേഹം അടിച്ചമർത്തി; അയാളുടെ കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കുകയും  ചെയ്തു. പൂഴിനാടിന്റെയും കൊല്ലിമലയുടെയും കുതിരമലയുടെയും പുകാറിന്റെയും നായകനായി കവികൾ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചിരുന്നു. പെരുഞ്ചേരൽ 17 വർഷം രാജ്യം വാണു. പതിറ്റുപ്പത്തിന്റെ എട്ടാംപത്തിൽ അരിശിൽ കീഴാർ പ്രകീർത്തിച്ചിട്ടുള്ള രാജാവും ഇദ്ദേഹമാണ്. മോശികീരനാർ എന്ന കവി, രാജാവില്ലാത്ത സന്ദർഭത്തിൽ രാജധാനിയിൽ ആഗതനായി, സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ഉറങ്ങിപ്പോയി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. പെരുഞ്ചേരൽ, ഉറങ്ങിക്കിടന്ന കവിയെക്കണ്ട് ഉണരുന്നതുവരെ ഇദ്ദേഹത്തിനു വീശിക്കൊടുത്തുവെന്നും ഒരു കഥയുണ്ട്.

=== ഇളഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
പെരുഞ്ചേരലിന് ആണ്ടുവൻ ചെള്ളൈയിൽ ജനിച്ച പുത്രനാണിദ്ദേഹം. കൊങ്ങർകോവൈ, കുട്ടുവരേരൈ, പൂഴിയർകോവൈ എന്നീ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ ഇദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചിരുന്നതിനാൽ കൊങ്ങുനാട്, പൂഴിനാട്, കുട്ടനാട് എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഭരിച്ചിരുന്നതായി കണക്കാക്കാം. വിച്ചി, പെരുംചോഴൻ, ഇളംപഴയൻ എന്നിവരെ ഇദ്ദേഹം പരാജയപ്പെടുത്തി. പുകാർ നഗരത്തിൽനിന്ന് 'ചതുക്കപ്പൂത'ത്തിന്റെ ബിംബംകൊണ്ടുവന്ന് കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് ഇളഞ്ചേരലാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പെരുംകുന്റൂർ കിഴാർ എഴുതിയ ഒമ്പതാംപത്തിൽ പ്രകീർത്തിതനായ രാജാവ് ഇദ്ദേഹമാണ്.

=== യാനൈക്കാഴ്ചൈമാന്തരഞ്ചേരൽ ഇരുമ്പൊറൈ ===
ചേരനാടിന്റെ അവസാനത്തെ പ്രതാപശാലിയായ രാജാവ്. പതിറ്റുപ്പത്തിലെ നഷ്ടപ്പെട്ട പത്താം ദശകത്തിൽ പരാമൃഷ്ടനായിട്ടുള്ളത് ഈ രാജാവായിരിക്കുമെന്ന് ഊഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഇദ്ദേഹം ആനയെപ്പോലെ ഇരുന്നതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ആ പേരു സിദ്ധിച്ചതെന്ന് ഒരു വാദമുണ്ട്. ഇളഞ്ചേരലും ഈ രാജാവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധംപോലും വ്യക്തമല്ല. മാന്തൈ നഗരം തിരികെ പിടിച്ചതുകൊണ്ടാവണം ഇദ്ദേഹത്തിനു മാന്തരം എന്ന പേരു കിട്ടിയത്. ഒരു യോദ്ധാവായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം വിളങ്ങിൽ യുദ്ധത്തിൽ ചോള രാജാവിനെയും മറ്റൊരു യുദ്ധത്തിൽ പെരുനാർ കിളളിയെയും തോല്പിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. വ. മലബാറിലെ തൊണ്ടിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം; കൊല്ലിമലയും (സേലംജില്ല) ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു. ഐങ്കുറുനൂറ് എന്ന കാവ്യം കൂടല്ലൂർ കിഴാർ സമാഹരിച്ചത് ഈ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ്രപ്രകാരമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തെ പാണ്ഡ്യരാജാവായ നെടുഞ്ചേഴിയൻ തലൈയാലങ്കാനം യുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ചു തടവുകാരനാക്കി. തടവുചാടി രക്ഷപ്പെട്ട ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും ചേരരാജാവായി. അവസാനത്തെ മഹാനായ ചേരരാജാവെന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഇദ്ദേഹത്തിനുശേഷം ദുർബലരായ ചിലരാണ് രാജ്യം ഭരിച്ചത്.

കോക്കോതൈമാർവൻ, കുട്ടുവൻകോത, ഇളംകുട്ടുവൻ, ചേരമാൻ ചാത്തൻ, കുട്ടുവൻ കണ്ണൻ, നമ്പികുട്ടുവൻ ചേരമാൻ എന്തൈ തുടങ്ങി ചില അപ്രധാന രാജാക്കൻമാരും ഈ പരമ്പരയിൽപ്പെടും. തമിഴിലുള്ള നാവലർചരിതൈയിൽ ചേരൻമാർ കളഭ്രർക്ക് കീഴ്പ്പെട്ടതായി പ്രസ്താവമുണ്ട്. കടമ്പർ തുളുനാടും കീഴടക്കി, കൊങ്ങുനാട് സ്വതന്ത്രവുമായി. അതോടെ ചേരശക്തി അസ്തമിച്ചു. സംഘകാലഘട്ടത്തിൽ ഉതിയൻചേരലിന്റെ ശാഖ 201 കൊല്ലം ഭരിച്ചതായും ഇരുമ്പൊറൈ ശാഖ 58 കൊല്ലം ഭരിച്ചതായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

==കുറിപ്പുകൾ==
 &lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ആദിചേര{{ൻ}}മാ{{ർ}}|ആദിചേരൻമാർ}}

[[വർഗ്ഗം:ചേരരാജാക്കന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]]</text>
      <sha1>c4rh2k958ces2tt20w02phibk7hej4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹാങ്ഝൗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211524</id>
    <revision>
      <id>4646800</id>
      <parentid>3648745</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13734" sha1="4sppvodn0lampa8c1suf6lr0481octr" xml:space="preserve">{{prettyurl|Hangzhou}}
{{Infobox settlement
|name                = ഹാങ്ഝൗ
|official_name       = {{lang|zh-cn|杭州市}}
|native_name         = {{lang|zh-cn|杭州}}
|settlement_type     = [[Sub-provincial city in the People's Republic of China|ഉപപ്രവിശ്യാ നഗരം]]
|image_skyline       = Hangzhou montage.png
|image_caption       = മുകളിൽ:View of Three Pools Mirroring the Moon-pool, മദ്ധ്യത്തിൽ ഇടത്ത്:Six Harmonies Pagoda, മദ്ധ്യത്തിൽ മുകളിൽ വലത്ത്:Su Causeway, മദ്ധ്യത്തിൽ താഴെ വലത്ത്:ഹു ഷുവെയാൻ റെസിഡൻസ് ഉദ്യാനം, താഴെ:പടിഞ്ഞാറൻ തടാകത്തിലെ ഹുഷിൻ പവിലിയൻ 
|image_map           = ChinaZhejiangHangzhou.png
|map_caption         = സെജിയാങിൽ ഹാങ്ഝൗ നഗരത്തിന്റെ സ്ഥാനം
|pushpin_map            = China
|pushpin_label_position =
|pushpin_map_caption    = ചൈനയിൽ സ്ഥാനം
|pushpin_mapsize        =
|coordinates_display    = inline,title
|coordinates_region     = CN-33
|subdivision_type       = രാജ്യം
|subdivision_name       = [[People's Republic of China|ചൈന]]
|subdivision_type1      = [[Provinces of the People's Republic of China|പ്രൊവിൻസ്]]
|subdivision_name1      = [[Zhejiang|സേജിയാങ്]]
|established_title      =
|established_date       =
|parts_type             =
|parts                  =
|government_type        = സബ്‌-പ്രൊവിൻഷ്യൻ നഗരം
|leader_title           = CPC Ctte സെക്രട്ടറി
|leader_name            = [[Huang Kunming|ഹുവാങ് കുണ്മിങ്]]
|leader_title1          = മേയർ
|leader_name1           = [[Shao Zhanwei|ഷാവോ ഷാന്വേയ്]]
|area_total_km2         = 16,847
|area_land_km2          =
|area_water_km2         =
|area_water_percent     =
|area_urban_km2         = 3,372
|area_urban_sq_mi       =
|area_footnotes         =
|elevation_m                    =
|elevation_ft                   =
|elevation_footnotes            =
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of               = 2010
|population_footnotes           =&lt;ref name=&quot;stat&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hzstats.gov.cn/web/ShowNews.aspx?id=DwGeRFDvlVg= |title=杭州市 2010年国民经济和社会发展统计公报 |accessdate=2011-09-15 |date=2011-02-24 |publisher=Hangzhou Municipal Statistic Bureau |language=Simplified Chinese |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107062042/http://www.hzstats.gov.cn/web/ShowNews.aspx?id=DwGeRFDvlVg= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|population_total               = 8,700,400
|population_density_km2         = 1,214
|population_density_sq_mi       = 3,143
|population_blank1_title        = ചൈനയിൽ റാങ്ക്
|population_blank1              =[[List of cities in the People's Republic of China by population|6ആം]]
|population_metro               = 7,321,141  Hangzhou-Shaoxing Metro area(including Hangzhou city, Shaoxing City)
|population_density_metro_km2   = 
|population_urban               = 6,242,000
|population_demonym             = ഹാങ്ഝൗവിയൻ
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone                       = [[China standard time|ചൈന സ്റ്റാൻഡേർഡ് സമയം]]
|utc_offset                     = +8
|latd=30   |latm=15  |lats=  |latNS=N
|longd=120 |longm=10 |longs= |longEW=E
|postal_code_type             = [[Postal code of China|പിൻകോഡ്]]
|postal_code                  = 310000
|area_code                    =
|blank_name                   = [[Gross domestic product|GDP (നോമിനൽ)]]
|blank_info                   = 2011
|blank1_name                  = &amp;nbsp;- മൊത്തം
|blank1_info                  = [[Renminbi|CNY]] 701.2 billion&lt;/br&gt;([[United States dollar|USD]] 111.1 ശതകോടി)
|blank2_name                  = &amp;nbsp;- പ്രതിശീർഷ വരുമാനം
|blank2_info                  = CNY 80,000&lt;/br&gt;(USD 12,380)
|blank3_name                  = &amp;nbsp;- വളർച്ച
|blank3_info                  = {{increase}} 10.1%
|blank4_name            = [[Licence plates of the People's Republic of China|Licence plate]] prefixes
|blank4_info            = {{lang|zh-cn|浙}}A
|blank5_name            = [[Spoken Chinese|Regional Dialect]]
|blank5_info            = [[Wu Chinese|Wu]]: [[Hangzhou dialect]]
|website                = [http://www.hangzhou.gov.cn/ സിറ്റി ഓഫ് ഹാങ്ഝൗ]
|footnotes = &lt;center&gt;&lt;big&gt;'''നഗര വൃക്ഷം'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt; [[Cinnamomum camphora|Camphor laurel]] (''Cinnamomum camphora'')&lt;/center&gt;&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''നഗര പുഷ്പം'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt; [[Osmanthus fragrans|Sweet Osmanthus]] (''Osmanthus fragrans'')&lt;/center&gt;
}}
{{Contains Chinese text}}
{{Chinese
  |c=杭州
  |p   = Hángzhōu
&lt;!--    |w = Hangchow --&gt;
    |psp = Hangchow
  |wuu = ɦaŋ tsei
  |j   = hong&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;zau&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
  |poj = Hâng-chiu
  |l   = Cross State or Capital of Hang
  |showflag = wuu
}}

[[East China|കിഴക്കൻ ചൈനയിലെ]] [[Zhejiang|സെജിയാങ്]] പ്രൊവിൻസിന്റെ [[Capital (political)|തലസ്ഥാനവും]] പ്രൊവിൻസിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരവുമാണ് '''ഹാങ്ഝൗ''' ({{zh|c=杭州}}; [[Hangzhou dialect|ഹാങ്ഝൗ ഡയലക്ട്]]: ɦaŋ tsei; [[Mandarin pinyin|മാന്ദരിൻ പിൻയിൻ]]: ഹാങ്ഝൗ {{IPA-cmn|xɑ̌ŋtʂóʊ|-|zh-Hangzhou.ogg}}). [[sub-provincial city|സബ്‌-പ്രൊവിൻഷ്യൽ നഗരമായ]] ഹാങ്ഝൗവിൽ 2010ലെ കണക്കുപ്രകാരം ഭരണവിഭാഗത്തിൽ  (&quot;ഷി&quot;, 杭州市) അഥവാ [[Prefecture of China|പ്രിഫെക്ച്ചറിൽ]] 8.7 ദശലക്ഷം പേർ വസിക്കുന്നു&lt;ref&gt;[http://zjnews.zjol.com.cn/05zjnews/system/2011/05/06/017499461.shtml 浙江第六次全国人口普查数据公布 温州常住人口最多-浙江|第六次全国人口普查|数据-浙江在线-浙江新闻] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723112910/http://zjnews.zjol.com.cn/05zjnews/system/2011/05/06/017499461.shtml |date=2011-07-23 }}. Zjnews.zjol.com.cn. Retrieved on 2011-08-28.&lt;/ref&gt;. ഇതിൽ ഹാങ്ഝൗ മുൻസിപ്പാലിറ്റിയിലായി 6.242 ദശലക്ഷം ആളുകൾ വസിക്കുന്നതിൽ 3.56 ദശലക്ഷം ആളുകൾ ആറ് [[അർബൻ കോർ]] ജില്ലകളിലാണ്.  

&lt;!--
A core city of the [[Yangtze River Delta]], Hangzhou has a position on the [[Hangzhou Bay]] {{convert|180|km|mi}} southwest of [[Shanghai]] that gives it economic power. It has been one of the most renowned and prosperous cities of China for much of the last 1,000 years, due in part to its beautiful natural scenery. The city's [[West Lake]] is its best-known attraction.--&gt;


==ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ==
[[File:Hangzhou Wulin CBD Overview.png|thumb|center|600px|ഹാങ്ഝൗ സിറ്റിസ്കേപ്]]

ഹാങ്ഝൗ സബ്‌-പ്രൊവിൻഷ്യൽ നഗരത്തിൽ 8 [[ജില്ല|ജില്ലകളും]] (区 ''ഗു''), 3 [[county-level cities|കൗണ്ടി-തല നഗരങ്ങളും]] (市 ''ഷി''), 2 കൗണ്ടികളും (县 ''ഷിയാൻ'') ഉണ്ട്. ആറു സെൻട്രൽ അർബൻ ജില്ലകളിൽ 682&amp;nbsp;കിമീ² (263.4&amp;nbsp;മൈ²) പ്രദേശത്ത് 3,560,400 ആളുകൾ അധിവസിക്കുന്നു. 2,642&amp;nbsp;കിമീ² (1020&amp;nbsp;മൈ²) വരുന്ന രണ്ട് സബ് അർബൻ ജില്ലകളിലായി 2,681,600 പേർ വസിക്കുന്നു.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;
|-
! align=left| ഭൂപടം
! align=left| സബ്‌-ഡിവിഷൻ
! align=right| ഹൻസി
! align=right| വിസ്തീർണ്ണം
! align=right| ജനസംഖ്യ &lt;br&gt;(ഉദ്ദേശം)
|-
! rowspan=&quot;17&quot; style=&quot;background:#fff;&quot;| [[File:Subdivisions of Hangzhou-China.png|300px]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| ''നഗരകേന്ദ്രം''
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#fe4c10;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Gongshu District|ഗോങ്ഷു ജില്ല]]
| align=right|拱墅区
|align=right|87.49&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|280,000
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#67b3d3;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Xiacheng District|ഷിയാചെങ് ജില്ല]]
| align=right|下城区
|align=right|31.46&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|551,900
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#eaa397;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Shangcheng District|ഷാങ്ചെങ് ജില്ല]]
| align=right|上城区
|align=right|18.30&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|344,600
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#f90;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Jianggan District|ജിയാങ്ഗാൻ ജില്ല]]
| align=right|江干区
|align=right|210.22&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|998,800
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#f8355c;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Xihu District, Hangzhou|ഷിഹു ജില്ല]]
| align=right|西湖区
|align=right|308.70&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|820,000
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#979fea;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Binjiang District|ബിൻജിയാങ് ജില്ല]]
| align=right|滨江区
|align=right|72.02&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|319,000
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| ''സബർബനും റൂറലും''
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#006342;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Yuhang District|യുഹാങ് ജില്ല]]
| align=right|余杭区
|align=right|1,223.56&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|1,170,300
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#33a34d;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Xiaoshan District|ഷിയാവോഷാൻ ജില്ല]]
| align=right|萧山区
|align=right|1,420.22&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|1,511,300
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#1aa9cb;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Lin'an City|ലിനാൻ നഗരം]]
| align=right|临安市
|align=right|3,126.80&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|566,700
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#fbb4ce;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Fuyang, Zhejiang|ഫുയാങ് നഗരം]]
| align=right|富阳市
|align=right|1,831.20&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|717,700
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffe600;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Jiande City|ജിയാൻഡേ നഗരം]]
| align=right|建德市
|align=right|2,321.00&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|430,800
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#97eaa5;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Tonglu County|ടോങ്ഗ്ലു കൗണ്ടി]]
| align=right|桐庐县
|align=right|1,825.00&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|406,400
|-
| align=left|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0019;&quot;&gt;■&lt;/span&gt;&lt;/big&gt; [[Chun'an County|ചുനാൻ കൗണ്ടി]]
| align=right|淳安县
|align=right|4,427.00&amp;nbsp;കിമീ²
|align=right|336,800
|}

==ഭൂമിശാസ്ത്രവും കാലാവസ്ഥയും==
{{-}}
{{Weather box
|location = ഹാങ്ഝൗ (1971&amp;ndash;2000)
|metric first = Y
|single line = Y
|Jan high C =  8.0
|Feb high C =  9.4
|Mar high C = 13.7
|Apr high C = 20.6
|May high C = 25.5
|Jun high C = 28.6
|Jul high C = 33.0
|Aug high C = 32.4
|Sep high C = 27.5
|Oct high C = 22.7
|Nov high C = 16.8
|Dec high C = 11.1
|year high C = 20.8
|Jan low C =  1.5
|Feb low C =  2.7
|Mar low C =  6.4
|Apr low C = 12.1
|May low C = 17.0
|Jun low C = 21.1
|Jul low C = 24.9
|Aug low C = 24.5
|Sep low C = 20.3
|Oct low C = 15.0
|Nov low C =  8.9
|Dec low C =  3.4
|year low C = 13.2
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm =  73.2
|Feb precipitation mm =  84.2
|Mar precipitation mm = 138.2
|Apr precipitation mm = 126.6
|May precipitation mm = 146.6
|Jun precipitation mm = 231.1
|Jul precipitation mm = 159.4
|Aug precipitation mm = 155.8
|Sep precipitation mm = 145.2
|Oct precipitation mm =  87.0
|Nov precipitation mm =  60.1
|Dec precipitation mm =  47.1
|Jan humidity = 75
|Feb humidity = 75
|Mar humidity = 78
|Apr humidity = 76
|May humidity = 76
|Jun humidity = 81
|Jul humidity = 78
|Aug humidity = 79
|Sep humidity = 81
|Oct humidity = 77
|Nov humidity = 74
|Dec humidity = 72
|unit precipitation days = 0.1 mm
|Jan precipitation days = 12.4
|Feb precipitation days = 12.3
|Mar precipitation days = 16.3
|Apr precipitation days = 15.2
|May precipitation days = 14.6
|Jun precipitation days = 15.2
|Jul precipitation days = 13.0
|Aug precipitation days = 13.6
|Sep precipitation days = 12.6
|Oct precipitation days = 10.0
|Nov precipitation days =  8.6
|Dec precipitation days =  8.1
|Jan sun = 107.2
|Feb sun =  99.1
|Mar sun = 109.5
|Apr sun = 140.6
|May sun = 163.3
|Jun sun = 141.9
|Jul sun = 216.1
|Aug sun = 209.5
|Sep sun = 147.2
|Oct sun = 148.3
|Nov sun = 137.6
|Dec sun = 136.2
|source 1 = [http://cdc.cma.gov.cn/shuju/index3.jsp?tpcat=SURF&amp;dsid=SURF_CLI_CHN_MUL_MMON_19712000_CES&amp;pageid=3 China Meteorological Administration]
|date=ഓഗസ്റ്റ് 2010
}}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{PRChina-geo-stub|Hangzhou}}

[[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4sppvodn0lampa8c1suf6lr0481octr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അതുൽ ദോദിയ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225170</id>
    <revision>
      <id>4646855</id>
      <parentid>3957826</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T20:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7435" sha1="ce93f1sqy7psxmux7i8xuna2nzwiv33" xml:space="preserve">{{prettyurl|Atul Dodiya}}
[[പ്രമാണം:Atul Dodiya.jpg|ലഘുചിത്രം|അതുൽ ദോദിയ]]
സമകാലീന ഇന്ത്യൻ ചിത്രകല - നവ മാധ്യമ രംഗങ്ങളിലെ  ശ്രദ്ധേയമായ വ്യക്തിത്വമാണ് '''അതുൽ ദോദിയ''' (ജനനം:1959).
==ജീവിതരേഖ==
[[മുംബൈ]] സ്വദേശിയാണ്. [[ജെ.ജെ. സ്കൂൾ ഓഫ് ആർട്സ്, മുംബൈ|ജെ.ജെ. സ്കൂൾ ഓഫ് ആർട്സിൽ]] പഠിച്ചു. [[പാരീസ്|പാരീസിലെ]] [[ഇകോൾ നാഷണൽ സുപ്പീരിയർ ദ ബീക്സ് ആർട്സ്|ഇകോൾ നാഷണൽ സുപ്പീരിയർ ദ ബീക്സ് ആർട്സിൽ]] ഫ്രഞ്ച് ഗവൺമെന്റ് സ്കോളർഷിപ്പോടെ അക്കാദമിക പരിശീലനം നേടി.

ചിത്രകാരിയായ [[അഞ്ജു ദോദിയ|അഞ്ജു ദോദിയയാണ്]] ഭാര്യ. മുംബൈ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ദോദിയയുടെ  കലാപ്രവർത്തനം.
==ശൈലി==
==പ്രദർശനങ്ങൾ==
*യോക്കോഹാമ( 2001)
*വെനീസ് (2005)
*ഗ്വാങ്ഷു (2008)
*മോസ്കോ (2009)
*ജോഗ്ജക്കാർത്ത (2011)
*ബ്രിസ്ബേൻ (2012)
*ഡോക്യുമെന്റാ 12 (2007) തുടങ്ങിയ ബനാലെകളിലും ട്രിനലെകളിലും പങ്കെടുത്തു. *[[ആംസ്റ്റർഡാം]], [[റോം]], പാരീസ് തുടങ്ങി ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി നിരവധി പ്രദർനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.
===കൊച്ചി മുസിരിസ് ബിനലെയിൽ===
[[പ്രമാണം:Viewers seeing celebration in laboratory.JPG|ലഘുചിത്രം|കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെയിൽ അതുൽ ദോദിയയുടെ സെലിബ്രേഷൻ ഇൻ ലബോറട്ടറി എന്ന രചനയുടെ ഒരു ഭാഗം ആസ്വദിക്കുന്നവർ]]
ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള സൃഷ്ടിക്കാണ് [[കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ|കൊച്ചി മുസിരിസ് ബിനലെയിൽ]] രൂപംകൊടുത്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/books/article/art/2165/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-01-04 |archive-date=2013-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102224853/http://www.mathrubhumi.com/books/article/art/2165/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 'സെലിബ്രേഷൻ ഇൻ ദ ലബോറട്ടറി' എന്ന ഫോ­ട്ടോ­ഗ്രാ­ഫി­ക് ഇൻ­സ്റ്റ­ലേ­ഷനാണ്. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് പകർത്തിയതോ ശേഖരിച്ചതോ ആയ 231 ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളാണ് ഇതിലുള്ളത്. ഇൻസ്റ്റലേഷൻ തുടങ്ങുന്നത് [[സച്ചിദാനന്ദൻ|സച്ചിദാനന്ദന്റെ]] ഒരു കവിതയോടെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|title=അത്ഭുതത്തിന്റെ ക്യാൻവാസിൽ സച്ചിദാനന്ദൻ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2048293/2013-01-09/kerala|accessdate=9 ജനുവരി 2013|newspaper=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|date=9 ജനുവരി 2013|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109042201/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2048293/2013-01-09/kerala|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   ഈ ഇൻസ്റ്റളേഷനിൽ  ബിനാലെ ക്യൂറേറ്റർ, [[ബോസ് കൃഷ്ണമാചാരി|ബോസ് കൃഷ്ണമാചാരിയും]] [[പാരീസ് വിശ്വനാഥൻ|പാരിസ് വിശ്വനാഥനും]] ബി­­ന­ാലെ­യെ എതിർ­ക്കു­ന്ന­വ­രിൽ പ്ര­മു­ഖ­നായ കലാ­കാ­ര­നും ക്യൂ­റേ­റ്റ­റു­മായ [[ജോ­ണി എം­.എൽ]] തുടങ്ങി  [[എം.എഫ്. ഹുസൈൻ|എം.എഫ്. ഹുസൈന്റെയും]] ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷ‌ന്റെയും ചിത്രമുണ്ട്.  ഉപേ­ക്ഷി­ക്ക­പ്പെ­ട്ട ഒരു ലബോ­റ­ട്ട­റി­യി­ൽ, അതി­ന്റെ പൊ­ളി­ഞ്ഞു തു­ട­ങ്ങിയ ചു­മ­രു­ക­ളും സി­മ­ന്റ് അല­മാ­രി­യും ശൗചാലയവും ഉപ­യോ­ഗ­പ്പെ­ടു­ത്തിയാണ്  ഈ ഡോ­ക്യു­മെ­ന്റേ­ഷൻ ഒരു­ക്കി­യി­രി­ക്കു­ന്നത് .

==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
*റാസാ അവാർഡ്, റാസാ ഫൗണ്ടേഷൻ -2008 
*സിവിറ്റെല്ല റാനിയേരി ഫൗണ്ടേഷൻ ഫെല്ലോഷിപ്പ്, ഇറ്റലി - 1999 
*സോത്ത്ബീസ് പ്രൈസ് -1999 
*സൻസ്കൃതി അവാർഡ് - 1995 
*മഹാരാഷ്ട്രാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഗോൾഡ് മെഡൽ -1982 
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
==പുറം കണ്ണികൾ==
*Atul Dodiya at [http://www.naturemorte.com/artists/atul-dodiya/ Gallery Nature Morte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130225085639/http://www.naturemorte.com/artists/atul-dodiya/ |date=2013-02-25 }}
*[http://www.theartstrust.com/artistexhibhition.aspx?artistid=195&amp;name=Atul%20Dodiya Works by Atul Dodiya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206041103/http://www.theartstrust.com/artistexhibhition.aspx?artistid=195&amp;name=Atul%20Dodiya |date=2012-02-06 }}
*[http://www.culturebase.net/artist.php?1368 Atul Dodiya on Culturebase.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204131451/http://www.culturebase.net/artist.php?1368 |date=2012-02-04 }}
*[http://www.ngmaindia.gov.in/exhibition_edge.asp Edge of Desire: Recent Art in India (exhibition 2007), National Gallery of Modern Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007230405/http://www.ngmaindia.gov.in/exhibition_edge.asp |date=2007-10-07 }} - includes the triptych ''Tomb's Day'' (2001)
*[http://www.hindu.com/thehindu/fr/2006/03/03/stories/2006030302320300.htm ''Tryst with mythic structures'', The Hindu, Mar 03, 2006]

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചിത്രകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1959-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>ce93f1sqy7psxmux7i8xuna2nzwiv33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇലഞ്ഞിമേൽ വള്ളിക്കാവ് ദേവീക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235068</id>
    <revision>
      <id>4646934</id>
      <parentid>4617503</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13482" sha1="l5b8zvhi1rlsuskffr95b5ebx24vbs5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Elanjimel Vallikkavu Devikshethram}}
[[വാനരൻ|വാനരന്മാരുടെ]] വാസംകൊണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ [[പടയണി]] രീതികൊണ്ടും പ്രസിദ്ധമായ [[ഇലഞ്ഞിമേൽ]] വള്ളിക്കാവ് ഭഗവതീക്ഷേത്രം [[ചെങ്ങന്നൂർ]] [[താലൂക്ക്|താലൂക്കിലാണ്]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പത്തേക്കറോളം വിസ്തൃതിയുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ എട്ടേക്കർ വള്ളികൾ പടർന്നുനില്കുന്ന കാവാണ്. ആദിശക്തി മാതാവിന്റെ(ദുർഗ്ഗ) അവതാരമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ദാരികനിഗ്രഹത്തിനു ശെഷം രൗദ്രഭാവത്തിൽ ആണ് പ്രതിഷ്ഠ സങ്കൽപ്പം. 1947 മുതൽ  [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] അധീനതയിലുള്ളതാണീ ക്ഷേത്രം. മൃദംഗവിദ്വാൻ സുശീൽകുമാർ ഇവിടെയാണ്‌  അരങ്ങേറ്റം നടത്തിയത്.&lt;ref&gt;[http://www.mangalam.com/alappuzha/36263 മൃദംഗത്തിൽ വിസ്‌മയം തീർത്ത സുശീൽകുമാറിന്‌ അംഗീകാരം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== മറ്റു പ്രത്യേകതകൾ ==
ഇവിടെ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ട് .വടക്കെകാവും, തെക്കെകാവും. വടക്കെകാവാണ്  പ്രധാന ശ്രീകോവിൽ. ഇവിടെ ഉഗ്രരൂപിണിയായ 'രുധിര മഹാകാളിയാണ്&quot; പ്രതിഷ്ഠ. വടക്കെകാവ്  [[ബുധനൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ബുധനൂർ]] പഞ്ചായത്തിലും തെക്കെകാവ് [[പുലിയൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പുലിയൂർ]] പഞ്ചായത്തിലും ആണ്. രൗദ്ര മൂർത്തിയായതിനാൽ [[സ്ത്രീ|സ്ത്രീകൾ]] വടക്കേകാവിൽ പൊതുവേ പോകാറില്ല. കാളി അത്യുഗ്ര ഭാവത്തിൽ ആയതിനാൽ വടക്കേകാവിലെ നടയുടെ പുറത്തെ ഒരു വാതിലെ തുറക്കൂ. അതിനാൽ മറ്റുള്ളവർക്കും അവിടുത്തെ [[ബിംബം]] കണ്ടു തൊഴാൻ പറ്റില്ല. കുറുപ്പൻമാരാണ് ഇവിടെ പൂജ നടത്തുന്നത്. അകത്തുകണ്ടത് പുറത്തുപറയില്ല എന്ന പ്രതിജ്ഞയോടെ കുറുപ്പൻമാർ പൂജാദികർമങ്ങൾ നടത്തുന്നു. അടിമുറ്റത്തുമഠത്തിനാണ് ഇവിടുത്തെ [[തന്ത്രികൾ|തന്ത്രം]]. തന്ത്രിയാണ് പുലുക്കുറുപ്പിനെ പൂജാരിയായി നിയമിക്കുന്നത്. കൂടാതെ നടപ്പന്തൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്ക് ഭാഗത്താണെങ്കിലും ക്ഷേത്രദർശനം കിഴക്കോട്ടാണ്. [[മദ്യം|മദ്യമാണ്]] നിവേദ്യം.കണ്ട ചേകോൻ എന്ന [[ഈഴവ]] കുടുംബം നിവേദ്യം സമർപ്പിക്കാൻ അവകാശം. കളപ്പൊടിയാണ് ഈ കാവിലെ പ്രസാദം. [[അരി|അരിപ്പൊടി]] ,[[മഞ്ഞൾ|മഞ്ഞൾപ്പൊടി]] ,കരിപ്പൊടി,[[വാക|വാകയിലപ്പൊടി]] തുടങ്ങിയവ ചേർത്താണ് കളപ്പൊടി ഉണ്ടാക്കുന്നത്‌ .

തെക്കേ കാവിൽ സൌമ്യ ഭാവത്തോടെ ഉള്ള [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളി ദേവിയാണ്]] പ്രതിഷ്ഠ. എല്ലാവർക്കും ദർശനം നടത്താൻ പിന്നീട് നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. [[ബ്രാഹ്മണർ|ബ്രാഹ്മണ]] പൂജയാണ്. സ്വാതികപൂജയാണിവിടെ, അതായത് രണ്ടുനേരം സാധാരണക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെയുള്ള പൂജ. [[തേൻ|തേനും]] ,[[വറപ്പൊടി|വറപ്പൊടിയും]], [[തിരളി|തിരളിയുമാണ്]] ഇവിടുത്തെ നിവേദ്യം. [[ഇണ്ടിളിയപ്പൻ]] , [[യക്ഷി]], ഭൂതഗണങ്ങൾ ഉപദേവതകൾ ഉണ്ട്. 2008 ഫെബ്രുവരി 18 തീയതി ഒരു ഭക്തന്റെ സമർപ്പണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഒരു പുതിയ ക്ഷേത്രം കൂടി ഈ കാവിൽ പണിയുകയും [[ഗണപതി|സിദ്ധവിനായകനെ]] പ്രതിഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു.
വാനരയൂട്ട്‌ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ചടങ്ങാണ്.

== ആഘോഷങ്ങൾ==
* [[ചിങ്ങം (നക്ഷത്രരാശി)|ചിങ്ങത്തിലെ]] [[ചതയം (നാൾ)|ചതയത്തിന്]] കൊടിയെറി [[മകം]] നാളിൽ മകമഹോത്സവം നടത്തുന്നു. പതിനാലു ദിവസവും ഇവിടെ [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] നടത്തും.
===കച്ചയേറ്===
ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരുമാസം നീണ്ടുനിന്ന ഉത്സവത്തിന് സമാപനം കുറിച്ചാണ് കച്ചയേറ് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രമുറ്റത്ത് കിഴക്കുപടിഞ്ഞാറും തെക്കുവടക്കുമായി നാല്പതോളം മീറ്റർ നീളത്തിലും എട്ടടിയോളം ഉയരത്തിലുമായി വൃക്ഷങ്ങളിൽ വലിച്ചുകെട്ടിയ രണ്ട് വടങ്ങളിലാണ് കച്ചയേറ് നടത്തിയത്.മുപ്പത്തിയൊന്നു മീറ്റർ നീളവും ആറുമുതൽ എട്ടുവരെ ഇഞ്ച് വീതിയുമുള്ള വെളുപ്പ്, കറുപ്പ്, ചുവപ്പ് നിറങ്ങളുള്ള തുണികളാണ് കച്ച.തപ്പിന്റെ മേളം മുറുകുമ്പോൾ കച്ചകൾ കൈയിലേന്തിയ ഭക്തർ ആർപ്പുവിളികളുമായി ക്ഷേത്രമുറ്റത്തേക്ക് ഓടിയെത്തി കച്ചകൾ വടത്തിൽ എറിഞ്ഞുപിടിപ്പിക്കും. ആദ്യത്തെ ഏറിനുതന്നെ വടത്തിൽ കച്ച പതിക്കുന്നത് അനുഗ്രഹമായി ഭക്തർ കരുതുന്നു. ദാരികാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ച ഭദ്രാഭഗവതി , അസുരന്റെ വയർ പിളർന്ന് കുടൽമാലകൾ വലിച്ചെറിഞ്ഞു എന്ന ഐതിഹ്യമാണ് കച്ചയേറിനു പിന്നിൽ. കച്ചയേറിനുശേഷം കച്ചകൾ ശരീരത്തിൽ ചുറ്റി ബാലന്മാർ താവടിനൃത്തം ചവിട്ടും.&lt;ref&gt;http://www.keralabhooshanam.com/?p=58604{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===പടയണി&lt;ref&gt;[http://sv2.mathrubhumi.com/alappuzha/news/823110-local_news-Alappuzha-%E0%B4%87%E0%B4%B2%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D.html ദേവീകോപമകറ്റാൻ കോലങ്ങളില്ലാത്ത പടയണി]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;===
സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പോലത്തെ [[പടയണി|പടയണിരീതിയല്ല]] ഇവിടുത്തെത്. ഇവിടുത്തെ പടയണിക്ക് കോലങ്ങളില്ല. ഉറഞ്ഞുതുള്ളലില്ല.  പടയണിയുടെ ആദ്യപടിയായി ഭദ്രാഭഗവതിയെ എഴുന്നള്ളിച്ച് പടയണി അമ്പലത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചശേഷം പടയണിവിളി നടക്കുന്നു. തുടർന്ന് തപ്പിന്റെ താളം മുറുകുമ്പോൾ പടയണിവേഷക്കാർ ക്ഷേത്രമൈതാനത്ത് നിരക്കും. തുടർന്ൻ മരമോന്ത, വെളിച്ചപ്പാട്, മരയ്ക്കാത്തി, വേടൻ, കുതിര, ജീവതഎടുത്ത പോറ്റിമാർ, പരദേശി, അപ്പൂപ്പൻ, അമ്മൂമ്മ, കാട്ടാളൻ, കാട്ടാളത്തി, പട്ടര്, ആയമ്മ, കാക്കാൻ, കാക്കാത്തി, ശർക്കര കടക്കാരൻ എന്നീ വേഷക്കാർ അണിനിരക്കും. ഇലന്തയും പടയും എന്നാണ് ഇവർ  അറിയപ്പെടുന്നത്. ഓരോ വേഷവും രംഗത്തെത്തി ഹാസ്യരസ പ്രദായകമായ ചേഷ്ടകളും വാചക കസർത്തുക്കളും നടത്തി കാഴ്ചക്കാരെ രസിപ്പിക്കും. സമൂഹത്തിൽ നടമാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നന്മതിന്മകളെ വേർതിരിച്ചുകാട്ടാൻ ഭക്തിഫലിത സമ്മിശ്രമായ സംഭവങ്ങൾ ഇവർ കോർത്തിണക്കിയാണ് ഈ പടയണി അവതരിപ്പിക്കുക. ദാരികാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ച് കുടൽമാലകൾ വലിച്ചെറിഞ്ഞ് സംഹാരരുദ്രയായ കാളിയുടെ കോപം ശമിപ്പിക്കുന്നതിനായി ശിവഗണങ്ങൾ കോമാളി വേഷംകെട്ടി വിക്രിയകൾകാട്ടി ഭഗവതിയെ രസിപ്പിച്ച് കോപം ശമിപ്പിച്ചുവെന്ന ഐതിഹ്യത്തിന്റെ ഓർമ പുതുക്കലാണ് ഇവിടത്തെ പടയണി. സാധാരണ പടയണികളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഈ പടയണി ഇലഞ്ഞിമേൽ വള്ളിക്കാവ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ്.

== അവലംബം==
&lt;references&gt;
&lt;/references&gt;
* http://uthsavam.com/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=256&amp;Itemid=112 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830034056/http://uthsavam.com/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=256&amp;Itemid=112 |date=2013-08-30 }}
* http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1319954/2011-12-06/kerala {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110134340/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1319954/2011-12-06/kerala |date=2012-01-10 }}

[[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>l5b8zvhi1rlsuskffr95b5ebx24vbs5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹുഡോങ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251527</id>
    <revision>
      <id>4646812</id>
      <parentid>3793371</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4432" sha1="l1569t7fi5prvev16ldrj1p32y80vsk" xml:space="preserve">{{prettyurl|Hudong}}
{{അപൂർണ്ണം}}
{{Infobox website
| name = ഹുഡോങ്
| screenshot = [[File:Hudong dot com sitescreenshot LQ.PNG|175px]]
| logo = [[File:Hudong.png|125px]]
| caption =  2009 ജൂലൈ 29-നു് ശേഖരിച്ചത്
| url = [http://www.hudong.com/ hudong.com]
| location = [[ബെയ്ജിങ്ങ്]]
| type = [[വിക്കി]] അധിഷ്ഠിത സാമൂഹ്യശൃംഖല  [[ഓൺലൈൻ വിശ്വവിജ്ഞാനകോശം|വിശ്വവിജ്ഞാനകോശം]], സംസാര മുറി, ചുമർ പത്രിക
| language = [[ചൈനീസ്|ചൈനീസ് ഭാഷ]]
| registration = ന്ർബന്ധം
| owner = ഹൂഡോങ് (ബെയ്ജിങ്ങ്) ടെക്നോളജീസ് കമ്പിനി.)
| launch date = {{start date|2005|6|19|df=yes}}
| alexa = {{IncreaseNegative}} 275 ({{as of|2013|1|22|alt=January 2013}})&lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/hudong.com |title= ഹുഡോങ്.കോം സൈറ്റ് വിവരം |publisher= [[Alexa Internet|അലെക്സ]] |accessdate= 2012-08-02 |archive-date= 2013-12-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131211105607/http://www.alexa.com/siteinfo/hudong.com |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;!--Updated monthly by OKBot.--&gt;
| current status = നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്നതു്
| slogan = സംവദിക്കുന്ന വിശ്വവിജ്ഞാനകോശം
}}
ചൈനീസു് ഭാഷയിലുള്ള ഒരു ഓൺലൈൻ വിശ്വവിജ്ഞാനകോശമാണു് '''ഹുഡോങ്'''. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിശ്വവിജ്ഞാനകോശമാണിതു്. 2013 ഏപ്രിൽ മാസത്തെ കണക്കു് പ്രകാരം, എഴുപതു് ലക്ഷത്തിൽ പരമാണു് ഇതിലെ ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണം&lt;ref name=&quot;iftf.typepad.com&quot;&gt;[http://iftf.typepad.com/virtualchina/2007/12/innovative-chin.html പുതുമയുള്ള ചൈനീസു് വിക്കി: ഹുഡോങുമായുള്ള അഭിമുഖം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123126/http://iftf.typepad.com/virtualchina/2007/12/innovative-chin.html |date=2011-07-17 }}, 2007 ഡിസംബർ 10&lt;/ref&gt;. അമ്പതു് ലക്ഷത്തിൽ പരം ആൾക്കാരാണു് ഇതിന്റെ ളള്ളടക്ക വികസനത്തിൽ പങ്കാളികളായിട്ടുള്ളതു്&lt;ref name=nr&gt;{{cite news|url=http://www.sys-con.com/node/1184616|title=ഹുഡോങ്.കോം വിദേശവിപണി ലക്ഷ്യമാക്കുന്നു, വിക്കിപീഡിയയുടെ താവളങ്ങളിലേക്കുള്ള കടന്നുകയറ്റം|work= ഹുഡോങ്.കോം വാർത്താ കുറിപ്പ്|date=2009 നവംബർ 12 |accessdate=9 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://thenextweb.com/asia/2009/11/24/hudong-thumped-wikipedia-china/ ചൈനയിൽ ഹുഡോങ് എങ്ങനെയാണു് വിക്കിപീഡിയയെ കടത്തിയതു്], TNW, 2009 നവംബർ 24&lt;/ref&gt;. എഴുതുന്നവർക്കു് പ്രതിഫലം നൽകുന്ന ഈ സംരംഭം, അതിന്റെ വെബ്ബ്‌സൈറ്റിലെ പരസ്യവരുമാനത്തിലൂടെയാണു് നിലനിൽപ്പിനുള്ള പണം കണ്ടെത്തുന്നതു്. ആർക്കും സൗജന്യമായി വായിക്കാവുന്ന ഇതിലെ വിവരങ്ങൾ മറ്റു വെബ്ബ്‌സൈറ്റുകളിലുപയോഗികുന്നതിനു് പണം ഇടാക്കുന്നു.ഹ്രസ്വകാല പ്രധാന്യം മാത്രമുളള വാർത്താ ഉള്ളടക്കവും ഇതിൽ ലഭ്യമാണു്.

== അവലംബം ==
{{reflist|}}

[[വർഗ്ഗം:വിജ്ഞാനകോശങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>l1569t7fi5prvev16ldrj1p32y80vsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അക്വാപോണിക്സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>268336</id>
    <revision>
      <id>4646846</id>
      <parentid>4119860</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="mxn2ly4pka6uxk127h9nulvkr54an4u" xml:space="preserve">{{PU|Aquaponics}}
[[File:Portable fish farm at growing power.jpg|thumb|250px|ഒരു ചെറിയ, പോർട്ടബിൽ അക്വാപോണിക്സ് സിസ്റ്റം.]]
{{Agriculture}}
കരയിലും വെള്ളത്തിലും നടത്തുന്ന കൃഷിരീതികളെ സംയോജിപ്പിച്ചു രണ്ടിനും ഗുണമാകുന്ന രീതിയിൽ നടത്തുന്ന ഒരു സംമയോജിത കൃഷിരീതിയാണ് '''അക്വാപോണിക്സ്'''.

== നിരുക്തം ==
* അക്വാകൾചർ - വെള്ളത്തിലെ കൃഷി (ജലജീവികളായ മീനും നത്തക്കായും കൊഞ്ചും മറ്റും ജലസംഭരണിക്കുള്ളിൽ വളർത്തുന്ന കൃഷിരീതി)
* [[ഹൈഡ്രോപോണിക്സ് ]]- മണ്ണില്ലാത്ത കൃഷി (ഗ്രാവലിലും കൽച്ചീളുകളിലും മറ്റും പോഷകഗുണമുള്ള വെള്ളത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ കൃഷി നടത്തുന്ന രീതി)
ഇവയെ സംയോജിപ്പിച്ച് നടത്തുന്നു കൃഷി രീതിയായതിനാൽ, പുതിയ രീതിയെ ഈ പേരുകളെ സംയോജിപ്പിച്ച് അക്വാപോണിക്സ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;mathrubhumi-ക&quot;&gt;{{cite web|title=രണ്ട് സെൻറിലെ കൃഷിവിപ്ലവം; 'അക്വാപോണിക്‌സ് ഫാം' കേരളത്തിലും|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=413633|publisher=മാതൃഭൂമി|accessdate=2013 ഡിസംബർ 12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212025814/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=413633|archivedate=2013 ഡിസംബർ 12|language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
[[ജൂലിയസ് സാക്സ്]] എന്ന ജർമ്മൻ ശാസ്ത്രജ്ഞ്നാൺ് 1860 ൽ മണ്ണില്ലാതെ ചെടികൾ വളർത്താമ്മെന്ന് കണ്ടുപിടിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;vns2&quot;&gt; പേജ് 105, ബാല കൈരളി വിജ്ഞാനകോശം, സംസ്ഥാന ബാല സാഹിത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്&lt;/ref&gt;

== കൃഷിരീതി ==
വളരെ നല്ലതാണ് ഏറ്റവും നല്ല രീതിയിൽ നമ്മുടെ വീടുകളിൽ പരീക്ഷിക്കുവാൻ സാധിക്കുന്ന കൃഷി രീതിയും ആണ് 

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.treehugger.com/green-food/diy-aquaponics-a-video-roundup.html DIY aquaponics videos (Treehugger)]
* [http://aquabiofilter.com Worlds Largest Aquaponics System by Tom Duncan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022195012/http://www.aquabiofilter.com/ |date=2014-10-22 }}
* [http://aquabotanical.org/category/aquaponics-better-world/ Aqua Botanical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224045504/http://aquabotanical.org/category/aquaponics-better-world/ |date=2020-02-24 }}

{{Commons category|Aquaponics|അക്വാപോണിക്സ്}}
{{Hydroculture}}
{{fishing industry topics|expanded=aquaculture}}
{{fisheries and fishing}}
{{Horticulture and Gardening}}

[[വർഗ്ഗം:കൃഷിരീതികൾ]]</text>
      <sha1>mxn2ly4pka6uxk127h9nulvkr54an4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അർമേനിയൻ ഭാഷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286546</id>
    <revision>
      <id>4646877</id>
      <parentid>4631057</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T02:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22915" sha1="jo0wol74bd5afluxlv27zav18ltzfmj" xml:space="preserve">{{PU|Armenian language}}
{{Infobox language
|name       = അർമേനിയൻ
|nativename = {{lang|hy|հայերեն}} ''ഹേയറൻ''
|pronunciation = {{IPA-hy|hɑjɛˈɾɛn|}}
|states     = [[Armenian Highland|അർമേനിയൻ ഹൈലാന്റ്]]
|speakers   = ഉദ്ദേശം 60 ലക്ഷം
|ref        = e17
|date       = 2001
|familycolor = ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ
|protoname  = [[Proto-Armenian language|പ്രോട്ടോ അർമേനിയൻ]] (റീകൺസ്ട്രക്റ്റഡ്)
|ancestor2  = [[Old Armenian|ഓൾഡ് അർമേനിയൻ]]
|ancestor3  = [[Middle Armenian|മിഡിൽ അർമേനിയൻ]]
|dia1       = [[Western Armenian|വെസ്റ്റേൺ അർമേനിയൻ]]
|dia2       = [[Eastern Armenian|ഈസ്റ്റേൺ അർമേനിയൻ]]
|nation     = {{flag|Armenia}} &lt;br /&gt;{{flag|Nagorno-Karabakh Republic}}
|minority   = {{flag|Georgia}} ([[Samtskhe-Javakheti|സംട്സ്ഖേ-ജവാഖെടി]]) &lt;small&gt;(''[[de facto|പ്രായോഗികതലത്തിൽ]]'')&lt;/small&gt;{{efn|സംട്സ്ഖേ-ജവാഖെടിയിൽ അർമേനിയൻ ഭാഷയ്ക്ക് നിയമപരമായി സ്ഥാനമില്ലെങ്കിൽ ഇത് അർമേനിയൻ ജനത പരക്കെ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. നിനോട്സ്മിൻഡ, അഖാൽകലാകി എന്നീ ജില്ലകളിലാണ് (ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 90% ഈ ജില്ലകളിലാണ്) കൂടുതലും.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hille|first=Charlotte|title=State Building and Conflict Resolution in the Caucasus|url=https://archive.org/details/statebuildingcon00hill|date=2010|publisher=[[Brill Publishers]]|location=Leiden, Netherlands|isbn=9789004179011|page=[https://archive.org/details/statebuildingcon00hill/page/n255 241]}}&lt;/ref&gt; ജോർജ്ജിയൻ ഭരണകൂടം ഈ പ്രദേശത്തിൽ 144 അർമേനിയൻ സ്കൂളുകൾ നടത്തുന്നുണ്ട്(2010-ലെ വിവരം).&lt;ref&gt;{{cite news|title=Javakhk Armenians Looks Ahead to Local Elections|url=http://asbarez.com/78867/georgias-armenian-minority-looks-ahead-toward-local-elections/|accessdate=26 May 2014|newspaper=[[Asbarez]]|date=31 March 2010|quote=...Javakheti for use in the region’s 144 Armenian schools...|archive-date=2017-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141439/http://asbarez.com/78867/georgias-armenian-minority-looks-ahead-toward-local-elections/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Mezhdoyan|first=Slava|title=Challenges and problems of the Armenian community of Georgia|url=http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/MinorityIssues/Session5/statements/ItemV/3.%20EuropeanArmenianFederationJustice%20andDemocracy.pdf|publisher=European Armenian Federation for Justice and Democracy|accessdate=26 May 2014|location=Tbilisi|date=28 November 2012|quote=Armenian schools in Georgia are fully funded by the government...}}&lt;/ref&gt;}} &lt;br /&gt;{{flag|Lebanon}}{{efn|ലെബനീസ് ഭരണകൂടം അർമേനിയൻ ഭാഷ ഒരു ന്യൂനപക്ഷഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Lebanon|url=http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|publisher=Central Administration of Statistics of the Republic of Lebanon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526152210/http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|archivedate=26 May 2014|quote=Other Languages: French, English and Armenian}}&lt;/ref&gt; വിദ്യാഭ്യാസ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേകിച്ചും ഇതാണ് സ്ഥിതി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Consideration of Reports Submitted by States Parties  Under Article 44 of the Convention. Third periodic reports of states parties due in 2003: Lebanon|url=http://www.refworld.org/pdfid/45377eb00.pdf|publisher=[[Committee on the Rights of the Child]]|accessdate=26 May 2014|page=108|date=25 October 2005|quote=Right of minorities to learn their language. The Lebanese curriculum allows Armenian schools to teach the Armenian language as a basic language.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sanjian|first=Ara|title=Armenians and the 2000 Parliamentary Elections in Lebanon|url=http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|work=Armenian News Network / Groong|publisher=[[University of Southern California]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153117/http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|archivedate=26 May 2014|quote=Moreover, the Lebanese government approved a plan whereby the Armenian language was to be considered from now on as one of the few 'second foreign languages' that students can take as part of the official Lebanese secondary school certificate (Baccalaureate) exams.}}&lt;/ref&gt;}} &lt;br /&gt; {{flag|United States}} ([[California|കാലിഫോർണിയ]]) &lt;small&gt;(''[[de facto|പ്രായോഗികതലത്തിൽ]]'')&lt;/small&gt;{{efn|[[California executive branch|കാലിഫോർണിയ സംസ്ഥാനത്തിലെ]] പല ഭരണവിഭാഗങ്ങളും തങ്ങളുടെ രേഖകൾ അർമേനിയൻ ഭാഷയിൽ തർജ്ജമ ചെയ്യാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Armenian Translations|url=http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm|publisher=California Department of Social Services|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153235/http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm|archivedate=26 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Վարորդների ձեռնարկ [Driver's Manual]|url=https://www.dmv.ca.gov/pubs/foreign_hdbk/dl600A.pdf|publisher=California Department of Motor Vehicles|year=2014|accessdate=26 May 2014|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714225341/https://www.dmv.ca.gov/pubs/foreign_hdbk/dl600A.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=English/Armenian  Legal Glossary|url=http://www.saccourt.ca.gov/general/legal-glossaries/docs/armenian-western-legal-glossary.pdf|publisher=Superior Court of California, County of Sacramento|accessdate=26 May 2014|date=22 June 2005|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.saccourt.ca.gov/general/legal-glossaries/docs/armenian-western-legal-glossary.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Glendale, California|ഗ്ലെൻഡേൽ]] നഗരത്തിൽ അർമേനിയൻ ഭാഷയിൽ റോഡടയാളങ്ങളുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Rocha|first=Veronica|title=New Glendale traffic safety warnings in English, Armenian, Spanish|url=http://latimesblogs.latimes.com/lanow/2011/01/glendales-new-traffic-safet-signs-in-english-armenian-and-spanish.html|accessdate=26 May 2014|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=11 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Aghajanian|first=Liana|title=Intersections: Bad driving signals a need for reflection|url=http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers|accessdate=26 May 2014|newspaper=Glendale News-Press|date=4 September 2012|quote=...trilingual street signs in English, Armenian and Spanish at intersections...|archive-date=2017-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141440/http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;{{flag|Ukraine}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17|title=Law of Ukraine &quot;On Principles of State Language Policy&quot; (Current version — Revision from 01.02.2014)|publisher=rada.gov.ua|work=Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2|date=1 February 2014|accessdate=30 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Iraq}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Iraqi Constitution: Article 4|url=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|publisher=The Republic of Iraq Ministry of Interior General Directorate for Nationality|accessdate=16 June 2014|quote=The right of Iraqis to educate their children in their mother  tongue, such as Turkmen, Syriac, and Armenian shall be guaranteed in  government educational institutions in accordance with educational guidelines, or  in any other language in private educational institutions.|archive-date=2016-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128152712/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;{{flag|Cyprus}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Cyprus.htm|title=Implementation of the Charter in Cyprus|work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|accessdate=16 June 2014|archive-date=2011-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024143749/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Cyprus.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{flag|Hungary}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|title=Implementation of the Charter in Hungary|work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|accessdate=16 June 2014|archive-date=2014-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{flag|Poland}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Territorial languages in the Republic of Poland|url=http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/PeriodicalReports/PolandPR1_en.pdf|publisher=[[European Charter for Regional or Minority Languages]]|accessdate=16 June 2014|location=Strasbourg|page=9|date=30 September 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{flag|Romania}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Romania.htm|title=Implementation of the Charter in Romania|work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|accessdate=16 June 2014|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222161215/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Romania.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|agency     = [[Armenian National Academy of Sciences|അർമേനിയൻ നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്]]
|script     = [[Armenian alphabet|അർമേനിയൻ അക്ഷരമാല]]&lt;br /&gt;[[Armenian Braille|അർമേനിയൻ ബ്രെയിൽ]]
|iso1       = hy
|iso2b      = arm
|iso2t      = hye
|lc1        = hye |ld1 = ആധുനിക അർമേനിയൻ
|lc2        = xcl |ld2 = [[Classical Armenian|ശ്രേഷ്ഠ അർമേനിയൻ]]
|lc3        = axm |ld3 = [[Middle Armenian|മദ്ധ്യ അർമേനിയൻ]]
|lingua     = 57-AAA-a
|glotto     = arme1241
|notice     = IPA
}}
[[Armenians|അർമേനിയൻ ജനത]] സംസാരിക്കുന്ന [[Indo-European language|ഇന്തോ യൂറോപ്യൻ]] ഭാഷാവിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന ഭാഷയാണ് '''അർമേനിയൻ ഭാഷ''' ({{lang|hy|հայերեն}} {{IPA-hy|hɑjɛˈɾɛn|}} ''{{transl|hy|ISO|hayeren}}''). [[Armenia|അർമേനിയയിലെയും]] സ്വയം പ്രഖ്യാപിത [[Nagorno-Karabakh Republic|നഗോർണോ കാരബാഖ്]] റിപ്പബ്ലിക്കിലെയും ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണിത്. [[Armenian Highlands|അർമേനിയൻ പർവതപ്രദേശങ്ങളിൽ]] ഈ ഭാഷ കാലങ്ങളായി സംസാരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. [[Armenian diaspora|അർമേനിയൻ ഡയ്സ്പെറയും]] ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്തോ യൂറോപ്യൻ കുടുംബത്തിനകത്തുള്ള വ്യതിരിക്തമായ [[phonological development|ശബ്ദവികാസം]] കാരണം ഇത് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ശ്രദ്ധയാകർഷി‌ച്ചിട്ടുണ്ട്.

അർമേനിയൻ ഭാഷയ്ക്ക് സ്വന്തമായ [[Armenian alphabet|ലിപിയുണ്ട്]]. എ.ഡി. 405–6 കാലത്ത് [[Mesrop Mashtots|മെസ്രോപ് മഷ്ടോട്സ്]] എന്ന ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ പാതിരിയാണ് ഇതിന് രൂപം കൊടുത്തത്.

[[Indo-European languages|ഇന്തോ യൂറോപ്യൻ കുടുംബത്തിലെ]] ഒരു സ്വതന്ത്ര ശാഖയായാണ് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ അർമേനിയൻ ഭാഷയെ കണക്കാക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9109780/Armenian-language Armenian language – Britannica Online Encyclopedia&lt;!-- Bot-generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ തന്നെ അർമേനിയ ഒരു ഭാഷ മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന രാജ്യമായി മാറിയിരുന്നു.&lt;ref&gt;Strabo, Geographica, XI, 14, 5; Հայոց լեզվի համառոտ պատմություն, Ս. Ղ. Ղազարյան։ Երևան, 1981, էջ 33 (Concise History of Armenian Language, S. Gh. Ghazaryan. Yerevan, 1981, p. 33).&lt;/ref&gt; നിലവിലുള്ള ഏറ്റവും പഴയ ഗ്രന്ഥം അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ബൈബിൾ പരിഭാഷയാണ്. [[Middle Iranian languages|പടിഞ്ഞാറൻ മിഡിൽ ഇറാനിയൻ ഭാഷകൾ]] (പ്രത്യേകിച്ച് [[Parthian language|പാർത്ഥിയൻ]]) അർമേനിയൻ ഭാഷയിലേയ്ക്ക് ധാരാളം വാക്കുകൾ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഗ്രീക്ക്, [[Latin|ലാറ്റിൻ]], [[Old French|ഓൾഡ് ഫ്രഞ്ച്]], [[Persian language|പേർഷ്യൻ]], [[Arabic language|അറബിക്]], [[Turkish language|ടർക്കിഷ്]] തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിൽ നിന്നും ചരിത്രത്തിൽ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി അർമേനിയൻ ഭാഷ വാക്കുകൾ കടം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. [[Eastern Armenian|കിഴക്കൻ അർമേനിയൻ]], [[Western Armenian|പടിഞ്ഞാറൻ അർമേനിയൻ]] എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ ഈ ഭാഷയ്ക്കുണ്ട്. പ്രാദേശിക ഭേദങ്ങൾ മിക്കവയും [[mutually intelligible|മറ്റുള്ളവർക്കും മനസ്സിലാക്കാനെളുപ്പമായവയാണ്]].

അന്യം നിന്നുപോയ [[Lomavren language|ലൊമാവ്രൻ ഭാഷ]] [[Romani language|റോമാനി]] ഭാഷാസ്വാധീനമുള്ളതും (വാക്കുകൾ മിക്കതും റോമാനിയിൽ നിന്ന് കടം കൊണ്ടവയാണ്) അർമേനിയൻ വ്യാകരണം ഉപയോഗിക്കുന്നതുമായ ഒരു വകഭേദമാണ്.

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

==അടിക്കുറിപ്പുകൾ==
{{reflist|colwidth=30em}}

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
*{{citation
|last=Dum-Tragut
|first=Jasmine
|year=2009
|title=Armenian: Modern Eastern Armenian
|publisher=John Benjamins Publishing Company
|place=Amsterdam
}}
* {{citation
|last=Fortson
|first=Benjamin W. 
|year=2004
|title=Indo-European Language and Culture
|place=Oxford
|publisher=Blackwell Publishing
}}
* {{citation
|last=Hübschmann
|first=Heinrich
|year=1875
|title=Über die Stellung des armenischen im Kreise der indogermanischen Sprachen
|url=http://www.utexas.edu/cola/depts/lrc/iedocctr/ie-docs/lehmann/reader/Chapter12.html
|journal=Zeitschrift für Vergleichende Sprachforschung
|volume=23
|pages=5–42
|access-date=2014-08-11
|archive-date=2005-12-21
|archive-url=https://web.archive.org/web/20051221170107/http://www.utexas.edu/cola/depts/lrc/iedocctr/ie-docs/lehmann/reader/Chapter12.html
|url-status=dead
}}
* 
*{{citation
|last=Price
|first=G.
|year=1998
|title=Encyclopedia of European languages
|publisher=[[Oxford University Press]]
}}
&lt;/div&gt;

==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്==
* Adjarian, Herchyah H. (1909) ''Classification des dialectes arméniens, par H. Adjarian.'' Paris: Honoro Champion.
* Clackson, James. 1994. ''The Linguistic Relationship Between Armenian and Greek.'' London: Publications of the Philological Society, No 30. (and Oxford: Blackwell Publishing)
* Holst, Jan Henrik (2009) ''Armenische Studien.'' Wiesbaden: Harrassowitz.
* [[J.P. Mallory|Mallory, J. P.]] (1989) ''In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth.'' London: Thames &amp; Hudson.
* [[Bert Vaux|Vaux, Bert]]. 1998. ''The Phonology of Armenian.'' Oxford: Clarendon Press.
* Vaux, Bert. 2002. &quot;The Armenian dialect of Jerusalem.&quot; in Armenians in the Holy Land. &quot;Louvain: Peters.

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{sister project links|voy=Armenian (Eastern) phrasebook |Armenian language |wikt=Category:Armenian language}}
{{InterWiki|code=hy}}
{{WikisourceWiki|code=hy}}
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Armenian_Swadesh_list Armenian Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix])
* [http://www.avc-agbu.org/home.php AGBU – Armenian Virtual College – First online university to learn Armenian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726090352/http://avc-agbu.org/home.php |date=2013-07-26 }}
* [http://armenianlanguage.org/ Armenian language resources]
* [http://www.omniglot.com/writing/armenian.htm The Armenian alphabet]
* [http://learn101.org/armenian.php Learn Armenian] (Organization teaching grammar vocabulary and phrases)

'''അർമേനിയൻ ഭാഷയിലെ ഓൺലൈൻ ഡിക്ഷണറികൾ'''
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Index:Armenian/ա en.wiktionary.org] Armenian–English dictionary with pronunciations, etymologies and inflection tables.
* [http://www.hydictionary.com Armenian English Dictionary] Armenian–English dictionary.
* [http://www.nayiri.com/ Nayiri.com] (Library of Armenian dictionaries):
** [http://www.nayiri.com/search?l=en&amp;dt=HY_HY Armenian dictionary] (about 18,000 terms; definitions in Armenian).
** [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=6 Armenian Explanatory Dictionary] (Հայերէն Բացատրական Բառարան) by [[Stepan Malkhasiants]] (about 130,000 entries).  One of the definitive Armenian dictionaries.
** [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=7 Armenian Etymological Dictionary] (Հայերէն Արմատական Բառարան) by [[Hrachia Acharian]] (5,062 word roots).  The definitive study of the history and origins of word roots in Armenian.  Also includes explanations of each word root as it is used today.
** [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=29 Explanatory Dictionary of Contemporary Armenian] (Ժամանակակից Հայոց Լեզվի Բացատրական Բառարան) published by the Armenian SSR Academy of Sciences between 1969 and 1980. In Eastern Armenian, reformed orthography (about 125,000 headwords).
** [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=8 Հայոց Լեզուի Նոր Բառարան], Western Armenian dictionary published in two volumes in Beirut in 1992 (about 56,000 headwords).
** [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=24 Modern Armenian Explanatory Dictionary] (Արդի Հայերենի Բացատրական Բառարան) by [[Edward Aghayan]] (about 135,600 headwords).  In Eastern Armenian and reformed Armenian orthography.
** [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=25 Armenian Language Thesaurus] (Հայոց Լեզվի Հոմանիշների Բառարան) by [[Ashot Sukiasyan]] (about 83,000 entries).  In Eastern Armenian and reformed Armenian orthography.
** [http://www.nayiri.com/search?l=en&amp;dt=HY_EN Armenian-English dictionary] (about 70,000 entries).
** [http://www.nayiri.com/search?l=en&amp;dt=EN_HY English-Armenian dictionary] (about 96,000 entries).
** [http://www.nayiri.com/search?l=en&amp;dt=HY_FR Armenian-French dictionary] (about 18,000 entries).
** [http://www.nayiri.com/search?l=en&amp;dt=FR_HY French-Armenian dictionary] (about 20,000 entries).
* [http://www.masis.am/test/dic/ www.masis.am/test/dic/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150114090701/http://www.masis.am/test/dic/ |date=2015-01-14 }} Armenian–English Dictionary, more than 17,000 terms.
* [http://dictionaries.arnet.am/ dictionaries.arnet.am] Collection of Armenian [[XDXF]] and [[Stardict]] dictionaries
* [http://dictionary.hayastan.com/ dictionary.hayastan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705231820/http://dictionary.hayastan.com/ |date=2014-07-05 }} Armenian–English Dictionary, more than 9,000 terms.
* [http://cymraeg.ru/daoulagad.html Daoulagad] - mobile Armenian OCR dictionary

{{Armenia topics}}
{{Armenian language}}

[[വർഗ്ഗം:അർമേനിയൻ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അർമേനിയയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:റഷ്യയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തുർക്കിയിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ലെബനാനിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അസർബയ്ജാനിലെ ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജോർജിയയിലെ (രാജ്യം) ഭാഷകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സൈപ്രസിലെ ഭാഷകൾ‌]]
[[വർഗ്ഗം:കൊക്കേഷ്യയിലെ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>jo0wol74bd5afluxlv27zav18ltzfmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:Signpost</title>
    <ns>4</ns>
    <id>291568</id>
    <revision>
      <id>4646910</id>
      <parentid>4631825</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* The Signpost: 13 July 2026 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4646910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55808" sha1="t8fsvb2o43nxojjeibuokqzawemoime" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| '''പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ'''
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]&lt;br /&gt;
|-
|
* [[വിക്കിപീഡിയ:Signpost/പത്തായം 1|നിലവറ 1]]
|}
== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:31, 27 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:11, 22 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 18:25, 9 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:21, 1 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:01, 14 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:31, 24 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:53, 18 ജൂലൈ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:27, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:08, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:55, 2 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:45, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 10 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:16, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:05, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:19, 15 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:31, 29 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:03, 17 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:15, 10 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:08, 31 മാർച്ച് 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:50, 21 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:19, 22 മേയ് 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 21 June 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:21, 21 ജൂൺ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30604303 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Bri@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''The Signpost'': 13 July 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JPxG@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>t8fsvb2o43nxojjeibuokqzawemoime</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇസാമു അകസാക്കി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292753</id>
    <revision>
      <id>4646936</id>
      <parentid>4098947</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20507" sha1="gizxuu6qa5usil8wadxaxcv1y9xxh8e" xml:space="preserve">{{prettyurl|Isamu Akasaki}}
{{translation}}
{{Infobox scientist
| name              = ഇസാമു അകസാക്കി
| image             =Isamu Akasaki 201111.jpg 
| image_size        = 
| alt               = 
| caption           = 
|  birth_date        = {{Birth date|1929|1|30}}
| birth_place       = 
| death_date        = {{death date and age|2021|4|1|1929|1|30}}
| death_place       =[[Nagoya|നാഗോയ]], [[Aichi|ഐചി]], [[ജപ്പാൻ]]
| residence         =  
| citizenship       = 
| nationality       = 
| fields            = 
| workplaces        = [[നഗോയാ സർവകലാശാല]]
| alma_mater        = [[ക്യോട്ടോ സർവകലാശാല]]&lt;br&gt;[[നഗോയാ സർവകലാശാല]]
| doctoral_advisor  = 
| academic_advisors = 
| doctoral_students = 
| notable_students  = 
| known_for         = 
| author_abbrev_bot = 
| author_abbrev_zoo = 
| influences        = 
| influenced        = 
| awards            = 2014 ലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം
| signature         = &lt;!--(filename only)--&gt;
| signature_alt     = 
| footnotes         = 
}}
[[ജാപ്പനീസ്]] ഭൗതികശാസ്ത്ര ഗവേഷകനാണ് '''ഇസാമു അകസാക്കി''' (赤崎 勇 ''അകസാക്കി ഇസാമു''), (ജനനം: ജനു: 30, 1929) .കൂടുതൽ ഊർജക്ഷമവും ദീപ്തവുമായ ബ്ലൂ [[ ലൈറ്റ് എമിറ്റിങ്ങ് ഡയോഡ്|ലൈറ്റ് എമിറ്റിംഗ് ഡയോഡുകൾ]] (എൽ ഇ ഡി) വികസിപ്പിച്ചതിനും ബന്ധപ്പെട്ട ഗവേഷണങ്ങൾക്കും  അകസാകി മറ്റു രണ്ടു ജാപ്പനീസ് ഗവേഷകരായ [[ഹിരോഷി അമാനോ]], [[ഷൂജി നകാമുറ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം   2014 ലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള [[നോബൽ സമ്മാനം|നോബൽ സമ്മാനത്തിന്]] തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2014/ 2014-ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുളള നോബൽ പുരസ്കാരം ]&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
ജപ്പാനിലെ [[കഗോഷിമ]] പ്രവിശ്യയിൽ ജനിച്ച അകസാക്കി  [[ക്യോട്ടോ]] സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും 1952 ൽ ബിരുദവും നഗോയാ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഡോക്ടറേറ്റും കരസ്ഥമാക്കി. കുറച്ചു കാലത്തേക്ക്   മത്സുഷിത ഇലക്ച്രിക്കൽ കോർപറേഷൻറെ (ഇപ്പഴത്തെ പേര് പാനാസോണിക് ) ടോക്യോയിലെ ഗവേഷണശാലയുടെ ഡയറക്റ്ററായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. പിന്നീട്   നഗോയാ സർവ്വകലാശാലയിലാണ് അദ്ദേഹം [[ഗാലിയം നൈട്രൈഡ്|ഗാലിയം നൈട്രൈഡ്]] ഡയോഡുകളെ സംബന്ധിച്ച ഗവേഷണം തുടർന്നത്. ഇവിടെ വെച്ചാണ്  ഹിറോഷി അമാനോയുമായുളള ഫലപ്രദമായ കൂട്ടായ്മ ആരംഭിച്ചത്.  തന്റെ പേറ്റന്റുകളിൽ നിന്നുളള വമ്പിച്ച റോയൽറ്റി ഉപയോഗിച്ച്,  അകസാകി 2006-ൽ നഗോയ യൂണിവഴ്സിറ്റി കാംപസ്സിൽ  ഗവേഷണ സ്ഥാപനം ആരംഭിച്ചു&lt;ref&gt;[http://en.nagoya-u.ac.jp/about_nu/facilities/akasaki/index.html  അകസാകി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ]&lt;/ref&gt;.  മെയ്ജോ യൂണിവഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറായും അദ്ദേഹം സേവനം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;[http://en.nagoya-u.ac.jp/people/distinguished_award_recipients/nagoya_university_distinguished_professor_isamu_akasaki.htm  ഇസാമു അകസാകി-നഗോയ യൂണിവഴ്സിറ്റി]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ഗവേഷണം==
ചുവപ്പ് , പച്ച നിറങ്ങളിൽ ഉള്ള എൽ ഇ ഡികൾ തൊള്ളായിരത്തി അറുപതുകളിൽ തന്നെ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും നീല ഡയോഡുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നതിൽ പലേ തടസ്സങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.പ്രകാശവത്കരണത്തിന്  എൽ.ഇ.ഡി.ഉപയോഗിക്കണമെങ്കിൽ ശുഭ്ര വെളിച്ചം (White light) സാധ്യമാകണം.  ചുവപ്പ്, പച്ച, നീല എന്നീ മൂന്നുതരം എൽ.ഇ.ഡി.കളും സംയോജിപ്പിച്ചാലേ സൂര്യവെളിച്ചം പോലുളള  ശുഭ്രപ്രകാശം (തരംഗദൈർഘ്യം 400-800nm) ലഭിക്കൂ.
[[File:Red-YellowGreen-Blue LED spectra.gif |200px| thumb|left|ചുവപ്പ്, പച്ച, നീല എൽ.ഇ.ഡി.കളുടെ സ്പെക്ട്രം ]]. 
നീല എൽ.ഇ.ഡിക്കാവശ്യമായ  എന്ന രാസസംയുക്തമാണ്  ഗാലിയം നൈട്രൈഡ്. 1985-ൽ അകസാകി കലർപ്പില്ലാത്ത  മികച്ച ഗാലിയം നൈട്രൈഡ്  ഏകപരലുകൾ (സിംഗിൾ ക്രിസ്റ്റൽ) വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിൽ വിജയം നേടി. [[ഇസാമു അകസാക്കി|അകാസാകിയും]] [[ഹിരോഷി അമാനോ|അമാനോയും]] ചേർന്നു  നഗോയ സർവകലാശാലയിലും [[ഷൂജി നകാമുറ|നകാമുറ]] ജപ്പാനിലെ ടോക്കുഷിമയിലുള്ള നിഷിയ കെമിക്കൽസ് എന്ന കമ്പനിയിലും നടത്തിയ ദീർഘമായ ഗവേഷണങ്ങൾക്കും പരീക്ഷണങ്ങൾക്കും ഒടുവിലാണ് കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായ വെളള എൽ.ഇ.ഡയോഡുകൾ നിർമിച്ചെടുത്തത്.&lt;ref&gt;[http://luca.co.in/physics-nobel-2014/ ഫിസിക്സ് നോബലിന് വീണ്ടും പ്രകാശത്തിളക്കം]accessdate=8 ഒക്ടോബർ 2014]&lt;/ref&gt;.ഗാലിയം ലൈട്രൈഡിന്റെ ഗുണമേന്മ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും മറ്റു രാസപദാർഥങ്ങൾ വളരെ ചെറിയ തോതിൽ കൃത്യമായ അളവോടെ കലർത്തി (doping) പ്രകാശത്തിന് നിറഭേദങ്ങൾ വരുത്തുന്നതിനും അകസാകിയും അമാനോയും പരിശ്രമിച്ചു.&lt;ref&gt;Metalorganic vapor phase epitaxial growth of a high quality GaN film using an AlN buffer layer (Amano, H., Sawaki, N., Akasaki, I. and Toyoda, Y.). Applied Physics Letters 48: 353-355&lt;/ref&gt;.  	&lt;ref&gt;Breakthroughs in Improving Crystal Quality of GaN and Invention of the p-n Junction Blue-Light-Emitting Diode (Akasaki, I. and Amano, H.). Japanese Journal of Applied Physics 45: 9001-9010&lt;/ref&gt;. ഗവേഷണ ഫലങ്ങൾ അകസാകിയും അമാനോയും നാനൂറിൽപരം ശാസ്ത്രലേഖനങ്ങളിലുടെ ലോകത്തെ അറിയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://profs.provost.nagoya-u.ac.jp/view/html/100001778_ronbn_1_en.html |title=Scientific Papers coauthored by Akasaki and Amano |access-date=2014-10-16 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819115958/http://profs.provost.nagoya-u.ac.jp/view/html/100001778_ronbn_1_en.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. പിന്നീട് എൽ.ഇ.ഡി. കളുടെ പ്രവർത്തനം കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ അകസാകിയും അമാനോവും നാകമൂറയും പി.എൻ ജങ്ഷനുകളുടെ അടരുകളിലേക്ക്  (layers)ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു. വളരെ കുറഞ്ഞ തോതിൽ ഇൻഡിയവും അലുമിനിയവും അടങ്ങിയ  ഗാലിയം നൈട്രൈഡ് ആയിരുന്നു (InGaN/AlGaN) ഈ അടരുകളുണ്ടാക്കാൻ അവർ ഉപയോഗിച്ചത്. ഇതിൽ നിന്നാണ് നീല എൽ.ഈ.ഡി  ഉത്പാദിപ്പിച്ചത്. നീല എൽ.ഇ.ഡി മറ്റു പല സാങ്കേതിക പുരോഗതികൾക്കും വഴിതെളിച്ചു. 

==പ്രാധാന്യം==
എൽ.ഇ.ഡി. അടിസ്ഥാനപരമായി പി.ടൈപ് (ഹോൾ റിച്ച്) -എൻ.ടൈപ്പ്(ഇലക്ട്രോൺ റിച്) [[അർദ്ധചാലകം| സെമികണ്ടക്റ്ററുകളുടെ]] ജങ്ഷനുകളാണ്.  വോൾട്ടേജിനു വിധേയമാകുമ്പോൾ  ഹോൾ- [[ഇലക്ട്രോൺ]] പുനഃസംയോജനം(Recombination) നടക്കുന്നു; ആ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായി ഉളവാകുന്ന ഊർജ്ജം പ്രകാശമായി വികിരണം  ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഇത്തരം ബൾബുകൾക്ക് ഫിലമെൻറിന്റെ ആവശ്യമില്ല. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഊർജ്ജം താപമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നുമില്ല.
കുറഞ്ഞ വൈദ്യുത/ഊർജ ഉപഭോഗം വഴി കൂടുതൽ [[പ്രകാശപ്രവാഹം |ലൂമിനസ് ഫ്ലക്സ്]] (നിർദിഷ്‌ടദിശയിൽ കിരണം വമിക്കുന്ന പ്രകാശത്തിന്റെ അളവ്‌) നൽകുന്ന തരം പ്രകാശ സ്രോതസ്സുകൾ ഇതുവഴി സാധ്യമാകും.ഒരു എൽ ഇ ഡി പ്രകാശ സ്രോതസ്സിന്റെ ഊർജ – കാര്യക്ഷമത സാധാരണ ബൾബുകളേയും .ഫ്ലുറസൻസ് ബൾബുകളേയും അപേക്ഷിച്ച് അനേകമടങ്ങ് കൂടുതലാണ്.  ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഊർജ ഉത്പാദനത്തിൻറെ നാലിലൊന്ന് പ്രകാശ സ്രോതസ്സുകൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ഭീമമായ ഊർജലാഭം ഇതു വഴിയുണ്ടാകും. ,&lt;ref&gt;[http://www.kentlaw.edu/faculty/fbosselman/classes/energysp09/Coursedocs/White%20LED%20Presentation_Notes.pdf  White light Emitting Diodes]&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[http://www.fcgov.com/utilities/img/site_specific/uploads/led-efficiency.pdf  Energy Efficiency of White LEDs]&lt;/ref&gt; അവ ഏറെ നാൾ പ്രവർത്തനക്ഷമമായിരിക്കുകയും ചെയ്യും&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/buildings/publications/pdfs/ssl/lifetime_white_leds.pdf |title=Lifetime of White LEDs |access-date=2014-10-15 |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CNOKfuq8?url=http://apps1.eere.energy.gov/buildings/publications/pdfs/ssl/lifetime_white_leds.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==പ്രധാന ബഹുമതികൾ==
* 1989  Japanese Association for Crystal Growth (JACG) Award
* 1991  Chu-Nichi Culture Prize&lt;ref&gt;http://www.chunichi.co.jp/info/award/culture/index.html&lt;/ref&gt; 
* 1994  Technological Contribution Award, Japanese Association for Crystal Growth in commemoration of its 20th anniversary
* 1995  Heinrich Welker Gold Medal, the International Symposium on Compound Semiconductors
* 1996  Engineering Achievement Award, the Institute of Electrical and Electronics Engineers / Lasers Electro-Optics Society 
* 1997  The Medal with P*urple Ribbon, the Japanese Government&lt;ref&gt;http://www8.cao.go.jp/shokun/en/types-of-medals.html&lt;/ref&gt;
* 1998  Inoue Harushige Award, Japan Science and Technology Agency 
* 1998  C&amp;C Prize, the Nippon Electric Company Corporation&lt;ref&gt;http://www.nec.co.jp/press/en/9811/0401.html&lt;/ref&gt;
* 1998  Laudise Prize, the International Organization for Crystal Growth&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iocg.org/prizes/frank_laudise_prize.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2014-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140721054619/http://www.iocg.org/prizes/frank_laudise_prize.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1998  Jack A. Morton Award, the Institute of Electrical and Electronics Engineers&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ieee.org/documents/morton_rl.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2014-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013182218/http://www.ieee.org/documents/morton_rl.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  
* 1998  [[Rank Prize]], the Rank Prize Foundation&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rankprize.org/opto-electronics1.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2012-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213162814/http://www.rankprize.org/opto-electronics1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1999  Fellow, the Institute of Electrical and Electronics Engineers&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ieee.org/membership_services/membership/fellows/chronology/fellows_1999.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2012-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121226163602/http://www.ieee.org/membership_services/membership/fellows/chronology/fellows_1999.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1999  Gordon E. Moore Award, the Electrochemical Society&lt;ref&gt;http://www.electrochem.org/awards/ecs/recipients/ssst_recipients.htm&lt;/ref&gt; 
* 1999  Honoris Causa Doctorate, the University of Montpellier II
* 1999  Toray Science and Technology Prize, Toray Science Foundation&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.toray.com/tsf/kagaku/kag_004.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2014-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013025235/http://www.toray.com/tsf/kagaku/kag_004.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2001  [[Asahi Prize]], the Asahi Shinbun Cultural Foundation&lt;ref&gt;http://www.asahi.com/shimbun/award/asahi/english.html#winners2009&lt;/ref&gt;
* 2001  Honoris Causa Doctorate, Linkoping University
* 2002  Outstanding Achievement Award, the Japan Society of Applied Physics 
* 2002  [[Fujihara Prize]], the Fujihara Foundation of Science&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nipponpapergroup.com/e/csr/fujiwara.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2013-04-11 |archive-url=https://archive.today/20130411133325/http://www.nipponpapergroup.com/e/csr/fujiwara.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2002  The Order of the Rising Sun, Gold Rays with Neck Ribbon, the Japanese Government&lt;ref&gt;http://www8.cao.go.jp/shokun/en/orders-of-the-rising-sun.html&lt;/ref&gt;
* 2002  [[Takeda Award]], the Takeda Foundation&lt;ref&gt;http://www.takeda-foundation.jp/en/award/takeda/2002/recipient/01.html&lt;/ref&gt; 
* 2003  President's Award, the Science Council of Japan (SCJ)&lt;ref&gt;http://www.interacademies.net/About.aspx&lt;/ref&gt;
* 2003  Solid State Devices &amp; Materials (SSDM) Award
* 2004  [[Person of Cultural Merit]], the Japanese Government
* 2004  Tokai TV Culture Prize
* 2004  University Professor, Nagoya University
* 2006  [[John Bardeen Award]], the Minerals, Metals &amp; Materials Society&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tms.org/Society/Honors/2006/Bardeen2006.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113546/http://www.tms.org/Society/Honors/2006/Bardeen2006.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* 2006  Outstanding Achievement Award, the Japanese Association for Crystal Growth
* 2007  Honorable Lifetime Achievement Award, the 162nd Research Committee on  Wide Bandgap Semiconductor Photonic and Electronic Devices, Japan Society for the Promotion of Science (JSPS)
* 2008  Foreign Associate, the US National Academy of Engineering&lt;ref&gt;http://www.nae.edu/MembersSection/Directory20412/31054.aspx&lt;/ref&gt;
* 2009  [[Kyoto Prize]] Advanced Technology, the Inamori Foundation&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.inamori-f.or.jp/laureates/k25_a_isamu/prf_e.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031246/http://www.inamori-f.or.jp/laureates/k25_a_isamu/prf_e.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2010  Lifetime Professor, Meijo University
* 2011  Special Award for Intellectual Property Activities, the Japan Science and Technology Agency 
* 2011  Minami-Nippon Culture Prize-Honorable Prize
* 2011  The [[Order of Culture]], the Japanese Emperor&lt;ref&gt;http://www8.cao.go.jp/shokun/en/order-of-culture.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsonjapan.com/html/newsdesk/article/92718.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2013-04-11 |archive-url=https://archive.today/20130411112745/http://newsonjapan.com/html/newsdesk/article/92718.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://homepage1.nifty.com/kitabatake/biunka.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-10-07 |archive-date=2016-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913205423/http://homepage1.nifty.com/kitabatake/biunka.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist|3}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
* http://www.compoundsemiconductor.net/csc/adminpanel/uploads/magazine_images/CompoundSemiconductor_Issue1.pdf{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pp.&amp;nbsp;17–19)
* http://www.nature.com/naturejobs/2009/091008/full/nj0264.html#excellence-in-education-and-research
* http://www.nature.com/naturejobs/2009/091008/full/nj0264.html#industrial�academic-collaborations-going-global
* Insights &amp; Enterprise in PHOTONICS SPECTRA,54　November,2004
* Materials Research Society Symposium Proceedings, Volume 639(2000)　xxiii－xxv,

{{Nobel Prize in Physics}}
{{2014 Nobel Prize winners}}
{{IEEE_Edison_Medal_Laureates_2001-2025}}

{{Authority control|VIAF=58991016}}

[[വർഗ്ഗം:ഭൗതികശാസ്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:ജാപ്പനീസ് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:1929-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 30-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>gizxuu6qa5usil8wadxaxcv1y9xxh8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹിരോഷി അമാനോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292754</id>
    <revision>
      <id>4646810</id>
      <parentid>4101711</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8459" sha1="cq924rhw0r412pebzj6n8ilczopiqef" xml:space="preserve">[[പ്രമാണം:Hiroshi Amano 20141211.jpg|ലഘുചിത്രം|ഹിരോഷി അമാനോ]]
{{prettyurl|Hiroshi Amano}}
{{Infobox scientist
| name              = ഹിരോഷി അമാനോ
| image             = Hiroshi Amano 20141211.jpg| image_size        = 
| alt               = 
| caption           = 
| birth_date        = {{Birth date and age|1960|9|11|df=y}}
| birth_place       = 
| death_date        = 
| death_place       = 
| residence         =  
| citizenship       = 
| nationality       = 
| fields            = 
| workplaces        = [[Nagoya University]]
| alma_mater        = 
| doctoral_advisor  = 
| academic_advisors = 
| doctoral_students = 
| notable_students  = 
| known_for         = [[Light-emitting diode#Ultraviolet and blue LEDs|Blue]] and [[Light-emitting diode#White light|white]] [[Light-emitting diode|LEDs]]
| author_abbrev_bot = 
| author_abbrev_zoo = 
| influences        = 
| influenced        = 
| awards            = [[Nobel Prize in Physics]] {{small|(2014)}}
| signature         = &lt;!--(filename only)--&gt;
| signature_alt     = 
| footnotes         = 
}}
[[ജാപ്പനീസ്]] ഭൗതികശാസ്ത്ര ഗവേഷകനാണ് '''ഹിരോഷി അമാനോ''' (ജനനം: സെപ്റ്റംബർ 11, 1960)&lt;ref name= Amano&gt;{{Cite web |url=http://profs.provost.nagoya-u.ac.jp/view/html/100001778_en.html |title=ഹിറോഷി അമാനോ -നഗോയ യൂണിവഴ്സിറ്റി വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2014-10-16 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107071642/http://profs.provost.nagoya-u.ac.jp/view/html/100001778_en.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. കൂടുതൽ ഊർജക്ഷമവും ദീപ്തവുമായ ബ്ലൂ ലൈറ്റ് എമിറ്റിംഗ് ഡ യോഡുകൾ ([[എൽ.ഇ.ഡി|എൽ ഇ ഡി]]) വികസിപ്പിച്ചതിനും ബന്ധപ്പെട്ട ഗവേഷണങ്ങൾക്കും ഹിരോഷി അമാനോ മറ്റു  ജാപ്പനീസ് ഗവേഷകരായ [[ഇസാമു അകസാക്കി]], [[ഷൂജി നകാമുറ]] എന്നിവരോടൊപ്പം 2014 ലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള [[നോബൽ സമ്മാനം|നോബൽ സമ്മാനത്തിന്]] അർഹനായി.&lt;ref name= Amano/&gt;.
==ജീവിതരേഖ==
1960-ൽ ജപ്പാനിലെ ഹമാമറ്റ്‌സുവിൽ ജനിച്ച അമാനോ 1982-ൽ ബിരുദവിദ്യാർഥിയായി നഗോയാ സർവകലാശാലയിൽ എത്തി&lt;ref name= Amano/&gt;. ഇസാമു അകസാകിയുമായുളള ഗവേഷണക്കൂട്ടായ്മ അവിടന്നാണ് ആരംഭിച്ചത്&lt;ref name= Amano/&gt;. 1989-ൽ പിഎച്ച്.ഡി. നേടി അവിടെത്തന്നെ  റിസർച്ച് അസിസ്റ്റൻറായി ഗവേഷണം തുടങ്ങി.1992-ൽ മെയ്ജോ യൂണിവഴ്സിറ്റിയിൽ അസിസ്റ്റൻറ് പ്രഫസറായി നിയമിതനായ അമാനോ 2002-ൽ പ്രഫസറായി. അതേ വർഷം തന്നെ നഗോയ സർവകലാശാലയുടെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് അങ്ങോട്ടു മാറി.&lt;ref name= Amano/&gt; ഇപ്പോഴും തുടരുന്നു. അകസാകി-അമാനോ ഗവേഷണ പ്രബന്ധങ്ങൾ നിരവധിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://profs.provost.nagoya-u.ac.jp/view/html/100001778_ronbn_1_en.html |title=അകസാകി-അമാനോ ഗവേഷണ പ്രബന്ധങ്ങൾ |access-date=2014-10-16 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819115958/http://profs.provost.nagoya-u.ac.jp/view/html/100001778_ronbn_1_en.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ഗവേഷണം==
ചുവപ്പ് , പച്ച നിറങ്ങളിൽ ഉള്ള എൽ ഇ ഡികൾ തൊള്ളായിരത്തി അറുപതുകളിൽ തന്നെ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും നീല ഡയോഡുകൾ നിർമിച്ച് അവയെ സംയോജിപ്പിച്ച് വെള്ള ഡയോഡുകൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല &lt;ref&gt;[http://www.kentlaw.edu/faculty/fbosselman/classes/energysp09/Coursedocs/White%20LED%20Presentation_Notes.pdf.  വെളള ഡയോഡുകൾ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ഇസാമു അകസാക്കി|അകാസാകിയും]] അമാനോയും ചേർന്നു  നഗോയ സർവകലാശാലയിലും [[ഷൂജി നകാമുറ|നകാമുറ]] ജപ്പാനിലെ ടോക്കുഷിമയിലുള്ള നിഷിയ കെമിക്കൽസ് എന്ന കമ്പനിയിലും നടത്തിയ ദീർഘമായ ഗവേഷണങ്ങൾക്കും പരീക്ഷണങ്ങൾക്കും ഒടുവിലാണ് കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായ വെള്ള വെളിച്ചം തൂവുന്ന എൽ.ഇ.ഡയോഡുകൾ നിർമിച്ചെടുത്തത്.&lt;ref&gt;[http://luca.co.in/physics-nobel-2014/?  ഫിസിക്സ് നോബലിന് വീണ്ടും പ്രകാശത്തിളക്കം accessdate=8 ഒക്ടോബർ 2014]&lt;/ref&gt; 
==പ്രാധാന്യം==
കുറഞ്ഞ വൈദ്യുത/ഊർജ ഉപഭോഗം വഴി കൂടുതൽ ലൂമിനസ് ഫ്ലക്സ് (നിർദിഷ്‌ടദിശയിൽ കിരണം വമിക്കുന്ന പ്രകാശത്തിന്റെ അളവ്‌) നൽകുന്ന തരം പ്രകാശ സ്രോതസ്സുകൾ ഇതുവഴി സാധ്യമാകും.ഒരു എൽ ഇ ഡി പ്രകാശ സ്രോതസ്സിന്റെ ഊർജ – കാര്യക്ഷമത പതിനാറു സാധാരണ ബൾബുകൾക്കും എഴുപതു ഫ്ലൂറസെന്റ്‌ ബൾബുകൾക്കും തുല്യമാണെന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഊർജ ഉത്പാദനത്തിൻറെ നാലിലൊന്ന് പ്രകാശ സ്രോതസ്സുകൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ഭീമമായ ഊർജ ലാഭം ഇതു വഴിയുണ്ടാകും.&lt;ref&gt;[http://www.fcgov.com/utilities/img/site_specific/uploads/led-efficiency.pdf Energy Efficiency of White LEDs  ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps1.eere.energy.gov/buildings/publications/pdfs/ssl/lifetime_white_leds.pdf |title=Lifetime of white LEDs |access-date=2014-10-16 |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CNOKfuq8?url=http://apps1.eere.energy.gov/buildings/publications/pdfs/ssl/lifetime_white_leds.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
*2014 ലെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള [[നോബൽ സമ്മാനം]]
==അവലംബം==
{{reflist}}

{{Nobel Prize in Physics}}
{{2014 Nobel Prize winners}}

{{Authority control |VIAF=272940108 |LCCN=n/97/55894 }}

[[വർഗ്ഗം:ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജാപ്പനീസ് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:1960-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 11-ന് ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>cq924rhw0r412pebzj6n8ilczopiqef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320184</id>
    <revision>
      <id>4646861</id>
      <parentid>3968806</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T21:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="h8doogp55qzu30uwm22974ggiwljbj8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Late Cretaceous}}
{{Cretaceous}}
[[ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] ലെ അവസാന ഭൂമിശാസ്ത്ര യുഗം ആണ് '''അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ്'''&lt;ref name=&quot;cret&quot;&gt;{{Cite web |url=http://scienceviews.com/dinosaurs/cretaceous.html |title=Cretaceous Period |access-date=2015-09-27 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607232535/https://scienceviews.com/dinosaurs/cretaceous.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ഇത് 100.5 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് തുടങ്ങി 66 ദശലക്ഷം വർഷം മുൻപ് അവസാനിച്ചു.

കാണപ്പെടുന്ന വ്യത്യസ്ത പാറകൾ കാരണം ,ക്രിറ്റേഷ്യസ് പരമ്പരാഗതമായി [[തുടക്ക ക്രിറ്റേഷ്യസ്|ലോവർ ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] (തുടക്ക), ഒപ്പം (അന്ത്യ) അപ്പർ ക്രിറ്റേഷ്യസ് എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.

==അവലംബം==
{{reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ക്രിറ്റേഷ്യസ്]]</text>
      <sha1>h8doogp55qzu30uwm22974ggiwljbj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹേമ ഉപാധ്യായ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325764</id>
    <revision>
      <id>4646818</id>
      <parentid>4108251</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3667" sha1="sksp8btgksqujn2g6vvydvl0kwm9t07" xml:space="preserve">{{prettyurl|Hema Upadhyay}}
{{Infobox artist
| bgcolour      = #6495ED
| name          = ഹേമ ഉപാധ്യായ
| image         =Hema Upadhyaydream a wish wish a dream Ivam.jpg|
| caption         = Upadhyay with ''Dream a wish-wish a dream'', 2006
| birth_name    = ഹേമ ഉപാധ്യായ 1998
| birth_date    = 1972
| birth_place   = ബറോഡ
| nationality   = ഇന്ത്യ
| training      = ബറോഡ എം.എസ് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് പെയിന്റിംഗിൽ ബി.എഫ്.എ, എം.എഫ്.എ ബിരുദങ്ങൾ
}}
ഭാരതീയയായ ചിത്രകാരിയായിരുന്നു '''ഹേമ ഉപാധ്യായ'''. 
==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
ഗുജറാത്ത് ലളിതകലാ അക്കാദമിയുടേയും കേന്ദ്ര ലളിതകലാ അക്കാദമിയുടേതുമടക്കം നിരവധി പുരസ്‌കാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുള്ള ചിത്രകാരിയാണ് ഹേമ ഉപാധ്യായ. റോമിലെ മാക്രോ മ്യൂസിയത്തിൽ അടക്കം നിരവധി രാജ്യാന്തര എക്‌സിബിഷനുകളിൽ അവരുടെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 
==മരണം==
2015 ൽ മുംബൈയിലെ ധനൂക്കർ വാഡി പ്രദേശത്തെ ഒരു സെമിത്തേരിക്ക് സമീപമുള്ള അഴുക്കുചാലിൽ ഹേമയും അവരുടെ അഭിഭാഷകൻ ഹരീഷ് ബംബാനിയും കൊല്ലപ്പെട്ട നിലയിൽ കാണപ്പെട്ടു.
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
==പുറം കണ്ണികൾ==
*[http://www.artsome.co/Hema_Upadhyay Artist Profile, Timeline, Interviews, Artworks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222112722/http://www.artsome.co/Hema_Upadhyay |date=2015-12-22 }}
* Hema Upadhyay at [http://www.naturemorte.com/artists/hema-upadhyay/ Gallery Nature Morte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917010635/http://www.naturemorte.com/artists/hema-upadhyay |date=2013-09-17 }}
* [http://www.gallerychemould.com Chemould—Contemporary Art Gallery]
* [http://www.studiolacitta.it Studio La Città]
* [http://www.vadehraart.com Vadehraart.com]
* [http://www.mots.org.il/Eng/Index.asp Museum on the Seam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151216004937/http://www.mots.org.il/Eng/Index.asp |date=2015-12-16 }}
* [http://www.macro.roma.museum/ Macro—Museo d′Arte Contemporaneo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141210231802/http://www.macro.roma.museum/ |date=2014-12-10 }}
* [http://www.stpi.com.sg Singapore Tyler Print Institute]
* [http://www.atelier-calder.com Atelier Calder]

{{Authority control}}


[[വർഗ്ഗം:1972-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2015-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചിത്രകാരികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര ലളിതകലാ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭാരതീയ ചിത്രകാരികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട കലാകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മുംബൈയിൽ കൊല ചെയ്യപ്പെട്ടവർ]]</text>
      <sha1>sksp8btgksqujn2g6vvydvl0kwm9t07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അട്രൊപിൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339075</id>
    <revision>
      <id>4646853</id>
      <parentid>2360488</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T20:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="1e2n9dctnbefo6gc4z93v75aog5ks6u" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Atropine}}
{{Drugbox
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 458781584
| IUPAC_name = (''RS'')-(8-Methyl-8-azabicyclo[3.2.1]oct-3-yl) 3-hydroxy-2-phenylpropanoate
| image = Atropine.svg
| image2 = Atropine-D-and-L-isomers-from-DL-xtal-2004-3D-balls.png
| width2 = 260

&lt;!--Clinical data--&gt;
| tradename = Atropen
| synonyms = Daturin &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=amgVAAAAYAAJ&amp;pg=PA148 |title=Medical Flora; Or, Manual of the Medical Botany of the United States of ... - Constantine Samuel Rafinesque - Google Books |publisher=Books.google.com |accessdate=2012-11-07|year=1828}}&lt;/ref&gt;
| Drugs.com = {{drugs.com|monograph|atropine}}
| MedlinePlus = a682487
| pregnancy_AU = A
| pregnancy_US = C
| legal_status = &lt;!-- where? Rx-only --&gt;
| routes_of_administration = Oral, [[Intravenous therapy|IV]], [[Intramuscular injection|IM]], rectal

&lt;!--Pharmacokinetic data--&gt;
| bioavailability = 25%
| metabolism = 50% [[hydrolyse]]d to [[tropine]] and [[tropic acid]]
| onset       = Minute&lt;ref name=Bar2009/&gt;
| elimination_half-life = 2 hours
| duration_of_action= 30 to 60 min&lt;ref name=Bar2009/&gt;
| excretion = 50% excreted unchanged in urine

&lt;!--Identifiers--&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}}
| CAS_number = 51-55-8
| ATC_prefix = A03
| ATC_suffix = BA01
| ATC_supplemental = {{ATC|S01|FA01}}
| PubChem = 174174
| IUPHAR_ligand = 320
| DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank = DB00572
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 10194105
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 7C0697DR9I
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D00113
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 16684
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}}
| ChEMBL = 9751

&lt;!--Chemical data--&gt;
| C=17 | H=23 | N=1 | O=3
| molecular_weight = 289.369 g/mol
| smiles = CN3[C@H]1CC[C@@H]3C[C@@H](C1)OC(=O)C(CO)c2ccccc2
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C17H23NO3/c1-18-13-7-8-14(18)10-15(9-13)21-17(20)16(11-19)12-5-3-2-4-6-12/h2-6,13-16,19H,7-11H2,1H3/t13-,14+,15+,16?
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = RKUNBYITZUJHSG-SPUOUPEWSA-N
}}
[[File:Atropine injection ampoule.JPG|thumb|An [[ampoule]] containing atropine injection 1mL/0.5mg.]]
പ്രകൃതിദത്തമായ ഒരു [[Atropa belladonna|ബെല്ലഡോണ]] [[ആൽക്കലോയ്ഡ്]] ആണ് '''അട്രോപിൻ'''. ചിലതരം മസ്കാരിനിക് വിഷവാതകങ്ങൾ, ഓർഗാനോ ഫോസ്ഫേറ്റ് കീടനാശിനികൾ എന്നിവ കാരണമായി ഉണ്ടാകുന്ന വിഷബാധകൾക്ക് പ്രതിവിധിയായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ഒരു ജീവൻരക്ഷാഔഷധമാണ് '''അട്രൊപിൻ (Atropine)'''. ഹൃദയമിടിപ്പ് കുറയുന്നതു തടയാനും [[ശസ്ത്രക്രിയ]]യ്ക്കിടെ [[ഉമിനീർ|ഉമിനീരിന്റെ]] ഒഴുക്ക് കുറയ്ക്കാനും പ്രയോജനപ്പെടുന്നു.


അട്രോപ ബെല്ലഡോണ എന്ന സസ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ആദ്യമായി ഈ ഔഷധം വേർതിരിച്ചെടുത്തത്. എന്നാൽ സോളനേസിയേ കുടുംബത്തിലെ നിരവധി സസ്യങ്ങൾ ഇതുത്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.drugbank.ca/drugs/DB00572 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-05-14 |archive-date=2016-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526145151/http://www.drugbank.ca/drugs/DB00572 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

സാധാരണയായി സിരയിലേക്കോ പേശിയിലേക്കോ കുത്തിവയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സിരയിലേക്ക് കുത്തിവച്ചാൽ ഒരു മിനിറ്റിനകം ഈ ഔഷധം പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങുന്നു.ഒരു മണിക്കൂർ വരെ ഇതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. വിഷബാധയിൽ ഉയർന്ന അളവിൽ കുത്തിവയ്ക്കേണ്ടതായി വരും. [[അസെറ്റൈൽകൊളൈൻ]] എന്ന [[Neurotransmitter|നാഡീയപ്രേഷകത്തെ]] തടയുക വഴി അട്രൊപിൻ പാരാസിമ്പതെറ്റിക് നാഡിവ്യവസ്ഥയെ മന്ദീഭവിപ്പിക്കുന്നു. ഇതാണ് അട്രൊപിന്റെ ഔഷധഗുണത്തിന് കാരണം. വായവരൾച്ച, കൃഷ്ണമണികളുടെ വികാസം, മൂത്രതടസ്സം, മലബന്ധം, കൂടിയ ഹൃദയമിടിപ്പ് തുടങ്ങിയവയാണ് സാധാരണ പാർശ്വഫലങ്ങൾ. [[Glaucoma|ഗ്ലൂക്കോമ]]യുള്ള രോഗികൾക്ക് അട്രൊപിൻ നിഷിദ്ധമാണ്. ശരീരസ്രവങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം നിർത്തുകയാണ് അട്രോപിൻ ചെയ്യുന്നത്. ഉദാ: ഉമിനീർ, മൂത്രം, വിയർപ്പ് തുടങ്ങിയവ. 

[[solanaceae|സോളനേസീ]] [[സസ്യകുടുംബം|കുടുംബ]]ത്തിൽപ്പെട്ട [[ഉമ്മം]], [[Atropa belladonna|ബെല്ലഡോണ]] തുടങ്ങിയ പലസസ്യങ്ങളിലും പ്രകൃതിദത്തമായ അട്രൊപിൻ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. ട്രൊപിൻ, ട്രൊപിൿ ആസിഡ് എന്നീ രാസവസ്തുക്കൾ ഹൈഡ്രൊക്ലോറിക് ആസിഡിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ കൃത്രിമ അട്രൊപിൻ ലഭിക്കുന്നു. [[WHO|ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ]] അവശ്യമരുന്നുകളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ള അട്രൊപിൻ താരതമ്യേന വിലകുറഞ്ഞ ഒരു ഔഷധമാണ്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == 

{{CC|Atropine}}

[[വർഗ്ഗം:ഔഷധങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മറുമരുന്നുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എൻതിയൊജെൻ]]
[[വർഗ്ഗം:അവശ്യ മരുന്നുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ആൽക്കഹോളുകൾ]]</text>
      <sha1>1e2n9dctnbefo6gc4z93v75aog5ks6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പി.കെ. ബഷീർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339407</id>
    <revision>
      <id>4646918</id>
      <parentid>4644425</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muzafarabrark</username>
        <id>220280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>പുതിയ ഫോട്ടോ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തു. ഈ ഫോട്ടോ തന്നെയാണ് അദ്ധേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഫേസ്ബുക് പേജിലും ഉള്ളത്  https://www.facebook.com/pkbasheerernad/</comment>
      <origin>4646918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5606" sha1="5y1srxbpbvhm5dh6o75j90hfvt9i0fy" xml:space="preserve">{{PU|P.K. Basheer}}
{{Infobox_politician
| name                = പി.കെ. ബഷീർ
| image               = PK Basheer.jpg
| caption             = 
| office              = [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭാംഗം]]
| constituency        = [[ഏറനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഏറനാട്]]
| term_start          = [[മേയ് 14]] [[2011]]
| term_end            = 
| predecessor         = 
| successor           = 
| salary              = 
| birth_date          = {{birth date and age|1959|09|25|df=y}}
| birth_place         = [[എടവണ്ണ]]
| residence           = [[മഞ്ചേരി]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലീം ലീഗ്]]
| religion            = [[മുസ്‌ലിം|മുസ്ലിം]]
| father              = [[പി. സീതി ഹാജി]]
| mother              = ഫാത്തിമ ഹജ്ജുമ്മ
| spouse              = റസിയ ബഷീർ
| children            = ഒരു മകനും രണ്ട് മകളും
| website             = 
| footnotes           = 
| date                = ജൂലൈ 6
| year                = 2020
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/27%20Basheer%20PK.pdf നിയമസഭ
| office1             = പൊതുമരാമത്ത് മന്ത്രി,&lt;/br&gt; [[കേരള സർക്കാർ]]
| termstart1          = 2026 മെയ് 20
| predecessor1        = [[പി.എ. മുഹമ്മദ് റിയാസ്]]
}}
പ്രമുഖ മുസ്‌ലിംലീഗ്  നേതാവും [[ഏറനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഏറനാട് നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നുള്ള നിയമസഭാ സമാജികനുമാണ് '''പി.കെ. ബഷീർ'''. [[പി. സീതി ഹാജി|പി. സീതി ഹാജി]], ശ്രീമതി. ഫാത്തിമ ദമ്പതികളുടെ മകനായി 1959 സെപ്റ്റംബർ 25 ന് എടവണ്ണയിൽ ജനിച്ചു. 1977-ൽ [[മുസ്‌ലിം യൂത്ത് ലീഗ്|എം.എസ്.എഫിലൂടെ]] രാഷ്ടീയത്തിൽ വന്നു. 2026 മെയ് 20 മുതൽ കേരളത്തിൻ്റെ പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് മന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/news/kerala/kerala-cabinet-complete-portfolio-allocation-list-vd-satheesan-government-ministers|title=സതീശൻ മന്ത്രിസഭയുടെ വകുപ്പുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു; ഫിഷറീസ് ലീഗിന് തന്നെ, സതീശന് ധനവും പൊതുഭരണവും, ചെന്നിത്തലയ്ക്ക് ആഭ്യന്തരം, സണ്ണി ജോസഫിന് വൈദ്യുതി|access-date=2026-07-02|last=ഡെസ്ക്|first=സമകാലിക മലയാളം|date=2026-05-20|language=ml}}&lt;/ref&gt;

==വഹിച്ച പദവികൾ ==
*പ്രസിഡന്റ് - എടവണ്ണ സഹകരണ ബാങ്ക് - 13 കൊല്ലം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://niyamasabha.org/codes/13kla/members/p_k_basheer.htm|title=Members - Kerala Legislature|access-date=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
*പ്രസിഡന്റ് - മുസ്ലിം യൂത്ത് ലീഗ്, എടവണ്ണ പഞ്ചായത്ത് (1985)
*പ്രസിഡന്റ് - മുസ്ലിം ലീഗ്, വണ്ടൂർ നിയോജകമണ്ഡലം (1990)
*വൈസ് പ്രസിഡന്റ് -  ജില്ലാ കമ്മിറ്റി മുസ്ലിം യൂത്ത് ലീഗ് (1991)
* അംഗം - മുസ്ലിം യൂത്ത് ലീഗ് സ്റ്റേറ്റ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി (1996)
* ഡയറകടർ(1991–98); മലപ്പുറം ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് സർവീസ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് (1991–98)
* അംഗം, ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത് (2001 മുതൽ)
* സംസ്ഥാന പ്രവർത്തക സമിതി, മുസ്ലിം ലീഗ് (2004 മുതൽ)

==അവലംബം==
{{Reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
{{DEFAULTSORT:ബഷീർ}}
[[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 25-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1959-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം ലീഗ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>5y1srxbpbvhm5dh6o75j90hfvt9i0fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കാട് പൂക്കുന്ന നേരം (ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>351085</id>
    <revision>
      <id>4646850</id>
      <parentid>3627964</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vicharam</username>
        <id>9387</id>
      </contributor>
      <comment>/* അഭിനേതാക്കൾ */</comment>
      <origin>4646850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7156" sha1="m8c1mdqu8uqqli70lv3nwe9lxthbmax" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kadu pookunna neram}}
{{Infobox film
| name           = കാട് പൂക്കുന്ന നേരം
| image          = കാട് പൂക്കുന്ന നേരം .jpg
| alt            = 
| caption        = കാട് പൂക്കുന്ന നേരം - പോസ്റ്റർ
| film name      = &lt;!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --&gt;
| director       = [[ഡോ. ബിജു]] 
| producer       = സോഫിയ പോൾ 
| writer         = &lt;!-- or: | writers = --&gt;
| screenplay     = 
| story          = 
| based on       = &lt;!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --&gt;
| starring       = [[ഇന്ദ്രജിത്ത്]], റീമ കല്ലിങ്കൽ, പ്രകാശ് ബാരെ, ഇർഷാദ്, ഇന്ദ്രൻസ്, കൃഷ്ണൻ ബാലകൃഷ്ണൻ
| narrator       = &lt;!-- or: | narrators = --&gt;
| music          = 
| cinematography = എം ജെ. രാധാകൃഷ്ണൻ
| editing        = കാർത്തിക് യോഗേഷ്
| studio         = [[വീക്കെന്റ് ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്റേഴ്സ്]] 
| distributor    = &lt;!-- or: | distributors = --&gt;
| released       = &lt;!-- {{film date|year|month|day|location}} --&gt;
| runtime        = 
| country        = ഇന്ത്യ
| language       = മലയാളം
| budget         = 
| gross          = &lt;!--(please use condensed and rounded values, e.g. &quot;£11.6 million&quot; not &quot;£11,586,221&quot;)--&gt;
}}
[[ഡോ. ബിജു]] സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാള ചലച്ചിത്രമാണ് '''കാട് പൂക്കുന്ന നേരം'''. ഇരുപത്തിയൊന്നാമത് കേരള രാജ്യാന്തര ചലച്ചിത്രമേളയിലെ മത്സര വിഭാഗത്തിലേക്ക്  തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട രണ്ട് മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref&gt;http://www.prd.kerala.gov.in/news/a2015.php?tnd=15&amp;tnn=290376&amp;Line=Directorate,%20Thiruvananthapuram&amp;count=12&amp;dat=07/10/2016{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==പ്രമേയം==
മാവോയിസ്റ്റ് ആരോപണത്തെ തുടർന്ന് കാട് കയറുന്ന ഒരുപറ്റം ആളുകളുടെ കഥയാണ് ഈ  ചിത്രം പറയുന്നത്. രണ്ടുപേർ കാട്ടിൽ അകപ്പെടുന്നതും തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം. അധികാരവർഗത്തിന്റെ ചൂഷണത്തിനും അടിച്ചമർത്തലിനും ഇരയാകുന്ന ദളിതരേയും ആദിവാസികളേയും അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന സിനിമ ആനുകാലിക രാഷ്ട്രീയം മാവോയിസ്റ്റ് ഭീഷണി സ്ഥാനത്തും അസ്ഥാനത്തും ഉപയോഗിക്കുന്നതിലെ പൊരുത്തക്കേടും പൊള്ളത്തരവും ഉന്നയിക്കുന്നു. പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി പോരാടുന്നവരും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടമാണ് കാട് പൂക്കുന്ന നേരം. മാവോവാദി നേതാവായ സ്ത്രീയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട് കാട്ടിലേക്ക് തിരിക്കുന്ന ഒരു പോലീസുകാരനിലൂടെയാണ് സിനിമയുടെ യാത്ര. കാട്ടിൽ ഒറ്റപ്പെടുമ്പോൾ പോലീസുകാരൻ നിസ്സഹായനാകുകയും എന്നാൽ നായിക വഴികാട്ടിയാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആരെയാണോ വേട്ടയാടേണ്ടത് അവർ തന്റെ രക്ഷകയാകുന്നത് തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് സിനിമയുടെ ശക്തി

==അഭിനേതാക്കൾ==
[[ഇന്ദ്രജിത്ത്]],[[റീമ കല്ലിങ്കൽ]], [[പ്രകാശ് ബാരെ]], ഇർഷാദ്, കൃഷ്ണൻ ബാലകൃഷ്ണൻ എന്നിവരാണ് പ്രധാന അഭിനേതാക്കൾ. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/d-bijukumars-movie-kaadu-pookkunna-neram-focusses-on-those-oppressed-by-law/article9031594.ece|title=The law of the jungle|date=08 October 2016|publisher=|via=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

==ലൊക്കേഷൻ==
കോന്നി, കല്ലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള അടവി, അച്ചൻകോവിൽ വനമേഖല എന്നിവടങ്ങളിലായിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ലൊക്കേഷൻ. 
==ചലച്ചിത്ര മേളകളിൽ==
* മോൺട്രിയൽ ചലച്ചിത്ര മേള (2016)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/kaadu-pookkunna-neram-be-screened-only-indian-movie-eurasia-film-festival-692756|title='Kaadu Pookkunna Neram' to be screened as only Indian movie at Eurasia Film Festival|first=Anu|last=James|publisher=}}&lt;/ref&gt;
* യൂറേഷ്യ അന്താരാഷ്‌ട്ര ചലച്ചിത്ര മേളയുടെ മത്സര വിഭാഗത്തിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു (2016)
* ആസ്ട്രേലിയയിലെ ഏഷ്യാ പസഫിക് സ്‌ക്രീൻ അവാർഡിനായുള്ള മത്സര വിഭാഗത്തിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു (2016)
* ഇരുപത്തിയൊന്നാമത് കേരള രാജ്യാന്തര ചലച്ചിത്രമേളയിലെ മത്സര വിഭാഗത്തിലേക്കു തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. (2016)

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:2017-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡി. ബിജു സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>m8c1mdqu8uqqli70lv3nwe9lxthbmax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ സംസ്ഥാന പക്ഷികൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352360</id>
    <revision>
      <id>4646863</id>
      <parentid>4587307</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30853" sha1="5myisqdkpuxkbj9cg72tuokmbyvra2i" xml:space="preserve">ഐക്യനാടുകളുടെ സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ അംഗീകരിച്ച സംസ്ഥാന പക്ഷികളുടെ പട്ടിക. സംസ്ഥാന പക്ഷികളെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി ആരംഭിക്കുന്നത് 1927 ൽ [[Alabama|അലബാമ]], [[Florida|ഫ്ലോറിഡ]], [[Maine|മൈനെ]], [[Missouri|മിസൌറി]], [[Oregon|ഒറിഗോൺ]], [[Texas|ടെക്സാസ്‍]], [[Wyoming|വ്യോമിങ്ങ്]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങള‍്‍ അവരവരുടെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പക്ഷികളെ തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെയാണ്.  സംസ്ഥാന പക്ഷിയെ അവസാനമായി തെരഞ്ഞെടുത്ത സംസ്ഥാനം 1973 ൽ [[Arizona|അരിസോണയാണ്.]]  [[Alaska|അലാസ്ക]], [[California|കാലിഫോർണിയ]], [[South Dakota|സൌത്ത് ഡെക്കോട്ട]], [[Pennsylvania|പെൻസിൽവാനിയ]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സംസ്ഥാന പക്ഷികളെ വേട്ടയാടുന്നതിനു അനുവാദം ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും  [[Alabama|അലബാമ]], [[Georgia (U.S. state)|ജോർജ്ജിയ]], [[Massachusetts|മസാച്ചുസെറ്റ്സ്]], [[South Carolina|സൌത്ത് കരോലിന]], [[Tennessee|ടെന്നസി]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ വേട്ടയാടുന്നതിൽ പ്രത്യേകമായ നിഷ്കർകളൊന്നുമില്ലാതെ അധികമായി ഒരു സംസ്ഥാന വേട്ടപ്പക്ഷിയെക്കൂടി നിഷ്കർശിച്ചിരുന്നു.  [[Northern cardinal|നോർത്തേൺ കാർഡിനൽ]] ഏഴു സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സംസ്ഥാന പക്ഷിയാണ്. അതുപോലെ തന്നെ [[Western meadowlark|വെസ്റ്റേൺ മെഡോലാർക്ക്]]  ആറ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഒരു പോലെ സംസ്ഥാന പക്ഷിയാണ്.  നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് സംസ്ഥാന പക്ഷികളെക്കൂടാതെ പ്രത്യേകമായ [[List of U.S. state dinosaurs|സംസ്ഥാന ഡിനോസുകളം]] അതുപോലെ സംസ്ഥാന ഷഡ്പദങ്ങൾ, സംസ്ഥാന സസ്തനി അല്ലെങ്കിൽ സംസ്ഥാന കുതിര എന്നിവയൊക്കെ പ്രത്യേകമായിട്ടുണ്ട്. അതുകൂടാതെ 50 സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും പൊതുവായിട്ട് ഒരു സംസ്ഥാനപക്ഷി വേറേയുമുണ്ട്.{{clear}}

== Table ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
![[U.S. State|സംസ്ഥാനം]]
!സംസ്ഥാന പക്ഷി
!
 [[Binomial nomenclature|ശാസ്ത്രീയ നാമം]]
!ചിത്രം
!വർഷം
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Alabama|അലബാമ]]
|[[Northern flicker]](Yellowhammer)
(state bird)
|''Colaptes auratus''
|[[പ്രമാണം:Northern_Flicker-27527.jpg|192x192ബിന്ദു]]
|1927&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.archives.state.al.us/emblems/st_bird.html|title=Alabama State Bird|date=2006-04-27|publisher=[[Alabama Department of Archives and History]]|accessdate=2007-03-18|work=Alabama Emblems, Symbols and Honors|archive-date=2019-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102071436/http://www.archives.state.al.us/emblems/st_bird.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Wild turkey]](state game bird)
|''Meleagris gallopavo''
|[[പ്രമാണം:Wild_turkey_eastern_us.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1980&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.archives.state.al.us/emblems/st_gbird.html|title=Official Alabama Game Bird|date=2003-11-17|publisher=[[Alabama Department of Archives and History]]|accessdate=2007-03-18|work=Alabama Emblems, Symb and Honors|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225428/http://www.archives.state.al.us/emblems/st_gbird.html%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Alaska|അലാസ്ക]]
|[[Willow ptarmigan]]
|''Lagopus lagopus''
|[[പ്രമാണം:Denali_National_Park_Ptarmigan.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1955&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.factmonster.com/ipka/A0108178.html|title=Alaska State Bird|publisher=Fact Monster|work=Alaska History, Geography, Population and State Facts}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Arizona|അരിസോണ]]
|[[Cactus wren]]
|''Campylorhynchus''
''brunneicapillus''
|[[പ്രമാണം:Campylorhynchus_brunneicapillus_20061226.jpg|154x154ബിന്ദു]]
|1973&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.50states.com/bird/cactus.htm|title=Arizona State Bird|publisher=50 States|work=Arizona State Bird- Cactus Wren}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Arkansas|അർക്കൻസാസ്]]
|[[Northern mockingbird]]
|''Mimus polyglottos''
|[[പ്രമാണം:Mimus_polyglottos_adult_01_cropped.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1929&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susarbird.htm|title=Arkansas State Bird|publisher=About|work=Arkansas State Bird- Mockingbird|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225425/http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susarbird.htm%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[California|കാലിഫോർണിയ]]
|[[California quail]]
|''Callipepla californica''
|[[പ്രമാണം:Callipepla_californica1.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1931&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.50states.com/bird/quail.htm|title=California State Bird|publisher=50 States|work=California State Bird- California Quail}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Colorado|കൊളറാഡോ]]
|[[Lark bunting]]
|''Calamospiza melanocorys''
|[[പ്രമാണം:IMG_7043_lark_bunting.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1931&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/suscobird.htm|title=Colorado State Bird|publisher=About|work=Colorado State Bird- Lark Bunting|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225436/http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/suscobird.htm%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Connecticut|കണക്റ്റിക്കട്ട്]]
|[[American robin]]
|''Turdus migratorius''
|[[പ്രമാണം:American_Robin_at_Beacon_Hill_Park.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1943&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ct.gov/ctportal/cwp/view.asp?a=885&amp;q=246480|title=Connecticut State Bird|publisher=State of Connecticut|work=The State Bird|access-date=2016-10-17|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127072029/http://www.ct.gov/ctportal/cwp/view.asp?a=885&amp;q=246480|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Delaware|ഡിലാവെയർ]]
|[[Delaware Blue Hen]]
|''Gallus gallus''
|[[പ്രമാണം:BlueHenChicken.jpg|166x166ബിന്ദു]]
|1939&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.50states.com/bird/bluehen.htm|title=Delaware State Bird|publisher=50 States|work=California State Bird- Blue Hen Chicken}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Florida|ഫ്ലോറിഡ]]
|[[Northern mockingbird]]
|''Mimus polyglottos''
|[[പ്രമാണം:Mimus_polyglottos_adult_02_cropped.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1927&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/fl/symbols/bird/|title=Florida State Bird|publisher=SHG Resources|work=Florida State Bird: Mockingbird|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615221656/http://www.shgresources.com/fl/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Georgia (U.S. state)|ജോർജ്ജിയ]]
|[[Brown thrasher]] (state bird)
|''Toxostoma rufum''
|[[പ്രമാണം:Brown_Thrasher-27527-2.jpg|192x192ബിന്ദു]]
|1928&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/ga_brown_thrasher.htm|title=Georgia State Bird|publisher=Netstate|work=Georgia State Bird Brown Thrasher Toxostoma rufum}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bobwhite quail]] (state game bird)
|''Colinus virginianus''
|[[പ്രമാണം:Virginiawachtel_2007-06-16_065.jpg|160x160ബിന്ദു]]
|1970&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sos.georgia.gov/state_symbols/state_game_bird.html|title=Georgia Secretary of State - State Game Bird|publisher=State of Georgia|work=Georgia Secretary of State|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729125902/http://sos.georgia.gov/archives/state_symbols/state_game_bird.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Hawaii|ഹാവായി]]
|''Nēnē'' 
or [[Nene (bird)|Hawaiian goose]]
|''Branta sandvicensis''
|[[പ്രമാണം:Branta_sandvicensis_-WWT_Slimbridge,_Gloucestershire,_England-8a.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1957&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aloha-hawaii.com/hawaii/nene/|title=Hawaii State Bird|publisher=Aloha-Hawaii|work=The Nene Goose- Branta Sandvicensis-Hawaii's State Bird|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225444/https://www.alohacondos.com/travel/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Idaho|ഇടാഹോ]]
|[[Mountain bluebird]]
|''Sialia currucoides''
|[[പ്രമാണം:Mountain_Bluebird.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1931&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/id_mountain_bluebird.htm|title=Idaho State Bird|publisher=Netstate|work=Georgia State Bird Mountain Bluebird Sialia currucoides}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Illinois|ഇല്ലിനോയിസ്]]
|[[Northern cardinal]]
|''Cardinalis cardinalis''
|[[പ്രമാണം:Cardinal.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1929&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.illinois.gov/about/Pages/StateSymbols.aspx|title=State Symbols|publisher=State of Illinois|accessdate=25 April 2015|archive-date=2016-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115182154/https://www.illinois.gov/about/Pages/StateSymbols.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Indiana|ഇന്ത്യാനാ]]
|[[Northern cardinal]]
|''Cardinalis cardinalis''
|[[പ്രമാണം:Cardinal.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1933&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.in.gov/history/2796.htm|title=Indiana State Bird|publisher=Indiana Historical Bureau|accessdate=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Iowa|ലോവ]]
|[[American goldfinch|Eastern goldfinch]] 
aka American goldfinch
|''Spinus tristis''
|[[പ്രമാണം:Carduelis-tristis-002.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1933&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/ia_eastern_goldfinch.htm|title=Iowa State Bird|publisher=Netstate|work=Iowa State Bird Eastern Goldfinch Carduelis tristis}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Kansas|കൻസാസ്]]
|[[Western meadowlark]]
|''Sturnella neglecta''
|[[പ്രമാണം:WesternMeadowlark23.jpg|135x135ബിന്ദു]]
|1933&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/ks_western_meadowlark.htm|title=Kansas State Bird|publisher=Netstate|work=Kansas State Bird Western Meadowlark Sturnella neglecta}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Kentucky|കെന്റുക്കി]]
|[[Northern cardinal]]
|''Cardinalis cardinalis''
|[[പ്രമാണം:Cardinal.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1942&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kdla.ky.gov/resources/kystatebird.htm|title=Kentucky State Bird|publisher=Kentucky Department for Libraries and Archives|work=Kentucky's State Bird: The Cardinal|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705214345/http://kdla.ky.gov/Pages/default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Louisiana|ലൂസിയാന]]
|[[Brown pelican]]
|''Pelecanus occidentalis''
|[[പ്രമാണം:Brown_pelican_-_natures_pics.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1966&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/la/symbols/bird/|title=Louisiana State Bird|publisher=SHG Resources|work=Louisiana State Bird: Brown Pelican|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/693mGXrVE?url=http://www.shgresources.com/la/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Maine|മെയ്നെ]]
|[[Black-capped chickadee]]
|''Poecile atricapilla''
|[[പ്രമാണം:Poecile-atricapilla-001.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1927&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wellsmaine.com/scenic/chickadee.html|title=Maine State Bird|publisher=Wells Maine|work=Maine State Bird, the Chickadee|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225407/http://wellsmaine.com/scenic/chickadee.html%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Maryland|മേരിലാന്റ്]]
|[[Baltimore oriole]]
|''Icterus galbula''
|[[പ്രമാണം:Icterus-galbula-002.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1947&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/md_baltimore_oriole.htm|title=Maryland State Bird|publisher=Netstate|work=Louisiana State Bird Baltimore Oriole Icterus galbula}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Massachusetts|മസാച്ച്യുസെറ്റ്സ്]]
|[[Black-capped chickadee]] 
(state bird)
|''Poecile atricapilla''
|[[പ്രമാണം:Black_capped_chickadee_cp.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1941&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/ma/symbols/bird/|title=Massachusetts State Bird|publisher=SHG Resources|work=Massachusetts State Bird: Chickadee|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616194747/http://www.shgresources.com/ma/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Wild turkey]] 
(state game bird)
|''Meleagris gallopavo''
|[[പ്രമാണം:Wild_turkey_eastern_us.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1991&lt;ref&gt;[http://www.sec.state.ma.us/cis/cismaf/mf1a.htm CIS: State Symbols&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
![[Michigan|മിച്ചിഗൺ]]
|[[American robin]]
|''Turdus migratorius''
|[[പ്രമാണം:American_Robin_KSC01pp1005.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1931&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/mi_american_robin.htm|title=Michigan State Bird|publisher=Netstate|work=Michigan State Bird American Robin Turdus migratorius}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Minnesota|മിന്നസോട്ട]]
|[[Common loon]]
|''Gavia immer''
|[[പ്രമാണം:Common_Loon_head_sideways.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1961&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/mn_common_loon.htm|title=Minnesota State Bird|publisher=Netstate|work=Minnesota State Bird Common Loon Gavia immer}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Mississippi|മിസിസ്സിപ്പി]]
|[[Northern mockingbird]]
|''Mimus polyglottos''
|[[പ്രമാണം:Mimus_polyglottos_adult_01_cropped.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1944&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/ms/symbols/bird/|title=Mississippi State Bird|publisher=SHG Resources|work=Mississippi State Bird: Mockingbird|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/693mM7OVe?url=http://www.shgresources.com/ms/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Wood duck]] 
(state waterfowl)
|''Aix sponsa''
|[[പ്രമാണം:Brautente_Wood_Duck_Aix_sponsa.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1974&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/ms/symbols/|title=Mississippi State Symbols, Emblems, and Mascots|publisher=SHG Resources|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616130620/http://www.shgresources.com/ms/symbols/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Missouri|മിസൌറി]]
|[[Eastern bluebird]]
|''Sialia sialis''
|[[പ്രമാണം:EasternbluebirdB9.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1927&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/mo/symbols/bird/|title=Missouri State Bird|publisher=SHG Resources|work=Missouri State Bird: Bluebird|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616194609/http://www.shgresources.com/mo/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Montana|മൊണ്ടാനാ]]
|[[Western meadowlark]]
|''Sturnella neglecta''
|[[പ്രമാണം:WesternMeadowlark23.jpg|135x135ബിന്ദു]]
|1941&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/mt_western_meadowlark.htm|title=Montana State Bird|publisher=Netstate|work=Michigan State Bird Western Meadowlark Sturnella neglecta}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Nebraska|നെബ്രാസ്ക]]
|[[Western meadowlark]]
|''Sturnella neglecta''
|[[പ്രമാണം:WesternMeadowlark23.jpg|135x135ബിന്ദു]]
|1929&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/ne/symbols/bird/|title=Nebraska State Bird|publisher=SHG Resources|work=Nebraska State Bird: Bluebird|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/693mTshvf?url=http://www.shgresources.com/ne/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Nevada|നിവാഡ]]
|[[Mountain bluebird]]
|''Sialia currucoides''
|[[പ്രമാണം:Mountain_Bluebird.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1967&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.val-u-corp.com/articles/nevada-state-bird.html|title=Nevada State Bird|publisher=Val-U-Corp Services, Inc.|work=Nevada State Bird, mountain bluebird|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225423/http://www.val-u-corp.com/articles/nevada-state-bird.html%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[New Hampshire|ന്യൂ ഹാംപ്ഷെയർ]]
|[[Purple finch]]
|''Carpodacus purpureus''
|[[പ്രമാണം:Purple_Finch.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1957&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/nh/symbols/bird/|title=New Hampshire State Bird|publisher=SHG Resources|work=New Hampshire State Bird: Purple Finch|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616135901/http://www.shgresources.com/nh/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[New Jersey|ന്യൂ ജെർസി]]
|[[American goldfinch|Eastern goldfinch]]
|''Spinus tristis''
|[[പ്രമാണം:Goldfinch_tgo.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1935&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.nj.us/njfacts/bird1.htm|title=New Jersey State Bird|publisher=NJ Home|work=NJ Senate No. 241}}&lt;/ref&gt;
|-
![[New Mexico|ന്യൂ മെക്സിക്കോ]]
|[[Greater roadrunner|Roadrunner]] 
aka greater roadrunner
|''Geococcyx californianus''
|[[പ്രമാണം:Geococcyx_californianus.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1949&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.50states.com/bird/new-mexico.htm|title=New Mexico State Bird - Roadrunner|publisher=50states.com|work=New Mexico State Bird - Roadrunner - Geococcyx californianus}}&lt;/ref&gt;
|-
![[New York (state)|ന്യൂയോർക്ക്]]
|[[Eastern bluebird]]
|''Sialia sialis''
|[[പ്രമാണം:EasternbluebirdB9.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1970&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/ny_bluebird.htm|title=New York State Bird|publisher=Netstate|work=New York State Bird Bluebird Sialia sialis}}&lt;/ref&gt;
|-
![[North Carolina|നോർത്ത് കരോലിന]]
|[[Northern cardinal]]
|''Cardinalis cardinalis''
|[[പ്രമാണം:Cardinal.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1943&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.secretary.state.nc.us/pubsweb/symbols/sy-cardi.htm|title=North Carolina State Bird|publisher=NC Department of State|work=Cardinal- North Carolina State Bird|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225413/https://www.sosnc.gov/pubsweb/symbols/sy-cardi.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[North Dakota|നോർത്ത് ഡെക്കോട്ട]]
|[[Western meadowlark]]
|''Sturnella neglecta''
|[[പ്രമാണം:WesternMeadowlark23.jpg|135x135ബിന്ദു]]
|1970&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/nd_western_meadowlark.htm|title=North Dakota State Bird|publisher=Netstate|work=North Dakota State Bird Western Meadowlark Sturnella neglecta}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Ohio|ഒഹിയോ]]
|[[Northern cardinal]]
|''Cardinalis cardinalis''
|[[പ്രമാണം:Cardinal.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1933&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1870|title=Ohio State Bird|publisher=Ohio History Central|work=Ohio's State Bird- The Cardinal|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225426/http://www.ohiohistorycentral.org/w/Welcome_To_Ohio_History_Central|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Oklahoma|ഒക്ലാഹോമ]]
|[[Scissor-tailed flycatcher]]
|''Tyrannus forficatus''
|[[പ്രമാണം:Scissortailedfly700.JPG|120x120ബിന്ദു]]
|1951&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.birdsofoklahoma.net/State%20bird.htm|title=Oklahoma State Bird|publisher=Birds of Oklahoma|work=Oklahoma  State bird}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Wild turkey]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.okhistory.org/kids/symbols.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-10-17 |archive-date=2016-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603234547/http://www.okhistory.org/kids/symbols.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (state game bird)
|''Meleagris gallopavo''
|[[പ്രമാണം:Wild_turkey_eastern_us.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|?
|-
![[Oregon|ഒറിഗോൺ]]
|[[Western meadowlark]]
|''Sturnella neglecta''
|[[പ്രമാണം:WesternMeadowlark23.jpg|135x135ബിന്ദു]]
|1927&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/or_western_meadowlark.htm|title=Oregon State Bird|publisher=Netstate|work=Oregon State Bird Western Meadowlark Sturnella neglecta}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pennsylvania|പെൻസിൽവാനിയ]]
|[[Ruffed grouse]]
|''Bonasa umbellus''
|[[പ്രമാണം:Bonasa-umbellus-001edit1.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1931&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/pa/symbols/bird/|title=Pennsylvania State Bird|publisher=SHG Resources|work=Pennsylvania State Bird: Ruffed Grouse|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616134156/http://www.shgresources.com/pa/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Rhode Island|റോഡ് ഐലന്റ്]]
|[[Rhode Island Red]]
|''Gallus gallus''
|[[പ്രമാണം:Rhode_Island_Red.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1954&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/ri/symbols/bird/|title=Rhode Island State Bird|publisher=SHG Resources|work=Rhode Island State Bird: Rhode Island Red|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616192424/http://www.shgresources.com/ri/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |[[South Carolina|സൌത്ത് കരോലിന]]
|[[Northern mockingbird]] 
(former state bird)
|''Mimus polyglottos''
|[[പ്രമാണം:Mimus_polyglottos_adult_02_cropped.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1939 -
1948&lt;ref name=&quot;scbird&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scstatehouse.net/studentpage/bird.htm|title=SC Statehouse Student's web page, ''State Symbols and Emblems, State Bird''|publisher=[[South Carolina General Assembly]]|accessdate=2007-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070702093638/http://www.scstatehouse.net/studentpage/bird.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|archivedate=2007-07-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Carolina wren]]
|''Thryothorus ludovicianus''
|[[പ്രമാണം:Carolina_Wren_2.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1948&lt;ref name=&quot;scbird&quot; /&gt;
|-
|[[Wild turkey]] 
(state wild game bird)
|''Meleagris gallopavo''
|[[പ്രമാണം:Wild_turkey_eastern_us.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1976&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scstatehouse.net/studentpage/turkey.htm|title=SC Statehouse Student's web page, ''State Symbols and Emblems, State Wild Game Bird''|publisher=[[South Carolina General Assembly]]|accessdate=2007-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070706061105/http://www.scstatehouse.net/studentpage/turkey.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|archivedate=2007-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
![[South Dakota|സൌത്ത് ഡെക്കോട്ട]]
|[[Common pheasant|Ring-necked pheasant]]
|''Phasianus colchicus''
|[[പ്രമാണം:Phasianus_colchicus_2_tom_(Lukasz_Lukasik).jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1943&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/sd_ring_necked_pheasant.htm|title=South Dakota State Bird|publisher=Netstate|work=South Dakota State Bird Ring-necked Pheasant Phasianus colchicus}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Tennessee|ടെന്നസി]]
|[[Northern mockingbird]]
|''Mimus polyglottos''
|[[പ്രമാണം:Mimus_polyglottos_adult_01_cropped.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1933&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/tn/symbols/bird/|title=Tennessee State Bird|publisher=SHG Resources|work=Tennessee State Bird: Mockingbird|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616092833/http://www.shgresources.com/tn/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bobwhite quail]] 
(state wild game bird)
|''Colinus virginianus''
|[[പ്രമാണം:Virginiawachtel_2007-06-16_065.jpg|160x160ബിന്ദു]]
|1987&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tennesseeanytime.org/homework/symbols.html|title=Tennessee State Symbols|publisher=Tennessee State General Assembly|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225417/https://tennesseeanytime.org/homework/symbols.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Texas|ടെക്സാസ്]]
|[[Northern mockingbird]]
|''Mimus polyglottos''
|[[പ്രമാണം:Mimus_polyglottos_adult_02_cropped.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1927&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lsjunction.com/bird.htm|title=Texas State Bird|publisher=Lone Star Junction|work=The Texas State Bird: Mockingbird}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Utah|ഉട്ടാ]]
|[[California gull]]
|''Larus californicus''
|[[പ്രമാണം:CaliforniaGull23.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1955&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/ut_california_gull.htm|title=Utah State Bird|publisher=Netstate|work=Utah State Bird California Gull Larus californicus}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Vermont|വെർമോണ്ട്]]
|[[Hermit thrush]]
|''Catharus guttatus''
|[[പ്രമാണം:Hermitthrush63.jpg|121x121ബിന്ദു]]
|1941&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susvtbird.htm|title=Vermont State Bird|publisher=About|work=Vermont State Bird- Hermit Thrush|access-date=2016-10-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225431/http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susvtbird.htm%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Virginia|വെർജീനിയ]]
|[[Northern cardinal]]
|''Cardinalis cardinalis''
|[[പ്രമാണം:Cardinal.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1950&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/va_cardinal.htm|title=Virginia State Bird|date=2005-04-17|work=[http://www.netstate.com/states/index.html NetState]|accessdate=2007-04-06}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Washington (U.S. state)|വാഷിംഗ്ടൺ]]
|[[American goldfinch|Willow goldfinch]] 
A.K.A American goldfinch
|''Spinus tristis''
|[[പ്രമാണം:Carduelis-tristis-001.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1951&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/|title=Symbols of Washington State|publisher=Washington State Legislature|accessdate=2007-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070305110012/http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/ &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|archivedate=2007-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
![[West Virginia|വെസ്റ്റ് വെർജീനിയ]]
|[[Northern cardinal]]
|''Cardinalis cardinalis''
|[[പ്രമാണം:Cardinal.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1949&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/birds/wv_cardinal.htm|title=West Virginia State Bird|publisher=Netstate}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Wisconsin|വിസ്കോസിൻ]]
|[[American robin]]
|''Turdus migratorius''
|[[പ്രമാണം:American_Robin_2006.jpg|180x180ബിന്ദു]]
|1949&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shgresources.com/wi/symbols/bird/|title=Wisconsin State Bird|publisher=SHG Resources|work=Wisconsin State Bird: Robin|access-date=2016-10-17|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616173303/http://www.shgresources.com/wi/symbols/bird/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Wyoming|വ്യോമിങ്ങ്]]
|[[Western meadowlark]]
|''Sturnella neglecta''
|[[പ്രമാണം:WesternMeadowlark23.jpg|135x135ബിന്ദു]]
|1927&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wyoming.gov/general/general.asp|title=Wyoming State Bird|publisher=State of Wyoming|work=Wyoming State Bird: Robin}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!D.C. &amp; യു.എസ്. ടെറിറ്ററീസ്
!സംസ്ഥാന പക്ഷി
![[Binomial nomenclature|ശാസ്ത്രീയ]]
[[Binomial nomenclature|നാമം]]
!ചിത്രം
!വർഷം
|-
![[District of Columbia]]
|[[Wood thrush]]
|''Hylocichla mustelina''
|[[പ്രമാണം:Hylocichla_mustelina_(cropped).jpg|162x162ബിന്ദു]]
|1938&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.50states.com/dc.htm|title=District of Columbia State Bird|publisher=50 States|work=Washington DC State Symbols}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Guam]]
|[[Guam rail]]
|''Gallirallus owstoni''
|[[പ്രമാണം:Guam_rail.gif|120x120ബിന്ദു]]
|?
|-
![[Northern Mariana Islands]]
|[[Mariana fruit-dove]]
|''Ptilinopus roseicapilla''
|[[പ്രമാണം:Stavenn_Ptilinopus_roseicapilla_01.jpg|160x160ബിന്ദു]]
|?
|-
|-
![[Puerto Rico]]
|[[Puerto Rican spindalis]]
|''Spindalis portoricensis''
|[[പ്രമാണം:PuertoRicanSpindalis.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|?
|-
|-
![[U.S. Virgin Islands|U.S. വെർജിൻ ഐലന്റ്സ്]]
|[[Bananaquit]]
|''Coereba flaveola''
|[[പ്രമാണം:Bananaquits.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|1970
|-
|}

== References ==
{{reflist|2}}

== External links ==
{{sister project links|bird}}
{{state symbols}} {{State insignia}}{{USStateLists}}

[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കയിലെ പക്ഷികൾ| ]]</text>
      <sha1>5myisqdkpuxkbj9cg72tuokmbyvra2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇൻ ടു ദ വൈൽഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357663</id>
    <revision>
      <id>4646939</id>
      <parentid>3951943</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9257" sha1="5e59o3wiuexhufs5nug6bakxa4jpnv5" xml:space="preserve">{{PU|in to the wild}}
{{Other uses}}
{{mergeto|ഇന്റു_ദി_വൈൽഡ്_(ചലച്ചിത്രം)}}
{{Infobox film
| name           = in to the wild
| image          = 
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Sean Penn]]
| producer       = [[Sean Penn,
* [[Art Linson]]
* [[Bill Pohlad]]]]
| screenplay     = {{plainlist|
* [[Sean Penn]]}}
| based on       = {{Based on|''[[Jon Krakauer (book)|Jon Krakauer]]''|in to the wild}}
| starring       = {{plainlist|
* [[Emile Hirsch]]
* [[Marcia Gay Harden]]
* [[William Hurt]]
* [[Jena Malone]]
* [[Brian Dierker]]
* [[Catherine Keener]]
* [[Vince Vaughn]]
* [[Zach Galifianakis]]
* [[Kristen Stewart]]
* [[Hal Holbrook]]
}}
| cinematography = [[Eric Gautier]]
| editing        = [[Jay Cassidy]]
| distributor    = [[Paramount Vantage]]
| released       = {{Film date|2007|09|21}}
| runtime        = 148 minutes
| country        = United States
| language       = English
| budget         = $15 million
| gross          = $56.3 million
}}
2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ജീവചരിത്രപരമായ ഒരു അമേരിക്കൻ സിനിമയാണ് ഇൻ ടു ദ വൈൽഡ്&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/title/tt0758758/&lt;/ref&gt;. [[ഷോൺ പെൻ]]&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0000576/?ref_=tt_ov_wr&lt;/ref&gt; ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ സംവിധായകൻ. Jon Krakauer&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm1040556/?ref_=tt_ov_wr&lt;/ref&gt; ന്റെ 1996-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഇതേ പേരിലുള്ള നോവലിനെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് ഇൻ ടു ദ വൈൽഡ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 1990 കളുടെ ആദ്യത്തിൽ Christopher McCandless&lt;ref&gt;http://www.christophermccandless.info/&lt;/ref&gt; നോർത്ത് അമേരിക്കയിലൂടെ അലാസ്കൻ&lt;ref&gt;http://www.alaskawild.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=DJXM8HjyVSo&lt;/ref&gt; കാടുകളിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത് ആണ് കഥ.
Emile Hirsch&lt;ref&gt;https://twitter.com/EmileHirsch?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0386472/&lt;/ref&gt;, Marcia Gay Harden&lt;ref&gt;https://twitter.com/MGH_8?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0001315/&lt;/ref&gt;, William Hurt&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0000458/&lt;/ref&gt;, Jena Malone&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0540441/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/jenamalone/?hl=en&lt;/ref&gt;, Catherine Keener&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0001416/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.biography.com/people/catherine-keener-9542294#synopsis |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-12-03 |archive-date=2017-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314000221/http://www.biography.com/people/catherine-keener-9542294#synopsis |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, Vince Vaughn&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0000681/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.fandango.com/people/vince-vaughn-693963/film-credits&lt;/ref&gt;, [[Kristen Stewart]]&lt;ref&gt;http://www.kristenstewart.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0829576/&lt;/ref&gt;, Hal Holbrook&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0001358/bio&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.tvguide.com/celebrities/hal-holbrook/credits/152905/&lt;/ref&gt; എന്നിവർ അഭിനയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Nonlinear narrative&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://classroom.synonym.com/literary-term-nonlinear-narrative-1816.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-12-03 |archive-date=2016-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113201407/http://classroom.synonym.com/literary-term-nonlinear-narrative-1816.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (കൃത്യതയില്ലാത്ത കഥനം) ശൈലിയിലാണ് സിനിമ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. Christopher McCandless&lt;ref&gt;http://www.christophermccandless.info/&lt;/ref&gt; ന്റെ അലാസ്കൻ കാടുകളിലേക്ക് ഉള്ള 2 വർഷത്തെ യാത്രയും കാട്ടിലെ ജീവിതവും ഇഴചേർത്താണ് കഥ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

1990 മേയ് മാസത്തിൽ Emory University&lt;ref&gt;http://www.emory.edu/home/index.html&lt;/ref&gt; -യിൽ ഉന്നത വിജയത്തോട് കുടി ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കിയ Christopher McCandless സാധാരണ ജീവിതം ഒഴിവാക്കി തന്റെ യാത്ര ആരംഭിക്കുകയാണ്‌. സാധാരണ ജിവിതം ഒഴിവാക്കാനായി അദ്ദേഹം ആദ്യമായി തന്റെ  കാർ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ക്രഡിറ്റ് കാർഡും പണവും ID കാർഡുകളും മറ്റ് Documet-കളും എല്ലാം അഗ്നിക്കിരയാക്കുന്നു. തുടർന്നാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ മാതാപിതാക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളേയും ഒന്നുമറിയിക്കാതെ യാത്ര പുറപ്പെടുന്നത്. അലക്സാണ്ടർ സൂപ്പർട്രാമ്പ്&lt;ref&gt;http://www.christophermccandless.info/forum/viewtopic.php?t=8756{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; എന്ന പുതിയ നാമം സ്വീകരിക്കുന്നു. നോവലിനെപ്പോലെത്തന്നെ 5 അധ്യായങ്ങളിലായാണ് സിനിമയുടെ കഥയും നീങ്ങുന്നത്.

കാട്ടിലെത്തിയ Christopher McCandless അവിടെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു ബസ്സ് കണ്ടെത്തുന്നു. മാജിക് ബസ്&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=38BXfC0oS2M&lt;/ref&gt; എന്നാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനെ വിളിക്കുന്നത്. തണുപ്പിനെ പ്രതിരോധിക്കാനും നിത്യോപയോഗത്തിനുമുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ഒരു [[കാലിബർ]] 22 [[റൈഫിളും]] മാത്രമാണ് McCandless ന്റെ കയ്യിൽ ഉള്ളത്. അതുപയോഗിച്ച് മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടിയും മാജിക് ബസ്സിൽ താമസിച്ചും ഉള്ള  McCandless ന്റെ ജീവിതം പ്രേക്ഷകരിലും താത്പര്യം ജനിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ ആണ് സിനിമ. 

കാട്ടിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ കണ്ടുമുട്ടുന്നവരെല്ലാം അലാസ്കയിലേക്കുള്ള യാത്ര വേണ്ടെന്നു വെക്കാവുന്ന തരത്തിലുള്ള അനുഭവങ്ങളാണ് അയാൾക്ക് പകർന്നു നല്കുന്നത്. എന്നാൽ അദ്ദേഹം തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ ഉറച്ച് നിന്നു. സന്തോഷം മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നത് തെറ്റായ കാഴ്ച്ചപ്പാട് ആണെന്ന് McCandless പറയുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ സന്തോഷം സത്യമാവുന്നത് പങ്കുവെക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവ് മാജിക്‌ ബസ്സിലെ ഏകാന്ത ജീവിതം അയാളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്നു. അങ്ങനെ ആ കാട്ടിൽ നിന്നും തിരിച്ചു പോരുന്നതും തുടർന്ന് ഒരു ദുരന്തം സംഭവിക്കുന്നതും ആണ് സിനിമയുടെ പ്രമേയം.

ഈ ചിത്രത്തിന് രണ്ട്‌ [[ഓസ്കാർ]] നോമിനേഷനുകളും&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/title/tt0758758/?ref_=nm_ov_bio_lk1&lt;/ref&gt; ഇതിലെ ഗാനത്തിന് എഡ്ഡി വെദർക്ക്&lt;ref&gt;https://twitter.com/search?q=Eddie+Vedder&amp;ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Esearch&lt;/ref&gt; [[ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ്]]&lt;ref&gt;http://www.goldenglobes.com/&lt;/ref&gt; അവാർഡും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

==അവലംബം==
{{reflist}}</text>
      <sha1>5e59o3wiuexhufs5nug6bakxa4jpnv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹെയ്ലി വില്യംസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>408786</id>
    <revision>
      <id>4646814</id>
      <parentid>4644410</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39447" sha1="beqfwcmgd17lw8vf459v0t7hht7coty" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = ഹെയ്ലി വില്യംസ്
| image            = ParamoreO2200423 (58 of 88) (52833506157) (cropped).jpg
| caption          = വില്യംസ് 2023-ൽ സംഗീതം അവതരിപ്പിക്കുന്നു
| birth_name       = ഹെയ്‌ലി നിക്കോൾ വില്യംസ്
| birth_date       = {{Birth date and age|1988|12|27}}
| birth_place      = [[മെറിഡിയൻ]], [[മിസിസിപ്പി]], [[യു.എസ്.]]
| occupations      = {{flatlist|
* ഗായിക
* സംഗീതജ്ഞ
* ഗാനരചയിതാവ്
}}
| years_active     = 2003–തുടരുന്നു
| spouse           = {{marriage|[[ചാഡ് ഗിൽബെർട്ട്]]|2016|2017|reason=divorced}}&lt;!-- Do not add partners without a reliable source. We need solid evidence that they are in a relationship.  Any unsourced additions will be promptly removed. --&gt;
| website          = {{URL|hayleywilliams.net}}
| origin           = [[ഫ്രാങ്ക്ലിൻ]], [[ടെന്നസി]], [[യു.എസ്.]]
| instruments      = {{flatlist|
* വോക്കൽസ്
* കീബോർഡുകൾ
* ഗിറ്റാർ
* ബാസ്
*drums&lt;!--- If you think an instrument should be listed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---&gt;
}}
| genre            = {{flatlist|
* [[പോപ്പ്-പങ്ക്]]
* [[ഇമോ]]
* [[പോപ്പ് റോക്ക്]]
* [[ആൾട്ടർനേറ്റീവ് റോക്ക്]]
* [[പവർ പോപ്പ്]]
* [[ആർട്ട് പോപ്പ്]]
* [[New wave music|ന്യൂ വേവ്]]
* [[സിന്ത്-പോപ്പ്]]
}}
| label            = {{flatlist|
* [[ഫ്യുവൽഡ് ബൈ റാമെൻ]]
* [[Atlantic Records|അറ്റ്ലാന്റിക്]]
* പോസ്റ്റ് അറ്റ്ലാന്റിക്
}}
| current_member_of = {{flatlist|
* [[പാരമോർ]]
* പവർ സ്നാച്ച്
}}
| background       = 
}}
'''ഹെയ്ലി നിക്കോൾ വില്യംസ്''' (ജനനം ഡിസംബർ 27, 1988) ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] ഗായികയും, ഗാനരചയിതാവും, സംഗീതജ്ഞയുമാണ്. [[പാരമോർ]] എന്ന റോക്ക് ബാൻഡിന്റെ പ്രധാന ഗായികയും, മുഖ്യ  ഗാനരചയിതാവുമാണ് അവർ.

[[മിസിസിപ്പി|മിസിസിപ്പിയിലെ]] മെറിഡിയനിൽ ജനിച്ച വില്യംസ് തൻ്റെ പതിനാലാം വയസ്സിൽ മാതാപിതാക്കൾ വിവാഹമോചിതരായതിനെ തുടർന്ന് [[ടെന്നസി|ടെന്നീസിയിലെ]] ഫ്രാങ്ക്ലിനിലേയ്ക്ക് താമസം മാറി. പിന്നീട് 2004-ൽ ജോസ് ഫാർറോ, സാക് ഫാർറോ, ജെറമി ഡേവിസ് എന്നിവരോടൊപ്പം [[പാരമോർ]] എന്ന ബാൻഡ് രൂപവത്കരിച്ചു. നിലവിൽ ഹെയ്ലി വില്യംസ്, സാക് ഫാർറോ, ടെയ്ലർ യോർക്ക് എന്നിവയാണ് ഈ ബാൻഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഓൾ വി നോ ഈസ് ഫോളിങ്  (2005), റയട്ട്! (2007), ബ്രാൻഡ് ന്യൂ ഐസ് (2009), പാരമോർ (2013), ആഫ്റ്റർ  ലാഫർ (2017) എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് സ്റ്റുഡിയോ ആൽബങ്ങൾ ബാൻഡ് പുറത്തിറക്കി.  

ജെന്നിഫേർസ് ബോഡി (2009) എന്ന ചിത്രത്തിന് വേണ്ടി &quot;ടീനേജേർസ്&quot; എന്ന ഗാനം റെക്കോർഡ് ചെയ്തു. ഒക്ടോബർ ഫാൾ, ദ് ചാരിയട്ട്, സെറ്റ് യുവർ ഗോൾസ്, ന്യൂ ഫൌണ്ടേഷൻ ഗ്ലോറി തുടങ്ങിയ കലാകാരന്മാരുമൊത്ത് നിരവധി ഗാനങ്ങൾ ചെയ്തു. 2010 ൽ, [[ബി.ഒ.ബി|ബി.ഒ.ബിയുടെ]] &quot;എയർപ്ലേയിൻസ്” ഗാനത്തിൽ സഹകരിച്ചു. ഈ ഗാനം യുഎസ് ബിൽബോർഡ് ഹോട്ട് 100 ൽ ചാർട്ടിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസീലൻഡിലും]] [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലും]] ഈ ഗാനം സ്ഥാനത്ത് എത്തുകയും [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയ]], [[കാനഡ]], [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലൻഡ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ മികച്ച പത്ത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇടം നേടുകയും ചെയ്തു . ഈ ഗാനത്തിനു തുടർച്ചയായി, “എയർപ്ലേയിൻസ് II” എന്ന ഗാനം അമേരിക്കൻ റാപ്പർ [[എമിനെം|എമിനിമുമായി]] ചേർന്ന് ബി.ഒ.ബി പുറത്തിറക്കി. ഇരുവരും പുതുക്കിയ വരികൾ പാടിയപ്പോൾ ഹെയ്ലി വില്യംസ് പാടിയ ഭാഗങ്ങൾ അതേപടി നിലനിർത്തി. ഈ ഗാനത്തിന് [[ഗ്രാമി പുരസ്കാരം|ഗ്രാമി അവാർഡിന്]] നാമനിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു. 

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1988 ഡിസംബർ 27 ന് [[മിസിസിപ്പി|മിസിസിപ്പിയിലെ]] മെറിഡിയനിൽ ക്രിസ്റ്റി, ജോയി വില്യംസ് ദമ്പതികളുടെ മകളായി ഹെയ്‌ലി നിക്കോൾ വില്യംസ് ജനിച്ചു.&lt;ref name=&quot;PProfile&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.paramore.net/member/i/19150/|title=Hayley's Profile|access-date=August 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101063531/http://www.paramore.net/member/i/19150/|archive-date=January 1, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iwasaki&quot;&gt;{{cite news|last=Iwasaki|first=Scott|title=Paramore is ready for first 'official' tour|url=https://www.deseret.com/2010/5/7/20113342/paramore-is-ready-for-first-official-tour/|newspaper=[[Deseret News]]|access-date=May 28, 2010|date=May 6, 2010|archive-date=October 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006070906/http://www.deseretnews.com/article/700030226/Paramore-is-ready-for-first-official-tour.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Hayley Williams Bio allmusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/hayley-williams-mn0000364537|title=Hayley Williams Bio|access-date=June 10, 2025|last=Leahey|first=Andrew|work=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415210123/https://www.allmusic.com/artist/hayley-williams-mn0000364537|archive-date=April 15, 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt; അവർക്ക് രണ്ട് ഇളയ അർദ്ധസഹോദരിമാരുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.11alive.com/news/article/180832/1/Paramores-Hayley-Williams-mom-engaged-after-surprise-proposal|title=Paramore's Hayley Williams' mom engaged after surprise proposal|last=Watson|first=Jaye|date=March 6, 2011|website=11alive.com|archive-url=https://archive.today/20130410040448/http://www.11alive.com/news/article/180832/1/Paramores-Hayley-Williams-mom-engaged-after-surprise-proposal|archive-date=April 10, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailyrecord.co.uk/entertainment/music/music-news/hayley-williams-takes-on-amy-winehouse-967808|title=Hayley Williams takes on Amy Winehouse|first=Rick|last=Fulton|newspaper=[[Daily Record (Scotland)|Daily Record]]|date=February 1, 2008}}&lt;/ref&gt; [[നാഷണൽ ബാസ്ക്കറ്റ്ബോൾ അസോസിയേഷൻ|നാഷണൽ ബാസ്കറ്റ്ബോൾ അസോസിയേഷൻ]] കളിക്കാരൻ റോഡ്‌നി ഹുഡ്അവരുടെ ബാല്യകാലത്തെ അയൽക്കാരൻ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uproxx.com/dimemag/rodney-hood-childhood-neighbor-hayley-williams-paramore/|title=Rodney Hood Just Learned His Childhood Neighbor Was Hayley Williams|access-date=April 14, 2022|last=DiFilippo|first=Bill|date=March 27, 2021|work=[[Dime Magazine]]}}&lt;/ref&gt; 2002 ൽ മാതാപിതാക്കളുടെ വിവാഹമോചനത്തിനുശേഷം, 13 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അവർ അമ്മയോടൊപ്പം [[ടെന്നസി|ടെന്നസിയിലെ]] ഫ്രാങ്ക്ലിൻ നഗരത്തിലേയ്ക്ക് താമസം മാറി..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://music.apple.com/us/station/hayley-williams-the-flowers-for-vases-descansos-interview/ra.1552481980|title=Hayley Williams: The FLOWERS for VASES / descansos Interview Radio Station on Apple Music|access-date=November 5, 2022|website=Apple Music|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/music/news/2007-08-30-paramore_N.htm|title=Pop-punkers Paramore find a niche|author=[[Brian Mansfield]]|newspaper=[[USA Today]]|date=August 20, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1622094/paramore-kings-queen-south.jhtml|title=Paramore Are Set To Become The Kings And Queen Of The South|last=Montgomery|first=James|date=September 23, 2009|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121091952/http://www.mtv.com/news/articles/1622094/paramore-kings-queen-south.jhtml|archive-date=November 21, 2011}}&lt;/ref&gt; പുതിയ സ്കൂളിൽ, ഭാവിയിലെ പാരമോർ ബാൻഡ്‌മേറ്റുകളായ ജോഷിനെയും സാക് ഫാരോയെയും കണ്ടുമുട്ടി..&lt;ref name=&quot;AMG&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/paramore-mn0000366681/biography|title=Paramore Biography|access-date=August 16, 2007|website=AllMusic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP 08&quot;&gt;{{Cite news|last=Bayer|first=Jonah|title=Born for This|magazine=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|date=February 2008|issue=235}}&lt;/ref&gt; ഫ്രാങ്ക്ലിനിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കിയതിനുശേഷം, വോക്കൽ കോച്ച് ബ്രെറ്റ് മാനിംഗിനൊപ്പം അവർ പാഠങ്ങൾ പഠിക്കാൻ തുടങ്ങി..&lt;ref name=&quot;siren&quot;&gt;{{cite interview|subject=Hayley Williams|interviewer=David Walter|title=Youth Gone Wild|date=October 17, 2007|url=http://www.soundthesirens.com/zine/?p=2172|archive-url=https://archive.today/20130203075843/http://www.soundthesirens.com/zine/?p=2172|archive-date=February 3, 2013|access-date=September 26, 2010}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://justforsingers.com/products-by-brett-manning/|title=Products by Brett Manning|access-date=January 20, 2013|website=JustForSingers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106184803/http://justforsingers.com/products-by-brett-manning|archive-date=November 6, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;digital spy1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/showbiz/10-things-about/news/a452563/ten-things-about-paramore/|title=Ten Things About... Paramore|access-date=November 4, 2017|last=Lauren|first=Sexton|date=January 22, 2013|website=Digital Spy}}&lt;/ref&gt; സ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, വില്യംസ് ''ദി ഫാക്ടറി'' എന്ന പ്രാദേശിക ഫങ്ക് കവർ ബാൻഡിനായി ശ്രമിക്കുകയും അവിടെ അവർ ഭാവിയിലെ ''പാരമോർ ബാൻഡ്‌മേറ്റ്'' ആയ ജെറമി ഡേവിസിനെ കണ്ടുമുട്ടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;AP 082&quot;&gt;{{Cite news|last=Bayer|first=Jonah|title=Born for This|magazine=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|date=February 2008|issue=235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;digital spy12&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/showbiz/10-things-about/news/a452563/ten-things-about-paramore/|title=Ten Things About... Paramore|access-date=November 4, 2017|last=Lauren|first=Sexton|date=January 22, 2013|website=Digital Spy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;funk&quot;&gt;{{cite interview|subject=Hayley Williams|subject2=Josh Farro|interviewer=Joshua Martin|title=ASL's Exclusive Interview With Paramore|date=June 26, 2007|url=http://www.socialitelife.com/2007/06/26/asls_exclusive_interview_with_paramore.php|access-date=October 12, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071019034755/http://www.socialitelife.com/2007/06/26/asls_exclusive_interview_with_paramore.php|archive-date=October 19, 2007|archivedate=2007-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071019034755/http://www.socialitelife.com/2007/06/26/asls_exclusive_interview_with_paramore.php}}&lt;/ref&gt;  

=== ഫീച്ചേർഡ് സിംഗിൾസ്  ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | Title
! rowspan=&quot;2&quot; | Year
! colspan=&quot;10&quot; | Peak chart positions
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:12em;&quot; | Certifications&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([[ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആൽബങ്ങൾ വിറ്റഴിച്ച സംഗീതജ്ഞർ|sales threshold]])&lt;/small&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size: smaller;&quot;
! style=&quot;width: 30px;&quot; | US
! style=&quot;width: 30px;&quot; | AUS
! style=&quot;width: 30px;&quot; | AUT
! style=&quot;width: 30px;&quot; | CAN
! style=&quot;width: 30px;&quot; | GER
! style=&quot;width: 30px;&quot; | IRE
! style=&quot;width: 30px;&quot; | NZ
! style=&quot;width: 30px;&quot; | SWE
! style=&quot;width: 30px;&quot; | SWI
! style=&quot;width: 30px;&quot; | UK
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Airplanes&quot;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(B.o.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;B featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2010
| 2
| 2
| 2
| 2
| 8
| 2
| 1
| 10
| 5
| 1
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
* RIAA: 6× Platinum&lt;ref name=&quot;riaa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&amp;ar=B.O.B&amp;ti=Airplanes#search_section|title=''RIAA'' Certifications for B.o.B|access-date=July 15, 2010|publisher=''Billboard''}}&lt;/ref&gt;
* ARIA: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;singlesAusCalifornia&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display.asp?chart=1U50|title=ARIA Charts – Top 50 Singles Chart|access-date=June 20, 2010|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305231011/http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display.asp?chart=1U50|archive-date=March 5, 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* BPI: Platinum&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI Certified Awards Search|accessdate=September 4, 2013|publisher=[[British Phonographic Industry]]|format=insert &quot;BoB&quot; into the search box, select &quot;Keyword&quot; on the &quot;Search by&quot; drop-down menu and then select &quot;Go&quot;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604040853/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|archivedate=June 4, 2011|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
* BVMI: Gold&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche&amp;strTitel=&amp;strInterpret=B.o.B|title=Gold-/Platin-Datenbank: B.o.B|access-date=May 25, 2012|publisher=[[Bundesverband Musikindustrie]]|language=de}}&lt;/ref&gt;
* MC: 2× Platinum&lt;ref&gt;[http://www.cria.ca/gold/1010_g.php Canadian Recording Industry Association (CRIA): Gold &amp; Platinum – January 2005] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029215339/http://www.cria.ca/gold/1010_g.php|date=October 29, 2013}}. Cria.ca. Retrieved on August 25, 2013.&lt;/ref&gt;
* RIANZ: Platinum&lt;ref name=&quot;rianz&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=63|title=Latest Gold &amp; Platinum Singles: New Zealand|access-date=October 20, 2009|publisher=[[Recording Industry Association of New Zealand]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144010/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=63|archive-date=July 28, 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| ''B.o.B Presents:&lt;br&gt;
The Adventures of Bobby Ray''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Stay the Night&quot;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([[സെദ്ദ്|Zedd]] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2013
| 18
| 11
| 20
| 22
| 15
| 8
| 20
| 47
| 56
| 2
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
* RIAA: Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?&amp;artist=%22Zedd%22|title=American certifications – Zedd|access-date=August 31, 2013|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924113953/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?&amp;artist=%22Zedd%22|archive-date=September 24, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;singlesAus2013&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2013.htm|title=ARIA Charts – 2013 Accreditations|access-date=February 1, 2014|publisher=Australian Recording Industry Association}}&lt;/ref&gt;
* BPI: Silver&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx|title=BPI certified Awards|access-date=May 9, 2014|publisher=[[British Phonographic Industry]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6EEYfYVwc?url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx|archive-date=February 6, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| ''Clarity''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Vicious Love&quot;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(New Found Glory featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2015
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|''Resurrection: Ascension''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Bury It&quot;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(Chvrches featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2016
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|''Every Open Eye''
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; | &quot;—&quot; denotes a recording that did not chart or was not released in that territory.
|}

=== മറ്റുള്ളവരുമായി സഹകരിച്ച് നിർമിച്ച ഗാനങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
! Title
! Year
! Album
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Keep Dreaming Upside Down&quot;&lt;ref name=&quot;Oct Fall&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.altpress.com/features/entry/14_songs_featuring_the_amazing_specimen_that_is_hayley_williams|title=14 songs featuring the incredible Hayley Williams|access-date=August 21, 2017|publisher=altpress.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/October_Fall October Fall] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2006
| ''[//en.wikipedia.org/wiki/A_Season_in_Hell_(album) A Season in Hell]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Then Came to Kill&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.popmatters.com/review/the-chariot-the-fiancee/|title=The Chariot The Fiancee|publisher=pop matters|access-date=August 21, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/The_Chariot_(band) The Chariot] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2007
| ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Fianc%C3%A9e_(album) The Fiancée]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;The Church Channel&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.paramore.com.br/letra/the-church-channel-say-anything-feat-hayley-williams/|title=The Church Channel – Say Anything Feat. Hayley Williams|access-date=2018-02-04|archive-date=2017-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170603222620/http://www.paramore.com.br/letra/the-church-channel-say-anything-feat-hayley-williams/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/Say_Anything_(band) Say Anything] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[//en.wikipedia.org/wiki/In_Defense_of_the_Genre In Defense of the Genre]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Plea&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.paramore.com.br/letra/plea-say-anything-feat-hayley-williams-kenny-vasoli/|title=Plea - Say Anything feat. Hayley Willams and Kenny Vasoli|access-date=2018-02-04|archive-date=2017-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170603233118/http://www.paramore.com.br/letra/plea-say-anything-feat-hayley-williams-kenny-vasoli/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(Say Anything featuring Hayley Williams and [//en.wikipedia.org/wiki/Kenny_Vasoli Kenny Vasoli])&lt;/small&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Fallen&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://itunes.apple.com/us/album/death-in-the-park-ep/id289709999|title=Death In the Park - EP|access-date=August 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(Death In The Park featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2008
| ''Death In The Park EP''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Tangled Up&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/artist/hayley-williams/id256673270|title=Hayley Williams}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/New_Found_Glory New Found Glory] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 2009
| ''[//en.wikipedia.org/wiki/Not_Without_a_Fight Not Without a Fight]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;The Few That Remain&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sputnikmusic.com/review/31441/Set-Your-Goals-This-Will-Be-the-Death-of-Us/|title=Set Your Goals This Will Be the Death of Us|publisher=Sputnikmusic}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/Set_Your_Goals_(band) Set Your Goals] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| ''[//en.wikipedia.org/wiki/This_Will_Be_the_Death_of_Us This Will Be the Death of Us]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Airplanes, Part II&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/1637371/bobs-airplanes-part-ii-featuring-eminem-and-hayley-williams-hits-the-net/|title=B.O.B'S 'Airplanes (Part II),' Featuring Eminem And Hayley Williams, Hits The Net|last=Stephen Roberts|publisher=mtv|access-date=July 2, 2017|archive-date=2018-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706075112/http://www.mtv.com/news/1637371/bobs-airplanes-part-ii-featuring-eminem-and-hayley-williams-hits-the-net/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/B.o.B B.o.]&lt;/small&gt;&lt;small&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/B.o.B B] featuring Hayley Williams and [//en.wikipedia.org/wiki/Eminem Eminem])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010
| ''[//en.wikipedia.org/wiki/B.o.B_Presents:_The_Adventures_of_Bobby_Ray B.o.B Presents: The Adventures of Bobby Ray]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Fallen&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.alterthepress.com/2010/09/free-death-in-park-feat-hayley-williams.html|title=Death in the Park (Feat Hayley Williams)|publisher=Alter The Press!|access-date=August 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(Death In The Park featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| ''Death In The Park''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;[//en.wikipedia.org/wiki/Rainbow_Connection Rainbow Connection]&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://popcrush.com/weezer-hayley-williams-rainbow-connection-muppets-album/|title=Weezer and Hayley Williams Sing ‘Rainbow Connection’ for New Muppets Album|last=Cristin Maher|publisher=popcrush|access-date=July 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/Weezer Weezer] and Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2011
| ''[//en.wikipedia.org/wiki/Muppets:_The_Green_Album Muppets: The Green Album]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Fox's Dream of the Log Flume&quot;&lt;ref name=&quot;mewithoutYou releases new song&quot;&gt;{{Cite news|url=http://sputnikmusic.com/news.php?newsid=21661|title=mewithoutYou releases new song|publisher=Sputnikmusic}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/MewithoutYou MewithoutYou] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | 2012
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[//en.wikipedia.org/wiki/Ten_Stories Ten Stories]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;All Circles&quot;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(MewithoutYou featuring Hayley Williams and [//en.wikipedia.org/wiki/Danielson Daniel Smith] of [//en.wikipedia.org/wiki/Danielson Danielson])&lt;/small&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Babe&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punknews.org/article/47407/media-whats-eating-gilbert-new-found-glory-babe-ft-hayley-williams|title=What's Eating Gilbert (New Found Glory): “Babe” ft. Hayley Williams|last=John Flynn|publisher=Punknews.org|access-date=July 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(What's Eating Gilbert featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| ''Nashville Session''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;What's His Name&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://domestikated.bandcamp.com/track/whats-his-name-feat-becca|title=What's His Name|publisher=domestikated|access-date=July 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(Domestikated featuring Becca (Hayley Williams))&lt;/small&gt;
| ''Five Minutes in Timeout!''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Wearing Your Ring&quot;&lt;ref name=&quot;That New Sound You're Looking For review&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.dailybreeze.com/arts-and-entertainment/20150727/new-found-glory-guitarists-side-project-whats-eating-gilbert-specializes-in-bright-snappy-guitar-tunes|title=New Found Glory guitarist's side project What's Eating Gilbert specializes in bright, snappy guitar tunes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(What's Eating Gilbert featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2015
| ''[//en.wikipedia.org/wiki/That_New_Sound_You%27re_Looking_For That New Sound You're Looking For]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;As U Wave&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.altpress.com/news/entry/hayley_williams_featured_on_new_halfnoise_zac_farro_songlisten|title=Hayley Williams featured on new HalfNoise (Zac Farro)|author=Jordan Toney|publisher=altpress|accessdate=July 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;([//en.wikipedia.org/wiki/HalfNoise HalfNoise] featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt;
| 2017
| ''The Velvet Face EP''
|}

== പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Year
! Association
! Category
! Work
! Result
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2007
| [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang Kerrang Readers' Poll 2007]
| rowspan=&quot;2&quot; | Sexiest Female Front Singer&lt;ref name=&quot;Kerrang! '07&quot;&gt;{{Cite news |title=Kerrang! 2007 Readers' Poll |magazine=[[Kerrang!]] |date= December 12, 2007 }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; | Herself
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2008
| [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang Kerrang Readers' Poll 2008]
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/Los_Premios_MTV_Latinoam%C3%A9rica Los Premios MTV Latinoamérica]
| Premio Fashionista 2008&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gettyimages.com/event/7th-annual-los-premios-mtv-latin-america-2008-awards-press-room-83264272#musical-group-paramore-arrives-at-the-7th-annual-los-premios-mtv-picture-id83880927|title=7th Annual &quot;Los Premios MTV Latin America 2008&quot; Awards - Press...|publisher=|access-date=2018-02-04|archive-date=2017-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817205253/http://www.gettyimages.com/event/7th-annual-los-premios-mtv-latin-america-2008-awards-press-room-83264272#musical-group-paramore-arrives-at-the-7th-annual-los-premios-mtv-picture-id83880927|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/MTV_Video_Music_Brazil MTV Video Music Brazil]
| Best International Act 2008&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.excite.com/events/concert-tickets/Paramore/index.php|title=Paramore Tickets|accessdate=November 4, 2017|last=|first=|date=|publisher=www.ticketsmate.com|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117073758/http://www.excite.com/events/concert-tickets/Paramore/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vmb-2008-paramore&quot;&gt;{{cite web|url=http://mtv.uol.com.br/noticias/vmb-2008-paramore-agradece-prêmio-de-artista-internacional|title=Clipes, Playlists, Reality TV, Notícias sobre Artistas, Shows, Promoções &amp;#124; MTV Brasil|accessdate=November 4, 2017|last=|first=|author2=|date=February 10, 2008|work=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006091813/http://mtv.uol.com.br/noticias/vmb-2008-paramore-agradece-pr%C3%AAmio-de-artista-internacional|archivedate=October 6, 2008}}&lt;/ref&gt;
| {{Won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2009
| [//en.wikipedia.org/wiki/Los_Premios_MTV_Latinoam%C3%A9rica Los Premios MTV Latinoamérica]
| Premio Fashionista 2009&lt;ref name=&quot;sonicaster.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://sonicaster.com/2008/09/nominados-para-los-premiso-mtv-latinoamerica-2008/|title=Nominados para los Premios MTV Latinoamerica 2008|accessdate=March 28, 2014|date=September 15, 2008|publisher=Sonicaster|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716104150/http://sonicaster.com/2008/09/nominados-para-los-premiso-mtv-latinoamerica-2008/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/NME_Awards Shockwaves NME Awards 2009]
| rowspan=&quot;3&quot; | Sexiest Female&lt;ref name=&quot;radio1045/&quot;&gt;{{cite web|url=http://radio1045.iheart.com/photos/bands/20-things-you-may-not-know-412279/#/9/23504863|title=20 Things You May Not Know About Hayley Williams|publisher=}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang Kerrang Readers' Poll 2009]
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; | 2010
| [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang Kerrang Readers' Poll 2010]
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [//en.wikipedia.org/wiki/2010_MTV_Video_Music_Awards 2010 MTV Video Music Awards]
| Video of the Year&lt;ref name=&quot;mtv awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1647387/drake-bob-lead-celebs-picks-for-best-hip-hop-video-vma/|title=Drake, B.O.B Lead Celebs' Picks For Bwst Hip hop Video VMA|publisher=mtv|access-date=2018-02-04|archive-date=2017-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831221525/http://www.mtv.com/news/1647387/drake-bob-lead-celebs-picks-for-best-hip-hop-video-vma/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | &quot;[//en.wikipedia.org/wiki/Airplanes_(song) Airplanes]&quot; &lt;small&gt;(featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt; – [//en.wikipedia.org/wiki/B.o.B B.o.B]
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| Best Hip-Hop Video&lt;ref name=&quot;mtv awards&quot; /&gt;
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| Best Collaboration&lt;ref name=&quot;BET&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bet.com/shows/bet-awards/2011/nominees/video-of-the-year.html|title=Video of the Year|accessdate=November 21, 2011|publisher=BET}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/Teen_Choice_Awards_2010 Teen Choice Awards 2010]
| Hook Up Song&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a258411/teen-choice-awards-2010-music-winners/|title=Teen Choice Awards 2010: Music Winners|publisher=digitalspy}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/52nd_Annual_Grammy_Awards 52nd Annual Grammy Awards]
| Best Song Written for a Motion Picture, Television or Other Visual Media&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uproxx.com/hitfix/52-annual-grammy-awards-winners-a-complete-list/|title=52 Annual Grammy Awards winners: A complete list|author1=[[HitFix]]|date=January 31, 2010|work=[[Uproxx]]|publisher=[[Woven Digital]]|accessdate=January 2, 2017}}&lt;/ref&gt;
| &quot;[//en.wikipedia.org/wiki/Decode_(song) Decode]&quot; – Williams, [//en.wikipedia.org/wiki/Josh_Farro Josh Farro] and [//en.wikipedia.org/wiki/Taylor_York Taylor York]
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; | 2011
| [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang Kerrang Readers' Poll 2011]
| Sexiest Female&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://radio1045.iheart.com/photos/bands/20-things-you-may-not-know-412279/#/9/23504863|title=20 Things You May Not Know About Hayley Williams|publisher=}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| Herself
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/37th_People%27s_Choice_Awards 37th People's Choice Awards]
| Favorite Song&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/showbiz/news/a296264/peoples-choice-awards-2011-the-winners/|title=People's Choice Awards 2011: The Winners|publisher=digitalspy}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | &quot;[//en.wikipedia.org/wiki/Airplanes_(song) Airplanes]&quot; &lt;small&gt;(featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt; – B.o.B
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [//en.wikipedia.org/wiki/BET_Awards BET Awards 2011]
| Video of the Year&lt;ref name=&quot;BET&quot; /&gt;
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| Best Collaboration&lt;ref name=&quot;BET&quot; /&gt;
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/53rd_Annual_Grammy_Awards 53rd Annual Grammy Awards]
| Best Pop Collaboration With Vocals&lt;ref name=&quot;grammy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.grammy.com/files/53rdpresslist113010.pdf |title=53rd Grammy Awards – Final Nomination List |publisher=[[Grammy]] |accessdate=December 4, 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101214033514/http://www.grammy.com/files/53rdpresslist113010.pdf |archivedate=December 14, 2010 }}&lt;/ref&gt;
| &quot;[//en.wikipedia.org/wiki/Airplanes,_Part_II Airplanes, Part II]&quot; &lt;small&gt;(featuring Hayley Williams and [//en.wikipedia.org/wiki/Eminem Eminem])&lt;/small&gt; – B.o.B
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |2012
| [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang Kerrang Readers' Poll 2012]
| Sexiest Female&lt;ref name=&quot;Kerrang! Awards&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.kerrang.com/blog/2012/06/the_kerrang_awards_fuelled_by_1.html|title=The Kerrang! Awards Fuelled By Relentless Energy Drink 2012 – The Winners!|date=June 7, 2012|work=Kerrang!|publisher=[[Bauer Media Group]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/68XjziYxZ?url=http://www.kerrang.com/blog/2012/06/the_kerrang_awards_fuelled_by_1.html|archivedate=June 19, 2012|url-status=dead|accessdate=June 7, 2012|df=}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |Herself
| {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [//en.wikipedia.org/wiki/NME_Awards_2012 NME Awards 2012]
| rowspan=&quot;2&quot; |Hottest Female&lt;ref name=&quot;Kerrang! Awards&quot; /&gt;
| {{Nominated}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang!_Awards Kerrang! Awards 2012]
| {{Nominated}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| Tweeter of the Year&lt;ref name=&quot;Kerrang! Awards&quot; /&gt;
| {{Won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| 2013
| [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang!_Awards Kerrang!] [//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang!_Awards Awards 2013]
| Hottest Female&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a490031/kerrang-awards-2013-winners-biffy-clyro-fall-out-boy-triumph/|title=Kerrang! Awards 2013 winners: Biffy Clyro, Fall Out Boy triumph|publisher=digitalspy}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=4 {{Nominated}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |2014
|[//en.wikipedia.org/wiki/Alternative_Press_(music_magazine) Alternative Press Music Awards 2014]
|Best Singer&lt;ref name=&quot;ALTpressIV&quot;&gt;''Alternative Press'': [http://www.altpress.com/news/entry/idobi_radio_added_as_official_apmas_radio_station idobi Radio added as official APMAs radio station]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[//en.wikipedia.org/wiki/IHeartRadio_Music_Awards iHeartRadio Music Awards]
|EDM Song of the Year&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.iheart.com/awards/highlights.html?article=12310600|title=iHeartRadio Music Awards Articles|work=iHeartRadio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140506052132/http://news.iheart.com/awards/highlights.html?article=12310600|archivedate=May 6, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |&quot;[//en.wikipedia.org/wiki/Stay_The_Night_(Zedd_song) Stay the Night]&quot;&lt;small&gt; (featuring Hayley Williams)&lt;/small&gt; – [//en.wikipedia.org/wiki/Zedd_(musician) Zedd]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[//en.wikipedia.org/wiki/MTV_Video_Music_Awards MTV Video Music Awards 2014]
|Best Editing&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/ontv/vma/2014/best-editing/|title=MTV Video Music Awards - Show Highlights, Winners, Performers, Hosts and More From Past Video Music Awards - MTV.com|work=mtv.com|access-date=2018-02-04|archive-date=2014-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719232755/http://www.mtv.com/ontv/vma/2014/best-editing/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|MTV Clubland Award&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/ontv/vma/2014/mtv-clubland-award/|title=MTV Video Music Awards - Show Highlights, Winners, Performers, Hosts and More From Past Video Music Awards - MTV.com|work=mtv.com|access-date=2018-02-04|archive-date=2014-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719232830/http://www.mtv.com/ontv/vma/2014/mtv-clubland-award/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;5&quot; {{won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[//en.wikipedia.org/wiki/Billboard_Women_in_Music Billboard Women in Music]
| Trailblazer Award&lt;ref name=&quot;trailblazer&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/6319562/paramore-hayley-williams-trailblazer-billboard-women-in-music-awards|title=Paramore's Hayley Williams to Receive Trailblazer Honor at Billboard Women in Music Awards|accessdate=November 14, 2014|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;
| Herself
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
|[//en.wikipedia.org/wiki/57th_Annual_Grammy_Awards 57th Annual Grammy Awards]
|[//en.wikipedia.org/wiki/Best_Rock_Song Best Rock Song]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/news/making-paramores-aint-it-fun|title=The Making Of Paramore's &quot;Ain't It Fun&quot;|publisher=}}&lt;/ref&gt;
|&quot;[//en.wikipedia.org/wiki/Ain%27t_It_Fun_(Paramore_song) Ain't It Fun]&quot; – Williams and Taylor York
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[//en.wikipedia.org/wiki/Kerrang!_Awards Kerrang! Awards 2015]
|Best Tweeter&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kerrang.com/32514/relentless-kerrang-awards-2015-winners-list/|title=THE RELENTLESS KERRANG! AWARDS 2015 WINNERS LIST|accessdate=June 12, 2015|last1=Carter|first1=Emily|website=Kerrang!}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |Herself
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[//en.wikipedia.org/wiki/Alternative_Press_(music_magazine) Alternative Press Music Awards 2015]
|Best Vocalist&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.altpress.com/news/entry/hayley_williams_wins_the_apma_for_best_vocalist|title=Hayley Williams wins the APMA for Best Vocalist|accessdate=July 5, 2015|last1=Obenschain|first1=Philip|website=altpress}}&lt;/ref&gt;
|}

== അവലംബം ==
{{reflist|30em}}

== ബാഹ്യ കണ്ണികൾ ==
* [http://www.paramore.net/member/i/19150/ Hayley William's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207125749/http://www.paramore.net/member/i/19150/ |date=2012-02-07 }} Profile on [http://www.paramore.net Paramore.net]
* {{wikiquote-inline|Hayley Williams|Hayley Williams}}
[[വർഗ്ഗം:1988-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പോപ്പ് ഗായികമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഗ്രാമി പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>beqfwcmgd17lw8vf459v0t7hht7coty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അനിമൺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>431761</id>
    <revision>
      <id>4646857</id>
      <parentid>4645574</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T21:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11459" sha1="t2jcx4cm93u4deh3yl9cudfavba5u7o" xml:space="preserve">{{prettyurl|Anemone}}
{{taxobox
| image = Anemones5.jpg
| image_caption = ''Anemone coronaria''
| display_parents = 2
|regnum =  [[Plantae]]
|unranked_divisio =  [[Angiosperms]]
|unranked_classis =  [[ Eudicots]]
|order  = [[ Ranunculales]]
|famila =  [[Ranunculaceae]]
|subfamila =  [[Ranunculoideae]]
|genus  =  [[Anemone]]
| taxon = Anemone
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| type_species =''[[Anemone coronaria]]'' L.
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = See text
| synonyms = 
''Anemoclema''  &lt;small&gt;(Franch.) W. T. Wang&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Anemonastrum'' &lt;small&gt;Holub&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Anemonidium'' &lt;small&gt;(Spach) Holub&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Anetilla'' &lt;small&gt;Galushko&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Arsenjevia'' &lt;small&gt;Starod.&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Eriocapitella'' &lt;small&gt;Nakai&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Jurtsevia'' &lt;small&gt;[[Áskell Löve|Á.]] &amp;amp; [[Doris Löve|D. Löve]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;'''Probable synonyms:'''&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''[[Barneoudia]]'' &lt;small&gt;Gay&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''[[Hepatica]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''[[Knowltonia (plant)|Knowltonia]]'' &lt;small&gt;Salisb.&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''[[Oreithales]]'' &lt;small&gt;Schltdl.&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''[[Pulsatilla]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;Sources: GRIN,&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web
 | url = http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?664
 | title =  Genus: ''Anemone'' L. 
 | accessdate = 2008-05-15
 | author = Germplasm Resources Information Network (GRIN)
 | authorlink = Germplasm Resources Information Network 
 | date = 2007-05-10
 | work = Taxonomy for Plants
 | publisher = [[United States Department of Agriculture|USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland
 }}&lt;/ref&gt; ING,&lt;ref name='IPNI'&gt;{{cite web
 | url = http://botany.si.edu/ing/INGsearch.cfm?searchword=Anemone
 | title = Plant Name Search Results
 | accessdate = 2008-04-18
 | author = International Organization for Plant Information (IOPI)
 | work = [[International Plant Names Index]]
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=fna/&gt; &lt;/small&gt;
}}

'''''അനിമൺ ''''' {{IPAc-en|ə|ˈ|n|ɛ|m|ə|n|iː}} [[Temperateness|മിതോഷ്ണമേഖലാ]] സ്വദേശിയായ [[റാണുൺകുലേസീ]] കുടുംബത്തിലെ 200 ഓളം വരുന്ന പൂച്ചെടികളുടെ ഒരു [[genus|ജനുസ്സാണ്]]. ഈ ജനുസ്സ് [[Pulsatilla|പൾസറ്റില്ല]] ('പസ്ക്വു പുഷ്പം'), [[Hepatica|ഹെപ്റ്റിക്ക]] എന്നിവയുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതാണ്. ചില സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ ഈ ജനീറയെ അനിമൺ-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.


[[Image:Anemone (PSF).png|thumb|140px|right|An illustration of an Anemone.]]
Hoot et al. proposed the following two subgenera (and sections) be retained;
* ''Anemonidium'' &lt;small&gt;(Spach) Juz.&lt;/small&gt;
** ''Hepatica'' &lt;small&gt;Spreng.&lt;/small&gt;
** ''Keiskea'' &lt;small&gt;Tamura&lt;/small&gt;
** ''Anemonidium'' &lt;small&gt;Spach&lt;/small&gt;
** ''Omalocarpus'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Anemone'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
** ''Pulsatilloides'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
** ''Pulsatilla'' &lt;small&gt;(Mill.) DC.&lt;/small&gt;
** ''Rivularidium'' &lt;small&gt;Jancz.&lt;/small&gt;
** ''Anemone'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

ഈ വിഭാഗങ്ങളിൽ അനേകം സബ്സെക്ഷനും സീരീസും നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

=== തിരഞ്ഞെടുത്ത ഇനം ===
{{main|List of Anemone species}}
The 2008 ''[[Flora of North America]]'' estimated there were 150 species of Anemone,&lt;ref name=fna/&gt;&lt;ref name=tpl/&gt; including:

{{Div col|colwidth=20em}}
*''[[Anemone apennina]]'' - Blue anemone
*''[[Anemone baicalensis]]'' - Baikal anemone
*''[[Anemone blanda]]'' – Greek windflower
*''[[Anemone canadensis]]''
*''[[Anemone caroliniana]]'' - Carolina anemone
*''[[Anemone chinensis]]'' - Chinese anemone
*''[[Anemone coronaria]]'' – Poppy anemone
*''[[Anemone cylindrica]]'' - Thimbleweed, prairie crocus, candle anemone
*''[[Anemone deltoidea]]'' - Three-leaved anemone, Columbian windflower
*''[[Anemone drummondii]]'' - Drummond's anemone
*''[[Anemone halleri]]'' – Haller's anemone
*''[[Anemone hepatica]]'' - Sharp-lobed anemone
*''[[Anemone hortensis]]'' - Broad-leaved anemone
*''[[Anemone hupehensis]]'' – Chinese anemone
**var. ''japonica'' – Japanese anemone
*''[[Anemone jamesonii]]''
*''[[Anemone lancifolia]]'' - Mountain thimbleweed
*''[[Anemone multifida]]'' - Cliff anemone
*''[[Anemone narcissiflora]]'' – Narcissus anemone
*''[[Anemone nemorosa]]'' – European wood anemone
*''[[Anemone occidentalis]]''
*''[[Anemone oregana]]'' - Western wood anemone, Oregon anemone
*''[[Anemone parviflora]]'' - Small-flowered anemone
*''[[Anemone quinquefolia]]'' – American wood anemone
*''[[Anemone ranunculoides]]'' – Yellow woodland anemone
*''[[Anemone richardsonii]]''
*''[[Anemone riparia]]'' - Riverbank anemone
*''[[Anemone rivularis]]'' – Riverside windflower
*''[[Anemone sylvestris]]'' – Snowdrop windflower
*''[[Anemone tenuifolia]]''
*''[[Anemone thomsonii]]''
*''[[Anemone trifolia]]''
*''[[Anemone tuberosa]]'' - Desert anemone, tuber anemone
*''[[Anemone virginiana]]'' - Tall anemone, tall thimbleweed
{{div col end}}

===Former ''Pulsatilla'' species===
*''[[Pulsatilla alpina]]'' – Alpine anemone
*''[[Anemone occidentalis]]'' – Western pasqueflower
*''[[Pulsatilla patens]]'' – Pasqueflower, prairie crocus
*''Anemone pulsatilla'' – Pasque flower (see ''[[Pulsatilla vulgaris]]'')

===Former ''Hepatica'' species===
*''[[Anemone hepatica]]'' – syn. ''Hepatica nobilis''
*''[[Anemone acutiloba]]''
== ചിത്രശാല==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
File:Oosterse_anemoon_(Anemone_blanda).jpg|Greek anemone (''[[Anemone blanda]]'')
File:Anemone_sylvestris_001.JPG|Snowdrop anemone (''[[Anemone sylvestris]]''), native to meadows in Europe
File:Anemone_nemorosa_001.JPG|European wood anemone (''[[Anemone nemorosa]]'')
File:Anemone hupehensis-IMG 5554.jpg|Japanese anemone (''Anemone hupehensis'' var. ''japonica'')
File:Hakusanitige.JPG|''[[Anemone narcissiflora]]''
File:AnemonesIsrael1.jpg|Poppy anemone (''Anemone coronaria'') in [[Shokeda]] Forest, [[Israel]]
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist|30em|refs=

&lt;ref name=fna&gt;{{harvnb|FNA|2008|Loc=[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=101733 v.&amp;nbsp;3  ''Anemone'']}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=tpl&gt;{{harvnb|The Plant List|2013|loc=[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Anemone ''Anemone'']}}&lt;/ref&gt;

}}

== ഗ്രന്ഥസൂചിക ==
{{refbegin|30em}}
* {{WD1913|title=Anemone|no-prescript=1}}
* {{cite web
 | url = http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANEMO
 | title = PLANTS Profile, ''Anemone'' L.
 | accessdate = 2008-05-16
 | author = Natural Resources Conservation Service (NRCS)
 | authorlink = Natural Resources Conservation Service
 | publisher = [[United States Department of Agriculture]]
 | work = The PLANTS Database
 | archive-date = 2008-11-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081101151958/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANEMO
 | url-status = dead
 }}
* {{cite web|last=FNA|authorlink=Flora of North America|title=Flora of North America|url=http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=1|year=2008|accessdate=3 October 2016|publisher=Oxford University Press|location=New York|ref={{harvid|FNA|2008}}|archive-date=2010-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101028024531/http://efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=1|url-status=dead}}
* {{cite journal|last1=Ehrendorfer|first1=Friedrich|last2=Ziman|first2=Svetlana N.|last3=König|first3=Christiane|last4=Keener|first4=Carl. S.|last5=Dutton|first5=Bryan E.|last6=Tsarenko|first6=Olga N.|last7=Bulakh|first7=Elena V.|last8=Boşcaiu|first8=Monica|last9=Médail|first9=Frédéric|last10=Kästner|first10=Arndt|title=Taxonomic revision, phylogenetics and transcontinental distribution of ''Anemone'' section ''Anemone'' (Ranunculaceae)|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|date=July 2009|volume=160|issue=3|pages=312–354|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00861.x}}
* {{cite journal|last1=Hoot|first1=Sara B.|last2=Reznicek|first2=Anton A.|last3=Palmer|first3=Jeffrey D.|title=Phylogenetic Relationships in Anemone (Ranunculaceae) Based on Morphology and Chloroplast DNA|url=https://archive.org/details/systematic-botany_january-march-1994_19_1/page/169|journal=Systematic Botany|date=January 1994|volume=19|issue=1|pages=169|doi=10.2307/2419720|ref={{harvid|Hoot et al|1994}}}}
* {{cite journal|last1=Hoot|first1=Sara B.|last2=Meyer|first2=Kyle M.|last3=Manning|first3=John C.|title=Phylogeny and Reclassification of ''Anemone'' (Ranunculaceae), with an Emphasis on Austral Species|journal=[[Systematic Botany]]|date=1 March 2012|volume=37|issue=1|pages=139–152|doi=10.1600/036364412X616729|ref={{harvid|Hoot et al|2012}}}}
* {{ITIS |id=18425 |taxon=Anemone L. |accessdate=15 May 2008}}
* {{cite web|last1=The Plant List|authorlink=The Plant List|title=The Plant List Version 1.1|url=http://www.theplantlist.org/|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=7 July 2015|date=2013|ref=harv|archive-date=2019-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/|url-status=dead}}
* {{cite journal|last1=Wang|first1=Wei|last2=Lu|first2=An-Ming|last3=Ren|first3=Yi|last4=Endress|first4=Mary E.|last5=Chen|first5=Zhi-Duan|title=Phylogeny and classification of Ranunculales: Evidence from four molecular loci and morphological data|journal=Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics|date=January 2009|volume=11|issue=2|pages=81–110|doi=10.1016/j.ppees.2009.01.001|ref={{harvid|Wang et al|2009}}}}
* {{cite journal|last1=Ziman|first1=SN|last2=Keener|first2=CS|last3=Kadota|first3=Y|last4=Tsarenko|first4=OM|title=A revision of ''Anemone'' L. (Ranunculaceae) from the Southern Hemisphere|journal=Journal of Japanese Botany|date=August 2006|volume=81|issue=4|pages=193–224}}
* {{cite journal|last1=Ziman|first1=SN|last2=Bulakh|first2=EV|last3=Kadota|first3=Y|last4=Keener|first4=CS|title=Modern view on the taxonomy of the genus Anemone L. sensu stricto (Ranunculaceae)|journal=Journal of Japanese Botany|date=June 2008|volume=83|issue=3|pages=127–155}}
* {{cite journal|last1=Ziman|first1=Svetlana|last2=Bulakh|first2=Elena|last3=Tsarenko|first3=Olga|title=''Anemone'' L. (Ranunculaceae): comparative  morphology and taxonomy of the species from the Balkan flora|journal=Botanica Serbica|date=2011|volume=35|issue=2|pages=87–97|url=http://botanicaserbica.bio.bg.ac.rs/arhiva/pdf/2011_35_2_536_full.pdf|ref={{harvid|Ziman et al|2011}}|archive-date=2021-03-21|access-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321183524/https://botanicaserbica.bio.bg.ac.rs/arhiva/pdf/2011_35_2_536_full.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite web|title=The Anemone Flower: Its Meanings &amp; Symbolism|url=http://www.flowermeaning.com/anemone-flower-meaning/|date=2016|website=Flower Meaning|access-date=16 January 2016|ref={{harvid|Flower meaning|2016}}}}
{{refend}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
{{Commons category|Anemone}}
{{Wikispecies}}

[[വർഗ്ഗം:കാൾ ലിനേയസ് നാമകരണം ചെയ്തവ]]</text>
      <sha1>t2jcx4cm93u4deh3yl9cudfavba5u7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹാഷിം അൽ ഗയ്‌ലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477922</id>
    <revision>
      <id>4646803</id>
      <parentid>4622267</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10694" sha1="qvilikul0vkbd1xdfsoytlws3oyst15" xml:space="preserve">{{PU|Hashem Al-Ghaili}}
{{Infobox person
| name = ഹാഷിം അൽ ഗയ്‌ലി
| image = Hashem Al-Ghaili.jpg
| caption = ഹാഷിം അൽ ഗയ്‌ലി
| birth_date = {{birth date and age|1990|8|11}}
| alma_mater = [[ജേകബ്സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ജർമ്മനി]], 
[[പെഷവാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, പാകിസ്താൻ]]
| nationality = യെമൻ
| occupation = Molecular [[biotechnology|biotechnologist]], [[science communication|science communicator]]
| residence = [[Bremen, Germany]]
}}
സയൻസ് കമ്മ്യൂണിക്കേറ്ററും വീഡിയോ നിർമ്മാതാവുമാണ് '''ഹാഷിം അൽ-ഗയ്‌ലി''' (ജനനം 1990 ഓഗസ്റ്റ് 11). ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഇൻഫോഗ്രാഫിക്സ്, വീഡിയോകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.al-fanarmedia.org/2016/03/a-yemeni-youth-becomes-a-science-superstar-on-facebook/|title=A Yemeni Youth Becomes a Science Superstar on Facebook|access-date=17 May 2016|website=Al-Fanar Media}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;businessinsider&quot;&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;yahoofinance&quot;&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/capital/story/20180222-the-man-with-16-million-fans The man with 16 million fans: Yemeni influencer Hashem Al-Ghaili has created a massive online following by spreading his love of science with followers around the world.] BBC, Feb 22. 2018. &lt;/ref&gt; 

സയൻസ് ആശയവിനിമയത്തിലെ അൽ-ഗയ്‌ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശാസ്ത്ര വാർത്താ ഉറവിടങ്ങളുടെയും [[സമൂഹമാദ്ധ്യമങ്ങൾ|സോഷ്യൽ മീഡിയ]] ഉപയോക്താക്കളുടെയും ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://positivists.org/blog/archives/2325|title=Promoting Science - An Interview with Hashem Al-Ghaili|access-date=17 May 2016|website=positivists.org}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.alrasub.com/hashem-al-ghaili-facebook-success-story/|title=Hashem Al-ghaili : Facebook Success Story|access-date=17 May 2016|last=Hamida|website=Al-Rasub}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inverse.com/article/27161-s|title=21 World-Renowned Scientists Facing the American Travel Ban|access-date=October 1, 2017|last=Ronson|first=Jacqueline|date=January 31, 2017|website=|publisher=Inverse|quote=}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ‌ ജനപ്രിയ [[സമൂഹമാദ്ധ്യമങ്ങൾ|സോഷ്യൽ മീഡിയ]] സ്ഥാപനങ്ങളായ [[ഫേസ്‌ബുക്ക്|ഫെയ്‌സ്ബുക്ക്]], ഇം‌ഗുർ‌ എന്നിവയിൽ‌ 5 ദശലക്ഷത്തിലധികം പ്രതിവാര കാഴ്‌ചകൾ‌ നേടി. &lt;ref name=&quot;futurism.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.futurism.com/awards/|title=Awards|access-date=17 May 2016|website=Futurism|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308122416/http://futurism.com/awards/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://imgur.com/user/Sciencegeek100/submitted|title=Sciencegeek100 on Imgur|access-date=17 May 2016|website=Imgur}}&lt;/ref&gt; 2018 നവംബർ 25 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[ഫേസ്‌ബുക്ക്|ഫേസ്ബുക്ക്]] പേജിൽ മൊത്തം 10 ബില്ല്യൺ വ്യൂകളും 30 ദശലക്ഷത്തിലധികം ഫോളോവേഴ്‌സും ഉണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://o.canada.com/news/science-blogger-under-fire-for-lack-of-facebok-credit|title=I Fucking Love Science’s Elise Andrew criticized for not giving credit - canada.com|access-date=17 May 2016|last=|website=canada.com|archive-date=2016-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528175721/http://o.canada.com/news/science-blogger-under-fire-for-lack-of-facebok-credit|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/society/fucking-love-science-facebook-theft-elise-andrew/|title=I F**king Love Science and Facebook's problem with content theft|access-date=17 May 2016|website=The Daily Dot}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/BqXVGDiAgjr/|title=Hashem Al-Ghaili on Instagram: “New Milestone: 30 million science enthusiasts follow my Facebook page! In addition, the videos have so garnered 10 billion views! Thank you…”|access-date=2018-11-25|website=Instagram|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ScienceNaturePage|title=Hashem Al-Ghaili|access-date=2018-11-25|website=www.facebook.com|language=en}}&lt;/ref&gt; 

'''ദിസ് വീക്ക് ഇൻ സയൻസ്''' സീരീസ്, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hplusmagazine.com/2013/02/18/this-week-in-science-11-17-feb-2013-by-hashem-al-ghaili/|title=This Week in Science 11-17 Feb 2013 by Hashem AL-ghaili|access-date=17 May 2016|website=h+ Media|archive-date=2020-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813051000/https://hplusmagazine.com/2013/02/18/this-week-in-science-11-17-feb-2013-by-hashem-al-ghaili/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.fromquarkstoquasars.com/last-week-in-science/&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.flickr.com/photos/47808265@N08/|title=Hashem AL-ghaili|access-date=17 May 2016|website=Flickr - Photo Sharing!}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://unionvgf.com/index.php?threads/this-week-in-science-by-hashem-al-ghaili.1749/|title=This week in science by Hashem AL-ghaili.|access-date=17 May 2016|website=unionvgf.com|archive-date=2017-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302181539/http://unionvgf.com/index.php?threads/this-week-in-science-by-hashem-al-ghaili.1749/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ഓൺലൈനിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നിരവധി വീഡിയോകൾ, , &lt;ref&gt;{{Cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=zpZHUjKnDpE|title=Pale Blue Dot - HD|accessdate=17 May 2016}}&lt;/ref&gt; '''ഫ്യൂച്ചർ ഈസ് നൗ''', &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.33rdsquare.com/2013/03/hashem-al-ghaili-future-is-now.html|title=Hashem AL-ghaili The Future Is Now|access-date=17 May 2016|website=33rdsquare.com|archive-date=2018-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020034325/http://www.33rdsquare.com/2013/03/hashem-al-ghaili-future-is-now.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, '''സയൻസ് വി ട്രസ്റ്റ്''' എന്നിവ അൽ ഗയ്‌ലിയുടെ സംഭാവനകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.33rdsquare.com/2014/03/in-science-we-trust.html|title=In Science We Trust|access-date=17 May 2016|website=33rdsquare.com|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131245/http://www.33rdsquare.com/2014/03/in-science-we-trust.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== അവാർഡുകൾ ==
* ഇംപാക്റ്റ് എന്റർപ്രൈസസ്, സയൻസ് അഡ്വൈസർ (2015) &lt;ref&gt;http://impactenterprises.org/techadvisor/{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
* നൈറ്റ് ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഗ്രാന്റ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knightfoundation.org/grants/201550769/|title=Futurism.co 2.0|access-date=17 May 2016|website=Knight Foundation|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328051445/https://knightfoundation.org/grants/201550769/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ഫ്യൂച്ചറിസം എക്സലൻസ് ഇൻ സയൻസ് മീഡിയ ആൻഡ് ലിറ്ററേച്ചർ അവാർഡ് (2014) &lt;ref name=&quot;futurism.com&quot;/&gt; 
* ജർമ്മൻ അക്കാദമിക് എക്സ്ചേഞ്ച് സർവീസ് (DAAD) അവാർഡ് (2013-2015) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mahasiswa-aceh.de/2014/11/daad-stipendiaten-treffen-braunchsweig/|title=Archived copy|access-date=2015-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724121606/http://www.mahasiswa-aceh.de/2014/11/daad-stipendiaten-treffen-braunchsweig/|archive-date=2015-07-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://idw-online.de/en/attachmentdata37101.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-07-14 |archive-date=2022-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195749/https://idw-online.de/en/attachmentdata37101.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* പെഷവാർ സർവകലാശാലയുടെ [[യെമൻ|യെമനിലെ]] അംബാസഡർ  (2012) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fgstudy.com/edu-news/upesh-appoints-hashim-abul-rahman-its-ambassador-yemen|title=Archived copy|access-date=2015-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724114735/http://fgstudy.com/edu-news/upesh-appoints-hashim-abul-rahman-its-ambassador-yemen|archive-date=2015-07-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/748581/uop-sets-up-desk-for-foreign-students|title=UoP sets up desk for foreign students|access-date=17 May 2016|last=Bureau Report|website=dawn.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pukhtoogle.com/most-viewed-sections/news-blogs/324-uop-to-increase-enrollment-of-foreign-students-vc-qibla.html|title=UoP to increase enrollment of foreign students: VC Qibla|access-date=17 May 2016|last=Moxet Khan|website=Pukhtoogle|archive-date=2014-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512214135/http://www.pukhtoogle.com/most-viewed-sections/news-blogs/324-uop-to-increase-enrollment-of-foreign-students-vc-qibla.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist|2}}

== പുറമേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

* [https://www.flickr.com/photos/47808265@N08 ഫ്ലിക്കർ] 
* [https://www.facebook.com/ScienceNaturePage?fref=ts&amp;ref=br_tf ഫേസ്ബുക്കിൽ] 
* [https://www.youtube.com/user/hashemalghaili/videos?sort=p&amp;view=0&amp;flow=grid യൂട്യൂബ് ചാനൽ] 
[[വർഗ്ഗം:1990-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>qvilikul0vkbd1xdfsoytlws3oyst15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അനശ്വര രാജൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479260</id>
    <revision>
      <id>4646827</id>
      <parentid>4524149</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39585-57</username>
        <id>220249</id>
      </contributor>
      <comment>/* അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ */</comment>
      <origin>4646827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="c6g74okgxrxzx58ayocgj7heswoeihb" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Anaswara Rajan
| image              = Anaswara_Rajan.png
| caption            = 
| birth_date         = 08/09/2002
| birth_place        = [[കരിവെള്ളൂർ]], [[കണ്ണൂർ]], [[കേരളം]]
| occupation         = Actress
| spouse(s)          = 
| website            = 
| years_active       = 2017–present
}}
[[മലയാളം|മലയാള]] ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുന്ന നടിയാണ് '''അനശ്വര രാജൻ''' .  [[ഉദാഹരണം സുജാത]] (2018) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അനശ്വര സിനിമാ അഭിനയം തുടങ്ങിയത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/udaharanam-sujatha-movie-review-manju-warrier-is-a-rockstar-of-this-nil-battey-sannata-remake-4121491.html|title=Udaharanam Sujatha movie review: Manju Warrier is a rockstar of this Nil Battey Sannata remake|access-date=8 October 2017|website=firstpost.com}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാമത്തെ സിനിമയായ സമക്ഷം 2018 ലാണ് പുറത്തിറങ്ങിയത്. [[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]], സൂപ്പർ ശരണ്യ&lt;ref&gt;[https://celebsbiodate.com/anaswara-rajan-age-family-biography-movies/ Anashwara Rajan will once again collaborate with director Girish AD for movie 'Super Saranya'.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210108082805/https://celebsbiodate.com/anaswara-rajan-age-family-biography-movies/ |date=2021-01-08 }} Celebsbiodate.com. ശേഖരിച്ചത് 10 January 2021.&lt;/ref&gt;, നേര്, പദ്മിനി, ഗുരുവായൂർ അമ്പലനടയിൽ, രേഖാചിത്രം തുടങ്ങിയ മലയാള ചിത്രങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. ഹിന്ദി, തമിഴ് ഭാഷകളിലും സജീവമാണ്.

==അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം !! സിനിമ !! വേഷം !! സംവിധായകൻ !! ഭാഷ !! നോട്‌സ്
|-
|2017
|[[ഉദാഹരണം സുജാത]]
|ആതിര കൃഷ്ണൻ
|[[ഫാന്റം പ്രവീൺ]]
|[[മലയാളം]]
|ബാലതാരം
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |&lt;nowiki&gt;2019&lt;/nowiki&gt;
|[[എവിടെ]]
|ഷഹാന
|[[കെ കെ രാജീവ്]]
|[[മലയാളം]]
|
|-
|[[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]]
|കീർത്തി
|[[ഗിരീഷ് എ ഡി]]
|[[മലയാളം]]
|ആദ്യ ലീഡ് റോൾ
|-
|[[ആദ്യരാത്രി]]
|അശ്വതി/ശാലിനി
|[[ജിബു ജേക്കബ്]]
|[[മലയാളം]]
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |&lt;nowiki&gt;2020&lt;/nowiki&gt;
|[[വാങ്ക്‌]]
|റസിയ
|[[കാവ്യ പ്രകാശ്]]
|[[മലയാളം]]
|പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷൻ
|-
|[[റാഞ്ചി]]
|സുസ്മിത
|[[എം ശരവണൻ]]
|[[തമിഴ്]]
|Filming
|-
|[[അവിയൽ]]
|
|
|[[മലയാളം]]
|പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷൻ
|-
|2021
|[[സൂപ്പർ ശരണ്യ]]
|ശരണ്യ
|[[ഗിരീഷ് എ ഡി]]
|[[മലയാളം]]
|ലീഡ് റോൾ
|-
|2025
|രേഖാചിത്രം 
|രേഖാ പത്രോസ്
|ജോഫിൻ ടി ചാക്കോ
|[[മലയാളം]]
|ലീഡ് റോൾ
|}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]]</text>
      <sha1>c6g74okgxrxzx58ayocgj7heswoeihb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹെല്ലാരോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>487506</id>
    <revision>
      <id>4646815</id>
      <parentid>4030758</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8095" sha1="jzpg5hbgvcqb1m187ks07m8804g2yjc" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ഹെല്ലാരോ
| image          = Hellaro film poster.jpg
| caption        = ഔദ്യോഗിക പോസ്റ്റർ
| director       = അഭിഷേക് ഷാ
| producer       = ആശിഷ് പട്ടേൽ &lt;br/&gt; നീരവ് പട്ടേൽ &lt;br/&gt; ആയുഷ് പട്ടേൽ &lt;br/&gt; അഭിഷേക് ഷാ &lt;br/&gt; മിറ്റ് ജാനി &lt;br/&gt; പ്രതീക് ഗുപ്ത
| writer         = അഭിഷേക് ഷാ &lt;br/&gt; പ്രതീക് ഗുപ്ത &lt;br/&gt; സൗമ്യ ജോഷി.
| starring       = {{plainlist|
* ശ്രദ്ധ ഡാംഗർ
* നീലം പംചാൽ
* ജയേഷ് മോരെ
* തേജൽ പംചാസര
* ശൈലേഷ് പ്രജാപതി 
* മൗലിക് നായക് 
* അർജവ് ത്രിവേദി 
* കൗസാംബി ഭട്ട്
}}
| music          = മെഹുൽ സുരത്തി
| cinematography = ത്രിഭുവൻ ബാബു സാദിനേനി
| editing        = പ്രതീക് ഗുപ്ത
| studio         = ഹർഫൻമൗള ഫിലിംസ്
| runtime        = 121 മിനിറ്റ്
| country        = ഇന്ത്യ
| language       = ഗുജറാത്തി
| released       = {{film date|df=y|2019|11|8}}
| based on       = 
| distributor    = 
| budget         = 
| gross          = 
}}
2019-ൽ അഭിഷേക് ഷാ സംവിധാനം ചെയ്ത് സംവിധാനം ചെയ്ത [[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തി]] ചിത്രമാണ് '''''ഹെല്ലാരോ''''' (വിസ്ഫോടനം). ശ്രദ്ധ ഡാംഗർ, ജയേഷ് മോർ, വൃന്ദാ ത്രിവേദി നായക്, സച്ചി ജോഷി, നിലം പംചാൽ, തേജൽ പംചാസര എന്നിവരാണ് അഭിനേതാക്കൾ. ആശിഷ് പട്ടേൽ, നീരവ് പട്ടേൽ, ആയുഷ് പട്ടേൽ, പ്രതീക് ഗുപ്ത, മിറ്റ് ജാനി, അഭിഷേക് ഷാ എന്നിവരാണ് സാർത്തി പ്രൊഡക്ഷൻസ്, ഹർഫൻമൗള പിക്‌ചേഴ്‌സ് ബാനറിൽ നിർമ്മിച്ചത്. 1970-കളിൽ [[കച്ച് ജില്ല|കച്ചിൽ]] താമസിക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടം സ്ത്രീകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ ചിത്രം.

66-ാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡിൽ മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] ഹെല്ലാരോ നേടി. 2019-ലെ ഇന്ത്യൻ [[അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം (ഇന്ത്യ)|അന്താരാഷ്ട്രചലച്ചിത്രോത്സവത്തിലെ]]  പനോരമ വിഭാഗത്തിലെ ഉദ്ഘാടനചിത്രമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.iffigoa.org/indian-panorama-2019-film-list/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-10-07 |archive-date=2019-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007143810/https://www.iffigoa.org/indian-panorama-2019-film-list/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ചലച്ചിത്രമേളയിൽ ഒരു സംവിധായകന്റെ മികച്ച അരങ്ങേറ്റ ചിത്രമായി ഇത് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2019 നവംബർ 8-നാണ് ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്തത്.

== സംഗ്രഹം ==
1975 കാലഘട്ടത്തിൽ സർക്കാരിന്റെ സാന്നിധ്യം പോലും അറിയാത്ത ഉൾനാട്ടിൽ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തലിനും ഗാർഹിക പീഡനത്തിനും വിവേചനത്തിനും ഇരയായി കഴിയുന്ന സ്ത്രീകളുടെ കഥയാണ് ഹെല്ലാറോ. മഞ്ജരി എന്ന പെൺകുട്ടി [[റാൻ ഓഫ് കച്ച്|കച്ചിലെ]] ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമത്തിൽ വിവാഹിതയായി എത്തുന്നു. അവിടെ പുരുഷാധിപത്യപരമായ ഉത്തരവുകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു കൂട്ടം സ്ത്രീകളുമായി അവൾ ചേരുന്നു. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ വിദൂര തടാകത്തിൽ വെള്ളം എടുക്കാൻ പുറപ്പെടുമ്പോഴാണ് അടിച്ചമർത്തലിൽ നിന്നുള്ള അവരുടെ ഏക രക്ഷപ്പെടൽ. ഒരു ദിവസം വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാനുള്ള യാത്രയിൽ മരുഭൂമിയുടെ നടുവിൽ ഒരു [[ഢോൽ|ഢോലിയേ]] കണ്ടെത്തുകയും അവരുടെ ജീവിതം എന്നെന്നേക്കുമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.

== അഭിനേതാക്കൾ ==

* ശ്രദ്ധ ഡാംഗർ - മഞ്ജരി

* നീലം പംചാൽ - ലീലാ

* ജയേഷ് മോരെ - മുളജി

* തേജൽ പംചാസര - ഗോമതി 

* ശൈലേഷ്  പ്രജാപതി - മുഖി

* മൗലിക് നായക് - ഭഗലോ

* ആർജവ് ത്രിവേദി - അരജൺ

== നിർമാണം ==
കച്ചിലെ വ്രജ്‌വാനി ഗ്രാമത്തിലെ നാടോടിക്കഥകളിൽ നിന്നും പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവിത സംഭവങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടതാണെന്ന് അരങ്ങേറ്റ സംവിധായകനും സഹ എഴുത്തുകാരനുമായ അഭിഷേക് ഷാ പറയുന്നു. അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായിരിക്കെ പ്രതിക് ഗുപ്ത തിരക്കഥ രചിക്കുകയും എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും സഹനിർമ്മാണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. നാടകകൃത്തും കവിയുമായ സൗമ്യ ജോഷി വരികൾ, അധിക തിരക്കഥ, സംഭാഷണം എന്നിവ എഴുതി. മെഹുൽ സുർത്തി സംഗീതം നൽകി.

==  അവലംബം == 
&lt;references /&gt;

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
ഹെല്ലാരോ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ മലയാള പരിഭാഷക്കുവേണ്ടി:  [https://malayalamsubtitles.org/genre/drama/hellaro-2019/ Hellaro / ഹെല്ലാറോ (2019) എം-സോൺ റിലീസ് – 1636/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716235440/https://malayalamsubtitles.org/genre/drama/hellaro-2019/ |date=2020-07-16 }}
[[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തി ചലച്ചിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jzpg5hbgvcqb1m187ks07m8804g2yjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഭുവനേശ്വരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488076</id>
    <revision>
      <id>4646777</id>
      <parentid>4646775</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46538" sha1="gkf3xo4azpmos04iq14xsssrmhm5l0j" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും ദേവി [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]], പരമേശ്വരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്. സർവ്വശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ് പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. പ്രജകളുടെ ക്ഷേമവും  ഐശ്വര്യവും സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്.

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>gkf3xo4azpmos04iq14xsssrmhm5l0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646778</id>
      <parentid>4646777</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46539" sha1="jmj8focpb4zgzm4jfbg2i5fe1s1xq1h" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും ദേവി [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]], പരമേശ്വരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്. സർവ്വശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ് പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. പ്രജകളുടെ ക്ഷേമവും  ഐശ്വര്യവും സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>jmj8focpb4zgzm4jfbg2i5fe1s1xq1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646779</id>
      <parentid>4646778</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിശ്വാസം */</comment>
      <origin>4646779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46538" sha1="snuqreolfch73p2xf4h9xfh1xs70as8" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും ദേവി [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്. സർവ്വശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ് പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. പ്രജകളുടെ ക്ഷേമവും  ഐശ്വര്യവും സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>snuqreolfch73p2xf4h9xfh1xs70as8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646780</id>
      <parentid>4646779</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46535" sha1="8sd6iinrmgk3x56qtvhltmcj9tdcbdx" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്.ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമവും  ഐശ്വര്യവും സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>8sd6iinrmgk3x56qtvhltmcj9tdcbdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646781</id>
      <parentid>4646780</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിശ്വാസം */</comment>
      <origin>4646781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46529" sha1="40rm6kocooit2bg6or63a99dnfzsdaq" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്.ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>40rm6kocooit2bg6or63a99dnfzsdaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646782</id>
      <parentid>4646781</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46530" sha1="hzirb7qzqnr7c3zuwzwkcwa5rw5k2tu" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>hzirb7qzqnr7c3zuwzwkcwa5rw5k2tu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646783</id>
      <parentid>4646782</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46523" sha1="jqx0beuve7ja8wnnnrkub947hzk1hld" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>jqx0beuve7ja8wnnnrkub947hzk1hld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646784</id>
      <parentid>4646783</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിശ്വാസം */</comment>
      <origin>4646784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46514" sha1="jqiuw6tsmk8gkldhvtqaedweqoe6ydv" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.  [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.
കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. 
[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>jqiuw6tsmk8gkldhvtqaedweqoe6ydv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646786</id>
      <parentid>4646784</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിശ്വാസം */</comment>
      <origin>4646786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46513" sha1="34i8javvm98tc1pj3sw2qns3wmm8j6t" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.

[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>34i8javvm98tc1pj3sw2qns3wmm8j6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646787</id>
      <parentid>4646786</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46515" sha1="09tro4rgebmvu87nsgktihy1x2q8r7x" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.

[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] മടിത്തട്ടിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>09tro4rgebmvu87nsgktihy1x2q8r7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646788</id>
      <parentid>4646787</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46500" sha1="3szgpmvlq2ldad1prxj6k1qjodmtwd1" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.

[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] മടിയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>3szgpmvlq2ldad1prxj6k1qjodmtwd1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646789</id>
      <parentid>4646788</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <origin>4646789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46513" sha1="34i8javvm98tc1pj3sw2qns3wmm8j6t" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.

[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>34i8javvm98tc1pj3sw2qns3wmm8j6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646791</id>
      <parentid>4646789</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിശ്വാസം */</comment>
      <origin>4646791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46532" sha1="9ve121erj50kbs6os5alhkh4eurmtg8" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; എന്നാൽ ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ്.

[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>9ve121erj50kbs6os5alhkh4eurmtg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646792</id>
      <parentid>4646791</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39072-89</username>
        <id>220133</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിശ്വാസം */</comment>
      <origin>4646792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46530" sha1="ah16p1piu28fhladu83uxmorh9qcq55" xml:space="preserve">
{{Infobox hindu deity|Image=Devi Bhuvaneswari at Parashakthi Temple.jpg|Caption=|Name=ഭൂവനേശ്വരി|Devanagari=भुवनेश्वरी|Sanskrit_Transliteration=''Bhuvaneśvarī''|Affiliation=[[ആദിപരാശക്തി]], [[ഭഗവതി]], [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]],
[[പാർവതി]], [[Parvati|ശിവശക്തി]], [[മഹാവിദ്യ]], [[ജഗദംബ]], ത്രിപുര സുന്ദരി |God_of=|Abode=[[മണിദ്വീപം]]|Mantra=II bhūvanēşī mahāmāyā sūryāmandalārūpīnī I
I namanī varadhām sūddhām kāmākhyārūpīnī şīva II|Consort=[[Shiva]]|Weapon=Ankusa , Paasha}}

ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം [[ഹിന്ദുയിസം|ഹിന്ദുമതത്തിലെ]] [[ദശമഹാവിദ്യകൾ|പത്ത് മഹാവിദ്യ]] (ദശമഹാവിദ്യമാർ) അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ശിവശക്തി ഭഗവതിമാരിൽ]] നാലാമത്തേതാണ് '''ഭുവനേശ്വരി അല്ലെങ്കിൽ ഭുവനേശ്വരി ലളിത''' ( '''ഭുവനേശ്വരി''' ; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതം]] : भुवनेश्वरी, [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''ഭുവനേശ്വരി'' ) '', ലോക സൃഷ്ടിക്ക് രൂപം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാഥയായ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുടെ]]'' ഒരു പ്രധാന വശം ''''. '''മണിദ്വീപം എന്ന ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന ഭഗവതി ത്രിപുര സുന്ദരിക്ക് സമാനമായി മനോഹരമായ രൂപ ഭാവങ്ങളോട് കൂടിയതാണ്. ശാക്തേയ വിഭാഗത്തിന്റെ പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തിയായ ആദിപരാശക്തി തന്നെയാണ്  ഭുവനേശ്വരി. മാതൃദൈവം, ഊർവരത, കാർഷിക സമൃദ്ധി, പ്രകൃതി ആരാധന, ശാക്തേയ ആരാധന തുടങ്ങിയയുടെ പിന്തുടർച്ച ആണിത്. 

പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി, ആദിപരാശക്തി, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്, ജഗദീശ്വരി തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഭുവനേശ്വരിക്ക് കൽപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. സ്ത്രീ ഭാവത്തോട് കൂടിയ ദൈവ സങ്കല്പം തന്നെയാണിത് എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു പ്രത്യേകത.  

കേരളീയരായ ശാക്തേയ ഹൈന്ദവരുടെ കുലദൈവം കൂടിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. മലയാളികളുടെ വീടുകളിൽ [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] പോലെതന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി. പലപ്പോഴും മത്സ്യമാംസാദി പഞ്ചമകാര നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പ്രത്യേക പൂജകളും കേരളത്തിൽ ഭുവനേശ്വരിക്ക് കാണപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജീവജാലങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദാരിദ്ര്യം, ദുരിതങ്ങൾ, പ്രതിസന്ധികൾ, ഐശ്വര്യക്കുറവ് എന്നിവ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആരാധനയാൽ പരിഹരിക്കപ്പെടും എന്നാണ് സങ്കല്പം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളെ മാറ്റി മറിക്കാൻ ഈ ഭഗവതിക്ക് സാധിക്കും എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളെ പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഭുവനേശ്വരി ആണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭഗവതിയുടെ ആരാധന ഭുവനത്തിലെ സർവ്വ സുഖങ്ങളും ഐശ്വര്യവും പ്രതാപവും ഭക്തന് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു എന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. [[മഹാലക്ഷ്മി]] തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്നും പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം.   

ദേവി മാഹാത്മ്യ പ്രകാരം ത്രിമൂർത്തികളായ ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുമഹേശ്വരന്മാർ, [[കാളി]], [[ലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയവർ ഭൂവനേശ്വരിയിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തവരാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ത്രിമൂർത്തികളുടെയും തൃദേവിമാരുടെയും മാതാവായി ഭുവനേശ്വരിയെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗയെ]] തന്നെ ഭുവനേശ്വരി ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. ദേവി മാഹാത്മ്യം കൂടാതെ, ദേവി ഭാഗവതം ചില താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായം ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം’ എന്ന ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്ന്‌ കാണാം.   

ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ബൗദ്ധ മതങ്ങളും, അബ്രഹാമിക മതങ്ങളും ഉടലെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃ ദൈവ ആരാധന വ്യാപകമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് വളരെ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ തന്നെ ലോകത്തിൽ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. മാതൃദൈവ ആരാധന സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. ഇത് ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഇത്തരം പ്രകൃതി ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ് പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ജീവ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായ ആരാധനാ സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും വികൃതിയും ഭഗവതിയായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം മഹാശക്തിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നാണ് ശാക്തേയർ ആദിശക്തിയായ ഭഗവതിയെ ആരാധിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ സ്ത്രീക്ക് നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം ഇതിന്‌ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതി ഭക്തർ സ്ത്രീകൾക്ക് ബഹുമാനവും തുല്യ അംഗീകാരവും നൽകേണ്ടതുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സ്ത്രീകളിൽ ഭഗവതി വസിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ഇതിന്റെ കാരണം. ഭഗവതി ഉപാസകർ സ്ത്രീകളോട് അപമര്യാദയായി ഇടപെടാൻ പാടില്ല എന്ന്‌ പ്രത്യേകം നിഷ്‌ക്കർഷിക്കാറുണ്ട്. 

ആദികാലങ്ങളിൽ ഗോത്ര ജനത ഭുവനേശ്വരിയെ   പ്രകൃതി, ഊർവ്വരത, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത എന്നി ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കാർഷിക സമൃദ്ധി, യുദ്ധ വിജയം, രോഗമുക്തി, കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത്, സന്താനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധി, കുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, വ്യാപാരത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധി, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി വ്യാപകമായിരുന്നു.

ശ്രീമാതാ, ശ്രീ മഹാരാജ്ഞി, ശ്രീമദ് സിംഹാസനേശ്വരി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ ലളിത സഹസ്രനാമത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദേവി ഭുവനേശ്വരി ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി മാഹാത്മ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാരായണി സ്തുതിയെന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായത്തിൽ ‘ബാലാരവിദ്യുതിമിന്തുകിരീടാം’ എന്ന്‌ തുടങ്ങുന്ന നാലുവരി ധ്യാനശ്ലോകം ഭുവനേശ്വരി സ്തുതിയാണ്. അതിൽ എല്ലാവിധ ആപത്തുകളും, പ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി ഐശ്വര്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഭഗവതിയാണ് ഭുവനേശ്വരി എന്ന്‌ കാണാം. മറ്റെല്ലാ ദേവി രൂപങ്ങളും ഭൂവനേശ്വരിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതിൽ ഭുവനേശ്വരിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായി [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  

കേരളത്തിൽ വീടുകളുടെ മച്ചകത്തോ അഥവാ മുകൾ നിലയിലോ അല്ലെങ്കിൽ ശാക്തേയ പീഠം സ്ഥാപിച്ചോ ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നതായി കാണാം. കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും പ്രതാപത്തിനും  അനർഥങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണ് ഇതെന്നാണ്  വിശ്വാസം. മഹാലക്ഷ്മിയും ഭുവനേശ്വരിയും ഒന്ന് തന്നെ എന്നാണ് വിശ്വാസം.  

ആദിപരാശക്തി, സർവേശ്വരി, മഹാമായ, ജഗദംബ, നാരായണി, കാത്യായനി, ശിവശക്തി, മഹാവിദ്യ, മഹാരാത്രി, മഹാദേവി, രാജരാജേശ്വരി, മഹേശ്വരി, പരമേശ്വരി, നാരായണി, ഉമ, ലളിത, ഭവാനി, [[ദുർഗ്ഗ]], [[കാളി]], മഹാഭഗവതി, ഭൈരവി, മഹാലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങൾ ഭുവനേശ്വരിയുടെ പര്യായങ്ങളാണ്. വെള്ളിയാഴ്ച, പൗർണമി തുടങ്ങിയവ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ. [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], പൗർണമി തുടങ്ങിയവ അതിപ്രധാനം.  പൂർണ്ണ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന (പൗർണമി ദിവസം) ഭുവനേശ്വരി [[ദുർഗ്ഗ|(ദുർഗ്ഗ]]) ആയും അമാവാസി ദിവസം [[കാളി]] ആയും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നവരാത്രി വ്രതം, പൗർണമി വ്രതം തുടങ്ങിയവ ഭുവനേശ്വരി പ്രധാനമാണ്.

== വിശ്വാസം == 
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരവും ശാക്തേയ സമ്പ്രദായപ്രകാരവും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തി]] അല്ലെങ്കിൽ [[പാർവ്വതി|ദുർഗ്ഗ]] പരമേശ്വരി എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് സർവ്വശക്തി സ്വരൂപയായ ഭുവനേശ്വരിയാണ്. ഭൗതിക ലോകത്തിൻ്റെ ഈശ്വരി എന്നർത്ഥമുള്ള ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ആദിശക്തിയുടെ]] ദശമഹാവിദ്യകളിലെ നാലാമത്തെ ഭാവമാണ്.  പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും പ്രജകളുടെ ക്ഷേമ  ഐശ്വര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഈ മഹാദേവിയുടെ ചുമതലയാണ്. 

ത്രിപുരസുന്ദരിയോട് സാമ്യമുള്ള രൂപമാണ്
ഭുവനേശ്വരിയുടേത്. ചതുർഭുജങ്ങളിൽ
തോട്ടിയും പാശവും വരദാഭയങ്ങളും ധരിച്ച് ഉദയ സൂര്യശോഭയോടെ  ദേവി വിളങ്ങുന്നു.  ത്രിഭുവനങ്ങളുടേയും ഈശ്വരിയാണ്
മണിദ്വീപനിവാസിനിയായ ഭുവനേശ്വരി. അനന്തമായ ഈ ഭുവനം ദേവിയുടെ ശരീരമായി കരുതുന്നു. ഭുവനത്തിലെ ജീവജാലങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആഭൂഷണങ്ങളും.  തന്നിൽ നിന്ന് വിടരുന്ന സുന്ദരമായ പൂവ് എന്നപോലെ ദേവി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലത്തിൻ്റെ നിയതാവ് കാളിയാണെങ്കിൽ ദേശത്തിൻ്റെ അധിപ ഭുവനേശ്വരിയത്രേ. [[കാളി]] ക്രിയാശക്തിയാണ്; ത്രിപുരസുന്ദരി ജ്ഞാനശക്തിയാണ്; എന്നാൽ ഭുവനേശ്വരി പ്രേമസ്വരൂപമായ ഇച്ഛാശക്തി ആണ്.

[[ശിവൻ|ത്രയംബകൻ]] ([[ശിവൻ|ഭുവനേശ്വരൻ]]) എന്ന [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] ദേവിയുടെ ഭർത്താവ്.  മണിദ്വീപം എന്ന വിശുദ്ധ ലോകത്തിൽ ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാരാജ്ഞിയാണ് ദേവി. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദി സകല ദേവകളും ഭുവനേശ്വരിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവശക്തി ഐക്യരൂപിണിയായ ഈ ഭഗവതിയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടി നടത്തിയത് എന്ന്‌ ദേവി പുരാണങ്ങൾ, ശൈവ പുരാണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിൽ കാണാം. 

ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം കൗള മാർഗത്തിൽ പഞ്ചമകാരങ്ങളായ മത്സ്യം, ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മാംസം (പൂവൻ കോഴി), മധു, മൈഥുനം, മുദ്ര എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് കാരണമാകും എന്നാണ് ആചാരം. ഇക്കാരണത്താൽ ഭഗവതിക്ക് സസ്യേതര ഭക്ഷണം നിവേദിക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവ കറിയാക്കിയോ അല്ലാതെയോ നിവേദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പൂജകൾ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിൽ കാണാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇന്നിതിന് പകരമായി കുമ്പളങ്ങ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്.

പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം:

ഓം ബാലാരവിദ്യുതിമിന്ദു കിരീടാം 
തുംഗകുചാം നയനത്രയയുക്താം 
സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം
പ്രഭജേത് ഭുവനെശീം (ഭുവനേശ്വരീം)

== പദോൽപ്പത്തി ==
ഭുവനേശ്വരി ഒരു സംയുക്തപദമാണ്.  ലോകങ്ങളുടെ ''(ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ)'' അല്ലെങ്കിൽ (മൂന്ന് ''ഭുവനങ്ങളുടെ'' , &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ച രാജ്ഞി&quot;, അർഥം, വാക്കുകൾ ''ഭുവനങ്ങളുടെ ഈശ്വരി. 3 ഭുവനങ്ങൾ -'' ഭൂഃ (ഭൂമി ), ''ഭുവഃ'' (ഭുവർലോകം - [[അന്തരീക്ഷം]]) ''സ്വഃ'' (ആകാശം).

== ഇതിഹാസങ്ങൾ == 
സമയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] - [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിവർക്ക് തങ്ങൾ ആരാണെന്നും തങ്ങളുടെ ജന്മ ഉദ്ദേശ്യം എന്താണെന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ സമയം ഒരു പറക്കുന്ന രഥം അവരുടെ മുമ്പാകെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഒരു അശരീരി ശബ്ദം അവരെ രഥത്തിൽ കയറാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] രഥത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അത് മനസ്സിന്റെ വേഗതയിൽ പറക്കാൻ തുടങ്ങി ഒരു [[ത്രിമൂർത്തികൾ|നിഗൂഢമായ]] സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അമൃതിൻ്റെ  സാഗരത്തിന് നടുവിൽ കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അതിമനോഹരമായ രത്നങ്ങളുടെ ദ്വീപായിരുന്നു അത്. രഥത്തിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, [[ത്രിമൂർത്തികൾ]] സ്ത്രീകളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു, രത്നദ്വീപ് ചുറ്റിനടന്നപ്പോൾ  ഉഗ്രകോപിയായ കാല[[കാലഭൈരവൻ|ഭൈരവൻ]], [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതൃക്കൾ]], ക്ഷേത്രപാലകർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒമ്പത് അനുബന്ധങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതമായ ഒരു രാജകീയ നഗരം അവർ കണ്ടു. അതിലെ അഭിവൃദ്ധിയും അത്യുന്നതങ്ങളായ സൗകര്യങ്ങളും കണ്ട് അവർ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു, 
ഇതാണ് ഭുവനേശ്വരിയുടെ ആസ്ഥാനമായ ശ്രീപുരം (അഥവാ ദേവിപട്ടണം), ഒടുവിൽ
അവർ യോഗിനിമാർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന '''ചിന്താമണിഗൃഹം''' എന്ന രാജകീയ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി. ഇതാണ് മണിദ്വിപ ചക്രവർത്തിനിയായ, [[പരാശക്തി|ആദി പരശക്തിയുടെ]] വാസസ്ഥലം. കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്ഞിയായ ദേവി ഭുവനേശ്വരിയെ അവർ കണ്ടു. 

അവളുടെ നിറം ചുവപ്പായിരുന്നു. അവൾക്ക് മൂന്ന് കണ്ണുകളും നാല് കൈകളും, മനോഹരമായ തലമുടിയുമുണ്ട്,  അവൾ താമരയുടെ മാല ധരിച്ചിരുന്നു, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വെളുത്ത വസ്‌ത്രം ധരിച്ച അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രക്തചന്ദനം ലേപനം ചെയ്തു. അവളുടെ നാല് കൈകൾ പാശം, അങ്കുശം,  അഭയ, വരദ [[മുദ്ര|മുദ്രകൾ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചു, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കലയുള്ള രത്നകിരീടം ധരിച്ചിരുന്നു. 

വെളുത്ത നിറമുള്ള [[ശിവൻ|ത്രയംബക ഭൈരവന്റെ]] ഇടത് തുടയിൽ സർവ്വാഭരണ
വിഭൂഷിതയായി അവൾ ഇരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രക്കലയും ഗംഗയും അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. നാല് കൈളിൽ ത്രിശൂലവും മഴുവും
വരദ അഭയ [[മുദ്ര|മുദ്രകളും]] ധരിച്ച  
അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള അഞ്ച് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു . 

ദൈവിക ദമ്പതികൾ '''പഞ്ചപ്രേതാസനം,''' എന്ന സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പരമശിവന് അഞ്ച് തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിരവധി യോഗിനികൾ അവരെ സേവിക്കുന്നു, ചിലർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു, ചിലർ കണ്ണാടി പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[കർപ്പൂരം (സുഗന്ധദ്രവ്യം)|കർപ്പൂരം]] [[വെറ്റില]] എന്നിവ പിടിക്കുന്നു, ചിലർ [[തേൻ]], [[നെയ്യ്]], [[വീഞ്ഞ്|മദ്യം]], [[നെയ്യ്|ഇളനീര് വെള്ളം എന്നിവ]] ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന പാനീയം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചിലർ ഭുവനേശ്വരിയുടെ തലമുടി ഒരുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു, ചിലർ ദേവിയെ അണിയിച്ചൊരുക്കാൻ  തയ്യാറായി നിന്നു, ചിലർ മഹാദേവിയെ രസിപ്പിക്കാൻ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിമൂർത്തികളും]] ആകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ലോകങ്ങളെ  ഭുവനെശ്വരിയുടെ പാദനഖകണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നു.  [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നവയെ [[വിഷ്ണു]] പരിപാലിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അതിനെ സംഹരിയ്ക്കുന്നു. 

[[ത്രിമൂർത്തികൾ| ത്രിമൂർത്തികളെ]] ഭുവനേശ്വരി തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. ത്രയംബകൻ [[ബ്രഹ്മം|ബ്രഹ്മവും]] ഭുവനേശ്വരി [[ശക്തി|ബ്രഹ്മശക്തിയുമാണ്]] . അവർ രണ്ടായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രണ്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയാണ്. ത്രയംബകൻ ആദിപുരുഷനും ഭുവനേശ്വരി മൂലപ്രകൃതിയുമാണ് . [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മ]], [[വിഷ്ണു]], രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി പിരിഞ്ഞ് പരബ്രഹ്മം കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഈ [[ത്രിമൂർത്തികൾ|ത്രിദേവാസ്]]  ത്രയംബകശിവൻ്റെ തന്നെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവരെ സഹായിക്കാനായി ഭുവനേശ്വരി അവളുടെ  ശക്തിസ്വരൂപങ്ങളായ  [[സരസ്വതി]]യെ [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]], [[ലക്ഷ്മി]]യെ [[വിഷ്ണു]]വിനും, [[കാളി]]യെ രുദ്രനും നൽകി. ഭഗവതിയെ നമസ്‌കരിച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ വാസ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്  തിരികെ പോയി.

ദേവിഭാഗവതം, ലളിതോപാഖ്യാനം, ലളിത സഹസ്രനാമം, സൗന്ദര്യ ലഹരി തുടങ്ങിയ ഹൈന്ദവ കൃതികളിൽ മണിദ്വീപത്തിൽ അതിസുന്ദരനായ സദാശിവന്റെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജ്ഞിയായി ഭഗവതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കീർത്തിക്കുന്ന ദേവീരൂപം അതിമനോഹരമാണ്. അമൃതക്കടലിൻ്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കല്പക വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആരാമത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപ്. അവിടെ കദംബ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉപവനത്തിൽ ചിന്താമണികൾ കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച ഗൃഹം. അതിൽ പരമശിവനാകുന്ന മെത്തയിൽ ഭഗവതി വിരാജിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഗണപതി, മുരുകൻ എന്നിവർ ചുറ്റിലും നിന്ന് ഭജിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയും സരസ്വതിയും ഭഗവതിക്ക് വെഞ്ചാമരം വീശുന്നു. വലതു കാൽ മുകളിൽ കയറ്റി മറ്റേ കാൽ ശ്രീചക്രത്തിൽ അമർത്തി ശ്രീചക്രരാജം എന്ന സിംഹാസനത്തിലാണ് ലളിതാ ത്രിപുരസുന്ദരി ഇരിക്കുന്നത്. പാശവും അങ്കുശവും വില്ലും അമ്പുമാണ് ആയുധങ്ങൾ. കരിമ്പാണ് വില്ല്. പഞ്ച തന്മാത്രകളാണ് അമ്പുകൾ. ആപത്തിൽ പെടുന്നവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്ന, ഭക്തർക്ക് എല്ലാ സൗഭാഗ്യവും കൊടുക്കുന്ന ഭാവം. ശിവൻ്റെ നേർപാതിയായ ശക്തി എന്നും ത്രിപുരസുന്ദരിക്ക് അർത്ഥം പറയാം. പ്രപഞ്ചത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ത്രിപുരസുന്ദരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കും എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ത്രിപുരസുന്ദരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം  കാഞ്ചിപുരത്തെ കാഞ്ചി കാമാക്ഷി ക്ഷേത്രമാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്താണ് ഏകാംബരേശ്വര ശിവക്ഷേത്രമുള്ളത്.

== ക്ഷേത്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Bhuvaneshvari.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനേശ്വരി. ഭാര്യ - [[ശിവൻ|ശിവ]] ]]
[[പ്രമാണം:Bhubaneshwari_Janbazar_Sammilito_Kali_Puja_Samiti_Arnab_Dutta_2011.jpg|ലഘുചിത്രം| ഭുവനെശ്വരി ഒരു മറ്റ് മഹവിദ്യസ് കൂടെ നമസ്കരിച്ചു കാളി പൂജ ൽ പന്തൽ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] . ]]
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുടനീളം]] '''ഭുവനേശ്വരിക്ക്''' വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ശ്രീവിദ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഉപാസക അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ശാക്തേയർക്കിടയിലും ഭഗവതി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. 

• ശാർങ്ങക്കാവ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, വെണ്മണി, ആലപ്പുഴ 

* ചോറ്റാനിക്കര ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* കുമാരനെല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം
* തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കാട്ടൂരിൽ ഉള്ള പൊഞ്ഞനം ഭഗവതിക്ഷേത്രം ഭുവനേശ്വരി സ്വയംഭൂവായി ഉള്ളതാണ്. https://m.facebook.com/ponjanambhagavathytemple/

*വലംചുഴി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട

*പാഞ്ചാലിമേട് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കുട്ടിക്കാനം, ഇടുക്കി ജില്ല

*കിടങ്ങാംപറമ്പ് ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ

*അഞ്ചുമന ദേവി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം 
*എടക്കാട് ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേകാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 

* ഒഡിഷയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വറിന്റെ]] രക്ഷാ ദേവിയായും [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] ഉത്‌കല ബ്രാഹ്മണയായും അവളെ ആരാധിക്കുന്നു. 

* വടക്കൻ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ജാഫ്‌ന ഉപദ്വീപിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നൈനതിവിലാണ് (മണിപ്പല്ലവം) ഒരു [[ശക്തി പീഠങ്ങൾ|ശക്തിപീത]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

* [[പ്രമാണം:Bhuvaneshwari_Goddess.jpg|ലഘുചിത്രം|298x298ബിന്ദു| ഇന്ത്യയിലെ ചന്ദനഗറിലെ വാർഷിക ഭുവനേശ്വരി പൂജ (2018) ]] ഒരു നത്മംദിര് ദേവതയായ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹത്ഖൊല കാണാവുന്നതാണ് [[ചന്ദൻനഗർ|ഛംദന്നഗര്]] അവിടെ ദേവിയുടെ മാസം ഒരു മാസം തോറും ആരാധിക്കുന്ന സ്രവന് . [[ശിവൻ|ശിവയും]] മറ്റ് ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പരമ്പരാഗത ബംഗാളി ശൈലിയിലാണ് ദേവിയുടെ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 
* ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം തമിഴ്‌നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിലാണ് . 
* [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ]] ഒരു ചെറിയ ദേവാലയം സമർപ്പിക്കുന്നു [[പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം|, പുരി]], ദേവി [[സുഭദ്ര (മഹാഭാരതം)|സുഭദ്ര]] എന്നിവരെ ഭുവനേശ്വരിയായി ആരാധിക്കുന്നു. 
* [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലെ]] സമലേശ്വരി ദേവാലയവും കട്ടക്ക് ചാണ്ടി ക്ഷേത്രവും അവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 
* മാ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഗുഞ്ച, ടാ: വിസ്നഗർ, dist: മെഹ്സാന, വടക്കൻ ഗുജറാത്ത്. മാതാജിയുടെ പല്ലിയുടെ പ്രവർത്തനം ശുഭദിനത്തിൽ നടന്നത് (നവരാത്രിയുടെ ആതം). 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവി ഒരു സമർപ്പിത ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി മുന് ൽ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്]] 1946 ൽ സ്ഥാപിതമായ  
* 900+ വർഷം പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണ് കേരളത്തിലെ കാലിക്കറ്റിലെ വെസ്റ്റിലിലുള്ള നോചിപ്ര ഭാഗവതി-ക്ഷത്രം ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ പ്രധാന ദേവത ''ഭുവനേശ്വരി'' അമ്മയാണ്. ''ഭുവന ഐവാരി'', അതായത് &quot;ലോകങ്ങളുടെ ദേവി&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രാജ്ഞി&quot;, ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ''ത്രിഭുവനം'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഭ'' (ഭൂമി), ''ഭുവ'' (അന്തരീക്ഷം), ''സ്വ ḥ'' (ആകാശം) എന്നീ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ ഈ രൂപത്തിൽ ''ഭുവനേശ്വരി അമ്മ'' ദാതാവായിത്തീരുകയും അവളുടെ ഭക്തർക്ക് സമൃദ്ധമായി എല്ലാം നൽകുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഏത് സാഹചര്യവും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. 
* [[കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം|കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്. 
* ഭുവനേശ്വരി അമ്മ കർണാടക അഥവാ കന്നഡമ്മയുടെ ഭക്തനാണെന്നും ചരിത്ര നഗരമായ [[ബാദാമി|ബദാമിയിലെ]] ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 
* ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം ജംഷദ്‌പൂർ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ ടെൽകോ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രം തികച്ചും ശക്തമാണെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഭക്തർ തങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് പകരമായി ദേവിയ്ക്ക് സാരികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതായി ക്ഷേത്രം കാണുന്നു. വെല്ലകുളങ്ങരയ്ക്കടുത്തുള്ള അദൂരിലെ ചൂരക്കോടിലാണ് ഭുവനേശ്വരി അമ്മയുടെ ശക്തമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
* [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] സാംഗ്ലി ജില്ലയിലെ ഭീലവാടിയിൽ കൃഷ്ണ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവിക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

[[പ്രമാണം:Shreekshetra_Audumbar_river_bank.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നദീതീരത്ത് ഭുവനേശ്വരി ദേവി ]]
ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, മഥുരയിൽ കൃഷ്ണ നഗരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള &quot;ഭുവനേശ്വരി മഹാവിദ്യ&quot; ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടി, ശ്രീ ഷെത്ര ud ഡംബർ, സാംഗ്ലി ജില്ല. 

* [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു]] ജില്ലയിൽ ദേവി ഭുവനേശ്വരിക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ മാതാ ഭുവനേശ്വരി ജഗന്നാഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണ ദേവതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മേളകൾ നടക്കുന്നു. 

വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ മിഷിഗനിലെ പോണ്ടിയാക്കിലെ പരാശക്തി ക്ഷേത്രത്തിലാണ് ഭുവനേശ്വരിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|title=Welcome to Parashakthi (Eternal Mother) Amman Temple, Pontiac, Michigan, USA|access-date=2012-03-03|publisher=Parashakthitemple.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075342/http://www.parashakthitemple.org/bhuvanehswari.aspx|archive-date=2012-03-26}}&lt;/ref&gt;

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ചൊവ്വ, വെള്ളി, പൗർണമി ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം. ഞായറാഴ്ചയും പ്രധാന ദിവസം. പൗർണമി വ്രതം ഭഗവതിയെ ഉദ്ദേശിച്ചു എടുക്കുന്ന വ്രതമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* ''[[ദേവി]]'' 
* മഹാവിദ്യ 
* [[അൻപൊലി|പട്ടമ്പലം]] 
* [[ലിംഗരാജ ക്ഷേത്രം|ലിംഗരാജ് ക്ഷേത്രം]] 
* ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം സിദ്ധപൂർ, ഉത്തരകണ്ണട 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
{{Shaktism}}
* ''താന്ത്രിക യോഗയും ജ്ഞാന ദേവതകളും'' ഡേവിഡ് ഫ്രോളി 
* ''ഹിന്ദു ദേവതകൾ:'' ഡേവിഡ് കിൻസ്ലി എഴുതിയ ''ഹിന്ദു'' മതപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ () ''ദിവ്യ സ്ത്രീലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം'' 
[[വർഗ്ഗം:പാർവ്വതിയുടെ രൂപങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാവിദ്യ]]</text>
      <sha1>ah16p1piu28fhladu83uxmorh9qcq55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അലി അക്ബർ (സംവിധായകൻ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514657</id>
    <revision>
      <id>4646793</id>
      <parentid>4589444</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hari45krishnan</username>
        <id>220242</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10001" sha1="gkewim6ige4n7docbl4mbnucie7k1g8" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
{{Infobox person
| name               = Ramasimhan Aboobakker
| image              = 
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1963|02|20|df=yes}}
| birth_place        = [[Meenangadi]], [[Wayanad]], [[Kerala]], [[India]]
| occupation         = Film director
| years_active       = 1988 – present
| spouse             = 
| children           = 
| parents            = 
| relatives          = 
}}

ഒരു [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്ര]] സംവിധായകനാണ് രാമസിംഹൻ അബൂബക്കർ(അലി അക്ബർ അബൂബക്കർ).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/a-balancing-act/article3849041.ece|title=A balancing act|access-date=20 June 2017|last=manigandan|first=k. r.|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/director-ali-akbar-plans-to-complete-shooting-of-achan-in-two-weeks_100407025.html|title=Director Ali Akbar Plans To Complete Shooting Of Achan In Two Weeks|access-date=20 June 2017|publisher=|archive-date=2018-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528185700/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/director-ali-akbar-plans-to-complete-shooting-of-achan-in-two-weeks_100407025.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/senior-mandrake-review-malayalam-14929583.html|title=Review :|access-date=20 June 2017|website=www.sify.com|archive-date=2015-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223134141/http://www.sify.com/movies/senior-mandrake-review-malayalam-14929583.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223134141/http://www.sify.com/movies/senior-mandrake-review-malayalam-14929583.html |date=2015-12-23 }} {{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/senior-mandrake-review-malayalam-14929583.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-07-17 |archive-date=2015-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223134141/http://www.sify.com/movies/senior-mandrake-review-malayalam-14929583.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223134141/http://www.sify.com/movies/senior-mandrake-review-malayalam-14929583.html |date=2015-12-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=142|title=Ali Akbar|access-date=20 June 2017|website=www.malayalachalachithram.com}}&lt;/ref&gt; ''ബാംബൂ ബോയ്സ്'', ''ജൂനിയർ മാൻഡ്രേക്ക്'', ''കുടുംബവാർത്തകൾ'' , ''പൈ ബ്രദേഴ്സ്'' എന്നിവയുൾപ്പെടെ 20 ലധികം മലയാള സിനിമകൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=director&amp;artist=Ali+Akbar|title=Profile of Malayalam Director Ali Akbar|access-date=20 June 2017|website=en.msidb.org|archive-date=2014-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008222041/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=director&amp;artist=Ali%20Akbar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://malayalam.oneindia.in/news/kerala/director-ali-akbar-will-contest-for-aap-in-vatakara-lse-119306.html|title=സിനിമയിൽ നിന്നൊരു സ്ഥാനാർത്ഥി കൂടി;അലി അക്ബർ|access-date=20 June 2017|publisher=}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/ban-on-ali-akbar-malayalam-news-65943|title=IndiaGlitz - Ban on Ali Akbar - Malayalam Movie News|access-date=20 June 2017|publisher=|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717165905/https://www.indiaglitz.com/ban-on-ali-akbar-malayalam-news-65943|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.doolnews.com/malayalam-film-director-ali-akbars-interview.html|title=തിലകൻ മമ്മൂട്ടിയെക്കാൾ നല്ല കമ്യൂണിസ്റ്റാണ്|access-date=20 June 2017|publisher=}}&lt;/ref&gt; 2021 ഡിസംബർ 8-ന് തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ Mi-17 ഹെലികോപ്റ്റർ അപകടത്തിൽ ജനറൽ റാവത്ത് മരിച്ചപ്പോൾ ചില വ്യക്തികളിൽ നിന്നും അന്തരിച്ച മിലിറ്ററി ഓഫീസറെക്കുറിച്ച് മോശം പരാമർശമുണ്ടായതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച്, താനും ഭാര്യയും ഹിന്ദുമതം സ്വീകരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതായി 2021 ഡിസംബറിൽ അലി അക്ബർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. രാമസിംഹൻ എന്ന പേര് സ്വീകരിക്കുന്നതായും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/kerala/article/cds-bipin-rawat-death-malayalam-film-director-ali-akbar-converts-to-hinduism-after-certain-sections-of-society-jubilated-on-social-media/839743|title=CDS Bipin Rawat death: Malayalam film director Ali Akbar converts to Hinduism in protest against 'jubilation' on social media|access-date=2021-12-12|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-filmmaker-ali-akbar-hinduism-bipin-rawat-death-1886676-2021-12-11|title=Kerala filmmaker Ali Akbar to convert to Hinduism, says have lost faith in religion|access-date=2021-12-12|last=ThiruvananthapuramDecember 11|first=Rickson Oommen|last2=December 11|first2=2021UPDATED:|language=en|last3=Ist|first3=2021 12:59}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/111221/kerala-filmmaker-ali-akbar-renounces-islam.html|title=Kerala filmmaker Ali Akbar renounces Islam|access-date=2021-12-12|date=2021-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt;

മികച്ച അരങ്ങേറ്റ സംവിധായകനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് 1988-ൽ [[മാമലകൾക്കപ്പുറത്ത്]] എന്ന ചിത്രത്തിന് അലി അക്ബറിന് ലഭിച്ചു &amp;nbsp;   .

2014 ലെ പാർലമെന്റ് തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വടകര മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]] ബാനറിൽ അലി അക്ബർ മത്സരിച്ചു. [https://nettv4u.com/celebrity/tamil/director/ali-akbar]

കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷനിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] സ്ഥാനാർത്ഥിയായി അദ്ദേഹം മത്സരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://newskerala.com/director-ali-akbar-aap-candidate-in-vadakara-election-news.html|title=Kerala Live Malayalam Online TV Channels News Kerala Serials Kerala Friends Chat|access-date=20 June 2017|website=newskerala.com|archive-url=https://archive.today/20140917124916/http://newskerala.com/director-ali-akbar-aap-candidate-in-vadakara-election-news.html|archive-date=17 September 2014}}&lt;/ref&gt;

2023 ജൂൺ 16 ന് താൻ ബിജിപിയിൽ നിന്ന് രാജിവെക്കുന്നു എന്നറിയിച്ച് രാമസിംഹൻ അബൂബക്കർ ഫെയ്സ്ബുക് കുറിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/director-ramasimhan-abubakar-left-bjp-1171365&lt;/ref&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ഫിലിം 
! വർഷം 
|-
| [[മാമലകൾക്കപ്പുറത്ത്]] 
| 1988 
|-
| [[മുഖമുദ്ര (ചലച്ചിത്രം)|മുഖമുദ്ര]] 
| 1992 
|-
| [[പൊന്നുച്ചാമി]] 
| 1993 
|-
| [[പൈ ബ്രദേഴ്സ്]] 
| 1995 
|-
| [[ജൂനിയർ മാൻഡ്രേക്ക്]] 
| 1997 
|-
| [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് (ചലച്ചിത്രം)|ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] 
| 1998 
|-
| [[കുടുംബവാർത്തകൾ]] 
| 1998 
|-
| [[സ്വസ്ഥം ഗൃഹഭരണം]] 
| 1999 
|-
| [[ബാംബൂ ബോയ്സ്]] 
| 2002 
|-
| [[സീനിയർ മാൻഡ്രേക്ക്]]
| 2010 
|-
| [[Achan (2011 film)|അച്ചൻ]] 
| 2011 
|}

=== തിരക്കഥ ===

* മാമലകാൽക്കപ്പുറത്ത് (1988) 
* പൈ ബ്രദേഴ്സ് (1995) 
* ബാംബൂ ബോയ്സ് (2002) 
* സീനിയർ മാൻഡ്രേക്ക് (2010) 
* അനുയോജ്യമായ ദമ്പതികൾ (2012)

== അവലംബം==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==

* {{IMDb name|0015133}}

[[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളഗാനരചയിതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളതിരക്കഥാകൃത്തുക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:വയനാട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]</text>
      <sha1>gkewim6ige4n7docbl4mbnucie7k1g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹെർപറ്റോളജി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530861</id>
    <revision>
      <id>4646816</id>
      <parentid>4576480</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13478" sha1="s83s6yzptdbr3l4frbq0to7wk5gxnzj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Herpetology}}
[[പ്രമാണം:Bufo_periglenes2.jpg|ലഘുചിത്രം| ആൺ[[സ്വർണ്ണ പേക്കാന്തവള|സ്വർണ്ണ തവള]] ]]
[[ജന്തുശാസ്ത്രം|ജന്തുശാസ്ത്രത്തിലെ]] ഒരു ശാഖയാണ് '''ഹെർപറ്റോളജി''' ([[:en:Greek_language|Greek]] ἑρπετόν ''herpetón'', meaning &quot;reptile&quot; or &quot;creeping animal). [[ഉഭയജീവി|ഉഭയജീവികളും]] ([[തവള]], [[പേക്കാന്തവള]], [[സലമാണ്ടർ]], [[ന്യൂട്ട്]], സിസിലിയൻ) [[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങളും]]  ( [[പാമ്പ്‌|പാമ്പ്]], [[പല്ലി (ഉപനിര)|പല്ലി]], ആംഫിസ്‍ബേനിഡുകൾ, [[ആമ|ആമകൾ]], ടെറാപിനുകൾ,  [[ക്രോക്കഡിലിയ|മുതലകൾ]], [[ടുവാടര|ട്യൂട്ടാറസ്]] ) ഉൾപ്പെടെയുള്ളവയെക്കുറിച്ച് ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.  

എക്ടോതെർമിക് (തണുത്ത രക്തമുള്ള) [[ടെട്രാപോഡ്|ടെട്രാപോഡുകളുടെ]] പഠനമായി ഹെർപറ്റോളജിയെ കൂടുതൽ കൃത്യമായി നിർവചിക്കാം.  

[[ആവാസ വിജ്ഞാനം|ആഗോള പരിസ്ഥിതിശാസ്‌ത്രത്തിൽ]] ഉഭയജീവികളുടെയും ഉരഗങ്ങളുടെയും പങ്ക് പഠിക്കുന്നതിൽ ഹെർപ്പറ്റോളജിയിൽ വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും ഉഭയജീവികൾ പലപ്പോഴും പാരിസ്ഥിതിക വ്യതിയാനങ്ങളോട് വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയതിനാൽ, കാര്യമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യർക്ക് കൃത്യമായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ഉരഗങ്ങളും ഉഭയജീവികളും ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്ന ചില വിഷവസ്തുക്കളും വിഷങ്ങളും മനുഷ്യ വൈദ്യത്തിൽ ഉപയോഗപ്രദമാണ്. ഹൃദയാഘാതത്തിന് ചികിത്സിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന [[Anticoagulant|ആന്റികോയാഗുലന്റു]] സൃഷ്ടിക്കാൻ നിലവിൽ ചില [[പാമ്പിൻ വിഷം]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. 
== പദോൽപ്പത്തി ==
''ഹെർപറ്റോളജി'' എന്ന വാക്കിന്റെ ഉൽപത്തി [[പ്രാചീന ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്കിൽ നിന്നാണ്]] :( ἑρπετόν, ''ഹെർപെറ്റൻ'', &quot;ഇഴയുന്ന മൃഗം&quot;, {{Lang|grc|-λογία}}  , ''-ലോജിയ'', &quot;അറിവ്&quot;.) ഹെർപ്പറ്റോളജിയിൽ അതീവ താല്പര്യം ഉള്ളവരും വ്യത്യസ്ത ഉരഗങ്ങളെയോ ഉഭയജീവികളെയോ സൂക്ഷിക്കുന്ന ആളുകളെ പലപ്പോഴും സ്വയം &quot;ഹെർപ്പറുകൾ&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://community.livejournal.com/herpers/profile|title=herpers&amp;nbsp;— Community Profile|access-date=2012-08-13|date=2001-06-09|publisher=Community.livejournal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020120358/http://community.livejournal.com/herpers/profile|archive-date=2008-10-20}}&lt;/ref&gt;

[[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങൾക്കും]] [[ഉഭയജീവി|ഉഭയജീവികൾക്കുമുള്ള]] ഒരു പ്രാദേശിക പദമാണ് &quot;ഹെർപ്&quot;. &quot;ഹെർപെറ്റൈൽ&quot; എന്ന പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.  [[കാൾ ലിനേയസ്|ലിന്നേയസിന്റെ]] ജന്തുക്കളുടെ വർഗ്ഗീകരണത്തിലേക്ക് ഇതിന് വേരുകളുണ്ട്. അതിൽ അദ്ദേഹം ഉരഗങ്ങളെയും ഉഭയജീവികളെയും ഒരേ ക്ലാസിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 6700 [[സ്പീഷീസ്|ലധികം]] ഉഭയജീവികളും &lt;ref name=&quot;AmphibiaWeb&quot;&gt;{{Cite web|url=http://amphibiaweb.org/|title=AmphibiaWeb|access-date=2012-08-13|date=|publisher=AmphibiaWeb}}&lt;/ref&gt; 9000 ലധികം ഉരഗങ്ങളുമുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;ReptileSpecies&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.reptile-database.org/db-info/SpeciesStat.html|title=Species Statistics February 2012|access-date=2012-08-13|date=|publisher=Reptile-database.org}}&lt;/ref&gt;  

== ഉപഫീൽഡുകൾ ==
ഹെർപ്പറ്റോളജി മേഖലയെ പ്രത്യേക '''[[ജൈവവർഗ്ഗീകരണശാസ്ത്രം|ടാക്സോണമിക്]] ഗ്രൂപ്പുകളായ''' തവളകൾ ( ബാട്രക്കോളജി ), &lt;ref name=&quot;Wareham2005&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bqDDmwLgMXcC&amp;pg=PR9|title=Elsevier's Dictionary of Herpetological and Related Terminology|last=D.C. Wareham|date=2005|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-046017-8}}&lt;/ref&gt; {{Rp|9}} &lt;ref name=&quot;Angelici2015&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S1c-CwAAQBAJ&amp;pg=PA584|title=Problematic Wildlife: A Cross-Disciplinary Approach|last=Francesco M. Angelici|date=2015|publisher=Springer|isbn=978-3-319-22246-2|pages=584–585}}&lt;/ref&gt; പാമ്പുകൾ (ഒഫിയോളജി അല്ലെങ്കിൽ ഒഫിഡിയോളജി), പല്ലികൾ (സൗരോളജി), ആമകൾ (കീലോനിയോളജി, അല്ലെങ്കിൽ ടെസ്റ്റുഡിനോളജി) എന്നിങ്ങനെ വിഭജിക്കാം.  

== തൊഴിലവസരങ്ങൾ ==
ഹെർപറ്റോളജി മേഖലയിലെ തൊഴിലവസരങ്ങളിൽ,   ലാബ് റിസർച്ച്, ഫീൽഡ് സ്റ്റഡീസ്, സർവേ, സുവോളജിക്കൽ സ്റ്റാഫ്, മ്യൂസിയം സ്റ്റാഫ്, അധ്യാപനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. 

ആധുനിക അക്കാദമിക് സയൻസിൽ, വ്യക്തികൾ സ്വയം ഒരു ഹെർപ്പറ്റോളജിസ്റ്റായി കണക്കാക്കുന്നത് വളരെ അപൂർവമാണ്. മിക്ക വ്യക്തികളും [[ആവാസ വിജ്ഞാനം|പരിസ്ഥിതി]], [[ജീവപരിണാമം|പരിണാമം]], [[ജൈവവർഗ്ഗീകരണശാസ്ത്രം|ടാക്സോണമി]], ഫിസിയോളജി അല്ലെങ്കിൽ [[തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം|മോളിക്യുലർ ബയോളജി]] പോലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക മേഖലയിലാണ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.  ആ മേഖലയ്ക്കുള്ളിൽ ഉരഗങ്ങളെയും ഉഭയജീവികളെയും ബന്ധപ്പെട്ട പഠനങ്ങളിലേർപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rojas|first=Bibiana|last2=Valkonen|first2=Janne|last3=Nokelainen|first3=Ossi|date=2015-05-04|title=Aposematism|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(15)00153-0|journal=Current Biology|language=English|volume=25|issue=9|pages=R350–R351|doi=10.1016/j.cub.2015.02.015|issn=0960-9822}}&lt;/ref&gt;     

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
* അഡ്‌ലർ, ക്രെയ്ഗ് (1989). ''ഹെർപ്പറ്റോളജിയുടെ ചരിത്രത്തിലേക്കുള്ള സംഭാവനകൾ'' . സൊസൈറ്റി ഫോർ ദി സ്റ്റഡി ഓഫ് ആംഫിബിയൻസ് ആൻഡ് ഉരഗങ്ങൾ. 
* എതർലി, ഡാൻ (2015). ''ബുഷ് മാസ്റ്റർ: റെയ്മണ്ട് ഡിറ്റ്മാറും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈപ്പറിനായുള്ള വേട്ടയും'' . ന്യൂയോർക്ക്: ആർക്കേഡ്. 320 പി.പി. {{ISBN|978-1628725117}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/978-1628725117|978-1628725117]] . 
* [[:fr:Coleman Jett Goin|ഗോയിൻ, കോൾമാൻ ജെ]] ; ഗോയിൻ, ഒലിവ് ബി .; [[:de:George Robert Zug|സുഗ്, ജോർജ്ജ് ആർ.]] (1978). ''ഹെർപ്പറ്റോളജി ആമുഖം, മൂന്നാം പതിപ്പ്'' . സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ: ഡബ്ല്യുഎച്ച് ഫ്രീമാനും കമ്പനിയും. xi + 378 pp. {{ISBN|0-7167-0020-4}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/0-7167-0020-4|0-7167-0020-4]] . 

== പുറംകണ്ണികൾ ==
* [https://web.archive.org/web/20180830144519/https://iranian-herp.ir/ ഇറാനിയൻ ഹെർപ്പറ്റോളജിക്കൽ സ്റ്റഡീസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (IHSI)] 
* [https://web.archive.org/web/20110512224437/http://www.field-herpetology.co.uk/ ഫീൽഡ് ഹെർപ്പറ്റോളജി ഗൈഡ്] 
* [http://www.asih.org അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇക്ത്യോളജിസ്റ്റുകളും ഹെർപ്പറ്റോളജിസ്റ്റുകളും] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210806174003/https://asih.org/ |date=2021-08-06 }} 
* [http://www.herpconbio.org ഹെർപ്പറ്റോളജിക്കൽ കൺസർവേഷൻ ആൻഡ് ബയോളജി] 
* യൂറോപ്യൻ ഉരഗങ്ങൾക്കും ഉഭയജീവികൾക്കുമായുള്ള [http://www.seh-herpetology.org/ സൊസൈറ്റാസ് യൂറോപിയ ഹെർപറ്റോളജിക്ക] വിതരണ മാപ്പുകൾ 
* [https://web.archive.org/web/20050403114823/http://www.cnah.org/index.asp സെന്റർ ഫോർ നോർത്ത് അമേരിക്കൻ ഹെർപ്പറ്റോളജി] 500 ലധികം ഇനം ഉരഗങ്ങളും ഉഭയജീവികളും 
* [https://web.archive.org/web/20190201081324/http://www.euroherp.com/ യൂറോപ്യൻ ഫീൽഡ് ഹെർപ്പിംഗ് കമ്മ്യൂണിറ്റി] 
* [http://www.landcareresearch.co.nz/research/wildlifeecol/herpetology/ ന്യൂസിലാന്റ് ഹെർപ്പറ്റോളജി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020033530/http://www.landcareresearch.co.nz/research/wildlifeecol/herpetology/ |date=2007-10-20 }} 
* [http://www.chicagoherp.org/ ചിക്കാഗോ ഹെർപ്പറ്റോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി] 
* ഉരഗങ്ങളുടെ ഗവേഷണത്തിന്റെ അവസ്ഥയുടെ 22-വോളിയം 13,000 പേജുള്ള സംഗ്രഹത്തിന്റെ പൂർണ്ണ വാചകത്തിന്റെ ഓൺലൈൻ പകർപ്പാണ് [http://carlgans.org/biology-reptilia-online/ ബയോളജി ഓഫ് റെപ്റ്റിലിയ] . 
* [[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങളുടെയും]] [[ഉഭയജീവി|ഉഭയജീവികളുടെയും]] കാഴ്ചയുടെ ഒരു ഡാറ്റാബേസാണ് [http://www.herpmapper.org ഹെർപ്പ്മാപ്പർ] 
* സാൻ ഡീഗോ നാച്ചുറൽ ഹിസ്റ്ററി മ്യൂസിയത്തിലെ [http://herpatlas.sdnhm.org/ പെനിൻസുലർ കാലിഫോർണിയയിലെ ആംഫിബിയൻ ആൻഡ് റെപ്റ്റൈൽ അറ്റ്ലസ്] 
* [https://www.learnaboutcritters.org/primer ഉരഗങ്ങളെയും ഉഭയജീവികളെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രൈമർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112144845/https://www.learnaboutcritters.org/primer/ |date=2021-01-12 }}

[[വർഗ്ഗം:പാമ്പുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജന്തുശാസ്ത്ര ശാഖകൾ]]</text>
      <sha1>s83s6yzptdbr3l4frbq0to7wk5gxnzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അരോമാറ്റിക് ആൻഡ് മെഡിസിനൽ പ്ലാന്റ് റിസർച്ച് സ്റ്റേഷൻ, ഓടക്കാലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542649</id>
    <revision>
      <id>4646866</id>
      <parentid>4564813</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="psalmvz1rq125ffxo8h4vdof2577p1k" xml:space="preserve">
ഇന്ത്യയിലെ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ ഓടക്കാലിയിൽ, [[കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല|കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാലയുടെ]] സെൻട്രൽ സോണിന് കീഴിലുള്ള ഒരു ഗവേഷണ കേന്ദ്രമാണ് '''അരോമാറ്റിക് ആൻഡ് മെഡിസിനൽ പ്ലാന്റ് റിസർച്ച് സ്റ്റേഷൻ (ആരോമാറ്റിക് ഔഷധ സസ്യ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം), ഓടക്കാലി.'''  [[തിരു-കൊച്ചി|തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി]] സർക്കാർ 1951 ൽ '''[[ലെമൺഗ്രാസ്]] ബ്രീഡിംഗ് സ്റ്റേഷൻ ആയി''' ഇത്  സ്ഥാപിച്ചു. പിന്നീട് 1972 ൽ [[കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല]] രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഗവേഷണ കേന്ദ്രം അതിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. 1982 ൽ സ്റ്റേഷന്റെ പേര് '''അരോമാറ്റിക് ആൻഡ് മെഡിസിനൽ പ്ലാന്റ് റിസർച്ച് സ്റ്റേഷൻ'''  എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kau.in/institution/aromatic-medicinal-plants-research-station-odakkali|title=Aromatic &amp; Medicinal Plants Research Station, Odakkali {{!}} Kerala Agricultural University|access-date=2021-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://amprs.kau.in/|title=AMPRS, Odakkali|access-date=2021-05-25|archive-date=2021-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525090709/http://amprs.kau.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1994-ൽ ഇന്ത്യയിലെ കാർഷിക മന്ത്രാലയം ഈ സ്റ്റേഷന്റെ ഫൈറ്റോകെമിക്കൽ ലബോറട്ടറി ഔഷധ- സുഗന്ധ സസ്യങ്ങൾക്കായുള്ള റീജിയണൽ അനലിറ്റിക്കൽ ലബോറട്ടറികളിലൊന്നായി ഉയർത്തി.

രാജ്യത്തെ സുഗന്ധ ഔഷധ സസ്യങ്ങളിലെ മികവിന്റെ കേന്ദ്രം എന്ന പദവി സ്വന്തമാക്കാനുള്ള ഗവേഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ശ്രമത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടമായി 2008 ൽ ചില വിപുലീകരിച്ച സൗകര്യങ്ങൾ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Research-stationrsquos-prospects-get-a-boost/article15164187.ece | title=Research station's prospects get a boost | date=13 February 2008 | newspaper=The Hindu | access-date=7 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
 {{RL}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==

* ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് [https://web.archive.org/web/20130522071408/http://amprs.kau.edu/]
{{Scientific Research in Kerala |state=collapsed}}
[[വർഗ്ഗം:കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാലക്കു കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശാസ്ത്രഗവേഷണം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം|02]]</text>
      <sha1>psalmvz1rq125ffxo8h4vdof2577p1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇൻ എ റോമൻ ഓസ്റ്റീരിയ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545743</id>
    <revision>
      <id>4646938</id>
      <parentid>3801810</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="1ikhflha8dsl1r8wx1nd9jk8pbynyh7" xml:space="preserve">{{prettyurl|In a Roman Osteria}} 
{{Infobox Artwork
| image_file=Carl Bloch - In a Roman Osteria - Google Art Project.jpg
| alt=See adjacent text.
| image_size=333px
| title=In a Roman Osteria
| other_language_1=Danish
| other_title_1={{lang|da|Fra et romersk osteria}}
| other_language_2=
| other_title_2=
| artist=[[Carl Bloch]]
| year=1866
| medium=[[Oil painting|Oil]] on [[canvas]]
| height_metric=148.5
| width_metric=177.5
| height_imperial=
| width_imperial=
| metric_unit=cm
| imperial_unit=in
| city=Copenhagen
| museum=[[National Gallery of Denmark]]
}}
1866 ൽ ഡാനിഷ് ചിത്രകാരൻ [[Carl Bloch|കാൾ ബ്ലോച്ച്]] വരച്ച ചിത്രമാണ് '''ഇൻ എ റോമൻ ഓസ്റ്റീരിയ.''' 

ബ്ലോക്കിന്റെ ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സാമാന്യജീവിതചിത്രീകരണമായ ഈ ചിത്രം വരയ്ക്കാനേർപ്പാട് ചെയ്തത് പെയിന്റിംഗിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ബ്ലോക്കിന്റെ സുഹൃത്തും പ്രധാന പിന്തുണക്കാരനും വ്യാപാരിയുമായ [[Moritz G. Melchior|മോറിറ്റ്സ് ജി. മെൽ‌ച്ചിയർ]] ആണ്. അദ്ദേഹം ഒരു ഓസ്റ്റീരിയയിൽ മേശയ്ക്കരികിലിരുന്ന് സുഹൃത്തുക്കളുമായി സംസാരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ ഇരിക്കുന്ന രണ്ട് പേരെക്കൂടി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. കാഴ്ചക്കാരിലേക്ക് പുറംതിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ചിത്രം ചിത്രകാരന്റേതാണ്. &lt;ref name=Larsen&gt;{{cite web |url=https://www.smk.dk/en/highlight/in-a-roman-osteria-1866/ |title=In a Roman Osteria, 1866. Carl Bloch|last1=Larsen |first1=Peter Nørgaard |last2= |first2= |date= |work= |publisher=National Gallery of Denmark |accessdate= November 2, 2018}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Italian Osteria Scene, Girl welcoming a Person entering, by Wilhelm Marstrand - Ny Carlsberg Glyptotek - Copenhagen - DSC09271.JPG|thumb|left|The painting owes an obvious debt to [[Wilhelm Marstrand]]'s ''Italian Osteria Scene'' painted in 1847]]
[[Wilhelm Marstrand|വിൽഹെം മാർസ്ട്രാണ്ടിന്റെ]] വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു ബ്ലോച്ച്. &lt;ref name=Royal&gt;{{cite web |title=Carl Bloch |url=http://dkks.dk/carl-bloch-2 |accessdate=12 December 2014 |publisher=The Danish Royal Collections |archive-date=2014-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213142725/http://dkks.dk/carl-bloch-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ കലാസൃഷ്‌ടി മാർസ്ട്രാണ്ടിന്റെ ഇറ്റാലിയൻ ഓസ്റ്റീരിയ സീനിന് സമാനമാണ്. &lt;ref name=Larsen/&gt; പോളിഷ്-ഡാനിഷ് ചിത്രകാരി [[Elisabeth Jerichau-Baumann|എലിസബത്ത് ജെറിചൗ ബൗമാനും]] ഈ രംഗത്തിന്റെ ഒരു പതിപ്പ് തയ്യാറാക്കി. ആ പെയിന്റിംഗിൽ കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് വ്യതിയാനങ്ങളെങ്കിലും ഉണ്ട്.
[[File:Italiensk osteria.jpg|thumb|left|[[Elisabeth Jerichau-Baumann]]'s version of the Italian Osteria scene; date unknown]]
1935 ൽ ഈ ചിത്രം നാഷണൽ ഗാലറി ഓഫ് ഡെൻമാർക്ക് ഏറ്റെടുത്തു. &lt;ref name=Google&gt;{{cite web |title=In a Roman Osteria |url=https://www.google.com/culturalinstitute/asset-viewer/in-a-roman-osteria/QAFizpSvU6qx6g?hl=en |publisher=Google Cultural Institute |accessdate=12 December 2014}}&lt;/ref&gt; ക്യാൻവാസിലെ ഈ എണ്ണച്ചായാ ചിത്രം 148.5 മുതൽ 177.5 സെന്റീമീറ്റർ വരെ വലിപ്പമുണ്ട് (58.5 മുതൽ 69.9 ഇഞ്ച്). &lt;ref name=Google/&gt;
== ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ==
2018 ഏപ്രിലിൽ, [[BBC Radio 1|ബിബിസി റേഡിയോ 1]] ഡിജെ [[Greg James|ഗ്രെഗ് ജെയിംസ്]] പെയിന്റിംഗിലെ ആളെപ്പോലെയാണെന്ന് ശ്രോതാക്കൾ കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് പെയിന്റിംഗിന്റെ ഒരു യഥാർത്ഥ ജീവിത വിനോദത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി. 'റേഡിയോ 1 പെയിന്റ്-എ-ലോംഗ്' എന്നാണ് ഇതിനെ വിളിച്ചിരുന്നത്. കൂടാതെ ശ്രോതാക്കളായ മിറിയം, ഹാരിയറ്റ് എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു. അവർ ചിത്രീകരണത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു.&lt;ref name=BBC&gt;{{cite web |title=What happened when Greg James recreated a painting from 1866 live on Radio 1 |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/articles/3KJ2DhL93cS5GMrDGWSqVJ4/what-happened-when-greg-james-recreated-a-painting-from-1866-live-on-radio-1 |accessdate=2 November 2018}}&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==
{{Reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
*{{Commons category-inline|Fra et romersk osteria|''Fra et romersk osteria''}}
*[https://www.zoomo.ca/image/INq Zoomable version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808113736/https://www.zoomo.ca/image/INq |date=2017-08-08 }} 
[[വർഗ്ഗം:1866-ലെ പെയിന്റിംഗുകൾ]]</text>
      <sha1>1ikhflha8dsl1r8wx1nd9jk8pbynyh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചേലേരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>549330</id>
    <revision>
      <id>4646776</id>
      <parentid>4634010</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39360-86</username>
        <id>220241</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4646776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7901" sha1="iv0s21enuyiy7hzli6svfucxrv98snk" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ചേലേരി
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = [[സെൻസസ് ടൗൺ]]
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Kerala#India
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| coordinates             = {{coord|11.9599000|N|75.414740|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = രാജ്യം
| subdivision_name        = {{flag|ഇന്ത്യ}}
| subdivision_type1       = [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]]
| subdivision_name1       = [[കേരളം]]
| subdivision_type2       = [[കേരളത്തിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ല]]
| subdivision_name2       = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = കൊളച്ചേരി ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത്
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 8.56
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 10,848
| population_as_of        = 2011
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = ഭാഷകൾ
| demographics1_title1    = ഔദ്യോഗികം
| demographics1_info1     = [[മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 670604
| registration_plate      = 
| blank1_name_sec1        = അടുത്ത നഗരം
| blank1_info_sec1        = [[കണ്ണൂർ]] (12 കിമീ)
| blank2_name_sec1        = [[ലോക്സഭ]]
| blank2_info_sec1        = [[കണ്ണൂർ ലോക്സഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
| blank3_name_sec1        = [[നിയമസഭ]]
| blank3_info_sec1        = [[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പ്]]
| website                 = 
| iso_code                = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes               =  
}}

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്ക് |തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്കിലുള്ള]] ഒരു [[റവന്യൂ വില്ലേജ്]] ആണ് ചേലേരി. കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും 12 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് കിഴക്കായും തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 17 കിലോമീറ്റർ തെക്കായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ഗ്രാമം [[കൊളച്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കൊളച്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ്. [[മുണ്ടേരി (കണ്ണൂർ)|മുണ്ടേരി]] പുഴ ഈ വില്ലേജിൻ്റെ ഒരു അതിരാണ്. ഏകദേശം 1 കിലോമീറ്ററോളം നദീതീരം വില്ലേജിനുണ്ട്. ഇവിടെ നിന്ന് [[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കണ്ണൂർ വിമാനത്താവളത്തിലേക്ക്]] 20 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഉള്ളത്. [[എടക്കാട് ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|എടക്കാട്  ബ്ലോക്കിലും]], [[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]], [[കണ്ണൂർ ലോക്സഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ ലോക്സഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] ഉൾപ്പെടുന്നു.   

== ചരിത്രം ==
പുരാതനകാലത്തെ ചേലേരി ഗ്രാമത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ദേശങ്ങൾ ആയിരുന്നു കണ്ണാടിപ്പറമ്പ്, കമ്പിൽ എന്നിവ.

== മുണ്ടേരിക്കടവ് ==

=== തോണി / ചങ്ങാടം ===
പണ്ടുകാലത്ത് മുണ്ടേരി പുഴ കടക്കുന്നതിനു തോണികളും തോണിക്കാരനും എപ്പോഴുമുണ്ടാകുമായിരുന്നു. പങ്കായം അല്ലെങ്കിൽ നീണ്ട മുള കൊണ്ട് തുഴഞ്ഞിട്ടായിരുന്നു മറുകരയിൽ എത്തുക.  സാധനങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് ചങ്ങാടം ഉണ്ടായിരുന്നു. പാലം വന്നതോടെ ഈ സംവിധാനം പ്രവർത്തനമില്ലാതായി. 

മുണ്ടേരി പുഴയിൽ ആമ്പൽ പൂക്കൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.

=== മുണ്ടേരിക്കടവ് പക്ഷിസങ്കേതം ===
പ്രകൃതിദത്തമായ ഒരു പക്ഷിസങ്കേതമായി  മുണ്ടേരിക്കടവും പരിസരവും അറിയപ്പെടുന്നു.  കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന് അനുസരിച്ച് ദേശാടന പക്ഷികൾ ധാരാളം വന്നുപോകുന്ന സ്ഥലം ആണ് ഇവിടം.  ദേശാടന പക്ഷികൾ കൂട്ടമായി പറന്നു വന്ന് ഈ പ്രദേശത്ത് വിശ്രമിച്ച് അൽപ്പസമയത്തിനു ശേഷം യാത്ര തുടരുന്ന മനോഹരമായ ദൃശ്യം ഇവിടെയുള്ള പ്രതേകതയാണ്.  അധികമാരും അറിയപ്പെടാത്ത ഇവിടം പക്ഷി നിരീക്ഷകർക്കു ഉപാകപ്പെടുമെന്നു തീർത്തു പറയാം.

ഇവിടേക്കു പലയിടത്തുനിന്നും പക്ഷി നിരീക്ഷകർ എത്തി നിരീക്ഷണം നടത്തിപ്പോകാറുണ്ട്.  

=== കൈപ്പാട് കൃഷി ===
പുഴക്കരയിൽ നെൽകൃഷി നടത്താറുള്ള ഭാഗം കൈപ്പാട് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ആയതിനാൽ അവിടെ ചെയ്യുന്ന കൃഷി &quot;കൈപ്പാട് കൃഷി&quot; എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

== അവലംബം ==
[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>iv0s21enuyiy7hzli6svfucxrv98snk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അംഗിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565223</id>
    <revision>
      <id>4646838</id>
      <parentid>4534320</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13522" sha1="nqqdp9z4h7mu87rcgyqvlmg61kaim3v" xml:space="preserve">{{prettyurl|Angika}}
{{Infobox language
| name = Angika
| altname = Chhika-Chhiki Maithili
| nativename = {{Script|Kthi|𑂃𑂁𑂏𑂱𑂍𑂰}}, अंगिका, অঙ্গিকা
| states = [[India]] and [[Nepal]]
| region = [[Bihar]],[[West Bengal]] and [[Jharkhand]] states of India and [[Terai]] region of Nepal&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/anp/|title=Angika|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130607/https://www.ethnologue.com/18/language/anp/|archive-date=21 March 2018}}&lt;/ref&gt;
| nation = {{IND}}
* [[Jharkhand]]&lt;ref name=&quot;telegraph_jharkhand_official&quot;/&gt; (additional)
| speakers = 743,600
| date = 1996
| ref = e18
| familycolor = Indo-European
| fam2 = [[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]]
| fam3 = [[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]]
| fam4 = [[Eastern Indo-Aryan languages|Eastern]]
| fam5 = [[Bihari languages|Bihari]]
| fam6 = [[Maithili language|Maithili]]
| script = [[Tirhuta]]&lt;br&gt; [[Kaithi]]
| iso2 = anp
| iso3 = anp
| glotto = angi1238
| glottoname = Angika
| notice = Indic
}}
ഇന്ത്യയിലെ [[ബീഹാർ]], [[ജാർഖണ്ഡ്]]&lt;ref&gt;Kumari, K., &amp; Upadhyay, R. K. (2020). SOCIO-CULTURAL ASPECT OF ANGIKA. PalArch's Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology, 17(6), 6797-6804.&lt;/ref&gt;  സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ അംഗ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രാഥമിക ഭാഷയാണ് '''അംഗിക'''. [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]]യുടെ രൂപാന്തരം ആണിത്. അംഗിക ഭാഷ  (𑂃𑂁𑂏𑂱𑂍𑂰 𑂦𑂰𑂭𑂰/अंगिका भाषा/অঙ্গিকা ভাষা&lt;ref&gt;Tosha, M., &amp; Dwivedi, R. R. Angika Folksongs and Physical Environment: A Critical Perspective on Parallel Decline.&lt;/ref&gt;) അല്ലെങ്കിൽ പകരമായി '''ചിക്ക-ചിക്കി''' എന്ന് വർഗ്ഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;dsal&quot;&gt;{{cite web |title=LSI Vol-5 part-2 |publisher=dsal |page=95 |url=http://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-2&amp;pages=466#page/110/mode/1up |quote=&quot;Chhika-Chhiki&quot; }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dsal1&quot;&gt;{{cite web |title=LSI Vol-5 part-2 |publisher=dsal |page=13 |url=http://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-2&amp;pages=466#page/27/mode/1up}}&lt;/ref&gt;ഇന്ത്യയെ കൂടാതെ, നേപ്പാളിലെ തെരായ് പ്രദേശത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;/&gt;ഇത് കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തിൽ പെടുന്നു. അസമീസ്, ബംഗാളി, മാഗാഹി തുടങ്ങിയ ഭാഷകളുമായി ഇതിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം ഷെഡ്യൂളിൽ അംഗികയെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. എന്നിരുന്നാലും, അംഗിക ഭാഷാ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്ന് വാദിച്ചു സമർപ്പിച്ച അഭ്യർത്ഥന നിലവിൽ സർക്കാരിന്റെ പരിഗണനയിലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=5928 | title = Languages in the Eighth Schedule | publisher = Ministry of Home Affairs | date = 22 December 2004 | access-date = 5 May 2011 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20130430162547/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=5928 | archive-date = 30 April 2013 }}&lt;/ref&gt; [[Kaithi|കൈതി ലിപികൾ]] ചരിത്രപരമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അംഗികം [[Tirhuta script|തിര്ഹുത ലിപി]]യിലാണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. 
== പ്രദേശം ==
ബീഹാറിലെ മുൻഗർ, ഭഗൽപൂർ, ബങ്ക ജില്ലകളും ജാർഖണ്ഡിലെ സന്താൽ പർഗാന ഡിവിഷനും ഉൾപ്പെടുന്ന അംഗ പ്രദേശത്താണ് അംഗിക അല്ലെങ്കിൽ ചിക്ക-ചിക്കി പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്.{{sfn|Colin P. Masica|1993|p=12}}ഇത് സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം ഏകദേശം 15 ദശലക്ഷം ആളുകൾ ആണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Sevanti Ninan |title=Headlines From the Heartland: Reinventing the Hindi Public Sphere |url=https://books.google.com/books?id=QHRNs4Pt2YAC&amp;pg=PA61 |year=2007 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0-7619-3580-3 |page=61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511100606/https://books.google.com/books?id=QHRNs4Pt2YAC&amp;pg=PA61 |archive-date=11 May 2018 }}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിലെ ബീഹാർ, ജാർഖണ്ഡ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് പുറമേ, നേപ്പാളിലെ മൊറാംഗ് ജില്ലയിലും ഇത് ന്യൂനപക്ഷ ഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നു. 2011 ലെ നേപ്പാൾ സെൻസസ് സമയത്ത് മൊറാങ്ങിലെ 1.9% ആളുകൾ അംഗികയെ അവരുടെ മാതൃഭാഷയായി തിരിച്ചെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |access-date=2022-02-19 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== മൈഥിലിയുമായുള്ള ബന്ധം ==
ലിംഗ്വിസ്റ്റിക് സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ (1903) ൽ ജോർജ്ജ് എ ഗ്രിയേഴ്സൺ മൈഥിലിയുടെ ഒരു ഭാഷാഭേദമായി അംഗികയെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;uchicago.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-2&amp;pages=466#page/110/mode/1up|title=The Record News|website=dsal.uchicago.edu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110135/http://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-2&amp;pages=466#page/110/mode/1up|archive-date=3 September 2014}}&lt;/ref&gt;  എന്നിരുന്നാലും, കുറച്ച് ആളുകൾ ഇപ്പോൾ ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയായി അതിന്റെ പദവി ഉറപ്പിക്കുന്നു. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ബീഹാറിലെ മൈഥിലി ഭാഷയുടെ വക്താക്കൾ മൈഥിലി-മീഡിയം പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, മൈഥിലി വിരുദ്ധരായ കുറച്ച് ആളുകൾ അവരെ പിന്തുണച്ചില്ല. പകരം ഹിന്ദി-മീഡിയം വിദ്യാഭ്യാസത്തെ അനുകൂലിച്ചു.{{sfn|Mithilesh Kumar Jha|2017|p=163}}

മൈഥിലി ഭാഷാ പ്രസ്ഥാനത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്താൻ ബീഹാർ ഗവൺമെന്റും ഹിന്ദി അനുകൂല ബീഹാർ രാഷ്ട്രഭാഷ പരിഷത്തും അംഗികയെയും ബജ്ജിക്കയെയും വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളായി ഉയർത്തിയെന്ന് മൈഥിലി വക്താക്കൾ വിശ്വസിക്കുന്നു. {{sfn|Mithilesh Kumar Jha|2017|p=163}} പ്രധാനമായും മൈഥിലി ബ്രാഹ്മണർ, കരൺ കായസ്ഥർ എന്നീ ജാതികളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ മൈഥിലി പ്രസ്ഥാനത്തെ ഹിന്ദി / ബംഗാളി ഭാഷയായി ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ട നാളുകളിൽ പിന്തുണച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ മൈഥിലി വിരുദ്ധ വിഭാഗങ്ങൾ മൈഥിലി ഭാഷയെ ബ്രാഹ്മണ ഭാഷയായി മുദ്രകുത്തി മറ്റ് പലരെയും പ്രകോപിപ്പിച്ചു. മിഥില മേഖലയിലെ ജാതികൾ അംഗികയും ബജ്ജികയും തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷകളായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. മൈഥിലി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പ്രാദേശിക സ്വത്വത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താനും ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Manish Kumar Thakur|2002|p=208}}
== ഔദ്യോഗിക പദവി ==
2018 മുതൽ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ ജാർഖണ്ഡിൽ അംഗികയ്ക്ക് &quot;രണ്ടാം സംസ്ഥാന ഭാഷ&quot; എന്ന പദവിയുണ്ട്. മൈഥിലി ഉൾപ്പെടെ മറ്റ് 15 ഭാഷകളുമായി ഇത് ഈ പദവി പങ്കിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;telegraph_jharkhand_official&quot;&gt;{{cite news |author=Sudhir Kumar Mishra |url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/bhojpuri-3-more-to-get-official-tag-217369 |title=Bhojpuri, 3 more to get official tag |newspaper=The Telegraph |date=22 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322204611/https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/bhojpuri-3-more-to-get-official-tag-217369 |archive-date=22 March 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.uniindia.com/~/jharkhand-gives-2nd-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithali/States/news/1175423.html |title=Jharkhand gives 2nd language status to Magahi, Angika, Bhojpuri and Maithali |publisher=[[United News of India]] |date=21 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324102352/http://www.uniindia.com/~/jharkhand-gives-2nd-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithali/States/news/1175423.html |archive-date=24 March 2018 }}&lt;/ref&gt;
== അവലംബം==
{{reflist}}

=== ഗ്രന്ഥസൂചിക===
{{ref begin}}
* {{cite book |author=Colin P. Masica |title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&amp;pg=PA12 |year=1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 }}
* {{cite book |editor=Kathleen Kuiper |title=The Culture of India |url=https://books.google.com/books?id=c8PJFLeURhsC&amp;pg=PA57 |year=2010 |publisher=Rosen |isbn=978-1-61530-149-2 }}
* {{cite journal |author=Manish Kumar Thakur |title=The politics of minority languages: Some reflections on the Maithili language movement |journal=Journal of Social and Economic Development |volume=4 |issue=2 |year=2002 |pages=199–212 |url=http://irgu.unigoa.ac.in/drs/bitstream/handle/unigoa/1461/J_Social_Econ_Develop_4_199.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |archive-date=2018-03-24 |access-date=2022-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324103531/http://irgu.unigoa.ac.in/drs/bitstream/handle/unigoa/1461/J_Social_Econ_Develop_4_199.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |url-status=dead }}
* {{cite book |author=Mithilesh Kumar Jha |title=Language Politics and Public Sphere in North India: Making of the Maithili Movement |url=https://books.google.com/books?id=0-pIDwAAQBAJ&amp;pg=PT158 |year=2017 |publisher=Oxford University Press India |isbn=978-0-19-909172-0 }}
* {{Cite web|title=An Crúbadán - Angika ( anp )|url=http://crubadan.org/languages/anp|access-date=2021-09-01|website=crubadan.org|archive-date=2020-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725033707/http://crubadan.org/languages/anp|url-status=dead}}
* {{Cite web|date=2020-05-08|title=Angika Dictionary|url=https://www.sil.org/resources/archives/84670|access-date=2021-09-01|website=SIL International|language=en}}
* {{Cite web|title=Angika Dictionary -|url=https://www.webonary.org/angika/|access-date=2021-09-01|language=en|archive-date=2021-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901150850/https://www.webonary.org/angika/|url-status=dead}}
* {{Cite web|title=Glottolog 4.4 - Angika|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/angi1238|access-date=2021-09-01|website=glottolog.org}}
{{ref end}}


{{Bihari languages}}
{{Languages of India}}
{{Languages of Nepal}}

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>nqqdp9z4h7mu87rcgyqvlmg61kaim3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇക്കോളജിക്കൽ റിസിലീൻസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>568942</id>
    <revision>
      <id>4646903</id>
      <parentid>4645628</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T06:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11064" sha1="9jzukni32y7hpq2kffds74rwnceqezm" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ecological resilience}}[[File:Resilience1.jpg|thumb|right|440px|alt=Temperate lake and Mulga woodland|{{center|Lake and Mulga ecosystems with alternative stable states&lt;ref name=&quot;Folke, Carpenter et al 2002&quot;/&gt;}}]][[ആവാസ വിജ്ഞാനം|പരിസ്ഥിതി വിജ്ഞാനത്തിൽ]], നാശത്തെ ചെറുത്തുതോൽപ്പിക്കുകയും വേഗത്തിൽ പുനഃപ്രാപ്‌തി ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ഒരു പ്രക്ഷുബ്ധതയോ അസ്വസ്ഥതയോടോ പ്രതികരിക്കാനുള്ള ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ശേഷിയാണ് '''റിസിലീൻസ്.'''  അത്തരം പ്രക്ഷുബ്ധതകളിലും അസ്വസ്ഥതകളിലും തീ, വെള്ളപ്പൊക്കം, കാറ്റ്, പ്രാണികളുടെ ജനസംഖ്യാ സ്ഫോടനങ്ങൾ, വനനശീകരണം, എണ്ണ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നതിനുള്ള നിലം തകർക്കൽ, മണ്ണിൽ തളിക്കുന്ന കീടനാശിനികൾ, വിദേശ സസ്യങ്ങളുടെയോ മൃഗങ്ങളുടെയോ പരിചയപ്പെടുത്തൽ തുടങ്ങിയ മനുഷ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടാം. മതിയായ അളവിലോ ദൈർഘ്യത്തിലോ ഉള്ള അസ്വസ്ഥതകൾ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയെ ആഴത്തിൽ ബാധിക്കുകയും ഒരു പരിധിവരെ എത്താൻ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. അതിനപ്പുറം ഒരു വ്യത്യസ്തമായ പ്രക്രിയകളും ഘടനകളും പ്രബലമാണ്.&lt;ref name=&quot;Folke, Carpenter et al 2004&quot;/&gt;  അത്തരം ത്രെഷോൾഡുകൾ ഒരു നിർണായകമായ അല്ലെങ്കിൽ വിഭജന പോയിന്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, നിലവിലുള്ള ഈ സാമൂഹ്യക്രമ ഷിഫ്റ്റുകളെ ക്രിട്ടിക്കൽ ട്രാൻസിഷനുകൾ എന്നും വിളിക്കാം.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Scheffer |first1=Marten |title=Critical transitions in nature and society |date=26 July 2009 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691122045}}&lt;/ref&gt;

ജൈവവൈവിധ്യം കുറയ്ക്കൽ, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ചൂഷണം, മലിനീകരണം, ഭൂവിനിയോഗം, നരവംശ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം എന്നിങ്ങനെയുള്ള പാരിസ്ഥിതിക പ്രതിരോധശേഷിയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന മനുഷ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;Folke, Carpenter et al 2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peterson et al 1998&quot; /&gt; സഹിഷ്ണുതയെക്കുറിച്ചുള്ള ഇന്റർ ഡിസിപ്ലിനറി വ്യവഹാരത്തിൽ ഇപ്പോൾ സാമൂഹിക-പാരിസ്ഥിതിക സംവിധാനങ്ങൾ വഴിയുള്ള മനുഷ്യരുടെയും ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെയും ഇടപെടലുകളുടെ പരിഗണനയും, പരമാവധി സുസ്ഥിരമായ വിളവ് മാതൃകയിൽ നിന്ന് പരിസ്ഥിതി വിഭവ മാനേജ്മെന്റിലേക്കും ഇക്കോസിസ്റ്റം മാനേജ്മെന്റിലേക്കും മാറേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും ഉൾപ്പെടുന്നു. &quot;പ്രതിരോധ വിശകലനം, അഡാപ്റ്റീവ് റിസോഴ്‌സ് മാനേജ്‌മെന്റ്, അഡാപ്റ്റീവ് ഗവേണൻസ്&quot; എന്നിവയിലൂടെ ഇക്കോളജിക്കൽ റിസിലീൻസ് നിർമ്മിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Folke, Carpenter et al 2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Walker, Holling et al 2004&quot; /&gt;  ഇക്കോളജിക്കൽ റിസിലീൻസ് മറ്റ് മേഖലകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും അവ പ്രതിരോധശേഷിയെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന രീതിയെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉദാ. സപ്ലൈ ചെയിൻ റിസിലീൻസ്.
== നിർവചനങ്ങൾ ==
പ്രകൃതിദത്തമോ നരവംശപരമോ ആയ കാരണങ്ങളാൽ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ വേരിയബിളുകളിലെ മാറ്റങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രകൃതിദത്ത വ്യതിയാനങ്ങളുടെ സ്ഥിരത വിവരിക്കുന്നതിനായി കനേഡിയൻ പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രജ്ഞനായ സി.എസ്. ഹോളിംഗ്&lt;ref Name=&quot;Holling 1973&quot;/&gt;ആണ് പാരിസ്ഥിതിക വ്യവസ്ഥകളിലെ റിസിലീൻസ് എന്ന ആശയം ആദ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചത്. പാരിസ്ഥിതിക സാഹിത്യത്തിൽ റിസിലീൻസ് രണ്ട് തരത്തിൽ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു:

==അവലംബം==
{{Reflist|2|refs=
&lt;ref name=&quot;Folke, Carpenter et al 2002&quot;&gt;{{cite journal |author=Folke, C., Carpenter,S., Elmqvist, T., Gunderson, L., Holling C.S., Walker, B. |title=Resilience and Sustainable Development: Building Adaptive Capacity in a World of Transformations |url=https://archive.org/details/ambio_2002-08_31_5/page/437 |journal=Ambio |volume=31 |issue=5 |pages=437–440 |year=2002 |pmid=12374053 |doi=10.1639/0044-7447(2002)031[0437:rasdba]2.0.co;2}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Folke, Carpenter et al 2004&quot;&gt;{{cite journal |author1=Folke, C. |author2=Carpenter, S. |author3=Walker, B. |author4=Scheffer, M. |author5=Elmqvist, T. |author6=Gunderson, L. |author7=Holling, C.S. |title=Regime Shifts, Resilience, and Biodiversity in Ecosystem Management |journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics |volume=35 |pages=557–581 |year=2004 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.35.021103.105711 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Not in use
&lt;ref name=&quot;Obura 2005&quot;&gt;{{cite journal |author=Obura, D.O. |title=Resilience and climate change: lessons from local reefs and bleaching in the Western Indian Ocean |url=https://archive.org/details/estuarine-coastal-and-shelf-science_2005-05_63_3/page/353 |journal=[[Estuarine, Coastal and Shelf Science]] |volume=63 |pages=353–372 |year=2005 |doi=10.1016/j.ecss.2004.11.010 |issue=3 |bibcode=2005ECSS...63..353O }}&lt;/ref&gt;
Not in use--&gt;

&lt;ref name=&quot;Peterson et al 1998&quot;&gt;{{cite journal |author1=Peterson, G. |author2=Allen, C.R. |author3=Holling, C.S. |title=Ecological Resilience, Biodiversity, and Scale |journal=Ecosystems |volume=1 |issue=1 |pages=6–18 |year=1998 |doi=10.1007/s100219900002 |citeseerx=10.1.1.484.146 |s2cid=3500468 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Walker, Holling et al 2004&quot;&gt;{{cite journal |author1=Walker, B. |author2=Holling, C. S. |author3=Carpenter, S. R. |author4=Kinzig, A. |title=Resilience, adaptability and transformability in social–ecological systems |journal=Ecology and Society |volume=9 |issue=2 |pages=5 |year=2004 |doi=10.5751/ES-00650-090205 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Holling 1973&quot;&gt;{{cite journal |author=Holling, C.S. |title=Resilience and stability of ecological systems |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=4 |pages=1–23 |year=1973 |doi=10.1146/annurev.es.04.110173.000245 |url=http://pure.iiasa.ac.at/26/1/RP-73-003.pdf |access-date=2019-12-10 |archive-date=2020-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317083102/http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/26/1/RP-73-003.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}

==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്==
* Hulme, M. (2009). “Why we Disagree about Climate Change: Understanding Controversy, Inaction and Opportunity&quot;. Cambridge University Press.
* Lee, M. (2005) “EU Environmental Law: Challenges, Change and Decisions Making”. Hart. 26.
* Maclean K, Cuthill M, Ross H. (2013). Six attributes of social resilience. Journal of Environmental Planning and Management. (online first)  
* Pearce, D.W. (1993). “Blueprint 3: Measuring Sustainable Development”. [[Earthscan]].
* {{cite book|title=Resilience: Why Things Bounce Back|url=https://archive.org/details/isbn_2901451683812|author1=Andrew Zolli|author2=Ann Marie Healy|isbn=978-1451683813|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2013}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
*Resilience Alliance — a research network that focuses on social-ecological resilience [http://www.resalliance.org/ Resilience Alliance]
*Stockholm Resilience Centre — an international centre that advances trans disciplinary research for governance of social-ecological systems with a special emphasis on resilience — the ability to deal with change and continue to develop [http://www.stockholmresilience.org/ Stockholm Resilience Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928165511/https://www.stockholmresilience.org/ |date=2022-09-28 }}
&lt;!-- this link is bad — June 22, 2008
*[http://www.envs.emory.edu/resources/papers/b261-_o.pdf &quot;Resilience&quot;] — a short (encyclopedic) article coauthored by Holling in 
--&gt;

*TURaS — a European project mapping urban transitioning towards resilience and sustainability [http://www.turas-cities.eu/ TURaS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326125453/https://www.turas-cities.eu/ |date=2023-03-26 }}
*Microdocs:Resilience — a short documentary on resilience [http://www.stanford.edu/group/microdocs/resilience.html Resilience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109093155/http://www.stanford.edu/group/microdocs/resilience.html |date=2014-01-09 }}

{{modelling ecosystems|expanded=other}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:പരിപാലന ജീവശാസ്ത്രം]]</text>
      <sha1>9jzukni32y7hpq2kffds74rwnceqezm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Prabhakm1971</title>
    <ns>3</ns>
    <id>569637</id>
    <revision>
      <id>4646822</id>
      <parentid>4437910</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <origin>4646822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33349" sha1="6qbtq1ztj8my38yyargotkkpi1g7cak" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Prabhakm1971 | Prabhakm1971 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:32, 4 മേയ് 2022 (UTC)

== ബൈപോളാർ ഡിസോർഡർ _ സംവാദം താളിലെ മറുപടികൾ ==

പ്രിയ {{Ping|Prabhakm1971}}, [[സംവാദം:ബൈപോളാർ ഡിസോർഡർ|ബൈപോളാർ ഡിസോർഡർ സംവാദം താളിൽ]] താങ്കൾ നൽകുന്ന പരിഹാസം ചേർന്ന മറുപടികൾ  അരോചകമായിത്തീരുന്നു എന്നറിയിക്കേണ്ടിവരുന്നതിൽ ഖേദമുണ്ട്. ദയവായി [[വിക്കിപീഡിയ:സംവാദം താളുകൾക്കായുള്ള മാർഗ്ഗരേഖകൾ|സംവാദം താളുകൾക്കായുള്ള മാർഗ്ഗരേഖകൾ]] കാണണമെന്നഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. നയങ്ങൾ പാലിച്ചുകൊണ്ട് വിക്കിപീഡിയയിൽ തുടരുന്നതിന് സാധിക്കട്ടെയെന്നാശംസിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  03:57, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

:@[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] എന്ന വ്യക്തിയോട് വ്യക്തമായി കാര്യങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടും ഒരു തരം തിണ്ണമിടുക്ക് കാണിക്കുന്ന രീതിയിൽ ദുർവ്വാശിയോടുകൂടി കാര്യമാത്ര പ്രസക്തമല്ലാത്ത തിരുത്തലുകളും അൽപ്പത്തരം കാട്ടിയുളള മറുപടിയും നല്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.  ഇത്തരം ആളുകൾ വിക്കിപീഡിയ പോലുളള പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ സാമാന്യ മര്യാദ പാലിക്കുക.   ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നവരെ മൂക്കുകയറിട്ട് നിർത്താൻ വേണ്ടി അനാവശ്യമായ വാശിയും നിര്യാതനബുദ്ധിയും കാണിക്കുന്നവർക്ക് ഇത്തരം മറുപടി നല്കാതെ നിർവ്വാഹമില്ല എന്ന് ഇവിടെ ഒരിക്കൽ കൂടി വ്യക്തമാക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Prabhakm1971|Prabhakm1971]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Prabhakm1971|സംവാദം]]) 11:54, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

== സംവാദങ്ങൾ, തലക്കെട്ടുകൾ ==

പ്രിയ Prabhakm1971,

വിക്കി സംവാദങ്ങളിൽ നയങ്ങൾ പാലിക്കാനും മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളെ ബഹുമാനിക്കാനും ശ്രമിക്കുക. താങ്കൾക്ക് വ്യക്തിപരമായി മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ അറിവുള്ള വിഷയങ്ങളാകാം, എങ്കിലും അവയെക്കുറിച്ച് വിക്കിയിൽ എഴുതുമ്പോൾ ചില രീതികളുണ്ട്. സ്വന്തം നിലയിൽ സാങ്കേതികപദങ്ങൾ തർജ്ജമ ചെയ്യരുത് എന്നതാണ് അവയിലൊന്ന്. അതിനാൽ മറ്റ് സ്രോതസ്സുകളിൽ കാണാത്ത സാങ്കേതികപദ തർജ്ജമകളിൽ തലക്കെട്ടുകളുണ്ടാക്കിയാൽ മറ്റ് ഉപയോക്താക്കൾ ആ താളുകൾ ഇംഗ്ലീഷ് ലിപിമാറ്റരൂപങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടും. താങ്കൾ സൃഷ്ടിച്ച ചില താളുകൾ ഞാൻ ഇങ്ങനെ തിരിച്ചുവിട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ തർജ്ജമകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും അവലംബങ്ങൾ കാണിച്ചാൽ ആ തലക്കെട്ടുകൾ തിരിച്ച് മാറ്റാം. -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;ടി വി&lt;/span&gt;]] 09:40, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

:@[[ഉപയോക്താവ്:Razimantv|Razimantv]] താങ്കൾ പരപ്രേരണയോടുകൂടി തിരുത്തിയതാണെന്ന് മനസിലാക്കാൻ സാമാന്യ ബുദ്ധിമതി. . അതു കൊണ്ടു തന്നെ താങ്കൾക്ക് മറുപടിയില്ല.  മാത്രവുമല്ല ബൈപോളാർ പോലുളള വാക്കുകൾ സാങ്കേതിക വാക്കുകളല്ല എന്നു കൂടി ഓർമ്മിപ്പിക്കട്ടെ. [[ഉപയോക്താവ്:Prabhakm1971|Prabhakm1971]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Prabhakm1971|സംവാദം]]) 12:35, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

== തിരുത്തൽയുദ്ധം നടത്തരുത് ==

പ്രിയ Prabhakm1971, [[സംവാദം:ബൈപോളാർ ഡിസോർഡർ|'''ഇവിടെ നടന്ന ചർച്ച''']] ദയവായി ശ്രദ്ധിക്കുക. കാര്യനി‍ർവ്വാഹകർ തലക്കെട്ട് മാറ്റിയത് വ്യക്തമായ നയമനുസരിച്ചാണ്. അത്തരം തലക്കെട്ടുമാറ്റം താങ്കൾ [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%AD%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B5%BE/Prabhakm1971 നിരാകരിക്കുന്നതായിക്കാണുന്നു]. ഇത് തിരുത്തൽയുദ്ധത്തിന് കാരണമാകും എന്നതിനാൽ, ഇത്തരം പ്രവൃത്തിയിൽനിന്നും പിൻതിരിയണം എന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.  [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  08:01, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

:@[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] പേജിന്റെ സംവാദം താളിൽ വ്യക്തമായ വിശദീകരണം നൽകിയിട്ടും ഒരുതരം മുഷ്ടിമിടുക്ക് കാണിക്കാൻ വേണ്ടി സംഘം ചേർന്നുളള തിരുത്തലുകൾ ആണ് നടക്കുന്നത്.  ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ ഇത്തരത്തിൽ മുഷ്ടിമിടുക്കും അമിതാവേശവും കാണിച്ചല്ല പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്.  ലേഖകരോട് മാന്യമായി ഇടപെടാൻ പഠിക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Prabhakm1971|Prabhakm1971]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Prabhakm1971|സംവാദം]]) 08:28, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
::പ്രിയ Prabhakm1971, കാര്യനിർവ്വാഹകർ മാന്യമായിട്ടുമാത്രമേ ഇടപെട്ടിട്ടുള്ളൂ. അധിക്ഷേപവാക്കുകളോടെ,  വളരെയധികം പ്രകോപനപരമായി താങ്കൾ പ്രതികരിച്ചിട്ടുപോലും സൗഹൃദത്തോടെ മറുപടി നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്, താങ്കൾ ഒരു നവാഗത ഉപയോക്താവായതിനാലാണ്. വിക്കിനയങ്ങളും പെരുമാറ്റവും മനസ്സിലാക്കി നല്ല തിരുത്തലുകളുമായി താങ്കൾ തുടരുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ്. ഒരു ലേഖനമെഴുതിക്കഴിഞ്ഞാൽ മറ്റുള്ളവർ അതിൽ അനിവാര്യമായ  മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. അത് മനസ്സിലാക്കി സഹകരിക്കുമെന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  08:43, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
:::@[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] അനിവാര്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടതുതന്നെയാണ് വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ  ആ ഗണത്തിൽപെടുന്നതല്ല നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന തിരുത്തലുകൾ. ഇത് ഒരു തരം വാശിയുടെ പുറത്തുളള തിരുത്തൽ മാത്രമാണ്.  അത് അല്പത്തരം എന്നേ പറയാനാകൂ.  ആരോഗ്യകരമായ തിരുത്തലുകളായിരുന്നെങ്കിൽ ആരും എതിർക്കുകയില്ല.  നിങ്ങളുടേത് തിണ്ണമിടുക്കുകാട്ടാനുളള തിരുത്തലുകൾ മാത്രം. [[ഉപയോക്താവ്:Prabhakm1971|Prabhakm1971]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Prabhakm1971|സംവാദം]]) 08:48, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

== തിരുത്തൽയുദ്ധം താങ്കളെ തടയുന്നതിന് കാരണമാകാം. ==

പ്രിയ Prabhakm1971, തിരുത്തൽയുദ്ധം നടത്തരുത് എന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടും താങ്കൾ അതൊന്നും പരിഗണിക്കാതെ [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%AD%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B4%A8%E0%B4%95%E0%B5%BE/Prabhakm1971 '''തിരുത്തലുകൾ'''] വരുത്തുന്നതായിക്കാണുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് താങ്കളുടെ തിരുത്തുകൾ തിരസ്ക്കരിക്കേണ്ടിവരുന്നത് എന്ന് സംവാദം താളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടും അവ അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറാകാത്തത് ഖേദകരമാണ്. ഇത്തരം നിഷേധാത്മകനിലപാട് ഉപയോക്താവിനെ തിരുത്തുന്നതിൽ നിന്ന് തടയുന്നതിലേക്കാണ് എത്തിക്കുക എന്ന് ദയവായി മനസ്സിലാക്കുക. താങ്കൾ വിക്കിനയങ്ങൾ പാലിച്ച് തുടരുമെന്ന്  പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  15:57, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

:@[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] 
:മിസ്റ്റർ @[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]]  താങ്കൾ തടയുന്നതിൽ യാതൊരു വിരോധവും ഇല്ല. പൂമാല കയ്യിലിരിക്കുന്നവന് അത് നന്നായി അണിയുകയോ പിച്ചിച്ചീന്തുകയോ ചെയ്യാം. അതൊക്കെ താങ്കളുടെ ഇഷ്ടം.   ഈ സംവാദം താളിൽ ഞാൻ പ്രസ്ഥാവിച്ചിട്ടുളള കാര്യങ്ങളും നിങ്ങളുടെ മറുപടിയും വായിക്കുന്ന സാമാന്യ വിവരമുളള ഏതൊരു വിക്കി വായനക്കാരനും ആരുടെ ഭാഗത്താണ് തെറ്റ് എന്നും ആരാണ് വിവരക്കേട് കാണിക്കുന്നത് എന്നതും വ്യക്തമായി മനസിലാകും. 
:തിരുത്തലുകൾ വരുത്തിയിട്ടുളള ആരും സ്വബുദ്ധിയാൽ വരുത്തിയ തിരത്തലുകളല്ല.  ഒരു തരം ക്വട്ടേഷൻ നല്കിയുളള ഗുണ്ടാത്തിരുത്തലുകൾ തന്നെയാണ് എന്ന് അത് കാണുന്ന ആർക്കും മനസിലാകും.  സ്വമേധയാ ഒരു വായനക്കാരൻ വരുത്തുന്ന തിരുത്തലുകളാണ് മറ്റു വിക്കിവായനക്കാർ അംഗീകരിക്കുക. അതല്ലാതെ മറ്റാരുടെയെങ്കിലും പ്രേരണയാലുളള ക്വട്ടേഷൻ തിരുത്തലുകൾ അതാത് വ്യക്തികൾ മാത്രമേ അംഗീകരിക്കുകയുളളു.
:എൻ്റെ തിരുത്തലിൻ്റെ കാരണം ഞാൻ മുകളിൽ നന്നായി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സാമാന്യ ബോധമുളളവർക്ക് അത് വായിച്ചാൽ മനസിലാകും.  താങ്കളുടെ വിവരക്കേടിന് മറുപടിപറയേണ്ട കാര്യമില്ല.  
:ഇത്തരം വിവരക്കേടുകൾ വിളിച്ചു പറയുകയും ആളെക്കൂട്ടി തിരുത്തൽ യുദ്ധം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്ന താങ്കളെപ്പോലുളളവരുടെ അല്പത്തരത്തിന് പാത്രമാകാൻ എനിക്കും തീരെ താൽപ്പര്യമില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Prabhakm1971|Prabhakm1971]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Prabhakm1971|സംവാദം]]) 01:26, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
::പ്രിയ സുഹൃത്തേ ഇത്തരം സംഭാഷണങ്ങളും തിരുത്തൽ യുദ്ധങ്ങളും വിക്കിയിലെ സംസ്കാരത്തിന് ചേർന്നതല്ല. മറ്റുള്ളവരെ ബഹുമാനിക്കുയും അവരുടെ പ്രവർത്തിയെ മാനിക്കുകയും ചെയ്യുക.  [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 02:40, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
:::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] @[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] സുഹൃത്തേ, ഇത്രയൊക്കെ വിവരക്കേടുകൾ നിങ്ങൾ കാണിച്ചിട്ടും സംയമനം പാലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് ഞാനാണ്.  വിക്കിയിലെത്തുന്ന ലേഖകരെ മാനിക്കാനും സംസാരത്തിൽ  മിതത്വം പാലിക്കാനും നിങ്ങൾ ആദ്യം പഠിക്കുക.  എന്നാൽ മാത്രമേ വിക്കിസംവാദങ്ങൾ ആരോഗ്യകരമാകുകയുളളു.  //മറ്റുളളവരുടെ പ്രവൃത്തിയെ മാനിക്കുകയും ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുക// എന്ന അതേ വാചകം തന്നെയാണ് എനിക്ക് താങ്കളോട് പറയുവാനുളളത്.  അറിവില്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ മറ്റുളളവരിൽ നിന്നും പഠിക്കുക.  തിരുത്തൽ യുദ്ധം നടത്തിയത് ആരാണെന്ന് ഞാൻ താങ്കൾക്ക് പറഞ്ഞുതരേണ്ടതില്ലല്ലോ.  കൊട്ടേഷൻ തിരുത്തലുകൾ നടത്തിയശേഷം താങ്കൾ ഇത്തരം സുവിശേഷപ്രസംഗങ്ങൾ നടത്തേണ്ടതില്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Prabhakm1971|Prabhakm1971]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Prabhakm1971|സംവാദം]]) 13:15, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=ml medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/ml&amp;oldid=25416194 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Doc James@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:46, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}

== Thank you for being a medical translator! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Translators Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&amp;project=all&amp;year=2024&amp;start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We look forwards to working together in 2025.
|}

Thanks again :-)  -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James &lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:54, 26 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2024&amp;oldid=28173086 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Doc James@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==ലേഖനം കരടിലേക്ക് മാറ്റുന്നത് സംബന്ധിച്ച്==
സുഹൃത്തേ, [[കരട്:ഉയരപ്പാത|ഉയരപ്പാത]] എന്ന ലേഖനം ആരംഭിച്ചതിന് നന്ദി. ലേഖനം തീർത്തും അപൂർണ്ണമായ അവസ്ഥയിലായതിനാൽ, മെച്ചപ്പെടുത്തൽ നടത്തുന്നതുവരെ അതിനെ [[വിക്കിപീഡിയ:കരട്|കരട് നെയിംസ്പേസിലേക്ക്]]  മാറ്റുന്നു. ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് സഹകരിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  15:26, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6qbtq1ztj8my38yyargotkkpi1g7cak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583909</id>
    <revision>
      <id>4646881</id>
      <parentid>4626949</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107988" sha1="1e02jh4kp0a3yg926ifffjitxj86gxd" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ഡോ. ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ
| image             = Alice Hamilton.jpg
| alt               = 
| caption           = 
| birth_date        = {{Birth date|1869|02|27}}
| birth_place       = [[മാൻഹട്ടൻ]], ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി, യു.എസ്.
| death_date        = {{Death date and age|1970|09|22|1869|02|27}}
| death_place       = [[Hadlyme North Historic District|Hadlyme, Connecticut]]
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| residence         = 
| nationality       = അമേരിക്കൻ
| fields            = [[തൊഴിൽ ആരോഗ്യം]], വ്യാവസായിക ടോക്സിക്കോളജി
| workplaces        = വുമൺസ് മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ ഓഫ് [[നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]];&lt;br&gt;മെമ്മോറിയൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഇൻഫെക്ഷ്യസ് ഡിസീസസ്&lt;br&gt;[[ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ]]
| alma_mater        = [[Miss Porter's School]] (1888)&lt;ref name=Letters15&gt;{{cite book |first=Barbara |last=Sicherman |title=Alice Hamilton, A Life in Letters |year=1984 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |isbn=0-674-01553-3 |page=[https://archive.org/details/alicehamiltonlif00sich/page/15 15] |url=https://archive.org/details/alicehamiltonlif00sich/page/15 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[University of Michigan]] (1893)&lt;br&gt;[[University of Leipzig]],&lt;br&gt;[[University of Munich]], and University of Frankfurt (1895)&lt;br&gt;[[Johns Hopkins University]] (1897)&lt;br&gt;[[University of Chicago]] (1899–1901)&lt;ref name=&quot;McKeen134&quot;&gt;{{cite book | editor-first=James McKeen|editor-last= Cattell| title =American Men of Science: A Biographical Dictionary | publisher =The Science Press | year =1906 | location =New York | page=134 | url =https://archive.org/stream/americanmenofsci01catt#page/134/mode/1up  }}&lt;/ref&gt;
| thesis_title      = 
| thesis_url        = 
| thesis_year       = 
| doctoral_advisor  = കാര ലെനർ
| academic_advisors = സൈമൺ ഫ്ലെക്‌സ്‌നർ
| doctoral_students = 
| notable_students  = 
| known_for         = 
| influences        = 
| influenced        = 
| awards            = ആൽബർട്ട് ലാസ്കർ പബ്ലിക് സർവീസ് അവാർഡ് (1947)
| signature         = &lt;!--(filename only)--&gt;
| signature_alt     = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ''' (ഫെബ്രുവരി 27, 1869 &lt;ref name=&quot;ADNB&quot;&gt;Corn, J. [http://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1200366 Hamilton, Alice] ''American National Biography''&lt;/ref&gt; - സെപ്റ്റംബർ 22, 1970) ഒരു അമേരിക്കൻ ഫിസിഷ്യനും ഗവേഷണ ശാസ്ത്രജ്ഞയും എഴുത്തുകാരിയുമായിരുന്നു. തൊഴിൽപരമായി ആരോഗ്യമേഖലയിലെ പ്രമുഖ വിദഗ്ധയും വ്യാവസായിക വിഷശാസ്ത്ര മേഖലയിലെ മുൻഗാമിയുമായിരുന്നു അവർ.

യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മിഷിഗൺ മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലാണ് ഹാമിൽട്ടൺ പരിശീലനം നേടിയത്. 1897-ൽ [[നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ]] വുമൺസ് മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ പാത്തോളജി പ്രൊഫസറായി. 1919-ൽ [[ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല|ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാലയിലെ]] ഫാക്കൽറ്റിയിലേക്ക് നിയമിതയായ ആദ്യ വനിതയായി.

അവളുടെ ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം തൊഴിൽപരമായ രോഗങ്ങളെയും വ്യാവസായിക ലോഹങ്ങളുടെയും [[സംയുക്തം|രാസ സംയുക്തങ്ങളുടെയും]] അപകടകരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. അവളുടെ ശാസ്ത്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമേ, ഹാമിൽട്ടൺ ഒരു സാമൂഹിക-ക്ഷേമ പരിഷ്കർത്താവും, മാനുഷികവാദിയും, സമാധാന പ്രവർത്തകയും, 1887 മുതൽ 1919 വരെ [[ഷിക്കാഗോ|ചിക്കാഗോയിലെ]] ഹൾ ഹൗസിലെ റസിഡന്റ്-വോളന്റിയറുമായിരുന്നു. ആൽബർട്ട് ലാസ്‌കർ പബ്ലിക് സർവീസ് അവാർഡ് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ബഹുമതികളും അവാർഡുകളും അവർക്ക് ലഭിച്ചു.

== ആദ്യകാല ജീവിതവും കുടുംബവും ==
മോണ്ട്‌ഗോമറി ഹാമിൽട്ടണിന്റെയും (1843-1909) ഗെർട്രൂഡിന്റെയും (നീ പോണ്ട്) ഹാമിൽട്ടണിന്റെയും (1840-1917) രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിയായ ഹാമിൽട്ടൺ, 1869 ഫെബ്രുവരി 27-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ [[മാൻഹാട്ടൻ|മാൻഹട്ടനിൽ]] ജനിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html|title=Dr. Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Changing the face of medicine|publisher=National Library of Medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018130822/https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html|archive-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt; ഐറിഷ് കുടിയേറ്റക്കാരനായ അവളുടെ മുത്തച്ഛൻ അലൻ ഹാമിൽട്ടൺ 1823-ൽ  ഇന്ത്യാനയിലെ ഫോർട്ട് വെയ്‌നിലെ ഒരു കൂട്ടുകുടുംബത്തിനിടയിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുകയും അവിടെ സ്ഥിരതാമസമാക്കിയതോടെ അവർ കുട്ടിക്കാലം അവിടെ  ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്തു. 1828-ൽ ഇന്ത്യാന സുപ്രീം കോടതി ജസ്റ്റിസ് ജെസ്സി ലിഞ്ച് ഹോൾമാന്റെ മകൾ എമറിൻ ഹോൾമാനെ അദ്ദേഹം വിവാഹം കഴിച്ചു, ഫോർട്ട് വെയ്ൻ ബിസിനസുകാരനും ഭൂമി ഊഹക്കച്ചവടക്കാരനുമായി. ഫോർട്ട് വെയ്ൻ നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം ഒരിക്കൽ കൈവശപ്പെടുത്തിയ ഭൂമിയിലാണ് നിർമ്മിച്ചത്. ഫോർട്ട് വെയ്ൻ നഗരത്തിന്റെ മൂന്ന് ബ്ലോക്കുകളുള്ള ഹാമിൽട്ടൺ കുടുംബത്തിന്റെ വലിയ എസ്റ്റേറ്റിലാണ് ആലീസ് വളർന്നത്. &lt;ref&gt;The family compound included three homes: her grandparents' homestead, called Old House; Red House, the home of her uncle, Andrew Holman Hamilton, and his family; and White House, where Alice and her family lived. &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Sicherman, ''Alice Hamilton, A Life in Letters'', pp. 13–15.&lt;/ref&gt; ഹാമിൽട്ടൺ കുടുംബം മിഷിഗണിലെ മക്കിനാക് ദ്വീപിൽ ധാരാളം വേനൽക്കാലങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചു. ആലീസിന്റെ കുടുംബവും അവളുടെ അമ്മാവന്മാരും അമ്മായിമാരും കസിൻസും ഉൾപ്പെട്ട വിപുലീകൃത ഹാമിൽട്ടൺ കുടുംബത്തിലെ രണ്ടാമത്തെയും മൂന്നാമത്തെയും തലമുറകൾ പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച സമ്പത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref&gt;Sicherman, ''Alice Hamilton, A Life in Letters'', pp. 14, 25.&lt;/ref&gt;

ആലീസിന്റെ പിതാവ് മോണ്ട്ഗോമറി ഹാമിൽട്ടൺ [[പ്രിൻസ്ടൺ സർവ്വകലാശാല|പ്രിൻസ്റ്റൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലും]] ഹാർവാർഡ് ലോ സ്കൂളിലും പഠിച്ചു . അദ്ദേഹം ജർമ്മനിയിൽ പഠിച്ചു, അവിടെ സമ്പന്നനായ ഒരു പഞ്ചസാര ഇറക്കുമതിക്കാരന്റെ മകളായ ഗെർട്രൂഡ് പോണ്ടിനെ കണ്ടുമുട്ടി. 1866-ൽ അവർ വിവാഹിതരായി. &lt;ref name=&quot;Weber31&quot;&gt;Weber, p. 31.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Sicherman, ''Alice Hamilton, A Life in Letters'', pp. 15, 17.&lt;/ref&gt; ആലീസിന്റെ പിതാവ് ഫോർട്ട് വെയ്‌നിലെ മൊത്തവ്യാപാര പലചരക്ക് വ്യാപാരത്തിൽ പങ്കാളിയായി, എന്നാൽ ഈ പങ്കാളിത്തം 1885-ൽ ഇല്ലാതാകുകയും പൊതുജീവിതത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയും ചെയ്തു. ബിസിനസ് പരാജയം കുടുംബത്തിന് സാമ്പത്തിക നഷ്ടമുണ്ടാക്കിയെങ്കിലും, ആലീസിന്റെ അമ്മ ജെർട്രൂഡ് ഫോർട്ട് വെയ്ൻ കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ സാമൂഹികമായി സജീവമായി തുടർന്നു. &lt;ref name=&quot;Weber31&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Sicherman, ''Alice Hamilton, A Life in Letters'', p. 18.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303|title=Notable American Women: The Modern Period, A Biographical Dictionary|last=Sicherman|first=Barbara|last2=Green|first2=Carol Hurd|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=1980|isbn=9780674627321|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303 303]}}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Hamilton_Sisters.jpg|പകരം=|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ഹാമിൽട്ടൺ സഹോദരിമാർ: എഡിത്ത്, ആലീസ്, മാർഗരറ്റ്, നോറ]]

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
[[പ്രമാണം:Alice_Hamilton1.jpg|ലഘുചിത്രം|201x201ബിന്ദു| 1893-ൽ ഹാമിൽട്ടൺ (24 വയസ്സ്), മിഷിഗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ വർഷം]]
[[പ്രമാണം:Theodate_Pope,_Alice_Hamilton,_and_a_student_believed_to_be_Agnes_Hamilton,_1888.jpg|പകരം=Theodate Pope, Alice Hamilton, and a student believed to be Agnes Hamilton, 1888. Courtesy of Miss Porter's School.|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|174x174ബിന്ദു| തിയോഡേറ്റ് പോപ്പ്, ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ, ആഗ്നസ് ഹാമിൽട്ടൺ എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിദ്യാർത്ഥി, 1888. മിസ് പോർട്ടേഴ്സ് സ്കൂളിന്റെ കടപ്പാട്.]]
ഹാമിൽട്ടണിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ചെറുപ്പം മുതലേ കുട്ടികളെ വീട്ടിൽ ഇരുത്തി പഠിപ്പിച്ചു (ഹോം സ്കൂളിംഗ്‌). &lt;ref name=&quot;Weber31&quot;&gt;Weber, p. 31.&lt;/ref&gt; ഹാമിൽട്ടൺ സ്ത്രീകൾക്കിടയിലെ കുടുംബ പാരമ്പര്യത്തെ പിന്തുടർന്ന്, 1886 മുതൽ 1888 വരെ കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ ഫാർമിംഗ്ടണിലുള്ള മിസ് പോർട്ടേഴ്സ് ഫിനിഷിംഗ് സ്കൂൾ ഫോർ യംഗ് ലേഡീസിൽ ( മിസ് പോർട്ടേഴ്സ് സ്കൂൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ആലീസ് തന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. ആലീസിനെ കൂടാതെ, അവളുടെ മൂന്ന് അമ്മായിമാരും, മൂന്ന് കസിൻസും, അവളുടെ മൂന്ന് സഹോദരിമാരും സ്കൂളിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികളായിരുന്നു.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303|title=Notable American Women: The Modern Period, A Biographical Dictionary|last=Sicherman|first=Barbara|last2=Green|first2=Carol Hurd|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=1980|isbn=9780674627321|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303 303]}}&lt;/ref&gt;

ഫോർട്ട് വെയ്നിൽ ഹാമിൽട്ടൺ സുഖകരമായ നല്ല ജീവിതം നയിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, ലോകത്തിന് ഉപയോഗപ്രദമായ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള സേവനം നൽകാൻ അവർ ആഗ്രഹിച്ചു, സ്വയം സാമ്പത്തികമായി സഹായിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി അവർ മെഡിസിൻ പഠനം തിരഞ്ഞെടുത്തു. &lt;ref name=&quot;Weber31&quot;&gt;Weber, p. 31.&lt;/ref&gt;

കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ സ്‌കൂളിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യാനയിലേക്ക് മടങ്ങിയ ശേഷം, ഹാമിൽട്ടൺ ഫോർട്ട് വെയ്‌നിലെ ഒരു ഹൈസ്‌കൂൾ അധ്യാപികയ്‌ക്കൊപ്പം സയൻസും ഫോർട്ട് വെയ്ൻ കോളേജ് ഓഫ് മെഡിസിനിൽ അനാട്ടമിയും പഠിച്ചു, 1892-ൽ [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മിഷിഗൺ|യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് മിഷിഗൺ]] മെഡിക്കൽ സ്‌കൂളിൽ ചേർന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Weber32&quot;&gt;Weber, p. 32.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303|title=Notable American Women: The Modern Period, A Biographical Dictionary|last=Sicherman|first=Barbara|last2=Green|first2=Carol Hurd|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=1980|isbn=9780674627321|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303 303]}}&lt;/ref&gt; അവിടെ അവൾക്ക് &quot;ശ്രദ്ധേയരായ ഒരു കൂട്ടം പുരുഷന്മാരോടൊപ്പം പഠിക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിച്ചു. പഠനത്തിന്റെ അവസാന വർഷത്തിനിടയിൽ അവൾ ഡോ. ഡോക്കിന്റെ സ്റ്റാഫിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു, ചുറ്റിക്കറങ്ങുകയും ക്ലിനിക്കൽ ലബോറട്ടറി ജോലികൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/44|title=Exploring the Dangerous Trades: The Autobiography of Alice Hamilton, M.D.|last=Hamilton|first=Alice|publisher=Northeastern University Press|year=1985|isbn=0-930350-81-2|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/44 44–51]}}&lt;/ref&gt; ഹാമിൽട്ടൺ 1893 &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|last=Jay|first=Stephen J.|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|editor-last=Gugin|editor-first=Linda C.|location=Indianapolis|page=148|chapter=Alice Hamilton|editor-last2=St. Clair|editor-first2=James E.}}&lt;/ref&gt; ൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് മെഡിക്കൽ ബിരുദം നേടി.
[[പ്രമാണം:Alice_Hamilton_in_an_anatomy_class.jpg|പകരം=Alice Hamilton in an anatomy class, ca. 1893|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ ഒരു അനാട്ടമി ക്ലാസിൽ, ഏകദേശം. 1893]]
1893-94-ൽ, മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഹാമിൽട്ടൺ മിനിയാപൊളിസിലെ നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ ഹോസ്പിറ്റൽ ഫോർ വുമൺ ആൻഡ് ചിൽഡ്രൻ ഹോസ്പിറ്റലിലും മസാച്യുസെറ്റ്‌സിലെ ബോസ്റ്റണിന്റെ സബർബൻ അയൽപക്കത്തുള്ള റോക്‌സ്ബറിയിൽ ന്യൂ ഇംഗ്ലണ്ട് ഹോസ്പിറ്റലിലും ഇന്റേൺഷിപ്പ് പൂർത്തിയാക്കി. . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind|title=Women in Medicine: An Encyclopedia|last=Windsor|first=Laura Lynn|publisher=ABC-CLIO|year=2002|location=Santa Barbara, CA|pages=[https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind/page/n109 89]–91|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Weber33&quot;&gt;Weber, p. 33.&lt;/ref&gt; ഒരു മെഡിക്കൽ പ്രാക്ടീസ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ തനിക്ക് താൽപ്പര്യമില്ലെന്ന് ഹാമിൽട്ടൺ നേരത്തെ തന്നെ തീരുമാനിച്ചിരുന്നു, കൂടാതെ ഫ്രെഡറിക് ജോർജ്ജ് നോവിയുടെ റസിഡന്റ് ബിരുദധാരിയായും ലാബ് അസിസ്റ്റന്റും ആയി [[ബാക്ടീരിയോളജി]] പഠിക്കാൻ 1895 ഫെബ്രുവരിയിൽ മിഷിഗൺ സർവകലാശാലയിൽ തിരിച്ചെത്തി. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303|title=Notable American Women: The Modern Period, A Biographical Dictionary|last=Sicherman|first=Barbara|last2=Green|first2=Carol Hurd|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=1980|isbn=9780674627321|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303 303]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Weber33&quot; /&gt; പൊതുജനാരോഗ്യത്തിൽ അവൾ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാനും തുടങ്ങി. 

1895 അവസാനത്തോടെ, ആലീസും അവളുടെ മൂത്ത സഹോദരി എഡിത്തും ജർമ്മനിയിലേക്ക് പോയി. ആലിസ് മിഷിഗണിലെ പ്രൊഫസർമാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബാക്ടീരിയോളജിയും പാത്തോളജിയും പഠിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നു, എഡിത്ത് ക്ലാസിക്കുകൾ പഠിക്കാനും പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാനും ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;In 1894 Edith Hamilton, a fellow in Latin at [[Bryn Mawr College]], was awarded the Mary E. Garrett European Fellowship that provided the funds to enable the two sisters to pursue further studies abroad for an academic year. &lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Weber43&quot;&gt;Weber, p. 43.&lt;/ref&gt; ഹാമിൽട്ടൺ സഹോദരിമാർ വിദേശത്ത് പഠിക്കാനുള്ള അവരുടെ ശ്രമങ്ങളിൽ ചില എതിർപ്പുകൾ നേരിട്ടു. ആലീസിനെ [[ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട്|ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ടിൽ]] സ്വാഗതം ചെയ്‌തെങ്കിലും, [[ബെർലിൻ|ബെർലിനിൽ]] പഠിക്കാനുള്ള അവളുടെ അഭ്യർത്ഥനകൾ നിരസിക്കപ്പെട്ടു, രണ്ട് സഹോദരിമാർ [[മ്യൂണിക്ക്|മ്യൂണിക്കിലെയും]] [[ലീപ്സിഗ്|ലീപ്‌സിഗിലെയും]] സർവ്വകലാശാലകളിൽ പഠിച്ചപ്പോൾ അവൾക്ക് സ്ത്രീകളോട് കാണിക്കുന്ന ചില മുൻവിധികൾ അനുഭവപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind|title=Women in Medicine: An Encyclopedia|last=Windsor|first=Laura Lynn|publisher=ABC-CLIO|year=2002|location=Santa Barbara, CA|pages=[https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind/page/n109 89]–91|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; 
{{Cite web|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=21 March 2018|website=Science History Institute}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; &lt;ref&gt;Hamilton described their experiences in Germany in her autobiography. &lt;/ref&gt;

1896 സെപ്റ്റംബറിൽ ആലീസ് അമേരിക്കയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ [[ജോൺസ് ഹോപ്കിൻസ് സർവകലാശാല|ജോൺസ് ഹോപ്കിൻസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ ഒരു വർഷത്തോളം ബിരുദാനന്തര ബിരുദ പഠനം തുടർന്നു. അവിടെ അവൾ സൈമൺ ഫ്ലെക്‌സ്നറിനൊപ്പം പാത്തോളജിക്കൽ അനാട്ടമിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. വില്യം എച്ച് വെൽച്ചിൽ നിന്നും വില്യം ഓസ്ലറിൽ നിന്നും പഠിക്കാനുള്ള അവസരവും അവൾക്കുണ്ടായിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303|title=Notable American Women: The Modern Period, A Biographical Dictionary|last=Sicherman|first=Barbara|last2=Green|first2=Carol Hurd|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=1980|isbn=9780674627321|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303 303]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/44|title=Exploring the Dangerous Trades: The Autobiography of Alice Hamilton, M.D.|last=Hamilton|first=Alice|publisher=Northeastern University Press|year=1985|isbn=0-930350-81-2|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/44 44–51]}}&lt;/ref&gt;

== കരിയർ ==

=== ചിക്കാഗോയിലെ ഹൾ ഹൗസിൽ ആദ്യകാലങ്ങൾ ===
1897-ൽ ഹാമിൽട്ടൺ [[നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ]] വുമൺസ് മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ പാത്തോളജി പ്രൊഫസറാകാനുള്ള ഒരു ഓഫർ സ്വീകരിച്ചു. ഇല്ലിനോയിയിലെ ചിക്കാഗോയിലേക്ക് താമസം മാറിയ ഉടൻ, ഹാമിൽട്ടൺ സാമൂഹ്യ പരിഷ്കർത്താവായ [[ജെയ്ൻ ആഡംസ്|ജെയ്ൻ ആഡംസും]] എലൻ ഗേറ്റ്സ് സ്റ്റാറും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ച സെറ്റിൽമെന്റ് ഹൗസായ ഹൾ ഹൗസിൽ അംഗമാകാനും താമസിക്കാനുമുള്ള ദീർഘകാല അഭിലാഷം നിറവേറ്റി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html|title=Dr. Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Changing the face of medicine|publisher=National Library of Medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018130822/https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html|archive-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Sicherman, ''Alice Hamilton: A Life in Letters'', p. 111.&lt;/ref&gt; ഹാമിൽട്ടൺ പകൽ സമയത്ത് മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ പഠിപ്പിക്കുകയും ഗവേഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തപ്പോൾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html#designation-acknowledgments|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine|access-date=2 May 2017|website=National Historic Chemical Landmarks|publisher=American Chemical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829161049/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html#designation-acknowledgments|archive-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt; 1897 മുതൽ 1919 വരെ അവളുടെ മുഴുവൻ സമയ വസതിയായ ഹൾ ഹൗസിൽ അവൾ സജീവമായ ജീവിതം തുടർന്നു. ഹാമിൽട്ടൺ ജെയ്ൻ ആഡംസിന്റെ പേഴ്‌സണൽ ഫിസിഷ്യൻ ആയിത്തീർന്നു, ഇംഗ്ലീഷും കലയും പഠിപ്പിക്കാൻ ഹൾ ഹൗസിൽ അവളുടെ സമയം സ്വമേധയാ ചെയ്തു. അവർ പുരുഷന്മാരുടെ ഫെൻസിങ്, അത്‌ലറ്റിക് ക്ലബുകൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകി, ഒരു നല്ല ശിശു ക്ലിനിക്ക് നടത്തി, രോഗികളെ അവരുടെ വീടുകളിൽ സന്ദർശിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Weber34&quot;&gt;Weber, p. 34.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|title=Alice Hamilton|access-date=1 May 2017|publisher=National Women's History Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230141742/https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|archive-date=2016-12-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഹൾ ഹൗസിലെ മറ്റ് നിവാസികളിൽ ആലീസിന്റെ സഹോദരി നോറയും അവളുടെ സുഹൃത്തുക്കളായ റേച്ചലും വിക്ടർ യാരോസും ഉൾപ്പെടുന്നു . &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/44|title=Exploring the Dangerous Trades: The Autobiography of Alice Hamilton, M.D.|last=Hamilton|first=Alice|publisher=Northeastern University Press|year=1985|isbn=0-930350-81-2|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/44 44–51]}}&lt;/ref&gt; 1919-ൽ [[ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ|ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്‌കൂളിൽ]] അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ഹാമിൽട്ടൺ ചിക്കാഗോയിൽ നിന്ന് മാറിത്താമസിച്ചെങ്കിലും, അവൾ ഹൾ ഹൗസിൽ തിരിച്ചെത്തി, 1935 ൽ ജെയ്ൻ ആഡംസിന്റെ മരണം വരെ എല്ലാ മാസവും മാസങ്ങളോളം താമസിച്ചു.

അവളുടെ സഹവാസത്തിലൂടെയും ഹൾ ഹൗസിലെ ജോലിയിലൂടെയും കമ്മ്യൂണിറ്റിയിലെ ദരിദ്രരായ താമസക്കാരോടൊപ്പം താമസിക്കുന്നതിലൂടെയും, കാർബൺ മോണോക്സൈഡ്, [[ഈയം വിഷബാധ|ലെഡ് വിഷബാധ]] എന്നിവയിലൂടെ തൊഴിലാളികളുടെ ആരോഗ്യത്തിൽ അപകടകരമായ വ്യാപാരങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങൾക്ക് ഹാമിൽട്ടൺ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. തൽഫലമായി, തൊഴിലാളികൾ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പ്രശ്നങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് തൊഴിൽപരമായ പരിക്കുകൾ, രോഗങ്ങൾ എന്നിവയിൽ അവർക്ക് കൂടുതൽ താൽപ്പര്യമുണ്ടായി. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|last=Jay|first=Stephen J.|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|editor-last=Gugin|editor-first=Linda C.|location=Indianapolis|page=148|chapter=Alice Hamilton|editor-last2=St. Clair|editor-first2=James E.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Trades&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/114|title=Exploring the Dangerous Trades: The Autobiography of Alice Hamilton|last=Hamilton|first=Alice|publisher=Little, Brown, and Company|year=1943|isbn=0-930350-81-2|location=Boston|page=[https://archive.org/details/exploringdangero00hami/page/114 114]}}&lt;/ref&gt; അമേരിക്കൻ തൊഴിലാളികളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി മെഡിക്കൽ സയൻസിലും സാമൂഹിക പരിഷ്കരണത്തിലും അവളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ ലയിപ്പിക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഹാമിൽട്ടൺ ആലോചിക്കാൻ ഈ അനുഭവം കാരണമായി. 

1902-ൽ വുമൺസ് മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ അടച്ചുപൂട്ടിയപ്പോൾ, ലുഡ്വിഗ് ഹെക്ടോണുമായി ചേർന്ന് മെമ്മോറിയൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഇൻഫെക്ഷ്യസ് ഡിസീസസിൽ ബാക്‌ടീരിയോളജിസ്റ്റായി ഹാമിൽട്ടൺ ചുമതലയേറ്റു. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|last=Jay|first=Stephen J.|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|editor-last=Gugin|editor-first=Linda C.|location=Indianapolis|page=148|chapter=Alice Hamilton|editor-last2=St. Clair|editor-first2=James E.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NAW304&quot; /&gt; ഈ സമയത്ത്, അവർ ബാക്ടീരിയോളജിസ്റ്റ് റൂത്ത് ടണ്ണിക്ലിഫുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Morantz-Sanchez&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/sympathysciencew01mora|title=Sympathy &amp; science : women physicians in American medicine|last=Morantz-Sanchez|first=Ruth Markell|date=Oct 12, 2005|publisher=University of North Carolina Press|isbn=978-0807848906|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/sympathysciencew01mora/page/161 161]|access-date=25 September 2018|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; വ്യാവസായിക രോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഹാമിൽട്ടൺ ചിക്കാഗോയിൽ ടൈഫോയ്ഡ് പകർച്ചവ്യാധിയെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു.  &lt;ref name=&quot;NAW304&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 304.&lt;/ref&gt; ഈ മേഖലയിലെ ഹാമിൽട്ടന്റെ ആദ്യകാല ഗവേഷണങ്ങളിൽ ഹൾ ഹൗസിന് ചുറ്റുമുള്ള സമൂഹത്തിൽ ടൈഫോയിഡിന്റെയും ക്ഷയരോഗത്തിന്റെയും കാരണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. 
{{Cite web|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=21 March 2018|website=Science History Institute}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; 1902-ൽ ടൈഫോയിഡിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവളുടെ പ്രവർത്തനം, പ്രദേശത്തെ ചീഫ് സാനിറ്ററി ഇൻസ്പെക്ടറെ ചിക്കാഗോ ബോർഡ് ഓഫ് ഹെൽത്ത് മാറ്റുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു. &lt;ref name=&quot;DaleyCollection&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.uic.edu/depts/lib/specialcoll/services/rjd/findingaids/AHamiltonf.html|title=Alice Hamilton Collection|access-date=16 October 2015|website=Richard J. Daley Library Special Collections and University Archives, University of Illinois at Chicago|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001170628/http://www.uic.edu/depts/lib/specialcoll/services/rjd/findingaids/AHamiltonf.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തെ [[വ്യവസായവിപ്ലവം|വ്യാവസായിക വിപ്ലവം]] ജോലിസ്ഥലത്തെ പുതിയ അപകടങ്ങൾക്ക് കാരണമായതിനാൽ വ്യാവസായിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം (ജോലി സംബന്ധമായ അസുഖങ്ങൾ) കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമർഹിച്ചു. 1907-ൽ ഹാമിൽട്ടൺ വിദേശത്ത് നിന്ന് നിലവിലുള്ള ഇത് സംബന്ധിച്ച രചനകൾ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വ്യാവസായിക വൈദ്യശാസ്ത്രം അമേരിക്കയിൽ അത്രയധികം ആരും പഠിക്കുന്നില്ലെന്ന് ശ്രദ്ധിച്ചു. ഈ സാഹചര്യം മാറ്റാൻ അവർ തയ്യാറായി, 1908 &lt;ref name=&quot;MMWR1999&quot;&gt;{{Cite journal|title=Alice Hamilton, M.D.|journal=MMWR Weekly|date=11 June 1999|volume=48|issue=22|page=462|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/MM4822bx.HTM|accessdate=16 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151216100927/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/MM4822bx.htm|archivedate=16 December 2015}}&lt;/ref&gt; ൽ ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ ആദ്യ ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

=== മെഡിക്കൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്റർ ===
1910-ൽ ഇല്ലിനോയിസ് ഗവർണർ ചാൾസ് എസ്. ഡെനീൻ അവളെ പുതിയതായി രൂപീകരിച്ച തൊഴിൽ രോഗങ്ങൾക്കുള്ള ഇല്ലിനോയി കമ്മീഷനിലേക്ക് മെഡിക്കൽ ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്ററായി നിയമിച്ചതോടെയാണ് ഹാമിൽട്ടൺ പൊതുജനാരോഗ്യത്തിലും ജോലിസ്ഥല സുരക്ഷയിലും തന്റെ നീണ്ട ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. 
{{Cite web|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=21 March 2018|website=Science History Institute}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html#designation-acknowledgments|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine|access-date=2 May 2017|website=National Historic Chemical Landmarks|publisher=American Chemical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829161049/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html#designation-acknowledgments|archive-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Stebner&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jDuFeO9tlbkC&amp;pg=PA137|title=The women of Hull House : a study in spirituality, vocation, and friendship|last=Stebner|first=Eleanor J.|date=1997|publisher=State University of New York Press|isbn=9780791434871|location=New York|pages=128–139|access-date=9 October 2018}}&lt;/ref&gt; വ്യാവസായിക വിഷങ്ങളായ ലെഡും മറ്റ് വിഷവസ്തുക്കളും കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള കമ്മീഷന്റെ അന്വേഷണങ്ങൾക്ക് ഹാമിൽട്ടൺ നേതൃത്വം നൽകി. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|last=Jay|first=Stephen J.|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|editor-last=Gugin|editor-first=Linda C.|location=Indianapolis|page=148|chapter=Alice Hamilton|editor-last2=St. Clair|editor-first2=James E.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2014/04/28/alice-hamilton/|title=A Voice in the Wilderness: Alice Hamilton and the Illinois Survey {{!}} NIOSH Science Blog {{!}} Blogs {{!}} CDC|access-date=12 November 2016|website=blogs.cdc.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113033928/https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2014/04/28/alice-hamilton/|archive-date=13 November 2016}}&lt;/ref&gt; തൊഴിലാളികളെ ലെഡ് വിഷബാധയ്ക്കും മറ്റ് രോഗങ്ങൾക്കും വിധേയരാക്കുന്ന വ്യാവസായിക പ്രക്രിയകളുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന കമ്മീഷന്റെ റിപ്പോർട്ടായ &quot;ഇല്ലിനോയിസ് സർവേ&quot;യും അവർ രചിച്ചു. കമ്മീഷന്റെ ശ്രമങ്ങളുടെ ഫലമായി 1911-ൽ ഇല്ലിനോയിസിലും 1915-ൽ ഇന്ത്യാനയിലും മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ തൊഴിൽപരമായ രോഗനിയമങ്ങളും ആദ്യമായി തൊഴിലാളികളുടെ നഷ്ടപരിഹാര നിയമങ്ങൾ പാസാക്കപ്പെട്ടു.  തൊഴിലാളികളെ സംരക്ഷിക്കാൻ തൊഴിലുടമകൾ സുരക്ഷാ മുൻകരുതലുകൾ എടുക്കണമെന്ന് പുതിയ നിയമങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind|title=Women in Medicine: An Encyclopedia|last=Windsor|first=Laura Lynn|publisher=ABC-CLIO|year=2002|location=Santa Barbara, CA|pages=[https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind/page/n109 89]–91|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/HamHist.html|title=Alice Hamilton Science Awards|access-date=15 October 2015|website=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921073843/http://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/hamhist.html|archive-date=21 September 2015}}&lt;/ref&gt;

1916 ആയപ്പോഴേക്കും ഹാമിൽട്ടൺ ലെഡ് വിഷബാധയിൽ അമേരിക്കയുടെ മുൻനിര അധികാരിയായി മാറി. &lt;ref name=&quot;NAW304&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 304.&lt;/ref&gt; അടുത്ത ദശകത്തിൽ അവർ വിവിധ സംസ്ഥാന, ഫെഡറൽ ആരോഗ്യ സമിതികൾക്കായി നിരവധി പ്രശ്നങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചു. [[അനിലിൻ|അനിലിൻ ഡൈകൾ]], [[കാർബൺ മോണോക്സൈഡ്|കാർബൺ മോണോക്‌സൈഡ്]], [[രസം (മൂലകം)|മെർക്കുറി]], [[ടെട്രാ ഈതൈൽ ലെഡ്|ടെട്രെഥൈൽ ലെഡ്]], [[റേഡിയം]], [[ബെൻസീൻ]], കാർബൺ ഡൈസൾഫൈഡ്, [[ഹൈഡ്രജൻ സൾഫൈഡ്]] വാതകങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പദാർത്ഥങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ പരിശോധിച്ചുകൊണ്ട് ഹാമിൽട്ടൺ തൊഴിൽപരമായ വിഷ വൈകല്യങ്ങളിൽ തന്റെ പര്യവേക്ഷണങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. 1925-ൽ, ഗ്യാസോലിനിലെ ലെഡിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് സർവീസ് കോൺഫറൻസിൽ, ലെഡിന്റെ ഉപയോഗത്തിനെതിരെ അവർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുകയും അത് ആളുകൾക്കും പരിസ്ഥിതിക്കും ഉണ്ടാക്കുന്ന അപകടത്തെക്കുറിച്ച് അവർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Why&quot; /&gt; എന്നിരുന്നാലും, ലെഡ് ഗ്യാസോലിൻ അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;Jacobson&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bveEPjMxP3cC&amp;pg=PA76|title=Atmospheric pollution : history, science, and regulation|last=Jacobson|first=Mark Z.|date=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521010446|pages=75–80}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kovarik&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kovarik|first=William|title=Ethyl-leaded gasoline: How a classic occupational disease became an international public health disaster|journal=International Journal of Occupational and Environmental Health|date=2005|volume=11|issue=4|pages=384–397|doi=10.1179/oeh.2005.11.4.384|pmid=16350473}}&lt;/ref&gt; 1988-ലെ അമേരിക്കയിലെ EPA കണക്കാക്കിയത്, കഴിഞ്ഞ 60 വർഷത്തിനിടയിൽ 68 ദശലക്ഷം കുട്ടികൾ ലെഡ് ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉയർന്ന വിഷബാധയേറ്റു എന്നാണ്. &lt;ref name=&quot;Why&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.todayifoundout.com/index.php/2011/11/why-lead-used-to-be-added-to-gasoline/|title=Why lead used to be added to gasoline|access-date=2017-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003081233/http://www.todayifoundout.com/index.php/2011/11/why-lead-used-to-be-added-to-gasoline/|archive-date=2017-10-03}}&lt;/ref&gt;

യുഎസ് ബ്യൂറോ ഓഫ് ലേബർ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സിന്റെ പ്രത്യേക അന്വേഷകയെന്ന നിലയിൽ വൈറ്റ് ലെഡിന്റെയും ലെഡ് ഓക്സൈഡിന്റെയും നിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവളുടെ പ്രവർത്തനം ഒരു &quot;ലാൻഡ്മാർക്ക് പഠനം&quot; ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;
{{Cite web|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=21 March 2018|website=Science History Institute}}&lt;/ref&gt; പ്രാഥമികമായി &quot;ഷൂ ലെതർ എപ്പിഡെമിയോളജി&quot; (ഫാക്‌ടറികളിൽ വ്യക്തിപരമായി സന്ദർശനം നടത്തുക, തൊഴിലാളികളുമായി അഭിമുഖം നടത്തുക, രോഗനിർണ്ണയിച്ച വിഷബാധ കേസുകളുടെ വിശദാംശങ്ങൾ സമാഹരിക്കുക) എന്നിവയെയും ടോക്സിക്കോളജിയിലെ ഉയർന്നുവരുന്ന ലബോറട്ടറി സയൻസിനെയും ആശ്രയിച്ച്, ഹാമിൽട്ടൺ ഒക്യുപേഷണൽ എപ്പിഡെമിയോളജിയിലും വ്യാവസായിക ശുചിത്വത്തിലും തുടക്കമിട്ടു. യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ വ്യാവസായിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേക മേഖലയും അവർ സൃഷ്ടിച്ചു. അവളുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ ശാസ്ത്രീയമായി ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതും തൊഴിലാളികളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി നിയമങ്ങളും പൊതു രീതികളും മാറ്റിമറിച്ച വ്യാപകമായ ആരോഗ്യ പരിഷ്കാരങ്ങളെ സ്വാധീനിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|last=Jay|first=Stephen J.|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|editor-last=Gugin|editor-first=Linda C.|location=Indianapolis|page=148|chapter=Alice Hamilton|editor-last2=St. Clair|editor-first2=James E.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Weber35&quot;&gt;Weber, p. 35.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/HamHist.html|title=Alice Hamilton Science Awards|access-date=15 October 2015|website=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921073843/http://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/hamhist.html|archive-date=21 September 2015}}&lt;/ref&gt;

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്, ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ ഒരു യുദ്ധോപകരണ പ്ലാന്റിലെ തൊഴിലാളികളെ ബാധിച്ച ഒരു നിഗൂഢമായ അസുഖം പരിഹരിക്കാൻ യുഎസ് സൈന്യം അവരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ പ്രൊഫസറായ ജോർജ്ജ് മിനോട്ട് ഉൾപ്പെട്ട ഒരു ടീമിനെ അവർ നയിച്ചു. സ്ഫോടകവസ്തുവായ ട്രിനിട്രോടോലൂയീനുമായുള്ള (ടിഎൻടി) സമ്പർക്കത്തിലൂടെയാണ് തൊഴിലാളികൾ രോഗബാധിതരായതെന്ന് അവർ അനുമാനിച്ചു. ഓരോ ഷിഫ്റ്റിന്റെയും അവസാനം തൊഴിലാളികൾ നീക്കം ചെയ്യാനും കഴുകാനും ആവശ്യമായ സംരക്ഷണ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കാൻ അവർ ശുപാർശ ചെയ്തു. ഇത് ആ പ്രശ്നം പരിഹരിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tacomed.com/chapter-one-george-minot/alice-hamilton-a-pioneer-in-occupational-health/|title=Alice Hamilton a pioneer in occupational health|access-date=13 June 2017|website=Tacomed.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228171621/https://tacomed.com/chapter-one-george-minot/alice-hamilton-a-pioneer-in-occupational-health/|archive-date=28 December 2017}}&lt;/ref&gt;

അമേരിക്കൻ ഉരുക്ക് തൊഴിലാളികൾക്കിടയിലെ കാർബൺ മോണോക്സൈഡ് വിഷബാധ, തൊപ്പിക്കാരുടെ മെർക്കുറി വിഷബാധ, &quot; ജാക്ക്ഹാമർ ഉപയോഗിക്കുന്ന തൊഴിലാളികൾ വികസിപ്പിച്ച കൈകളുടെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന അവസ്ഥ &quot; എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അവളുടെ പഠനങ്ങൾ ഹാമിൽട്ടന്റെ ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന ഗവേഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|title=Alice Hamilton|access-date=1 May 2017|publisher=National Women's History Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230141742/https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|archive-date=2016-12-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; യുഎസ് തൊഴിൽ വകുപ്പിന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, ഉയർന്ന സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വ്യവസായങ്ങൾ , ഇൻഡ്യാനയിലെ ബെഡ്ഫോർഡ്, ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് വെട്ടുന്നവർക്കിടയിലെ &quot;ഡെഡ് ഫിംഗർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്പാസ്റ്റിക് അനീമിയ&quot;, ശവകുടീരങ്ങൾക്കിടയിൽ &quot;പൾമണറി ക്ഷയരോഗത്തിന്റെ അസാധാരണ സംഭവങ്ങൾ&quot; എന്നിവയും അവർ അന്വേഷിച്ചു. ക്വിൻസി, മസാച്യുസെറ്റ്‌സ് , വെർമോണ്ടിലെ ബാരെ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഗ്രാനൈറ്റ് മില്ലുകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന കൊത്തുപണിക്കാരുടെ അസുഖങ്ങൾ എന്നിവയും അവർ അന്വേഷിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Weber37&quot;&gt;Weber, p. 37.&lt;/ref&gt; ഡസ്റ്റി ട്രേഡിലെ ക്ഷയരോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള മരണനിരക്ക് ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണ സമിതിയിൽ ഹാമിൽട്ടൺ അംഗമായിരുന്നു, അവരുടെ ശ്രമങ്ങൾ &quot;തുടർ പഠനങ്ങൾക്കും വ്യവസായങ്ങളിൽ വ്യാപകമായ പരിഷ്കരണത്തിനും അടിത്തറയിട്ടു.&quot; &lt;ref name=&quot;Weber37&quot; /&gt;

=== സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളും സമാധാന പ്രവർത്തകയും ===
ഹൾ ഹൗസിലെ അവളുടെ വർഷങ്ങളിൽ, [[സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ|സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങളിലും]] സമാധാന പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലും ഹാമിൽട്ടൺ സജീവമായിരുന്നു. 1915- [[ഹേഗ്|ൽ ഹേഗിൽ]] നടന്ന ഇന്റർനാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് വിമൻ സമ്മേളനത്തിലേക്ക് അവർ [[ജെയ്ൻ ആഡംസ്]], [[എമിലി ഗ്രീൻ ബാൾക്ക്|എമിലി ഗ്രീൻ ബാൽച്ച്]] എന്നിവർക്കൊപ്പം യാത്ര ചെയ്തു, &lt;ref name=&quot;Hague1915&quot;&gt;{{Cite web|url=http://womhist.alexanderstreet.com/hague/intro.htm|title=How Did Women Activists Promote Peace in Their 1915 Tour of Warring European Capitals?|access-date=16 October 2015|last=Sklar|first=Kathryn Kish|last2=Amidon|first2=Kari|website=Women and Social Movements in the United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920082612/http://womhist.alexanderstreet.com/hague/intro.htm|archive-date=20 September 2014}}&lt;/ref&gt; അവിടെ അവർ ഡച്ച് സമാധാനവാദിയും ഫെമിനിസ്റ്റും വോട്ടവകാശവാദിയുമായ [[ആലെറ്റാ ഹേരിയറ്റാ യാക്കൂബ്‌സ്|അലറ്റ ജേക്കബ്സിനെ]] കണ്ടുമുട്ടി. &lt;ref name=&quot;Addams1915&quot;&gt;{{Cite book|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/000446799|title=Women at The Hague : The International Congress of Women and Its Results / by Three Delegates to the Congress from the United States, Jane Addams, Emily G. Balch, Alice Hamilton|last=Addams|first=Jane|last2=Balch|first2=Emily|last3=Hamilton|first3=Alice|date=1915|publisher=Macmillan|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308185058/http://catalog.hathitrust.org/Record/000446799|archive-date=2016-03-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/international-congress-of-women-opens-at-the-hague|title=1915: International Congress of Women opens at The Hague|access-date=16 October 2015|website=This Day in History|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085008/http://www.history.com/this-day-in-history/international-congress-of-women-opens-at-the-hague|archive-date=24 September 2015}}&lt;/ref&gt; 1915 മെയ് 24-ന് ഗവൺമെന്റ് നേതാക്കളെ കാണുന്നതിനായി ജർമ്മനി സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ ബെർലിനിലെ ബ്രാൻഡൻബർഗ് ഗേറ്റിന് മുന്നിൽ ആഡംസ്, ഹാമിൽട്ടൺ, ജേക്കബ്സ് എന്നിവരെ പിന്നീട് കണ്ടെത്തിയ ചരിത്രദൃശ്യങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു.  അവർ ജർമ്മൻ അധിനിവേശ ബെൽജിയവും സന്ദർശിച്ചു. &lt;ref name=&quot;NAW304&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 304.&lt;/ref&gt;

1919 മെയ് മാസത്തിൽ സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ [[സൂറിച്ച്|സൂറിച്ചിൽ]] നടന്ന രണ്ടാമത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാ കോൺഗ്രസിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഹാമിൽട്ടൺ ആഡംസിനൊപ്പം യൂറോപ്പിലേക്ക് മടങ്ങി. &lt;ref name=&quot;NAW304&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 304.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Sklar53–55&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4FUxisSKqRUC&amp;pg=PA245|title=Social Justice Feminists in the United States and Germany: A Dialogue in Documents, 1885–1933|last=Sklar|first=Kathryn Kish|last2=Schüler|first2=Anja|last3=Strasser|first3=Susan|date=1998|publisher=Cornell University Press|isbn=9780801484698|location=Ithaca|pages=53–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529064100/https://books.google.com/books?id=4FUxisSKqRUC&amp;pg=PA245|archive-date=2016-05-29}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ, ഹാമിൽട്ടൺ, ആഡംസ്, ജേക്കബ്സ്, അമേരിക്കൻ ക്വാക്കർ കരോലിന എം. വുഡ് എന്നിവർ ജർമ്മനിയിൽ ഭക്ഷ്യസഹായം വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനും ക്ഷാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ അന്വേഷിക്കുന്നതിനുമായി ഒരു മാനുഷിക ദൗത്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;Sklar245-255&quot;&gt;Sklar, Schüler, and Strasser, pp. 53–55.&lt;/ref&gt;

=== ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസർ ===
[[പ്രമാണം:Dr._Alice_Hamilton.jpg|പകരം=Alice Hamilton during her first year at Harvard, 1919|ലഘുചിത്രം| ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ, 1919, ഹാർവാർഡിലെ ആദ്യ വർഷത്തിൽ]]
1919 ജനുവരിയിൽ, [[ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല|ഹാർവാർഡ്]] [[ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ|മെഡിക്കൽ സ്കൂളിൽ]] പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ഇൻഡസ്ട്രിയൽ മെഡിസിൻ വകുപ്പിൽ (1925 ന് ശേഷം സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്) അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ഹാമിൽട്ടൺ ഒരു സ്ഥാനം സ്വീകരിച്ചു. 
{{Cite web|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=21 March 2018|website=Science History Institute}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NAW304&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 304.&lt;/ref&gt; അതെക്കുറിച്ച് &quot;അതെ, ഞാൻ ഹാർവാർഡ് ഫാക്കൽറ്റിയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതയാണ്-എന്നാൽ നിയമിക്കപ്പെടേണ്ട ആദ്യത്തെ ആളല്ല!&quot; &lt;ref name=&quot;Fee&quot;&gt;{{Cite journal|first=Elizabeth|last=Fee|first2=Theodore M.|last2=Brown|title=Alice Hamilton: Settlement Physician, Occupational Health Pioneer|journal=American Journal of Public Health|date=November 2001|volume=91|issue=11|page=1767|doi=10.2105/AJPH.91.11.1767|pmc=1446873|pmid=11684598}}&lt;/ref&gt; എന്നവർ പറഞ്ഞു.

ഹാർവാർഡിലെ അവളുടെ വർഷങ്ങളിൽ, 1919 മുതൽ 1935-ൽ വിരമിക്കുന്നതുവരെ, ഹാമിൽട്ടണിന് ഒരിക്കലും ഫാക്കൽറ്റി പ്രൊമോഷൻ ലഭിച്ചില്ല, കൂടാതെ മൂന്ന് വർഷത്തെ നിയമനങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര മാത്രമാണ് അവർക്ക് ലഭിച്ചത്. അവരുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അവർ പ്രതിവർഷം ഒരു സെമസ്റ്റർ പഠിപ്പിച്ച അർദ്ധസമയ നിയമനങ്ങൾ അവളുടെ ഗവേഷണം തുടരാനും ഓരോ വർഷവും നിരവധി മാസങ്ങൾ ഹൾ ഹൗസിൽ ചെലവഴിക്കാനും അവരെ അനുവദിച്ചു. ഒരു സ്ത്രീ എന്ന നിലയിലും ഹാമിൽട്ടൺ വിവേചനം നേരിട്ടു. അവർ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു, ഹാർവാർഡ് യൂണിയനിൽ പ്രവേശിക്കാനോ ഫാക്കൽറ്റി ക്ലബിൽ പങ്കെടുക്കാനോ ഫുട്ബോൾ ടിക്കറ്റുകളുടെ ക്വാട്ട സ്വീകരിക്കാനോ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. കൂടാതെ, സർവ്വകലാശാലയുടെ പ്രാരംഭ ചടങ്ങുകളിൽ പുരുഷ ഫാക്കൽറ്റി അംഗങ്ങൾ ചെയ്തതുപോലെ ഹാമിൽട്ടനെ മാർച്ച് ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചില്ല. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html|title=Dr. Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Changing the face of medicine|publisher=National Library of Medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018130822/https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html|archive-date=18 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Jay149&quot;&gt;Jay, p. 149.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton/alice-hamilton-and-the-development-of-occupational-medicine-commemorative-booklet.pdf|title=A National Chemical Landmark: Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine, September 21, 2002|access-date=2 May 2017|date=2002|publisher=American Chemical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029121523/https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton/alice-hamilton-and-the-development-of-occupational-medicine-commemorative-booklet.pdf|archive-date=29 October 2017}}&lt;/ref&gt;

ഹാമിൽട്ടൺ ഹാർവാർഡിന്റെ ഒരു വിജയകരമായ ധനസമാഹരണക്കാരിയായിത്തീർന്നു, കാരണം അവർ അപകടകരമായ തൊഴിലുകളെക്കുറിച്ച് എഴുതുകയും ഗവേഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. അരിസോണയിലെ ചെമ്പ് ഖനികളിലെ തൊഴിലാളികളുമായും ഇൻഡ്യാനയിലെ ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് ക്വാറികളിലെ കല്ലുവെട്ടുന്നവരുമായും ബന്ധപ്പെട്ട ഗവേഷണത്തെക്കുറിച്ച് &quot;യുഎസ് ലേബർ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിന്റെ നാഴികക്കല്ലായ റിപ്പോർട്ടുകൾ&quot; പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനു പുറമേ, &lt;ref name=&quot;Jay149&quot;&gt;Jay, p. 149.&lt;/ref&gt; ഹാമിൽട്ടൺ ''യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ വ്യാവസായിക വിഷങ്ങൾ'' (1925) എന്ന പുസ്തകം എഴുതി. അത് ഈ വിഷയത്തിലെ ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പാഠപുസ്തകമാണ്. ഈ വിഷയത്തിലും അനുബന്ധമായ മറ്റൊരു പാഠപുസ്തകമായ ''ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ടോക്സിക്കോളജി'' (1934) അവർ എഴുതി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NAW305&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 305.&lt;/ref&gt; 1925-ൽ [[വാഷിങ്ടൺ, ഡി.സി.|വാഷിംഗ്ടൺ ഡിസിയിൽ]] നടന്ന ടെട്രാതൈൽ ലീഡ് കോൺഫറൻസിൽ, ഗ്യാസോലിനിൽ [[ടെട്രാ ഈതൈൽ ലെഡ്|ടെട്രാഎഥൈൽ ലെഡ്]] ചേർക്കുന്നതിന്റെ ഒരു പ്രമുഖ വിമർശകനായിരുന്നു ഹാമിൽട്ടൺ. &lt;ref name=&quot;Rosner&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rosner|first=David|last2=Markowitz|first2=Gerald|title=A 'Gift of God'?: The Public Health Controversy over Leaded Gasoline during the 1920s|journal=American Journal of Public Health|date=April 1985|volume=75|issue=4|pages=344–352|doi=10.2105/ajph.75.4.344|pmid=2579591|pmc=1646253}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Tetraethyl&quot;&gt;{{Cite journal|first=Alice|last=Hamilton|title=What Price Safety, Tetraethyl Lead Reveals a Flaw in Our Defenses|journal=The Survey Mid-Monthly|date=June 15, 1925|volume=54|pages=333–34}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Dauvergne&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5PEFBfoK9JIC&amp;pg=PA74|title=The shadows of consumption : consequences for the global environment|last=Dauvergne|first=Peter|date=2010|publisher=MIT Press|isbn=978-0262514927|edition=First MIT Press paperback|location=Cambridge, Mass.|page=74|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617164206/https://books.google.com/books?id=5PEFBfoK9JIC&amp;pg=PA74|archive-date=2016-06-17}}&lt;/ref&gt;

ഹാമിൽട്ടൺ സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ ശ്രമങ്ങളിൽ സജീവമായി തുടർന്നു. &lt;ref name=&quot;NAW304&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 304.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Weber37&quot;&gt;Weber, p. 37.&lt;/ref&gt; പൗരസ്വാതന്ത്ര്യം, സമാധാനം, ജനന നിയന്ത്രണം, സ്ത്രീകൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുന്ന തൊഴിൽ നിയമനിർമ്മാണം എന്നിവയിലെ അവളുടെ പ്രത്യേക താൽപ്പര്യങ്ങൾ അവളുടെ വിമർശകരിൽ ചിലർ അവളെ ഒരു &quot;സമൂലവും&quot; &quot;അതിക്രമകാരിയും&quot; ആയി കണക്കാക്കാൻ കാരണമായി. &lt;ref name=&quot;Jay149&quot;&gt;Jay, p. 149.&lt;/ref&gt; 1924 മുതൽ 1930 വരെ [[സർവ്വരാജ്യസഖ്യം|ലീഗ് ഓഫ് നേഷൻസ്]] ഹെൽത്ത് കമ്മിറ്റിയിലെ ഏക വനിതാ അംഗമായി അവർ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Hilgenkamp&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DuCNxKlDLogC&amp;pg=PA327|title=Environmental Health|last=Hilgenkamp|first=Kathryn|date=2011|publisher=Jones and Bartlett Learning|isbn=978-0763771089|page=327|access-date=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430082840/https://books.google.com/books?id=DuCNxKlDLogC&amp;pg=PA327|archive-date=30 April 2016}}&lt;/ref&gt; അവർ 1924-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനും 1933 ഏപ്രിലിൽ [[നാസി ജർമ്മനി|നാസി ജർമ്മനിയും]] സന്ദർശിച്ചു. ''ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിൽ'' പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;യുവതയാണ് ഹിറ്റ്ലറുടെ ശക്തി&quot; എന്ന ലേഖനം ഹാമിൽട്ടൺ എഴുതി. രണ്ട് ലോകമഹായുദ്ധങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള വർഷങ്ങളിൽ യുവാക്കളെ [[നാസിസം|നാസികൾ]] ചൂഷണം ചെയ്തതിനെക്കുറിച്ച് ലേഖനം വിവരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;NAW305&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 305.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Letters437&quot;&gt;Sicherman, ''Alice Hamilton, A Life in Letters'', p. 437.&lt;/ref&gt; നാസി വിദ്യാഭ്യാസത്തെ, പ്രത്യേകിച്ച് പെൺകുട്ടികൾക്കുള്ള ഗാർഹിക പരിശീലനത്തെയും അവർ വിമർശിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{Cite book|title=Sources of the Western Tradition|last=Perry|first=Marvin|date=2003|publisher=Wadsworth|edition=5th|volume=II|location=Belmont, California}}&lt;/ref&gt;

== പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങൾ ==
1935-ൽ ഹാർവാർഡിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ശേഷം, ഹാമിൽട്ടൺ യുഎസ് ഡിവിഷൻ ഓഫ് ലേബർ സ്റ്റാൻഡേർഡിന്റെ മെഡിക്കൽ കൺസൾട്ടന്റായി. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=William T.|last=Moye|date=June 1986|title=BLS and Alice Hamilton: Pioneers in Industrial Health|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1986/06/art4full.pdf|journal=Monthly Labor Review|volume=109|issue=6|accessdate=12 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161203075515/http://www.bls.gov/opub/mlr/1986/06/art4full.pdf|archivedate=3 December 2016}}&lt;/ref&gt; 1937-38-ൽ നടത്തിയ അവളുടെ അവസാന ഫീൽഡ് സർവേ, വിസ്കോസ് റേയോൺ വ്യവസായത്തെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു. കൂടാതെ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|title=Alice Hamilton|access-date=1 May 2017|publisher=National Women's History Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230141742/https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|archive-date=30 December 2016}}&lt;/ref&gt; 1944 മുതൽ 1949 വരെ നാഷണൽ &lt;ref name=&quot;NAW305&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 305.&lt;/ref&gt; ലീഗിന്റെ പ്രസിഡന്റായി ഹാമിൽട്ടൺ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.

ഹാമിൽട്ടൺ തന്റെ റിട്ടയർമെന്റ് വർഷങ്ങൾ കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ ഹാഡ്‌ലിമിൽ 1916-ൽ തന്റെ സഹോദരി മാർഗരറ്റിനൊപ്പം അവൾ വാങ്ങിയ വീട്ടിൽ ചെലവഴിച്ചു. വിരമിക്കുമ്പോഴും ഹാമിൽട്ടൺ സജീവ എഴുത്തുകാരിയായി തുടർന്നു. അവരുടെ ആത്മകഥ, ''എക്സ്പ്ലോറിംഗ് ദ ഡേഞ്ചറസ് ട്രേഡ്സ്'', 1943 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cwhf.org/inductees/science-health/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Connecticut Women's Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911120611/http://www.cwhf.org/inductees/science-health/alice-hamilton|archive-date=11 September 2015}}&lt;/ref&gt; ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഹാമിൽട്ടണും സഹ രചയിതാവ് ഹാരിയറ്റ് ലൂയിസ് ഹാർഡിയും ചേർന്ന് 1934-ൽ ഹാമിൽട്ടൺ ആദ്യം എഴുതിയ പാഠപുസ്തകമായ ''ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ടോക്സിക്കോളജി'' (1949) പരിഷ്കരിച്ചു. ഹാമിൽട്ടൺ, വായന, സ്കെച്ചിംഗ്, എഴുത്ത് തുടങ്ങിയ ഒഴിവുസമയ പ്രവർത്തനങ്ങളും കുടുംബത്തിനും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും ഇടയിൽ സമയം ചെലവഴിക്കാനും ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;NAW305&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 305.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Weber, pp. 38–39.&lt;/ref&gt;

== മരണവും പാരമ്പര്യവും ==
1970 സെപ്തംബർ 22-ന് 101-ആം വയസ്സിൽ കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ ഹാഡ്‌ലിമിലുള്ള അവരുടെ വീട്ടിൽ വെച്ച് ഹാമിൽട്ടൺ പക്ഷാഘാതം മൂലം മരിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NAW306&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 306.&lt;/ref&gt; അവരെ ഹാഡ്‌ലിമിലെ കോവ് സെമിത്തേരിയിൽ അടക്കം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;Alice Hamilton is buried in the same cemetery where the remains of her mother (Gertrude) and sisters (Norah, Alice, and Margaret) are interred, as well as those of Edith's life partner, Doris Fielding Reid, and Margaret's life partner, [[Clara Landsberg]]. &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Clara Landsberg, a close college and longtime family friend, studied in Europe with Margaret Hamilton for a summer in 1899. &lt;/ref&gt;

ഹാമിൽട്ടൺ അക്ഷീണയായ ഗവേഷകയും ജോലിസ്ഥലത്ത് വിഷവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗത്തിനെതിരായ പ്രവർത്തകയും ആയിരുന്നു. &lt;ref&gt;Weber, p. 28.&lt;/ref&gt; 1970-ൽ അവർ മരിച്ച് മൂന്ന് മാസത്തിനുള്ളിൽ, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ ജോലിസ്ഥലത്തെ സുരക്ഷ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി യുഎസ് കോൺഗ്രസ് ഒക്യുപേഷണൽ സേഫ്റ്റി ആൻഡ് ഹെൽത്ത് ആക്ട് പാസാക്കി. &lt;ref name=&quot;Weber39&quot;&gt;Weber, p. 39.&lt;/ref&gt;

== അംഗീകാരവും അവാർഡുകളും ==

* യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മിഷിഗൺ, മൗണ്ട് ഹോളിയോക്ക് കോളേജ്, സ്മിത്ത് കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ഹാമിൽട്ടണിന് ഓണററി ബിരുദങ്ങൾ ലഭിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Weber39&quot;&gt;Weber, p. 39.&lt;/ref&gt;
* ''അമേരിക്കൻ മെൻ ഇൻ സയൻസ്: എ ബയോഗ്രഫിക്കൽ ഡിക്ഷണറിയിൽ'' (1906) അവളെ ഉൾപ്പെടുത്തി. 
* 1935-ൽ [[എലീനർ റൂസ്‌വെൽറ്റ്]] ഹാമിൽട്ടന് ചി ഒമേഗ വനിതാ സാഹോദര്യത്തിന്റെ ദേശീയ നേട്ടത്തിനുള്ള അവാർഡ് സമ്മാനിച്ചു. &lt;ref name=&quot;NationalAward&quot;&gt;{{Cite web|url=http://viacs.hul.harvard.edu/via/deliver/deepcontent?recordId=olvwork20004468|title=Grimes, Roosevelt, and Hamilton, standing. Roosevelt is presenting Hamilton with an award.|access-date=2015-10-16|website=Harvard University Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124702/http://viacs.hul.harvard.edu/via/deliver/deepcontent?recordId=olvwork20004468|archive-date=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;
* 1947-ൽ ഹാമിൽട്ടൺ തന്റെ പൊതുസേവന സംഭാവനകൾക്ക് ആൽബർട്ട് ലാസ്‌കർ പബ്ലിക് സർവീസ് അവാർഡ് ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വനിതയായി. &lt;ref name=&quot;Weber39&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Lasker&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.laskerfoundation.org/awards/1947_p_description.htm|title=Albert Lasker Public Service Award|access-date=16 October 2015|website=Lasker Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909172353/http://www.laskerfoundation.org/awards/1947_p_description.htm|archive-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* 1948-ൽ അമേരിക്കൻ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ഹൈജീൻ അസോസിയേഷന്റെ ഡൊണാൾഡ് ഇ. കമ്മിംഗ്സ് മെമ്മോറിയൽ അവാർഡുകൾ ഹാമിൽട്ടണിന് ലഭിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Citation|title=American Industrial Hygiene Association|date=2022-11-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_Industrial_Hygiene_Association&amp;oldid=1119459343|periodical=Wikipedia|language=en|access-date=2022-11-01}}&lt;/ref&gt; 1993-ൽ, തൊഴിൽ, പരിസ്ഥിതി ശുചിത്വം എന്നീ മേഖലകളിലെ മികച്ച സ്ത്രീകളുടെ സംഭാവനകളെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി അവളുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം സംഘടന ഒരു അവാർഡ് സ്ഥാപിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aiha.org/get-involved/outreach/Pages/Alice-Hamilton-Award.aspx|title=Alice Hamilton Award|access-date=2022-11-01|date=2016-04-02|website=web.archive.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402152845/https://www.aiha.org/get-involved/outreach/Pages/Alice-Hamilton-Award.aspx|archive-date=2016-04-02}}&lt;/ref&gt;
* 1956-ൽ ''TIME'' മാസികയുടെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ &quot;വുമൺ ഓഫ് ദ ഇയർ&quot; ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 
* 1973-ൽ ഹാമിൽട്ടൺ മരണാനന്തരം ദേശീയ വനിതാ ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി . &lt;ref name=&quot;NWHF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.womenofthehall.org/inductee/alice-hamilton/|title=Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Nationanl Women's Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905205555/https://www.womenofthehall.org/inductee/alice-hamilton/|archive-date=5 September 2015}}&lt;/ref&gt;
* 1987 ഫെബ്രുവരി 27-ന് നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഒക്യുപേഷണൽ സേഫ്റ്റി ആൻഡ് ഹെൽത്ത് അതിന്റെ ഗവേഷണ സൗകര്യം ആലിസ് ഹാമിൽട്ടൺ ലബോറട്ടറി ഫോർ ഒക്യുപേഷണൽ സേഫ്റ്റി ആൻഡ് ഹെൽത്ത് ആയി സമർപ്പിച്ചു. ഈ മേഖലയിലെ മികച്ച ശാസ്ത്ര ഗവേഷണങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് വാർഷിക ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ അവാർഡ് നൽകാനും തുടങ്ങി. &lt;ref name=&quot;AwardGiven&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/|title=Alice Hamilton Awards for Occupational Safety and Health|access-date=15 October 2015|website=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905101209/http://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/|archive-date=5 September 2015}}&lt;/ref&gt;
* 1995-ൽ യു.എസ് പോസ്റ്റൽ സർവീസ് ഹാമിൽട്ടൺ പൊതുജനാരോഗ്യത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകളെ അതിന്റെ ഗ്രേറ്റ് അമേരിക്കൻസ് സീരീസിൽ 55-സെന്റ് കൊമ്മെമ്മൊറേറ്റീവ് തപാൽ സ്റ്റാമ്പ് പുറത്തിറക്കി ആദരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Postage&quot;&gt;{{Cite web|url=http://arago.si.edu/category_2043110.html|title=Up 55-cent Hamilton|access-date=16 October 2015|website=Arago: People, Postage and the Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203100105/http://arago.si.edu/category_2043110.html|archive-date=3 February 2016}}&lt;/ref&gt;
* 2000-ൽ ഇൻഡ്യാനയിലെ ഫോർട്ട് വെയ്ൻ നഗരം, നഗരത്തിലെ ഹെഡ്‌വാട്ടേഴ്‌സ് പാർക്കിൽ ആലീസ്, അവളുടെ സഹോദരി എഡിത്ത്, അവരുടെ കസിൻ ആഗ്നസ് എന്നിവരുടെ പ്രതിമകൾ സ്ഥാപിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Jay149&quot;&gt;Jay, p. 149.&lt;/ref&gt;
* 2002 സെപ്തംബർ 21-ന്, അമേരിക്കൻ കെമിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഹാമിൽട്ടനെയും ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ടോക്സിക്കോളജിയിലെ അവളുടെ പ്രവർത്തനത്തെയും ഒരു ദേശീയ ചരിത്രപരമായ കെമിക്കൽ ലാൻഡ്മാർക്ക് ആയി നിയമിച്ചു, ഒക്യുപേഷണൽ മെഡിസിൻ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലെ അവളുടെ പങ്കിനെ മാനിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html#designation-acknowledgments|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine|access-date=2 May 2017|website=National Historic Chemical Landmarks|publisher=American Chemical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829161049/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html#designation-acknowledgments|archive-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt;
* ഒരു പയനിയറിംഗ് വനിതാ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയായി ഹാമിൽട്ടൺ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Beyond Nature's Housekeepers: American Women in Environmental History|url=https://archive.org/details/beyondnatureshou0000unge|last=Unger|first=Nancy|publisher=Oxford University Press|year=2012|location=Oxford and New York|pages=[https://archive.org/details/beyondnatureshou0000unge/page/87 87]–88}}&lt;/ref&gt; സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോയിലെ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിലെ ഒക്യുപേഷണൽ ആന്റ് എൻവയോൺമെന്റൽ മെഡിസിൻ വിഭാഗം, ഈ മേഖലകളിലെ അവളുടെ നേട്ടങ്ങളെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വാർഷിക പ്രഭാഷണം സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://oem.ucsf.edu/about/hamilton.html|title=Division of Occupational and Environmental Medicine, UCSF|access-date=21 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223173638/http://oem.ucsf.edu/about/hamilton.html|archive-date=2014-02-23}}&lt;/ref&gt; 1997 മുതൽ അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഫോർ എൻവയോൺമെന്റൽ ഹിസ്റ്ററി, ''എൻവയോൺമെന്റൽ ഹിസ്റ്ററി'' ജേണലിന് പുറത്ത് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന മികച്ച ലേഖനത്തിനുള്ള ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ സമ്മാനം വർഷം തോറും നൽകിവരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aseh.net/awards-funding/award-recipients/alice-hamilton-prize-for-best-article/view|title=Alice Hamilton Prize for Best Article|access-date=2 May 2017|publisher=American Society for Environmental History|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917072529/http://aseh.net/awards-funding/award-recipients/alice-hamilton-prize-for-best-article/view|archive-date=17 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* 2018 സെപ്റ്റംബർ 26-ന്, [[ഹാർവാർഡ് ടി.എച്ച്. ചാൻ സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്|ഹാർവാർഡ് ടിഎച്ച് ചാൻ സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്തിന്റെ]] ഫ്രാൻകോയിസ്-സേവിയർ ബാഗ്‌നൗഡ് ബിൽഡിംഗിന്റെ ഫോയറിൽ ആലീസ് ഹാമിൽട്ടന്റെ ഒരു പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചു, കൂടാതെ മറ്റൊരു പ്രതിമ, പ്രാദേശിക ശിൽപിയായ റോബർട്ട് ഷൂറും ആട്രിയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. [[ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ|ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ]] ടോസ്റ്റെസൺ മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രം.
* എല്ലാ വർഷവും, [[ഹാർവാർഡ് ടി.എച്ച്. ചാൻ സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്|ഹാർവാർഡ് ടിഎച്ച് ചാൻ സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്തിന്റെ]] കമ്മിറ്റി ഓൺ ദി അഡ്വാൻസ്‌മെന്റ് ഓഫ് വിമൻ ഫാക്കൽറ്റി (CAWF) പ്രത്യേകിച്ച് വാഗ്ദാനമുള്ള ജൂനിയർ ഫാക്കൽറ്റി സ്ത്രീകളെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനായി വാർഷിക ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ പ്രഭാഷണവും അവാർഡും സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cdn1.sph.harvard.edu/wp-content/uploads/sites/2096/2017/02/Harvard-Final-Self-Study-April-2017.pdf|title=Final Self-Study Report, Harvard T.H. Chan School of Public Health|page=86}}&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുത്ത പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കൃതികൾ ==
പുസ്തകങ്ങൾ:

* ''അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ വ്യാവസായിക വിഷങ്ങൾ'' (1925) &lt;ref name=&quot;NAW305&quot;&gt;Sicherman and Green, p. 305.&lt;/ref&gt;
* ''ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ടോക്സിക്കോളജി'' (1934' റെവ. 1949) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017085209/http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|archive-date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt;
* ''അപകടകരമായ വ്യാപാരങ്ങൾ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുന്നു: ആലീസ് ഹാമിൽട്ടണിന്റെ ആത്മകഥ, MD'' (1943). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cwhf.org/inductees/science-health/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Connecticut Women's Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911120611/http://www.cwhf.org/inductees/science-health/alice-hamilton|archive-date=11 September 2015}}&lt;/ref&gt;

ലേഖനങ്ങൾ:

* &quot;ഹിറ്റ്ലർ സംസാരിക്കുന്നു: അവന്റെ പുസ്തകം മനുഷ്യനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു,&quot; ''അറ്റ്ലാന്റിക് മാസിക'' (ഏപ്രിൽ 1933) &lt;ref name=&quot;Jay149&quot;&gt;Jay, p. 149.&lt;/ref&gt;
* &quot;ദി യൂത്ത് ആർ ഹിറ്റ്ലറുടെ ശക്തി,&quot; ''ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്'', 1933 &lt;ref name=&quot;Letters437&quot;&gt;Sicherman, ''Alice Hamilton, A Life in Letters'', p. 437.&lt;/ref&gt;
* &quot;തൊണ്ണൂറിലെ സ്ത്രീ അവളുടെ ലോകത്തെ നോക്കുന്നു,&quot; ''അറ്റ്ലാന്റിക് മാസിക'' (1961) &lt;ref name=&quot;Weber39&quot;&gt;Weber, p. 39.&lt;/ref&gt;

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Reflist|30em}}

== റഫറൻസുകൾ ==

* {{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/international-congress-of-women-opens-at-the-hague|title=1915: International Congress of Women Opens at The Hague|access-date=16 October 2015|website=This Day in History}}
* {{Cite web|url=https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton/alice-hamilton-and-the-development-of-occupational-medicine-commemorative-booklet.pdf|title=A National Chemical Landmark: Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine, September 21, 2002|access-date=2 May 2017|date=2002|publisher=American Chemical Society}}
* {{Cite web|url=https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2014/04/28/alice-hamilton/|title=A Voice in the Wilderness: Alice Hamilton and the Illinois Survey {{!}} NIOSH Science Blog {{!}} Blogs {{!}} CDC|access-date=12 November 2016|website=blogs.cdc.gov|archive-date=2016-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113033928/https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2014/04/28/alice-hamilton/|url-status=dead}}
* {{Cite book|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/000446799|title=Women at The Hague : The International Congress of Women and Its Results / by Three Delegates to the Congress from the United States, Jane Addams, Emily G. Balch, Alice Hamilton|last=Addams|first=Jane|last2=Balch|first2=Emily Green|last3=Hamilton|first3=Alice|publisher=Macmillan|year=1915|location=New York}}
* {{Cite web|url=http://www.laskerfoundation.org/awards/1947_p_description.htm|title=Albert Lasker Public Service Award|access-date=16 October 2015|website=Lasker Foundation|archive-date=2013-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909172353/http://www.laskerfoundation.org/awards/1947_p_description.htm|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=21 March 2018|website=Science History Institute}}
* {{Cite web|url=http://cwhf.org/inductees/science-health/alice-hamilton|title=Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Connecticut Women's Hall of Fame}}
* {{Cite web|url=https://www.womenofthehall.org/inductee/alice-hamilton/|title=Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=National Women's Hall of Fame}}
* {{Cite web|url=https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|title=Alice Hamilton|access-date=1 May 2017|publisher=National Women's History Museum|archive-date=2016-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230141742/https://www.nwhm.org/online-exhibits/progressiveera/hamilton.html|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/|title=Alice Hamilton Awards for Occupational Safety and Health|access-date=15 October 2015|website=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)}}
* {{Cite web|url=http://www.uic.edu/depts/lib/specialcoll/services/rjd/findingaids/AHamiltonf.html|title=Alice Hamilton Collection|access-date=16 October 2015|publisher=Richard J. Daley Library Special Collections and University Archives, University of Illinois at Chicago}}
* {{Cite web|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/alicehamilton.html|title=Alice Hamilton and the Development of Occupational Medicine National Historic Chemical Landmark|access-date=16 October 2015|website=ACS Chemistry for Life}}
* {{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/HamHist.html|title=Alice Hamilton Science Awards|access-date=15 October 2015|website=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)}}
* {{Cite journal|title=Alice Hamilton, M.D.|journal=MMWR Weekly|date=11 June 1999|volume=48|issue=22|page=462|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/MM4822bx.HTM|accessdate=16 October 2015}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5PEFBfoK9JIC&amp;pg=PA74|title=The Shadows of Consumption: Consequences for the Global Environment|last=Dauvergne|first=Peter|publisher=MIT Press|year=2010|isbn=978-0262514927|edition=First MIT Press paperback|location=Cambridge, Massachusetts}}
* {{Cite web|url=http://oem.ucsf.edu/about/hamilton.html|title=Division of Occupational and Environmental Medicine, UCSF|access-date=21 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223173638/http://oem.ucsf.edu/about/hamilton.html|archive-date=23 February 2014}}
* {{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html|title=Dr. Alice Hamilton|access-date=15 October 2015|website=Changing the Face of Medicine|publisher=National Library of Medicine}}
*  
* {{Cite journal|last=Fee|first=Elizabeth|last2=Brown|first2=Theodore M.|title=Alice Hamilton: Settlement Physician, Occupational Health Pioneer|journal=American Journal of Public Health|date=November 2001|volume=91|issue=11|page=1767|doi=10.2105/AJPH.91.11.1767|pmc=1446873|pmid=11684598}}
* {{Cite web|url=http://viacs.hul.harvard.edu/via/deliver/deepcontent?recordId=olvwork20004468|title=Grimes, Roosevelt, and Hamilton, standing. Roosevelt is presenting Hamilton with an award.|access-date=2015-10-16|website=Harvard University Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124702/http://viacs.hul.harvard.edu/via/deliver/deepcontent?recordId=olvwork20004468|archive-date=2016-03-04}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.75264|title=Exploring the Dangerous Trades: The Autobiography of Alice Hamilton|last=Hamilton|first=Alice|publisher=Little, Brown, and Company|year=1943|location=Boston}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/exploringdangero00hami|title=Exploring the Dangerous Trades: The Autobiography of Alice Hamilton, M.D.|last=Hamilton|first=Alice|publisher=Northeastern University Press|year=1985|isbn=0-930350-81-2|location=Boston}}
* {{Cite journal|last=Hamilton|first=Alice|title=What Price Safety, Tetraethyl Lead Reveals a Flaw in Our Defenses|journal=The Survey Mid-Monthly|date=15 June 1925|volume=54|pages=333–34}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DuCNxKlDLogC&amp;pg=PA327|title=Environmental Health|last=Hilgenkamp|first=Kathryn|date=2011|publisher=Jones and Bartlett Learning|isbn=978-0763771089|page=327|access-date=16 October 2015}}
* Jay, Stephen J., &quot;Alice Hamilton&quot; in {{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|editor-last=Gugin|editor-first=Linda C.|location=Indianapolis|pages=148–50|editor-last2=St. Clair|editor-first2=James E.}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFGuginSt._Clair2015&quot;&gt;''Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State''. Indianapolis: Indiana Historical Society Press. pp.&amp;nbsp;148–50. [[ഇന്റർനാഷണൽ സ്റ്റാൻഡേർഡ് ബുക്ക് നമ്പർ|ISBN]]&amp;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;bdi&gt;978-0-87195-387-2&lt;/bdi&gt;&lt;/nowiki&gt;.&lt;/cite&gt;
*  
* {{Cite journal|last=Moye|first=William T.|date=June 1986|title=BLS and Alice Hamilton: Pioneers in Industrial Health|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1986/06/art4full.pdf|journal=Monthly Labor Review|volume=109|issue=6|accessdate=12 November 2016}}
* {{Cite book|title=Sources of the Western tradition|last=Perry|first=Marvin|date=2003|publisher=Wadsworth|edition=5th|volume=II|location=Belmont, California}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/alicehamiltonlif00sich|title=Alice Hamilton: A Life in Letters|last=Sicherman|first=Barbara|last2=Hamilton|first2=Alice|publisher=Harvard University Press|year=1984|isbn=0-674-01553-3|location=Cambridge, Massachusetts}} (Second publishing: University of Illinois Press, 2003.  {{ISBN|0-252-07152-2}})
* Sicherman, Barbara, &quot;Sense and Sensibility: A Case Study of Women's Victorian America,&quot; in {{Cite book|title=Reading in America: Literature and Social History|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1989|editor-last=Davidson|editor-first=Cathy N.|location=Baltimore, Maryland|page=213}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFDavidson1989&quot;&gt;''Reading in America: Literature and Social History''. Baltimore, Maryland: The Johns Hopkins University Press. p.&amp;nbsp;213.&lt;/cite&gt;
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303|title=Notable American Women: The Modern Period, A Biographical Dictionary|last=Sicherman|first=Barbara|last2=Green|first2=Carol Hurd|publisher=Belknap Press of Harvard University|year=1980|isbn=9780674627321|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/notableamericanw00sich/page/303 303–06]}}
* {{Cite book|title=Adventures Abroad: North American Women at German-Speaking Universities, 1868–1915|url=https://archive.org/details/adventuresabroad0000sing|last=Singer|first=Sandra L.|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=9780313096860|location=Westport, Connecticut}}
* {{Cite web|url=http://womhist.alexanderstreet.com/hague/intro.htm|title=How Did Women Activists Promote Peace in Their 1915 Tour of Warring European Capitals?|access-date=16 October 2015|last=Sklar|first=Kathryn Kish|last2=Amidon|first2=Kari|website=Women and Social Movements in the United States}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4FUxisSKqRUC&amp;pg=PA245|title=Social Justice Feminists in the United States and Germany : A Dialogue in Documents, 1885–1933|last=Sklar|first=Kathryn Kish|last2=Schüler|first2=Anja|last3=Strasser|first3=Susan|date=1998|publisher=Cornell University Press|isbn=9780801484698|location=Ithaca, New York}}
* {{Cite book|title=Beyond Nature's Housekeepers: American Women in Environmental History|url=https://archive.org/details/beyondnatureshou0000unge|last=Unger|first=Nancy C.|publisher=Oxford University Press|year=2012|location=Oxford and New York}}
* {{Cite web|url=http://arago.si.edu/category_2043110.html|title=Up 55-cent Hamilton|access-date=16 October 2015|website=Arago: People, Postage and the Post}}
* {{Cite journal|last=Weber|first=Catherine E. Forrest|title=Alice Hamilton, M.D.: Crusader Against Death on the Job|journal=Traces of Indiana and Midwestern History|volume=7|issue=4|pages=28–39|publisher=Indiana Historical Society|location=Indianapolis|date=Fall 1995}}
* {{Cite book|title=Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons|year=2001|url=https://archive.org/details/restingplacesbur0000wils|last=Wilson|first=Scott|publisher=McFarland &amp; Company, Inc.|edition=3d ed. Kindle|pages=[https://archive.org/details/restingplacesbur0000wils/page/n13 2] (Kindle Location 19508)}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind|title=Women in Medicine: An Encyclopedia|last=Windsor|first=Laura Lynn|publisher=ABC-CLIO|year=2002|location=Santa Barbara, California|pages=[https://archive.org/details/womenmedicineenc00wind/page/n109 89]–91|url-access=limited}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
 

* [https://blogs.scientificamerican.com/voices/the-woman-who-founded-industrial-medicine/?sf222178419=1 ഇൻഡസ്ട്രിയൽ മെഡിസിൻ സ്ഥാപിച്ച സ്ത്രീ], സയന്റിഫിക് അമേരിക്കൻ, ഒക്ടോബർ 23, 2019
* [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch00031 ഹാമിൽട്ടൺ, ആലീസ്, 1869-1970.] [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch00031 ആലീസ് ഹാമിൽട്ടണിന്റെ പേപ്പറുകൾ, 1909-1987 (ഉൾപ്പെടെ), 1909-1965 (ബൾക്ക്): എ ഫൈൻഡിംഗ് എയ്ഡ്] [http://www.radcliffe.edu/schles ഷ്ലെസിംഗർ ലൈബ്രറി]   {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509153246/http://www.radcliffe.edu/schles|date=2012-05-09}} ചെയ്തു , റാഡ്ക്ലിഫ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി.
* Works by or about Alice Hamilton
* [http://cwhf.org/inductees/science-health/alice-hamilton കണക്റ്റിക്കട്ട് വിമൻസ് ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിൽ ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ]
* നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഒക്യുപേഷണൽ സേഫ്റ്റി ആൻഡ് ഹെൽത്തിലെ [https://www.cdc.gov/niosh/awards/hamilton/HamHist.html ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ]
* [https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/MM4822bx.htm ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ, എംഡി] - സെന്റർസ് ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോൾ ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ (സിഡിസി)
* [http://historymatters.gmu.edu/d/105/ അപകടകരമായ വ്യാപാര ഉദ്ധരണികൾ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുന്നു] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105092647/https://historymatters.gmu.edu/d/105/ |date=2023-01-05 }}
* [http://www.shhofi-online.org/inductees/Bios/hamilton92.htm സേഫ്റ്റി ആൻഡ് ഹെൽത്ത് ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലെ ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ പ്രൊഫൈൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126062908/http://www.shhofi-online.org/inductees/Bios/hamilton92.htm |date=2021-01-26 }}
* [https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_137.html നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹെൽത്തിലെ ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ]
* [https://www.hsph.harvard.edu/news/but-who-will-darn-the-stockings-if-women-are-going-to-be-bacteriologists/ ഡോ. ആലിസ് ഹാമിൽട്ടണിന്റെ ഓഡിയോ ക്ലിപ്പ്: &quot;എന്നാൽ ആരാണ് സ്റ്റോക്കിംഗിനെ നശിപ്പിക്കുക?&quot;]
* [https://dralicehamilton.com/ ഡോ. ആലീസ് ഹാമിൽട്ടൺ]
[[വർഗ്ഗം:ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാലാ അദ്ധ്യാപകർ]]
[[വർഗ്ഗം:1970-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1869-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>1e02jh4kp0a3yg926ifffjitxj86gxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അനിത ഗോയൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583969</id>
    <revision>
      <id>4646856</id>
      <parentid>4138947</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T21:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14457" sha1="glcrk3rtcmb43rxe2sx84becjkkzhrd" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = അനിത ഗോയൽ
| image             = DrGoelHiResSmall2.jpg
| image_size        = 200px
| birth_date        = 
| birth_place       = വോർസെസ്റ്റർ, മസാച്ചുസെറ്റ്സ്, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്
| death_date        = 
| death_place       = 
| citizenship       = യു.എസ്
| nationality       = അമേരിക്കൻ
| alma_mater        = [[ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]&lt;br /&gt;[[MIT]]&lt;br /&gt;[[സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]&lt;br /&gt;[[ഹാർവാർഡ് മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ]]
| doctoral_advisor  = ഡഡ്‌ലി റോബർട്ട് ഹെർഷ്ബാക്ക്
| doctoral_students = 
| known_for         = മോളിക്യുലർ മോട്ടോറുകൾ&lt;br /&gt;നാനോബയോഫിസിക്‌സ്&lt;br /&gt;[[നാനോ ടെക്‌നോളജി]]&lt;br /&gt;ഫിസിക്‌സ് ഓഫ് ലൈഫ്&lt;br /&gt;ജീവനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ&lt;br /&gt;ക്വാണ്ടം ഇൻഫർമേഷൻ&lt;br /&gt;ക്വാണ്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ മെക്കാനിക്സ്, ഇൻഫർമേഷൻ, ബോധം
| author_abbrev_bot = 
| author_abbrev_zoo = 
| influences        = 
| influenced        = 
| signature         = 
| footnotes         = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''അനിത ഗോയൽ''' ഒരു അമേരിക്കൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞയും, [[ഭിഷ്വഗരൻ|ഫിസിഷ്യനും]], നാനോബയോഫിസിക്സിലെ വളർന്നുവരുന്ന മേഖലയിലെ [[ശാസ്ത്രജ്ഞൻ|ശാസ്ത്രജ്ഞയുമാണ്]] . നാനോബയോസിം റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ (NBS), ഗോയൽ ജീവന്റെ ഭൗതികശാസ്ത്രവും നാനോമോട്ടറുകൾ ഡിഎൻഎയിൽ വിവരങ്ങൾ വായിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയും പരിശോധിക്കുന്നു.

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
[[ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല|ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്ന് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ [[ഡോക്ടറേറ്റ്|പിഎച്ച്ഡിയും]] എംഎയും നേടിയ ഗോയൽ അവിടെ [[നോബൽ സമ്മാനം|നോബൽ സമ്മാന ജേതാവായ]] ഡഡ്‌ലി ആർ. ഹെർഷ്ബാക്കിനൊപ്പം ജോലി ചെയ്തു. ''ഡിഎൻഎയ്‌ക്കൊപ്പം മോട്ടോർ എൻസൈമുകളുടെ സിംഗിൾ മോളിക്യൂൾ ഡൈനാമിക്‌സ്'' എന്നായിരുന്നു അവരുടെ പ്രബന്ധം.

നോബൽ സമ്മാന ജേതാവായ സ്റ്റീവൻ ചു ആയിരുന്നു അവളുടെ ഹോണേഴ്സ് തീസിസ് [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|മെന്റർ]] .

ഹാർവാർഡ്- [[മസ്സാചുസെറ്റ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി|എംഐടി]] ജോയിന്റ് ഡിവിഷൻ ഓഫ് ഹെൽത്ത് സയൻസസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജിയിൽ (എച്ച്എസ്ടി) നിന്ന് സമാന്തരമായി എംഡിയും (ഡോക്ടർ ഓഫ് മെഡിസിൻ) നേടി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nanobiosym.com/our-team/chairman-and-ceo.html|title=About our chairman and CEO|access-date=2014-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031551/http://www.nanobiosym.com/our-team/chairman-and-ceo.html|archive-date=2014-09-04}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.technologyreview.com/tr35/?year=2005|title=2005 Young Innovators Under 35|access-date=August 15, 2011|year=2005|publisher=[[Technology Review]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.geneticsandhealth.com/2005/12/09/dr-anita-goel-studying-dna-using-physics/|title=Genetics and Health » Dr. Anita Goel - Studying DNA Using Physics|access-date=21 July 2022|date=26 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060326082457/http://www.geneticsandhealth.com/2005/12/09/dr-anita-goel-studying-dna-using-physics/|archive-date=2006-03-26}}&lt;/ref&gt;

== കരിയർ ==
ലോകമെമ്പാടും 80-ലധികം പേറ്റന്റുകളുള്ള ഗോയൽ ''നേച്ചർ നാനോടെക്നോളജി'' &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.nature.com/articles/nnano.2008.190?proof=t|doi=10.1038/nnano.2008.190|title=Harnessing biological motors to engineer systems for nanoscale transport and assembly|year=2008|last=Goel|first=Anita|last2=Vogel|first2=Viola|journal=Nature Nanotechnology|volume=3|issue=8|pages=465–475|pmid=18685633|bibcode=2008NatNa...3..465G}}&lt;/ref&gt;, ''സയന്റിഫിക് അമേരിക്കൻ'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scientificamerican.com/anita-goel/|title=Stories by Anita Goel|access-date=21 July 2022|website=Scientificamerican.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, &quot;പ്രൊസീഡിംഗ്സ് ഓഫ് ദി നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസ് (PNAS)&quot; എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ജേണലുകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pnas.org/content/98/15/8485/tab-figures-data|title=Tuning DNA &quot;strings&quot;: Modulating the rate of DNA replication with mechanical tension|access-date=21 July 2022|website=Pnas.org}}&lt;/ref&gt;

1.5 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ നാഷണൽ നാനോ ടെക്‌നോളജി ഇനിഷ്യേറ്റീവിന് അവർ യുഎസ് സെനറ്റിൽ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.commerce.senate.gov/services/files/0C92EBBB-BA9A-4734-B34B-5EB8E6ABCD0B|title=Testimony of Anita Goel, MD, PhD|access-date=21 July 2022|website=Commerce.senate.gov|archive-date=2022-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126215113/https://www.commerce.senate.gov/services/files/0C92EBBB-BA9A-4734-B34B-5EB8E6ABCD0B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അമേരിക്കൻ ഇന്നൊവേഷൻ സ്ട്രാറ്റജിക്ക് വേണ്ടി പ്രസിഡന്റ് ഒബാമയുടെ പിസിഎഎസ്ടിയെ അവർ ഉപദേശിച്ചു; നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിന്റെ ട്രൈനിയൽ റിവ്യൂ ബോർഡിൽ അവർ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/microsites/ostp/PCAST/2016_nrc_review_of_the_nni_part_1.pdf|title=2016 Triennial Review of the National Nanotechnology Initiative|access-date=21 July 2022|website=Obamawhitehouse.archives.gov}}&lt;/ref&gt;

അന്തരിച്ച MIT പ്രസിഡന്റ് ചക്ക് വെസ്റ്റ് അവരെ നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗിന്റെ മാനുഫാക്ചറിംഗ് ഇന്നൊവേഷൻ കമ്മിറ്റിയിൽ സേവിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു; കൂടാതെ കനേഡിയൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ അഡ്വാൻസ്ഡ് റിസർച്ചിലും (CIFAR). ലോക്ക്ഹീഡ് മാർട്ടിൻ, പെപ്‌സികോ കോർപ്പറേഷനുകളുടെ നാനോ ടെക്‌നോളജി &amp; സയന്റിഫിക് അഡ്വൈസറി ബോർഡുകളിൽ അവർ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.internano.org/nms/2013/goel|title=Dr. Anita Goel, MD, Ph.D. &amp;#124; Nanomanufacturing Summit|website=Internano.org|access-date=2023-01-05|archive-date=2023-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105153133/http://www.internano.org/nms/2013/goel|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

നാനോബയോസിം ഡയഗ്‌നോസ്റ്റിക്‌സിന്റെ (NBSDx) ചെയർമാനും സിഇഒയും എന്ന നിലയിൽ, ഉൽപ്പന്ന രൂപകൽപ്പന, എഞ്ചിനീയറിംഗ്, ക്ലിനിക്കൽ ട്രയലുകൾ, റെഗുലേറ്ററി അംഗീകാരങ്ങൾ, ജീൻ-റഡാർ, വ്യക്തിഗതമാക്കിയ കൃത്യമായ വൈദ്യശാസ്ത്രം, ഡിജിറ്റൽ ആരോഗ്യം എന്നിവയ്‌ക്കായുള്ള അതിന്റെ “ആപ്പുകൾ” പോലുള്ള കമ്പനിയുടെ മികച്ച സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ നിർമ്മാണം എന്നിവ ഗോയൽ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു. ആഗോള ആരോഗ്യ സുരക്ഷയും. 2020-ൽ, ബാർക്ലേസ് ബാങ്കും &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/sponsored/barclays-unreasonable-group-2020/entrepreneurship-force-good/3553/|title=Entrepreneurship as a Force for Good|website=[[The Atlantic]]}}&lt;/ref&gt; യുക്തിരഹിതമായ ഗ്രൂപ്പും &quot;ആഗോള കോവിഡ് പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച 10 കമ്പനികളിൽ&quot; നാനോബയോസിം ഡിഎക്‌സിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു, കൂടാതെ സയന്റിഫിക് അമേരിക്കൻ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/observations/precision-mobile-testing-is-key-to-opening-the-economy-safely/|title=Precision Mobile Testing is Key to Opening the Economy Safely|website=Blogs.scientificamerican.com}}&lt;/ref&gt; COVID-നുള്ള മൊബൈൽ കൃത്യതാ പരിശോധന കൊണ്ട് എങ്ങനെ യുഎസും ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും സുരക്ഷിതമായി വീണ്ടും തുറക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവളുടെ പ്രവർത്തനം അവതരിപ്പിച്ചു.

== അവാർഡുകൾ ==
എംഐടി ടെക്‌നോളജി റിവ്യൂ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lemelson.mit.edu/resources/anita-goel|title=Anita Goel|website=Lemelson.mit.edu}}&lt;/ref&gt; ലോകത്തിലെ &quot;മികച്ച 35 ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക കണ്ടുപിടുത്തക്കാരിൽ&quot; ഒരാളായും സയന്റിഫിക് അമേരിക്കൻ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://static.scientificamerican.com/wv/assets/2015_SAWorldView.pdf|title=Who Are The Most Influential People in Biotech Today|access-date=21 July 2022|website=Static.scientificamerican.com}}&lt;/ref&gt; ഗോയലിനെ മൂന്ന് DARPA ബ്രേക്ക്‌ത്രൂ അവാർഡുകൾ, രണ്ടെണ്ണം കൊണ്ട് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. USAID ഗ്രാൻഡ് ചലഞ്ച് അവാർഡുകൾ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://savinglivesatbirth.net/nanobiosym-pilot-optimization-and-evaluation-of-gene-radar-nanotech-platform-point-of-care-hiv-diagnostic-device-prevention-of-mother-to-child-transmission-in-rwanda/|title=Nanobiosym Pilot: Optimization and Evaluation of Gene-RADAR® Nanotech platform Point-Of-Care HIV Diagnostic Device Prevention of Mother-To-Child Transmission in Rwanda|access-date=21 July 2022|website=Savinglifesatbirth.net|archive-date=2023-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105153132/https://savinglivesatbirth.net/nanobiosym-pilot-optimization-and-evaluation-of-gene-radar-nanotech-platform-point-of-care-hiv-diagnostic-device-prevention-of-mother-to-child-transmission-in-rwanda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; നാസയുടെ ഗാലക്‌റ്റിക് ചലഞ്ച് അവാർഡ്, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inverse.com/article/27576-spacex-superbug-mrsa-space-station-iss|title=SpaceX Will Launch MRSA Samples to International Space Station|website=Inverse.com}}&lt;/ref&gt; DOD, DOE, AFOSR, NSF എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ഒന്നിലധികം അവാർഡുകൾ എന്നിവ അവർക്ക് ലഭിച്ചു.

== റഫറൻസുകൾ ==
{{Reflist}}{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ ഭിഷഗ്വരർ]]
[[വർഗ്ഗം:സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മസ്സാചുസെറ്റ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജിയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>glcrk3rtcmb43rxe2sx84becjkkzhrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹാരിയറ്റ് റൈസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586332</id>
    <revision>
      <id>4646802</id>
      <parentid>4592320</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7211" sha1="qz2js4cd0nv11s7n1c0057ut4v6e7n6" xml:space="preserve">{{PU|Harriet Rice}}
{{Infobox medical person
| honorific_prefix = 
| name = ഹാരിയറ്റ് റൈസ്
| honorific_suffix =
| image =Dr. Harriet Alleyne Rice in 1916.jpg
| image_size=
| birth_name = 
| birth_date = 1866
| birth_place = [[ന്യൂപോർട്ട്, റോഡ് ഐലൻഡ്]], യു.എസ്.
| death_date = {{death year and age|1958|1866}}
| death_place = [[വോർസെസ്റ്റർ, മസാച്ചുസെറ്റ്സ്]], യു.എസ്.
| education = {{ubl|[[വെല്ലസ്ലി കോളേജ്]]|[[മിഷിഗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]}}
| occupation = 
| years_active = 1891–1958
| known_for = 
| relations =
| website =
| profession = [[Physician|Doctor]]
| field = 
| work_institutions =
| specialism = 
| notable_works = 
| prizes =
| module2 =
| signature =
}}
'''ഹാരിയറ്റ് അല്ലിൻ റൈസ്''' (1866-1958) വെല്ലസ്ലി കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ആദ്യത്തെ ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കക്കാരിയായിരുന്നു. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ സംഭാവനകളുടെപേരിൽ അവർക്ക് മെഡൽ ഓഫ് ഫ്രഞ്ച് ഗ്രാറ്റിറ്റ്യൂഡ് ലഭിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;AMWA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|title=AMWA|accessdate=February 27, 2019|website=American Medical Women's Association|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183804/https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ആദ്യകാലജീവിതം ==
[[റോഡ് ഐലൻഡ്|റോഡ് ഐലൻഡിലെ]] ന്യൂപോർട്ടിലാണ് ഹാരിയറ്റ് റൈസ് ജനിച്ചത്. 1882-ൽ റോജേഴ്സ് ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് അവർ ബിരുദം നേടി.&lt;ref name=&quot;AMWA2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|title=AMWA|accessdate=February 27, 2019|website=American Medical Women's Association|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183804/https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== കരിയർ ==
1887-ൽ വെല്ലസ്‌ലി കോളേജിലെ ആദ്യത്തെ ആഫ്രിക്കൻ-അമേരിക്കൻ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു അവർ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gildedageincolor.com/?p=91|title=Dr. Harriet A. Rice|accessdate=February 27, 2019|date=February 10, 2015|website=Gilded Age Newport in Color}}&lt;/ref&gt; 1888 മുതൽ 1889&lt;ref name=&quot;AMWA3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|title=AMWA|accessdate=February 27, 2019|website=American Medical Women's Association|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183804/https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വരെയുള്ള കാലത്ത് ഒരു വർഷം [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മിഷിഗൺ|മിഷിഗൺ സർവ്വകലാശാലയിലെ]] മെഡിക്കൽ സ്‌കൂളിലെ പഠനത്തിനുശേഷം,  1891-ൽ സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കുമുള്ള ന്യൂയോർക്ക് ഇൻഫർമറി വിമൻസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന് എംഡി നേടി. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഒരു ആഫ്രിക്കൻ-അമേരിക്കൻ വനിതയെന്ന നിലയിൽ അവർക്ക് ഒരു അമേരിക്കൻ ആശുപത്രികളിലും വൈദ്യശാസ്ത്രം പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യാൻ കഴിയാതിരുന്നതോടെ അവർ ഷിക്കാഗോയിലെ ഹൾ ഹൗസിൽ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകയും വോട്ടവകാശവാദിയുമായിരുന്ന ജെയ്ൻ ആഡംസിനൊപ്പം ചേർന്നുകൊണ്ട് അവിടെ പാവപ്പെട്ടവർക്ക് വൈദ്യചികിത്സ നൽകി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eyesofglory.com/a-woman-of-valor/|title=A Woman of Valor {{!}} Eyes of Glory|accessdate=February 27, 2019|website=eyesofglory.com|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206132926/https://www.eyesofglory.com/a-woman-of-valor/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1897-ൽ ഷിക്കാഗോ മെറ്റേണിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ ആൻറ് ട്രെയിനിംഗ് സ്കൂൾ ഫോർ നഴ്‌സറി മെയ്ഡ്‌സ്  ആശുപത്രിയിലെ ഏക ഡോക്ടറായി ജോലിയ്ക്ക് ചേർന്നു. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ റൈസ് [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലേക്ക്]] പോയി പോയിറ്റിയേഴ്സിലെ ഒരു ആശുപത്രിയിൽ മെഡിക്കൽ ഇന്റേൺ ആയി പരിശീലനം നേടിക്കൊണ്ട് ഏകദേശം നാല് വർഷത്തോളം അവിടെ താമസിച്ചു. ഇതിൽ ഫ്രഞ്ച് എംബസി അവരെ അംഗീകരിക്കുകയും മെഡൽ ഓഫ് ഫ്രഞ്ച് ഗ്രാറ്റിറ്റ്യൂഡ് മെഡൽ നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;AMWA4&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|title=AMWA|accessdate=February 27, 2019|website=American Medical Women's Association|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183804/https://www.amwa-doc.org/wwibios/dr-harriett-alleyne-rice/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1958-ൽ [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്|മസാച്യുസെറ്റ്‌സിലെ]] [[വോർസെസ്റ്റർ|വോർസെസ്റ്ററിൽ]] അന്തരിച്ച അവരെ ന്യൂപോർട്ടിലെ പൊതുശ്മശാനത്തിൽ അടക്കം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newporthistory.org/history-bytes-dr-harriett-alleyne-rice/|title=History Bytes: Dr. Harriett Alleyne Rice|accessdate=February 27, 2019|date=February 27, 2017|website=Newport Historical Society}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==

[[വർഗ്ഗം:1886-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1958-ൽ മരിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>qz2js4cd0nv11s7n1c0057ut4v6e7n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610448</id>
    <revision>
      <id>4646930</id>
      <parentid>4645672</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh.thottingal</username>
        <id>4789</id>
      </contributor>
      <origin>4646930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57972" sha1="aqi0veawpn3v6q3w9ej5kw1e936eyzn" xml:space="preserve">{{pu|Hand, foot, and mouth disease}}
{{Infobox medical condition (new)
| name          = ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ്
| synonyms      = തക്കാളിപ്പനി, Enteroviral vesicular stomatitis with exanthem
| image         = Hand Foot Mouth Disease.png
| caption       = Small reddish [[macule|spots]] and [[papule|bumps]] around mouth in HFMD
| field         = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]]
| symptoms      = [[Fever]], [[maculopapular rash|flat discolored spots or bumps]] that may blister&lt;ref name=Kam2013/&gt;&lt;ref name=Lancet2010/&gt;
| complications = Temporary loss of nails, [[viral meningitis]]&lt;ref name=CDC2015Comp/&gt;
| onset         = പകർന്നതിനുശേഷം മൂന്നുമുതൽ ആറുദിവസം വരെ&lt;ref name=Hoy2012/&gt;
| duration      = ഒരാഴ്ച&lt;ref name=&quot;Harrison's&quot;/&gt;
| causes        = [[Coxsackievirus]] A16, [[Enterovirus 71]]&lt;ref name=Repass2014/&gt;
| risks         = 
| diagnosis     = Based on symptoms, viral culture&lt;ref name=CDC2015Diag/&gt;
| differential  = 
| prevention    = [[Handwashing]]&lt;ref name=CDC2015Cau/&gt;
| treatment     = [[Supportive care]]&lt;ref name=&quot;Harrison's&quot;/&gt;
| medication    = [[Pain medication]] such as [[ibuprofen]]&lt;ref name=CDC2015Tx/&gt;
| prognosis     = 
| frequency     = As outbreaks&lt;ref name=Kam2013/&gt;
| deaths        = 
}}
ഒരു കൂട്ടം എന്ററോവൈറസുകൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഒരു സാധാരണ അണുബാധയാണ് '''ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ്''' ('''എച്ച്എഫ്എംഡി''').&lt;ref name=&quot;CDC2015Sym&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/signs-symptoms.html|title=Hand Foot and Mouth Disease|access-date=May 14, 2016|date=August 18, 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20160516032600/http://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/signs-symptoms.html|archive-date=May 16, 2016}}&lt;/ref&gt; ഇത് സാധാരണയായി ഒരു [[പനി|പനിയും]] പൊതുവെ അസുഖകരമായ തോന്നലുമായി തുടങ്ങുന്നു. &lt;ref name=&quot;CDC2015Sym&quot; /&gt; ഇതിനെ തുടർന്ന് ഒന്നോ രണ്ടോ ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം കൈകളിലും കാലുകളിലും വായയിലും ഇടയ്ക്കിടെ നിതംബത്തിലും ഗ്രോയിനിലും പരന്ന നിറവ്യത്യാസമുള്ള പാടുകളോ കുമിളകളോ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Kam2013&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lancet2010&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ooi|first=MH|last2=Wong|first2=SC|last3=Lewthwaite|first3=P|last4=Cardosa|first4=MJ|last5=Solomon|first5=T|title=Clinical features, diagnosis, and management of enterovirus 71|journal=Lancet Neurology|volume=9|issue=11|pages=1097–1105|year=2010|pmid=20965438|doi=10.1016/S1474-4422(10)70209-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fry2003&quot;&gt;{{Cite journal|last=Frydenberg|first=A|last2=Starr|first2=M|title=Hand, foot and mouth disease.|journal=Australian Family Physician|date=August 2003|volume=32|issue=8|pages=594–5|pmid=12973865}}&lt;/ref&gt; രോഗലക്ഷണങ്ങളും അടയാളങ്ങളും സാധാരണയായി [[ഇൻക്യുബേഷൻ പിരീഡ്|വൈറസ് ബാധിച്ച്]] 3-6 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.&lt;ref name=&quot;Hoy2012&quot;/&gt; ചുണങ്ങ് സാധാരണയായി ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ സ്വയം പരിഹരിക്കപ്പെടും. &lt;ref name=&quot;Harrison's&quot;&gt;{{Cite book|title=Harrison's Principles of Internal Medicine.|last=Longo|first=Dan L.|date=2012|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07174889-6|edition=18th|location=New York}}&lt;/ref&gt; ഏതാനും ആഴ്‌ചകൾക്കുശേഷം കൈയിലെയും കാലിലെയും നഖങ്ങൾ നഷ്‌ടപ്പെടാം, പക്ഷേ കാലക്രമേണ അവ വീണ്ടും വളരും.&lt;ref name=&quot;CDC2015Comp&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/complications.html|title=Hand, Foot, and Mouth Disease (HFMD) Complications|access-date=May 14, 2016|date=August 18, 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511222120/http://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/complications.html|archive-date=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

എച്ച്എഫ്എംഡി-ക്ക് കാരണമാകുന്ന വൈറസുകൾ അടുത്ത സമ്പർക്കത്തിലൂടെയും ചുമയിൽ നിന്നും വായുവിലൂടെയും രോഗബാധിതനായ വ്യക്തിയുടെ മലം വഴിയും പടരുന്നു.&lt;ref name=&quot;CDC2015Cau&quot; /&gt; മലിനമായ വസ്തുക്കളും രോഗം പകർത്തും.&lt;ref name=&quot;CDC2015Cau&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/transmission.html|title=Causes &amp; Transmission|access-date=May 15, 2016|date=August 18, 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514150205/http://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/transmission.html|archive-date=May 14, 2016}}&lt;/ref&gt; കോക്സാക്സിവൈറസ് A16 ആണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ കാരണം, [[എന്റെറോ വൈറസ്‌ 71|എന്ററോവൈറസ് 71]] ആണ് രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും സാധാരണ കാരണം. &lt;ref name=&quot;Repass2014&quot; /&gt; കോക്‌സാക്കി വൈറസ്, എന്ററോവൈറസ് എന്നിവയുടെ മറ്റ് സ്ട്രെയിനുകളും രോഗ കാരണമാകാം.&lt;ref name=&quot;Repass2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PLOS2012&quot;/&gt; രോഗലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലാതെതന്നെ ചിലർക്ക് വൈറസ് ബാധിക്കുകയും പകരുകയും ചെയ്യാം.&lt;ref name=&quot;CDC2015Sym&quot;/&gt; പകർച്ചക്ക് മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ കാരണമാകുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;CDC2015Cau&quot; /&gt; രോഗലക്ഷണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പലപ്പോഴും രോഗനിർണയം നടത്താം.&lt;ref name=&quot;CDC2015Diag&quot; /&gt; ആവശ്യമെങ്കിൽ, രോഗ നിർണയത്തിനായി തൊണ്ടയിലെ സ്രവമോ മലം സാമ്പിളോ വൈറസിനായി പരിശോധിക്കാം.&lt;ref name=&quot;CDC2015Diag&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/diagnosis.html|title=Diagnosis|access-date=May 15, 2016|date=August 18, 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514142722/http://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/diagnosis.html|archive-date=May 14, 2016}}&lt;/ref&gt;

ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് ബാധിതരായ മിക്ക ആളുകളും 7 മുതൽ 10 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ സ്വയം സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;CDC2015Cau&quot;/&gt; മിക്ക കേസുകളിലും പ്രത്യേക ചികിത്സ ആവശ്യമില്ല.&lt;ref name=&quot;Harrison's&quot;/&gt; ഈ രോഗത്തിന് മാത്രമായുള്ള ആൻറിവൈറൽ മരുന്നുകൾ ലഭ്യമല്ല, പക്ഷേ അവ വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. &lt;ref name=&quot;Pour2014&quot;&gt;{{Cite journal|title=Development of antiviral agents toward enterovirus 71 infection|journal=J Microbiol Immunol Infect|volume=48|issue=1|pages=1–8|date=February 2014|pmid=24560700|doi=10.1016/j.jmii.2013.11.011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fang|first=Chih-Yeu|last2=Liu|first2=Chia-Chyi|date=2018|title=Recent development of enterovirus A vaccine candidates for the prevention of hand, foot, and mouth disease|journal=Expert Review of Vaccines|volume=17|issue=9|pages=819–831|doi=10.1080/14760584.2018.1510326|issn=1744-8395|pmid=30095317}}&lt;/ref&gt; പനി, വായ് വ്രണങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്ക്, ഐബുപ്രോഫെൻ പോലുള്ള ഓവർ-ദി-കൌണ്ടർ [[അനാൽജെസിക്ക്|വേദന മരുന്നുകൾ]] ഉപയോഗിക്കാം, എന്നിരുന്നാലും കുട്ടികളിൽ ആസ്പിരിൻ ഒഴിവാക്കണം.&lt;ref name=&quot;CDC2015Tx&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/treatment.html|title=Treat Hand, Foot, and Mouth Disease|access-date=October 9, 2021|date=February 2, 2021|website=CDC}}&lt;/ref&gt; 2015 ഡിസംബർ മുതൽ ചൈനയിൽ [[എന്റെറോ വൈറസ്‌ 71|EV71]] വാക്സിൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വാക്സിൻ ലഭ്യമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mao|first=QY|last2=Wang|first2=Y|last3=Bian|first3=L|last4=Xu|first4=M|last5=Liang|first5=Z|title=EV71 vaccine, a new tool to control outbreaks of hand, foot and mouth disease (HFMD).|journal=Expert Review of Vaccines|date=May 2016|volume=15|issue=5|pages=599–606|pmid=26732723|doi=10.1586/14760584.2016.1138862}}&lt;/ref&gt; രോഗം സാധാരണയായി ഗുരുതരമല്ല. ചിലപ്പോൾ, നിർജ്ജലീകരണം അനുഭവിക്കുന്ന കുട്ടികൾക്ക് ഇൻട്രാവീനസ് ദ്രാവകങ്ങൾ നൽകാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hand-foot-and-mouth-disease/symptoms-causes/syc-20353035|title=Hand-foot-and-mouth disease – Symptoms and causes|access-date=October 9, 2021|website=Mayo Clinic|language=en}}&lt;/ref&gt; വളരെ അപൂർവ്വമായി, വൈറൽ മെനിഞ്ചൈറ്റിസ് അല്ലെങ്കിൽ [[എൻസെഫലൈറ്റിസ്]] രോഗത്തെ സങ്കീർണ്ണമാക്കിയേക്കാം.&lt;ref name=&quot;CDC2015Comp&quot;/&gt; ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് സാധാരണയായി സൗമ്യമായതിനാൽ, ചില അധികാരപരിധികൾ കുട്ടികൾക്ക് പനിയോ അനിയന്ത്രിതമായ വായിൽ വ്രണങ്ങളോ ഇല്ലെങ്കിൽ, കുട്ടികളെ ശിശു സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിലേക്കും സ്കൂളുകളിലേക്കും പോകുന്നത് തുടരാൻ അനുവദിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;CDC2015Cau&quot; /&gt;

ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;CDC2015Epi&quot; /&gt; നഴ്സറി സ്കൂളുകളിലോ കിന്റർഗാർട്ടനുകളിലോ ചെറിയ പലപ്പോഴും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Kam2013&quot;/&gt; 1997 മുതൽ ഏഷ്യയിൽ വലിയ രോഗബാധകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;CDC2015Epi&quot; /&gt; ഇത് സാധാരണയായി സ്പ്രിംഗ്, വേനൽ, ശരത്കാല മാസങ്ങളിൽ സംഭവിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;CDC2015Epi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/outbreaks.html|title=Outbreaks|access-date=May 15, 2016|date=August 18, 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517180547/http://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/outbreaks.html|archive-date=May 17, 2016}}&lt;/ref&gt; സാധാരണയായി ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് അഞ്ച് വയസ്സിനുതാഴെയുള്ള കുട്ടികളെയാണ്  ബാധിക്കുന്നത്, എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ മുതിർന്നവരെയും ബാധിക്കാം.&lt;ref name=&quot;Kam2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2015Sym&quot;/&gt; കന്നുകാലികളെ കൂടുതലായി ബാധിക്കുന്ന ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[കുളമ്പുരോഗം|കുളമ്പുരോഗവുമായി]] എച്ച്എഫ്എംഡിയെ തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.defra.gov.uk/news/2007/070814c.htm|title=Foot and Mouth Disease update: further temporary control zone established in Surrey|access-date=August 14, 2007|date=August 14, 2007|publisher=[[Department for Environment, Food and Rural Affairs|Defra]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927000836/http://www.defra.gov.uk/news/2007/070814c.htm|archive-date=September 27, 2007}}&lt;/ref&gt;

== അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും ==
പനി, ഓക്കാനം, ഛർദ്ദി, ക്ഷീണം, പൊതുവായ അസ്വാസ്ഥ്യം, വിശപ്പില്ലായ്മ  എന്നിവയാണ് എച്ച്എഫ്എംഡിയുടെ പൊതുവായ അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും. പരന്ന നിറവ്യത്യാസമുള്ള പാടുകളുടെയും മുഴകളുടെയും രൂപത്തിൽ ചർമ്മത്തിൽ ലീഷൻ പതിവായി വികസിക്കുന്നു, തുടർന്ന് കൈപ്പത്തികളിലും കാലുകളിലും നിതംബങ്ങളിലും ചിലപ്പോൾ ചുണ്ടുകളിലും കുമിളകളുള്ള [[ചർമ രോഗങ്ങൾ|വെസിക്കുലാർ വ്രണങ്ങൾ]] ഉണ്ടാകാം.&lt;ref name=&quot;Huang1999&quot;&gt;{{Cite journal|last=Huang|first=CC|last2=Liu|first2=CC|last3=Chang|first3=YC|last4=Chen|first4=CY|last5=Wang|first5=ST|last6=Yeh|first6=TF|title=Neurologic complications in children with enterovirus 71 infection.|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1999-09-23_341_13/page/936|journal=The New England Journal of Medicine|date=September 23, 1999|volume=341|issue=13|pages=936–42|pmid=10498488|doi=10.1056/nejm199909233411302}}&lt;/ref&gt; കുട്ടികൾക്ക് വളരെ അപൂർവമായി മാത്രമേ ചുണങ്ങുകളിൽ ചൊറിച്ചിൽ ഉണ്ടാകൂ,&lt;ref name=&quot;Hoy2012&quot;/&gt; എന്നാൽ മുതിർന്നവർക്ക് നല്ല ചൊറിച്ചിൽ ഉണ്ടാകാം. [[വേദന|വേദനാജനകമായ]] മുഖത്തെ [[അൾസർ]], ബ്ലിസ്റ്റർ, അല്ലെങ്കിൽ ലീഷ്യൻ എന്നിവയും മൂക്കിലും വായിലും ചുറ്റുപാടും വികസിച്ചേക്കാം.&lt;ref name=&quot;Kam2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kaminska|first=K|last2=Martinetti|first2=G|last3=Lucchini|first3=R|last4=Kaya|first4=G|last5=Mainetti|first5=C|title=Coxsackievirus A6 and Hand, Foot, and Mouth Disease: Three Case Reports of Familial Child-to-Immunocompetent Adult Transmission and a Literature Review|journal=Case Reports in Dermatology|volume=5|issue=2|pages=203–209|year=2013|pmid=24019771|doi=10.1159/000354533|pmc=3764954}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HFMD Symptoms&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/hand-foot-and-mouth-disease/DS00599/DSECTION=2|title=Hand, Foot and Mouth Disease: Signs &amp; Symptoms|access-date=May 5, 2008|website=mayoclinic.com|publisher=The Mayo Clinic|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501111320/http://www.mayoclinic.com/health/hand-foot-and-mouth-disease/DS00599/DSECTION%3D2|archive-date=May 1, 2008}}&lt;/ref&gt; ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് സാധാരണയായി 7-10 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം സ്വയം നിയന്ത്രണ വിധേയമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot; /&gt; രോഗത്തിന്റെ മിക്ക കേസുകളും താരതമ്യേന നിരുപദ്രവകരമാണ്, എന്നാൽ പോളിയോയുടെ ന്യൂറോളജിക്കൽ ലക്ഷണങ്ങളെ അനുകരിക്കുന്ന എൻസെഫലൈറ്റിസ്, മെനിഞ്ചൈറ്റിസ്, പക്ഷാഘാതം എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ടാകാം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wpro.who.int/topics/hand_foot_mouth/en/|title=Hand, Foot and Mouth Disease (HFMD)|access-date=November 6, 2017|website=WHO Western Pacific Region|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423165020/http://www.wpro.who.int/topics/hand_foot_mouth/en/|archive-date=April 23, 2012}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;
പ്രമാണം:Characteristic_rash_of_hand,_foot,_and_mouth_disease,_on_human_hands.jpg|പകരം=Rash on palms of the hands.|കൈപ്പത്തിയിൽ പാടുകൾ.
പ്രമാണം:Hand_Foot_Mouth_Disease_Adult_36Years.jpg|പകരം=Rash on hand and feet of a 36-year-old man|36 വയസ്സുള്ള ഒരാളുടെ കൈയിലും കാലിലും പാടുകൾ
പ്രമാണം:Hand_foot_and_mouth_disease_on_child_feet.jpg|പകരം=Rash on the soles of a child's feet|ഒരു കുട്ടിയുടെ പാദങ്ങളിൽ പാടുകൾ
&lt;/gallery&gt;

== രോഗകാരണം ==
പിക്കോർണവിറിഡേ [[കുടുംബം (ജീവശാസ്ത്രം)|കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട]] വൈറസുകളാണ് ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസിന് കാരണമാകുന്നത്. ഏറ്റവും സാധാരണമായ കാരണം കോക്സാക്സിവൈറസ് A16 വൈറസ് ആണ്.&lt;ref name=&quot;Repass2014&quot;/&gt; [[എന്റെറോ വൈറസ്‌ 71]] (EV-71) ആണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായ രണ്ടാമത്തെ കാരണം.&lt;ref name=&quot;Repass2014&quot; /&gt; കോക്‌സാക്കി വൈറസിന്റെയും എന്ററോവൈറസിന്റെയും മറ്റ് പല സ്‌ട്രെയിനുകളും ഈ രോഗത്തിന് കാരണമാകാം.&lt;ref name=&quot;Repass2014&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;PLOS2012&quot;/&gt;

=== പകർച്ച ===
ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് വളരെ പകർച്ചയുള്ള രോഗമാണ്, ഉമിനീർ അല്ലെങ്കിൽ മൂക്കിലെ മ്യൂക്കസ് പോലുള്ള നാസോഫറിംഗൽ സ്രവങ്ങൾ, നേരിട്ടുള്ള സമ്പർക്കം അല്ലെങ്കിൽ റെക്ടൽ- ഓറൽ സംക്രമണം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഇത് പകരുന്നത്. രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കുറഞ്ഞതിന് ശേഷവും ദിവസങ്ങൾ മുതൽ ആഴ്ചകൾ വരെ അണുബാധ ഉണ്ടാകാം.&lt;ref name=&quot;CDC2015Cau&quot;/&gt;

ടോയ്‌ലറ്റ് പരിശീലനം, ഡയപ്പർ മാറ്റങ്ങൾ, കുട്ടികൾ പലപ്പോഴും അവരുടെ കൈകൾ വായിൽ വയ്ക്കുന്നത് എന്നിവ കാരണം എച്ച്എഫ്എംഡിക്ക് ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഇടമാണ് ശിശു സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ.&lt;ref name=&quot;HFMD Symptoms&quot;/&gt; മൂക്ക്, തൊണ്ട സ്രവങ്ങളായ ഉമിനീർ, കഫം, മൂക്കിലെ മ്യൂക്കസ്, അതുപോലെ, മലം എന്നിവയിലൂടെ എച്ച്എഫ്എംഡി പകരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Koh2016&quot;&gt;{{Cite journal|last=Koh|first=Wee Ming|last2=Bogich|first2=Tiffany|last3=Siegel|first3=Karen|last4=Jin|first4=Jing|last5=Chong|first5=Elizabeth Y.|last6=Tan|first6=Chong Yew|last7=Chen|first7=Mark Ic|last8=Horby|first8=Peter|last9=Cook|first9=Alex R.|date=October 2016|title=The Epidemiology of Hand, Foot and Mouth Disease in Asia: A Systematic Review and Analysis|journal=The Pediatric Infectious Disease Journal|volume=35|issue=10|pages=e285–300|doi=10.1097/INF.0000000000001242|issn=1532-0987|pmc=5130063|pmid=27273688}}&lt;/ref&gt;

== രോഗനിർണയം ==
അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും കൊണ്ട് മാത്രം രോഗനിർണയം നടത്താം.&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot;/&gt; രോഗനിർണയം വ്യക്തമല്ലെങ്കിൽ, കൾച്ചർ വഴി വൈറസ് തിരിച്ചറിയാൻ തൊണ്ടയിലെ സ്രവമോ മലം സാമ്പിളോ എടുക്കാം.&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot; /&gt; സാധാരണ [[ഇൻക്യുബേഷൻ പിരീഡ്|ഇൻകുബേഷൻ കാലയളവ്]] (അണുബാധയും രോഗലക്ഷണങ്ങളുടെ ആരംഭവും തമ്മിലുള്ള സമയം) മൂന്ന് മുതൽ ആറ് ദിവസം വരെയാണ്.&lt;ref name=&quot;Hoy2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hoy|first=NY|last2=Leung|first2=AK|last3=Metelitsa|first3=AI|last4=Adams|first4=S|title=New concepts in median nail dystrophy, onychomycosis, and hand, foot and mouth disease nail pathology|journal=ISRN Dermatology|volume=2012|issue=680163|pages=680163|year=2012|pmid=22462009|doi=10.5402/2012/680163|pmc=3302018}}&lt;/ref&gt; ശിശു ജനസംഖ്യയിൽ രോഗം പകരുന്നത് തടയുന്നതിന് എച്ച്എഫ്എംഡി നേരത്തെ കണ്ടെത്തുന്നത് പ്രധാനമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Omaña-Cepeda|first=Carlos|last2=Martínez-Valverde|first2=Andrea|last3=del Mar Sabater- Recolons|first3=María|last4=Jané-Salas|first4=Enric|last5=Marí-Roig|first5=Antonio|last6=López-López|first6=José|date=March 15, 2016|title=A literature review and case report of hand, foot and mouth disease in an immunocompetent adult|journal=BMC Research Notes|volume=9|pages=165|doi=10.1186/s13104-016-1973-y|pmid=26975350|pmc=4791924|issn=1756-0500}}&lt;/ref&gt;

== പ്രതിരോധം ==
രോഗബാധിതരായ വ്യക്തികളുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള സമ്പർക്കം ഒഴിവാക്കുക (രോഗബാധിതരായ കുട്ടികളെ സ്‌കൂളിൽ വിടാതിരിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടെ), പങ്കിട്ട പാത്രങ്ങൾ ശരിയായി വൃത്തിയാക്കൽ, മലിനമായ പ്രതലങ്ങൾ അണുവിമുക്തമാക്കൽ, ശരിയായ കൈ ശുചിത്വം എന്നിവ പ്രതിരോധ നടപടികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. എച്ച്എഫ്എംഡിക്ക് കാരണമായ വൈറസുകളുടെ സംക്രമണം കുറയ്ക്കുന്നതിന് ഈ നടപടികൾ ഫലപ്രദമാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wang|first=Jing|date=August 21, 2017|title=Epidemiological characteristics of hand, foot, and mouth disease in Shandong, China, 2009–2016|journal=Scientific Reports|volume=7|issue=8900|pages=8900|doi=10.1038/s41598-017-09196-z|pmid=28827733|pmc=5567189|bibcode=2017NatSR...7.8900W}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/prevention-treatment.html|title=Hand, Foot and Mouth Disease|access-date=October 18, 2013|year=2013|website=Prevention and Treatment|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017175928/http://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/prevention-treatment.html|archive-date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;

കളിസ്ഥലങ്ങളിൽ കൈകഴുകലും പ്രതലങ്ങൾ അണുവിമുക്തമാക്കലും രോഗസംരക്ഷണ ശീലങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Koh2016&quot;/&gt; മുലയൂട്ടൽ ഗുരുതരമായ എച്ച്എഫ്എംഡിയുടെ തോത് കുറയ്ക്കുന്നതായി കാണിക്കുന്നു, എന്നിരുന്നാലും ഇത് അണുബാധയ്ക്കുള്ള സാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;Koh2016&quot; /&gt;

=== വാക്സിൻ ===
ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് തടയാൻ 2015 ഡിസംബർ മുതൽ ചൈനയിൽ [[എന്റെറോ വൈറസ്‌ 71|EV71]] വാക്സിൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വാക്സിൻ ലഭ്യമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mao|first=QY|last2=Wang|first2=Y|last3=Bian|first3=L|last4=Xu|first4=M|last5=Liang|first5=Z|title=EV71 vaccine, a new tool to control outbreaks of hand, foot and mouth disease (HFMD).|journal=Expert Review of Vaccines|date=May 2016|volume=15|issue=5|pages=599–606|pmid=26732723|doi=10.1586/14760584.2016.1138862}}&lt;/ref&gt; അമേരിക്കയിൽ നിലവിൽ വാക്സിൻ ലഭ്യമല്ല.&lt;ref name=&quot;CDC&quot;/&gt;

== ചികിത്സ ==
ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് ഒരു വൈറൽ രോഗമായതിനാൽ സാധാരണയായി മരുന്നുകൾ ആവശ്യമില്ല. നിലവിൽ, ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസിന് പ്രത്യേക ചികിത്സയില്ല.&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot;/&gt; ചികിത്സ സാധാരണയായി രോഗലക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്ന് ആശ്വാസം കൈവരിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. [[അനാൽജെസിക്ക്|വേദനസംഹാരിയായ മരുന്നുകളുടെ]] ഉപയോഗം കൊണ്ട് വ്രണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വേദന ലഘൂകരിക്കാനാകും. മുതിർന്ന കുട്ടികൾ, കൗമാരക്കാർ, മുതിർന്നവർ എന്നിവരിൽ അണുബാധ സാധാരണയായി സൗമ്യവും ഏകദേശം 1 ആഴ്ച നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതുമാണ്. പനി കുറയ്ക്കുന്ന മരുന്നുകൾ ശരീര താപനില കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kmore.info/what-is-tomato-flu/|title=What is Tomato Flu? - Know More|access-date=2023-10-27|date=2023-10-26|language=en-GB|archive-date=2023-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027211146/https://kmore.info/what-is-tomato-flu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[എൻസെഫലൈറ്റിസ്|എൻസെഫലയിറ്റിസ്]], [[മെനിഞ്ചൈറ്റിസ്|മെനിഞ്ചയിറ്റിസ്]], അല്ലെങ്കിൽ  അക്യൂട്ട് ഫ്ലാസിഡ് പരാലിസിസ് തുടങ്ങിയ സങ്കീർണതകൾ കാരണം ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് ബാധിച്ച ഒരു ന്യൂനപക്ഷത്തിന് ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശനം ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം.&lt;ref name=&quot;PLOS2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Li|first=Y|last2=Zhu|first2=R|last3=Qian|first3=Y|last4=Deng|first4=J|title=The characteristics of blood glucose and WBC counts in peripheral blood of cases of hand foot and mouth disease in China: a systematic review|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=1|pages=e29003|year=2012|pmid=22235257|doi=10.1371/journal.pone.0029003|pmc=3250408|bibcode=2012PLoSO...729003L}}&lt;/ref&gt; ഹൃദയത്തിന്റെ വീക്കം, ശ്വാസകോശത്തിലെ ദ്രാവകം അല്ലെങ്കിൽ ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് രക്തസ്രാവം തുടങ്ങിയ ന്യൂറോളജിക്കൽ അല്ലാത്ത സങ്കീർണതകളും ഇതുമൂലം ഉണ്ടാകാം.&lt;ref name=&quot;PLOS2012&quot; /&gt;

== സങ്കീർണതകൾ ==
എച്ച്എഫ്എംഡിക്ക് കാരണമാകുന്ന വൈറൽ അണുബാധകളിൽ നിന്നുള്ള സങ്കീർണതകൾ വിരളമാണ്, എന്നാൽ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഉടനടി വൈദ്യചികിത്സ ആവശ്യമാണ്. [[എന്റെറോ വൈറസ്‌ 71|എന്ററോവൈറസ് 71]] മൂലമുണ്ടാകുന്ന എച്ച്എഫ്എംഡി അണുബാധകൾക്ക് കോക്‌സാക്കിവൈറസ് എ16 മൂലമുണ്ടാകുന്ന അണുബാധകളേക്കാൾ കൂടുതൽ ഗുരുതരവും മരണം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ന്യൂറോളജിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ കാർഡിയാക് സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയും കൂടുതലാണ്.&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot;/&gt; വൈറൽ അല്ലെങ്കിൽ അസെപ്റ്റിക് മെനിഞ്ചൈറ്റിസ് അപൂർവ സന്ദർഭങ്ങളിൽ എച്ച്എഫ്എംഡിയിൽ ഉണ്ടാകാം, പനി, [[തലവേദന]], കഴുത്ത് ഞെരുക്കം അല്ലെങ്കിൽ നടുവേദന എന്നിവ ഇതിന്റെ സവിശേഷതയാണ്.&lt;ref name=&quot;PLOS2012&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot; /&gt; ഈ അവസ്ഥ സാധാരണയായി സൗമ്യവും ചികിത്സയില്ലാതെ മായ്‌ക്കപ്പെടുന്നതുമാണ്; എന്നിരുന്നാലും, കുറച്ച് സമയത്തേക്ക് ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശനം ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം. എച്ച്എഫ്എംഡിയുടെ മറ്റ് ഗുരുതരമായ സങ്കീർണതകളിൽ [[എൻസെഫലൈറ്റിസ്]] (മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ വീക്കം) അല്ലെങ്കിൽ അപൂർവ സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഫ്ലാസഡ് പരാലിസിസ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Huang1999&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sar2013&quot; /&gt;

ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് കഴിഞ്ഞ് 4-8 ആഴ്ചകൾക്കുശേഷം കുട്ടികളിൽ വിരൽനഖവും കാൽവിരലും നശിക്കുന്നത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Hoy2012&quot;/&gt; എന്നാൽ രോഗവും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട നഖ നഷ്ടവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമല്ല; കൂടാതെ, ഇത് താൽക്കാലികമാണ്, ചികിത്സ കൂടാതെ നഖങ്ങളുടെ വളർച്ച പുനരാരംഭിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Hoy2012&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/complications.html|title=Hand, Foot and Mouth Disease|access-date=October 14, 2013|year=2011|website=Complications|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017093341/http://www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/complications.html|archive-date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;

ഭക്ഷണവും ദ്രാവകവും കഴിക്കുമ്പോൾ അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന വായ്‌വ്രണങ്ങൾ കാരണം നിർജ്ജലീകരണം പോലുള്ള ചെറിയ സങ്കീർണതകളും ഉണ്ടാകാം.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wpro.who.int/mediacentre/factsheets/fs_10072012_HFMD/en/|title=Hand, Foot and Mouth Disease|access-date=November 6, 2017|website=WHO Western Pacific Region|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424065042/http://www.wpro.who.int/mediacentre/factsheets/fs_10072012_HFMD/en/|archive-date=April 24, 2014}}&lt;/ref&gt;

== എപ്പിഡെമിയോളജി ==
10 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികളിലും&lt;ref name=&quot;Hoy2012&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sar2013&quot;/&gt; മിക്കപ്പോഴും 5 വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികളിലുമാണ് ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് ഉണ്ടാകുന്നത്, എന്നാൽ മുതിർന്നവരെയും ഇത് ബാധിക്കാം.&lt;ref name=&quot;HFMD Symptoms&quot;/&gt; സ്പ്രിംഗ്, വേനൽ, ശരത്കാല സീസണുകളിൽ രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Repass2014&quot;&gt;{{Cite journal|title=Hand, foot, and mouth disease: Identifying and managing an acute viral syndrome|journal=Cleve Clin J Med|volume=81|issue=9|pages=537–43|date=September 2014|pmid=25183845|url=http://www.ccjm.org/content/81/9/537.long|doi=10.3949/ccjm.81a.13132}}&lt;/ref&gt; ചൂടും ഈർപ്പവും ആണ് ഈ ഋതുക്കളിൽ രോഗപ്പകർച്ച കൂടാൻ കാരണമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Koh2016&quot;/&gt; നഗരപ്രദേശങ്ങളേക്കാൾ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ ഹാൻഡ്, ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ് കൂടുതൽ സാധാരണമാണ്; എന്നിരുന്നാലും, സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക നിലയും ശുചിത്വ നിലവാരവും പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Koh|first=Wee Ming|last2=Bogich|first2=Tiffany|last3=Siegel|first3=Karen|last4=Jin|first4=Jing|last5=Chong|first5=Elizabeth Y.|last6=Tan|first6=Chong Yew|last7=Chen|first7=Mark IC|last8=Horby|first8=Peter|last9=Cook|first9=Alex R.|date=October 2016|title=The Epidemiology of Hand, Foot and Mouth Disease in Asia: A Systematic Review and Analysis|journal=The Pediatric Infectious Disease Journal|volume=35|issue=10|pages=e285–e300|doi=10.1097/INF.0000000000001242|pmid=27273688|issn=0891-3668|pmc=5130063}}&lt;/ref&gt; ശുചിത്വമില്ലായ്മ എച്ച്എഫ്എംഡിയുടെ ഒരു പ്രധാന അപകട ഘടകമാണ്.

==പ്രധാന രോഗ വ്യാപനങ്ങൾ==
* 1997 -ൽ മലേഷ്യയിലെ [[സാരവാക്ക്|സരവാക്കിൽ]] 600 കേസുകൾ ഉണ്ടാകുകയും 30-ലധികം കുട്ടികൾ മരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Deaths of Children during an Outbreak of Hand, Foot, and Mouth Disease in Sarawak, Malaysia: Clinical and Pathological Characteristics of the Disease|url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2000-09_31_3/page/678|last=L. G. Chan|last2=Umesh D. Parashar|last3=M. S. Lye|last4=F. G. L. Ong|last5=Sherif R. Zaki|last6=James P. Alexander|last7=K. K. Ho|last8=Linda L. Han|last9=Mark A. Pallansch|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=31|issue=3|pages=678–683|year=2000|doi=10.1086/314032|pmid=11017815}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dPlNAQAAIAAJ|title=Annals of the Academy of Medicine, Singapore|last=Academy of Medicine (Singapore)|publisher=Academy of Medicine.|year=2003|page=385|quote=In April 1997, in Sarawak, Malaysia, 600 cases of HFMD were admitted and over 30 children died.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://eprints.um.edu.my/7327/1/Enterovirus_71_in_Malaysia-_A_decade_later.pdf|title=Enterovirus 71 in Malaysia: A decade later|last=Yoke Fun-Chan|last2=I-Ching Sam|last3=Kai-Li Wee|last4=Sazaly Abu Bakar|journal=Neurology Asia|year=2011|accessdate=August 29, 2019|volume=16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829040819/http://eprints.um.edu.my/7327/1/Enterovirus_71_in_Malaysia-_A_decade_later.pdf|archivedate=August 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://eprints.utm.my/id/eprint/78873/1/NurNajihahHasanMFGHT2017.pdf|title=Assessing the Prevalence of Hand, Foot and Mouth Disease (HFMD) Using Geospatial Density and Distribution Techniques|last=Nur Najihah Hasan|journal=Faculty of Geoinformation and Real Estate|year=2017|accessdate=August 29, 2019|pages=2–3 [18–35]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829025807/http://eprints.utm.my/id/eprint/78873/1/NurNajihahHasanMFGHT2017.pdf|archivedate=August 29, 2019}}&lt;/ref&gt;
* 1998 ൽ, [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിൽ]] ഒരു രോഗ വ്യാപനം ഉണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|title=Deaths among children during an outbreak of hand, foot, and mouth disease—Taiwan, Republic of China, April–July 1998|journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep.|volume=47|issue=30|pages=629–32|year=1998|pmid=9704628|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00054640.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080726222228/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00054640.htm|archivedate=July 26, 2008}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ 405 ഗുരുതരമായ സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ടായി, 78 കുട്ടികൾ മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Ho&quot;&gt;{{Cite journal|title=An epidemic of enterovirus 71 infection in Taiwan. Taiwan Enterovirus Epidemic Working Group|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1999-09-23_341_13/page/5|journal=N. Engl. J. Med.|volume=341|issue=13|pages=929–35|year=1999|pmid=10498487|doi=10.1056/NEJM199909233411301}}&lt;/ref&gt; ആ പകർച്ചവ്യാധിയിലെ ആകെ കേസുകളുടെ എണ്ണം 1.5 ദശലക്ഷം  ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Repass2014&quot;/&gt;
* 2008 മാർച്ചിൽ ചൈനയിലെ അൻഹുയിയിലെ ഫുയാങ്ങിൽ ആരംഭിച്ച രോഗ വ്യാപനം മെയ് 13 ആയപ്പോഴേക്കും 25000 രോഗികൾക്കും 42 മരണത്തിനും കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;Repass2014&quot; /&gt; സാമാന്യ വ്യാപനങ്ങൾ സിംഗപ്പൂരിലും (ഏപ്രിൽ 20, 2008 വരെ 2,600 കേസുകൾ),  വിയറ്റ്നാമിലും (2,300 കേസുകൾ, 11 മരണങ്ങൾ),&lt;ref&gt;[http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=01HEA150508 Viet Nam News: HFMD cases prompt tighter health screening at airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213070442/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=01HEA150508|date=February 13, 2009}}(accessed May 15, 2008)&lt;/ref&gt; മംഗോളിയയിലും (1,600 കേസുകൾ),&lt;ref&gt;[http://ubpost.mongolnews.mn/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1847&amp;Itemid=1 EV-71 Virus Continues Dramatic Rise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021100614/http://ubpost.mongolnews.mn/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1847&amp;Itemid=1|date=October 21, 2008}} (accessed May 23, 2008)&lt;/ref&gt; ബ്രൂണൈയിലും (ജൂൺ-ആഗസ്റ്റ് 2008 മുതൽ 1053 കേസുകൾ) റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 
* 2009-ൽ ചൈനയുടെ കിഴക്കൻ [[ശാൻഡോങ്|ഷാൻഡോങ് പ്രവിശ്യയിൽ]] 2009 മാർച്ച്, ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ 17 കുട്ടികളും അയൽ പ്രദേശമായ [[ഹെനാൻ|ഹെനാൻ പ്രവിശ്യയിൽ]] 18 കുട്ടികളും മരിച്ചു.  ജനുവരി മുതൽ ഏപ്രിൽ വരെ ചൈനയിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട 115,000 കേസുകളിൽ 773 എണ്ണം ഗുരുതരവും 50 എണ്ണം മരണ കാരകവുമായി. 
* 2010-ൽ ചൈനയിൽ, തെക്കൻ ചൈനയിലെ ഗ്വാങ്‌സി സ്വയംഭരണ മേഖലയിലും ഗ്വാങ്‌ഡോങ്, ഹെനാൻ, ഹെബെയ്, ഷാൻഡോങ് പ്രവിശ്യകളിലും ഒരു രോഗ വ്യാപനം ഉണ്ടായി. മാർച്ച് വരെ 70,756 കുട്ടികൾക്ക് രോഗം ബാധിക്കുകയും 40 പേർ രോഗം ബാധിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. രോഗത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സീസണായ ജൂണിൽ 537 പേർ മരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-06/24/c_13367598.htm|title=China reports 537 deaths from hand-foot-mouth disease this year|access-date=December 2, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501194633/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-06/24/c_13367598.htm|archive-date=May 1, 2011}}&lt;/ref&gt;
* 2011 ജനുവരിക്കും ഒക്‌ടോബറിനും ഇടയിലെ [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന|ലോകാരോഗ്യ സംഘടന]] റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം  ചൈനയിലെ കേസുകളുടെ എണ്ണം 2010 ലെ 1,654,866 കേസുകളിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 300,000 കുറഞ്ഞു 1,340,259 ആയതായി പറയുന്നു. 2010-ലെ 537 മരണവും ഈ കാലയളവിൽ കുറഞ്ഞ് 437 ആയി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/90880/7039439.html|title=China reports 537 deaths from hand-foot-mouth disease this year|access-date=October 16, 2013|year=2010|publisher=People's Daily Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017081837/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/90880/7039439.html|archive-date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
* 2011 ഡിസംബറിൽ, കാലിഫോർണിയ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ്, കോക്‌സാക്കി വൈറസ് A6 (CVA6) എന്ന വൈറസിന്റെ ശക്തമായ ഒരു രൂപം കണ്ടെത്തി, അവിടെ കുട്ടികളിൽ നഖം നശിക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cdph.ca.gov/programs/cder/Pages/CVA6.aspx|title=Coxsackievirus A6 (CVA6)|access-date=October 16, 2013|year=2013|publisher=California Department of Public Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017090918/http://www.cdph.ca.gov/programs/cder/Pages/CVA6.aspx|archive-date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
* 2012-ൽ അമേരിക്കയിലെ [[അലബാമ|അലബാമയിൽ]] അസാധാരണമായ ഒരു രോഗ വ്യാപനം സംഭവിച്ചു. ഇത് സാധാരണയായി കാണപ്പെടാത്ത ഒരു സീസണിൽ സംഭവിക്കുകയും കൗമാരക്കാരെയും മുതിർന്നവരെയും ബാധിക്കുകയും ചെയ്തു. രോഗം ബാധിച്ച ചിലരെ ആശുപത്രികളിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചെങ്കിലും മരണം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടില്ല. 
* 2012-ൽ [[കംബോഡിയ|കംബോഡിയയിൽ]], റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട എച്ച്എഫ്എംഡിയുടെ വിറുലന്റ് രൂപമായ ഒരു അജ്ഞാത രോഗം ബാധിച്ച 59-ൽ 52 കുട്ടികൾ മരിച്ചതായി പറയുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wpro.who.int/cambodiaPRdisease.pdf|title=Joint Press Release Between The Ministry of Health Kingdom of Cambodia and the World Health Organization|access-date=October 16, 2013|last=CBS News Staff|year=2012|publisher=CBS News|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017073643/http://www.wpro.who.int/cambodiaPRdisease.pdf|archive-date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/mysterious-deadly-illness-in-cambodian-children-tied-to-hand-foot-and-mouth-disease/|title=Mysterious deadly illness in Cambodian children tied to hand, foot and mouth disease|access-date=June 7, 2022|year=2012|website=Hand, Foot and Mouth Disease|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603011518/http://www.cbsnews.com/8301-504763_162-57468483-10391704/mysterious-deadly-illness-in-cambodian-children-tied-to-hand-foot-and-mouth-disease/|archive-date=June 3, 2013}}&lt;/ref&gt; രോഗനിർണ്ണയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കാര്യമായ അനിശ്ചിതത്വം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ലബോറട്ടറി ഫലങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ലോഗാരോഗ്യസംഘടന റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നത്, സാമ്പിളുകളുടെ ഗണ്യമായ അനുപാതം എച്ച്എഫ്എംഡിയുടെ കാരണമായ എന്ററോവൈറസ് 71 (EV-71) ന് പോസിറ്റീവ് ആണെന്ന് ആണ്. (എച്ച്എഫ്എംഡി) EV-71 വൈറസ് ചില രോഗികൾക്കിടയിൽ ഗുരുതരമായ സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതായി അറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/csr/don/2012_07_09/en/index.html|title=Global Alert and Response (GAR)|access-date=October 16, 2013|year=2012|website=Undiagnosed illness in Cambodia-update|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017073810/http://www.who.int/csr/don/2012_07_09/en/index.html|archive-date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
* ചൈനയിൽ 2012 ജൂലൈ അവസാനം വരെ 431 മരണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട വലിയ രോഗ വ്യാപനത്തിൽ 1,520,274 ആളുകളെ എച്ച്എഫ്എംഡി ബാധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wpro.who.int/emerging_diseases/HFMD/en/index.html|title=Emerging disease surveillance and response|access-date=October 16, 2013|year=2013|website=Hand, Foot and Mouth Disease|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017073800/http://www.wpro.who.int/emerging_diseases/HFMD/en/index.html|archive-date=October 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
* 2018 ൽ, മലേഷ്യയിൽ രാജ്യവ്യാപകമായി രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതിലൂടെ 50,000-ത്തിലധികം കേസുകൾ സംഭവിച്ചു, രണ്ട് മരണങ്ങളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2018/08/16/over-50000-cases-of-hfmd-recorded-virus-strain-relatively-benign|title=Over 50,000 cases of HFMD recorded, virus strain relatively benign|access-date=August 29, 2019|last=Martin Carvalho|last2=Hemananthani Sivanandam|date=August 16, 2018|website=The Star|quote=Over 50,000 cases of hand, foot and mouth disease (HFMD) stemming from the Coxsackie virus have been reported since the outbreak of the disease.|last3=Rahimy Rahim|last4=Loshana K Shagar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://says.com/my/news/hfmd-claimed-its-first-victim-as-two-year-old-died-from-the-virus|title=A 2-Year-Old Boy In Sarawak Suffering From HFMD Has Died|access-date=August 29, 2019|last=Katrina Khairul Azman|date=July 29, 2018|publisher=Says.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829030802/https://says.com/my/news/hfmd-claimed-its-first-victim-as-two-year-old-died-from-the-virus|archive-date=August 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2018/07/30/17monthold-boys-death-in-penang-due-to-hfmd|title=17-month-old boy's death in Penang due to HFMD|access-date=August 29, 2019|date=July 30, 2018|website=The Star}}&lt;/ref&gt;

=== ഇന്ത്യ 2022 ===
2022 മേയ് 6-ന് [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം ജില്ലയിൽ]] ''ടൊമാറ്റോ ഫ്ലൂ'' അല്ലെങ്കിൽ ''[[തക്കാളിപ്പനി]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു &lt;ref name=&quot;Chavda2022&quot;&gt;{{Cite journal|title=Tomato flu outbreak in India|journal=Lancet Respir Med|date=August 2022|volume=11|issue=1|pages=e1–e2|pmid=35987204|doi=10.1016/S2213-2600(22)00300-9|pmc=9385198}}&lt;/ref&gt; ഈ അസുഖം [[കേരളം|ഇന്ത്യയിൽ]], കേരളത്തിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നതാണ്, [[തക്കാളി]] പോലെയുള്ള ചുവന്നതും വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതുമായ കുമിളകൾ കാരണമാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. &lt;ref name=&quot;Chavda2022&quot; /&gt; ഈ രോഗം വൈറൽ എച്ച്എഫ്എംഡി യുടെ ഒരു പുതിയ വകഭേദമോ അല്ലെങ്കിൽ [[ചിക്കുൻഗുനിയ]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഡെങ്കിപ്പനി|ഡെങ്കിപ്പനിയുടെ]] ഫലമോ ആകാം.&lt;ref name=&quot;Chavda2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIE&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/14/its-not-tomato-flu-fever-caused-by-hfmd-virus-variant-health-secy-radhakrishnan-2453387.html|title=It's not tomato flu, fever caused by HFMD virus variant: Health Secy Radhakrishnan|access-date=June 16, 2022|date=May 14, 2022|website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/tomato-flu-in-kerala-no-need-to-panic-authorities-instructed-to-be-vigilant-minister-says-11652286503501.html|title=Tomato flu in Kerala: No need to panic, authorities instructed to be vigilant|access-date=June 30, 2022|date=May 11, 2022|website=livemint.com}}&lt;/ref&gt; ഇതിലെ ''ഫ്ലൂ'' എന്നത് തെറ്റായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാവാം.&lt;ref name=&quot;NIE&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/india/tomato-fever-or-hfmd-virus-in-kerala-know-causes-and-symptoms-of-head-foot-and-mouth-disease-2463642.html|title=Tomato fever or HFMD virus in Kerala? Know causes, and symptoms of HFMD|access-date=June 16, 2022|date=May 15, 2022|website=Zee News}}&lt;/ref&gt;

അഞ്ച് വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികളെയാണ് ഈ അവസ്ഥ പ്രധാനമായും ബാധിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Chavda2022&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Reports of &quot;tomato flu&quot; outbreak in India are not due to new virus, say doctors|journal=BMJ|volume=378|pages=o2101|date=August 2022|pmid=36028244|doi=10.1136/bmj.o2101|url=https://www.bmj.com/content/378/bmj.o2101.long}}&lt;/ref&gt; ''ദി ലാൻസെറ്റിലെ'' ഒരു ലേഖനത്തിൽ കുമിളകളുടെ രൂപം [[മങ്കിപോക്സ്|മങ്കി പോക്സിൽ]] കാണപ്പെടുന്നതിന് സമാനമാണെന്നും അസുഖം [[സിവിയർ അക്യൂട്ട് റെസ്പിറേറ്ററി സിൻഡ്രോം കൊറോണ വൈറസ് 2|SARS-CoV-2]] മായി ബന്ധപ്പെട്ടതായി കരുതുന്നില്ലെന്നും പറയുന്നു. &lt;ref name=&quot;Chavda2022&quot; /&gt; രോഗലക്ഷണങ്ങളും ചികിത്സയും പ്രതിരോധവും എച്ച്എഫ്എംഡിക്ക് സമാനമാണ്.&lt;ref name=&quot;Chavda2022&quot; /&gt;

== ചരിത്രം ==
എച്ച്എഫ്എംഡി കേസുകൾ ആദ്യമായി ക്ലിനിക്കലി വിവരിച്ചത് 1957-ൽ കാനഡയിലും ന്യൂസിലൻഡിലുമാണ്.&lt;ref name=&quot;Sar2013&quot;/&gt; 1960-ൽ ഒരു ഒരു വലിയ രോഗ വ്യാപനത്തിന് ശേഷം, തോമസ് ഹെൻറി ഫ്ലെവെറ്റ് ഈ രോഗത്തെ &quot;ഹാൻഡ് ഫൂട്ട് ആൻഡ് മൗത്ത് ഡിസീസ്&quot; എന്ന് വിളിച്ചു.&lt;ref name=&quot;pmid13682692&quot;&gt;{{Cite journal|title=&quot;Hand-foot-and-mouth disease&quot; in Birmingham in 1959|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_1960-12-10_2_5214/page/1708|journal=British Medical Journal|volume=2|issue=5214|pages=1708–11|date=December 1960|pmid=13682692|pmc=2098292|doi=10.1136/bmj.2.5214.1708}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid13945538&quot;&gt;{{Cite journal|title='Hand, foot, and mouth disease' associated with Coxsackie A5 virus|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-pathology_1963-01_16_1/page/53|journal=Journal of Clinical Pathology|volume=16|pages=53–5|date=January 1963|issue=1|pmid=13945538|pmc=480485|doi=10.1136/jcp.16.1.53}}&lt;/ref&gt;

== ഗവേഷണം ==
എച്ച്എഫ്എംഡിക്ക് കാരണമായ വൈറൽ അണുബാധ തടയുന്നതിനും ചികിത്സിക്കുന്നതിനുമുള്ള നോവൽ ആന്റിവൈറൽ ഏജന്റുകൾ നിലവിൽ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. EV-71 വൈറൽ ക്യാപ്‌സിഡിന്റെ ഇൻഹിബിറ്ററുകൾക്ക് ശക്തമായ ആൻറിവൈറൽ പ്രവർത്തനം ഉണ്ടെന്ന് പ്രാഥമിക പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Pour2014&quot;/&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറം കണ്ണികൾ ==
{{Medical resources}}

* {{Commons category-inline|Hand, foot and mouth disease}}
* * {{Wikinews-inline|Highly contagious Hand, foot and mouth disease killing China's children}}
{{Viral cutaneous conditions}}
{{Oral pathology}}
{{Authority Control}}

[[വർഗ്ഗം:വൈറസ് രോഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>aqi0veawpn3v6q3w9ej5kw1e936eyzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇമാംബര ഗുഫ്രാൻ മഅബ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613945</id>
    <revision>
      <id>4646921</id>
      <parentid>4604999</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6888" sha1="p7a2cd7n8am89fowzexeav86r9wc032" xml:space="preserve">[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[ലഖ്‌നൗ|ലഖ്‌നൗവിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഇമാംബരയാണ് '''ഇമാംബര ഗുഫ്രാൻ മഅബ്''' ( [[ഉർദു|ഉറുദു]] : اِمام باڑا غُفران مآب, {{Lang-hif|इमामबाड़ा ग़ुफ़्रान मआब}}  ). 1790-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഷിയ പുരോഹിതനായ അയത്തുള്ള സയ്യിദ് ദിൽദാർ അലി നസീറാബാദി അൽ ജയാസിയാണ് ഈ ഇമാംബര നിർമ്മിച്ചത്. (മുസ്ലീങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഷിയാകൾ [[ഹുസൈൻ ഇബ്നു അലി|ഇമാം ഹുസൈൻ]] കൊല്ലപ്പെട്ട [[കർബല|കർബലയിലെ]] ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് വിലപിക്കുന്ന [[മുഹറം]] അനുസ്മരണ കാലഘട്ടത്തെ അനുസ്മരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു കെട്ടിടമാണ് ഈ ഇമാംബര). &lt;ref name=&quot;khanna&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=ZbKv3zyIFD8C&amp;q=Dildar&amp;pg=PA82 Cultural History Of Medieval India] By Meenakshi Khanna&lt;/ref&gt;

== ഇമാംബര ==
&lt;ref name=&quot;amir&quot;&gt;[http://www.india-seminar.com/2007/575/575_m_a_ahmad_khan.htm A binding legacy] by MOHAMMAD AMIR AHMAD KHAN&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;khanna&quot;/&gt; ആയത്തുള്ള സയ്യിദ് ദിൽദാർ അലിയുടെ പ്രശസ്തമായ പേരായ '''ഗുഫ്രാൻ മഅബ്''&lt;nowiki/&gt;' എന്ന പേരിൽ നിന്നാണ് ഈ ഇമാംബരക്ക് ഗുഫ്രാൻ മഅബ് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇത് ലഖ്നൌവിലെ പ്രധാന മത സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമാണ്. &lt;ref&gt;[http://twocircles.net/2012may21/mudslinging_among_shia_leaders_continues_lucknow.html Mud-slinging among Shia leaders continues in Lucknow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231123927/https://twocircles.net/2012may21/mudslinging_among_shia_leaders_continues_lucknow.html |date=2023-12-31 }}, 21 May 2012 - 9:44 pm&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amir&quot; /&gt; ആയത്തുള്ള ഗുഫ്രാൻ മഅബിന്റെ പിൻഗാമികളാണ് ഇത് നടത്തുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ മൌലാന സയ്യിദ് കൽബെ ജവാദ് ഈ ഇമാംബരയുടെ മുതവല്ലി ആയിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;amir&quot; /&gt; ചൌക്ക് പ്രദേശത്തെ മൌലാന കൽബെ ഹുസൈൻ റോഡിലാണ് ഈ ഇമാംബര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

വിശുദ്ധ മാസമായ മുഹറത്തിൻ്റെ ആദ്യ 10 ദിവസങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന  മജ്‌ലിസിനെ (സമ്മേളനം)  കൽബെ ജവാദ് ഇവിടെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. &lt;ref name=&quot;amir&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.al-ijtihaad.com/majalis_kalbejawadsb.htm |title=Dabistan-e-Khandaan-e-Ijtihaad |access-date=2024-01-31 |archive-date=2014-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101142833/http://www.al-ijtihaad.com/majalis_kalbejawadsb.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഷാം-ഇ-ഗരിബാൻ മജ്‌ലിസിന് ഇമാംബര അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lucknow.me/Talkatora-Karbala-Imambara-Kaiwan-Jah.html |title=Talkatora Karbala &amp; Imambara Kaiwan Jah |access-date=2024-01-31 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035927/http://lucknow.me/Talkatora-Karbala-Imambara-Kaiwan-Jah.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ശ്മശാനം ==
ഈ ഇമാംബരയ്ക്ക് പുറത്ത് ഒരു ശ്മശാനം (ഇമാംബരയുടെ ഭാഗമായി) ഉണ്ട്, അത് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ശ്മശാന സ്ഥലമായി ഉപയോഗിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണ്. നിരവധി പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ ഈ ശ്മശാനത്തിൽ അടക്കം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;khanna&quot;/&gt; സാഹിബ് ഇ അബഖത്ത് സയ്യിദ് ഹമീദ് ഹുസൈൻ, മൗലാന സയ്യിദ് കൽബെ ഹുസൈൻ, മൗലാന സയ്യിദ് കൽബെ ആബിദ്, മൗലാന സയ്യിദ് ഇബ്‌നെ ഹസൻ നൊനഹർവി, ''സുൽത്താൻ-ഉൽ-ഉലമ'' മൗലാന സയ്യിദ് ഖാഇം മഹ്ദി, മൗലാന സയ്യിദ് ഖാഇം മഹ്ദി, മൗലാന എസ് എന്നിവരെയെല്ലാം ഇവിടെ അടക്കം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

== നസിറാബാദ് ഇമാംബര ==
[[പ്രമാണം:Imambara_Ghufran_M'aab_Nasirabad.jpg|ലഘുചിത്രം| ഇന്ത്യയിലെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ നസിറാബാദ് ഗ്രാമത്തിലെ ഇമാംബര ഗുഫ്രാൻ മഅബ്]]
അയത്തുള്ള സയ്യിദ് ദിൽദാർ അലി നസീറാബാദിയുടെ പൂർവ്വിക ഗ്രാമമായ നസിറാബാദിൽ ഇതേ പേരിൽ (അതായത് ഇമാംബര ഗുഫ്രാൻ മാബ്) മറ്റൊരു ഇമാംബരയുണ്ട്.

== ഇതും കാണുക ==

* [[ബാര ഇമാംബര]]
* [[ഛോട്ടാ ഇമാംബര]]
* [[റൂമി ദർവാസ]]
*[[ഛത്തർ മൻസിൽ]]
* [[ഇമാംബര ഷാ നജാഫ്]]
* [[ലഖ്‌നൗവിലെ ഇമാംബരകൾ]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ഷിയ ഇസ്ലാം ഇന്ത്യയിൽ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാം മതം ഇന്ത്യയിൽ]]
[[വർഗ്ഗം:ലഖ്നൗവിലെ ഇമാംബരകൾ]]</text>
      <sha1>p7a2cd7n8am89fowzexeav86r9wc032</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കേശവൻ കുണ്ടലായർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620864</id>
    <revision>
      <id>4646832</id>
      <parentid>4102854</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T16:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <origin>4646832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="pofkutxtqsa1rohxe7u6dtn2cxjjbum" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = കോട്ടയ്ക്കൽ കേശവൻ കുണ്ടലായർ
| image               = Utharaswayamvaram Kathakali held at Ambala Paveri Mana, Karathur (116).jpg
| caption             = 
| background          = non_vocal_instrumentalist
| birth_name          = കേശവൻ കുണ്ടലായർ

| birth_date          = {{Birth date and age|1960|3|3}}
| birth_place         = പുല്ലൂർ, കാഞ്ഞങ്ങാട്, കേരളം, ഇന്ത്യ
| death_date          = 
| death_place         = 
| instrument          = കഥകളി (വേഷം)
| genre               = കേരളീയ ക്ലാസിക്കൽ നൃത്തം
| occupation          = കഥകളി നടൻ, അധ്യാപകൻ
| years_active        = 1972–നിലവിൽ
| master              = കോട്ടയ്ക്കൽ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ
| awards              = കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി ഗുരു പൂജ പുരസ്കാരം (2023), കലാമണ്ഡലം പുരസ്കാരം (2023)
}}
[[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] 2023 ലെ ഗുരു പൂജ പുരസ്കാരം നേടിയ കഥകളി കലാകാരനാണ് '''കോട്ടയ്ക്കൽ കേശവൻ കുണ്ടലായർ'''.&lt;ref&gt;/web/20240721171928/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1322954&amp;u=sangeetha-nadaka-academy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://keralasangeethanatakaakademi.in/wp-content/uploads/2024/07/notification17072024-1.pdf&lt;/ref&gt;
==ജീവിതരേഖ==
കോട്ടയ്ക്കൽ പി.എസ്.വി. നാട്യസംഘത്തിലെ പ്രിൻസിപ്പൽ ആയി വിരമിച്ച പുല്ലൂർ മാക്കരംകോട്ടില്ലത്ത് കേശവൻ കുണ്ടലായർ കാഞ്ഞങ്ങാട്‌ സ്വദേശിയാണ്. [[കഥകളി]] പഠനം തുടങ്ങിയത്
1972-ൽ നാട്യസംഘത്തിൽത്തന്നെ. പിന്നീട് അവിടെത്തന്നെ അധ്യാപകനായി. [[കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻ നായർ|കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴ്‍പടം കുമാരൻനായർ|കീഴ്പടം കുമാരൻനായർ]], [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടിനായർ]] തുടങ്ങി എല്ലാ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യൻമാരുടേയും കൂടെ വേഷമിട്ടിട്ടുണ്ട്. പച്ച, കത്തി, മിനുക്ക്, വെള്ളത്താടി തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാനമായി ചെയ്യുന്നത്. കത്തിവേഷങ്ങളും പരശുരാമൻവേഷവും ചെയ്യുന്നു. 
==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
* [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] 2023 ലെ ഗുരു പൂജ പുരസ്കാരം
* തൃശ്ശൂർ വേദിയയുടെ 'അംഗീകാരമുദ്ര'
* ഉഡുപ്പി മാധ്വബ്രാഹ്മണ സഭയുടെ 'നാട്യരത്‌നം' അവാർഡ്
* എറണാകുളം കഥകളി ക്ലബ്ബിന്റെ 'കളഹംസം'   പുരസ്കാരം 
==കുടുംബം==
സംഗീതാധ്യാപികകൂടിയായ ടി.കെ. ശാകംബരിയാണ് ഭാര്യ. എം.കെ. വൈഷ്ണവി, എം.കെ. വാണി
എന്നിവർ മക്കളാണ്.
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ ഗുരുപൂജാ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കഥകളി കലാകാരന്മാർ]]</text>
      <sha1>pofkutxtqsa1rohxe7u6dtn2cxjjbum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646833</id>
      <parentid>4646832</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T16:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <origin>4646833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4449" sha1="q0ofbbmjdytbg319b3ayqeozi4jkul8" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = കോട്ടക്കൽ കേശവൻ കുണ്ടലായർ
| image               = Utharaswayamvaram Kathakali held at Ambala Paveri Mana, Karathur (116).jpg
| caption             = 
| background          = non_vocal_instrumentalist
| birth_name          = കേശവൻ കുണ്ടലായർ

| birth_date          = {{Birth date and age|1960|3|3}}
| birth_place         = പുല്ലൂർ, കാഞ്ഞങ്ങാട്, കേരളം, ഇന്ത്യ
| death_date          = 
| death_place         = 
| instrument          = കഥകളി (വേഷം)
| genre               = കേരളീയ ക്ലാസിക്കൽ നൃത്തം
| occupation          = കഥകളി നടൻ, അധ്യാപകൻ
| years_active        = 1972–നിലവിൽ
| master              = കോട്ടയ്ക്കൽ കൃഷ്ണൻകുട്ടി നായർ
| awards              = കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി ഗുരു പൂജ പുരസ്കാരം (2023), കലാമണ്ഡലം പുരസ്കാരം (2023)
}}
[[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] 2023 ലെ ഗുരു പൂജ പുരസ്കാരം നേടിയ കഥകളി കലാകാരനാണ് '''കോട്ടക്കൽ കേശവൻ കുണ്ടലായർ'''.&lt;ref&gt;/web/20240721171928/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1322954&amp;u=sangeetha-nadaka-academy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://keralasangeethanatakaakademi.in/wp-content/uploads/2024/07/notification17072024-1.pdf&lt;/ref&gt;
==ജീവിതരേഖ==
കോട്ടയ്ക്കൽ പി.എസ്.വി. നാട്യസംഘത്തിലെ പ്രിൻസിപ്പൽ ആയി വിരമിച്ച പുല്ലൂർ മാക്കരംകോട്ടില്ലത്ത് കേശവൻ കുണ്ടലായർ കാഞ്ഞങ്ങാട്‌ സ്വദേശിയാണ്. [[കഥകളി]] പഠനം തുടങ്ങിയത്
1972-ൽ നാട്യസംഘത്തിൽത്തന്നെ. പിന്നീട് അവിടെത്തന്നെ അധ്യാപകനായി. [[കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പത്മനാഭൻ നായർ|കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴ്‍പടം കുമാരൻനായർ|കീഴ്പടം കുമാരൻനായർ]], [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടിനായർ]] തുടങ്ങി എല്ലാ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യൻമാരുടേയും കൂടെ വേഷമിട്ടിട്ടുണ്ട്. പച്ച, കത്തി, മിനുക്ക്, വെള്ളത്താടി തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാനമായി ചെയ്യുന്നത്. കത്തിവേഷങ്ങളും പരശുരാമൻവേഷവും ചെയ്യുന്നു. 
==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
* [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] 2023 ലെ ഗുരു പൂജ പുരസ്കാരം
* തൃശ്ശൂർ വേദിയയുടെ 'അംഗീകാരമുദ്ര'
* ഉഡുപ്പി മാധ്വബ്രാഹ്മണ സഭയുടെ 'നാട്യരത്‌നം' അവാർഡ്
* എറണാകുളം കഥകളി ക്ലബ്ബിന്റെ 'കളഹംസം'   പുരസ്കാരം 
==കുടുംബം==
സംഗീതാധ്യാപികകൂടിയായ ടി.കെ. ശാകംബരിയാണ് ഭാര്യ. എം.കെ. വൈഷ്ണവി, എം.കെ. വാണി
എന്നിവർ മക്കളാണ്.
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ ഗുരുപൂജാ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കഥകളി കലാകാരന്മാർ]]</text>
      <sha1>q0ofbbmjdytbg319b3ayqeozi4jkul8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654811</id>
    <revision>
      <id>4646942</id>
      <parentid>4520801</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T11:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kanalsamskarikavedhi</username>
        <id>206229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>small correction in grammatical error</comment>
      <origin>4646942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4153" sha1="lk9wmeah347xkxorq905u3u6r1o807j" xml:space="preserve">
[[പ്രമാണം:Macbeth The last show 1.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊല്ലം പ്രകാശ് കലാകേന്ദ്രത്തിലെ അവതരണത്തിന് ശേഷം കാണികളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു]]
കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി അവതരിപ്പിച്ച പതിനാറാമത്തെ നാടകമാണ് '''മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ'''. [[ഹസിം അമരവിള]] രചനയും  സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച ഈ നാടകത്തിന് [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] 2025ൽ സംഘടിപ്പിച്ച മത്സരത്തിൽ മികച്ച നാടകരചയ്ക്കുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 

==ഇതിവൃത്തം==
നീണ്ട ഇരുപത്തിയഞ്ചു വർഷക്കാലം എല്ലാദിവസവും മാക്ബത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങളായി ജീവിച്ച മനുഷ്യർ പെട്ടെന്ന് ഒരുദിവസം എല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് തീയേറ്റർ ഉടമയും സംവിധായകനുമായ ഷേക്സ്പിയർ കൃഷ്ണൻ പറയുമ്പോൾ, ആ ട്രൂപിലെ ഓരോരുത്തരുടെയും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ താളംതെറ്റുന്നു. നാളെ മുതൽ തങ്ങൾ രാജാക്കന്മാരും പ്രഭുക്കന്മാരുമല്ല, വെറും സാധാരണ മനുഷ്യർ, എല്ലാ ദിവസവും അവർക്ക് കിട്ടിയിരുന്ന കയ്യടികൾ നാളെമുതലില്ല. ഈ യാഥാർഥ്യങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന മനുഷ്യമനസ്സുകളിലെ സങ്കീർണതകൾ വരച്ചുകാട്ടുന്ന ഒരു നാടകമാണിത്.&lt;ref&gt;https://chinthaplus.in/?p=1509&lt;/ref&gt; നാടകമേത് ജീവിതമേത് എന്ന് തിരിച്ചറിയാനാകാതെ പകച്ചുപോയ ഒരുകൂട്ടം മനുഷ്യരാണിതിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ.

==അഭിനേതാക്കൾ==
കണ്ണൻ നായർ, സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട്, ജോസ് പി റാഫേൽ, വാണി രാജേന്ദ്ര, റെജു കോലിയക്കോട്, അമൽ കൃഷ്ണ, ജയദേവ് രവി, നരേന്ദ്ര മോഹൻ എന്നിവരായിരുന്നു പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചത്.

പ്രദീപ് അയിരൂപ്പാറ  രംഗസജ്ജീകരണവും , അനൂപ് പുനെ  ദീപസംവിധാനവും നിർവഹിച്ചു.

==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
* കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി 2025ലെ സംസ്ഥാന അമേച്വർ നാടക മത്സരത്തിൽ മികച്ച നാടകരചനയ്ക്കുള്ള പുരസ്കാരം&lt;ref&gt;https://www.asianetnews.com/local-news/kanal-samskarika-vedhis-latest-drama-macbeth-the-last-show-to-present-in-trivandrum-11-april-2025-sujm1j&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച നാടകങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>lk9wmeah347xkxorq905u3u6r1o807j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം (തൊഴിൽവൃത്തിപരമായത്)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657284</id>
    <revision>
      <id>4646862</id>
      <parentid>4605942</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39524-54</username>
        <id>220265</id>
      </contributor>
      <origin>4646862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6028" sha1="m1p429ahpng7q0vid96zvg01ieg4pkf" xml:space="preserve">{{മായ്ക്കുക/ലേഖനം}}

'' '[[:en:Social work|സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം]]' '' സമൂഹം, വ്യക്തികൾ, കുടുംബങ്ങൾ എന്നീ ഗ്രൂപ്കുളുടെ ക്ഷേമം സുഗമമാക്കുന്നതിനഉള്ള ഒരു പാഠ്യ വിഷയവും, വിദഗ്ദ്ധ മേഖലയുമാണ്. സാമൂഹിക ശാസ്ത്രങ്ങൾ-സിദ്ധാന്തങ്ങളും അടിത്തറയുള്ള സാമൂഹിക നീതി തത്ത്വങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രം, മനുഷ്യാവകാശവും [[:en:Social policy|അവകാശ മാനദണ്ഡങ്ങൾ]], കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തം, ഒപ്പം വിഭിന്നതവത്വോടെയുള്ള ആദരവ് ഇത്യാദിരിയിൽ നിന്ന് ആർജവം ഉൾകൊണ്ട് നടത്തുന്ന സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം, ആളുകളെയും സാമുഹ്യഘടനകളുടെ വെല്ലുവിളികൾക്ക് പ്രശ്നപരിഹാരം കണ്ടെത്തുന്നതിലൂടെ വളർച്ചയും - സൗഖ്യവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുക എന്നുള്ളതാണ് കൈകാര്യസ്ഥത മൂലം ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. സാമൂഹ്യ അടിച്ചമർത്തലിന്റെയും മറ്റു ദുരുപയോഗത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹിക വികസനം, സാമൂഹിക ഐക്യപ്പെടൽ, സാമ്പത്തിക വിമോചനം, അവകാശ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പുതുക്കുക, ഒപ്പം ഒരു സമ്പുർണ സാമൂഹിക മാറ്റത്തിനും വ്യെക്തിയെയും സമൂഹത്തെയും ശാക്തീകരികുക അണ് ഈ മേഖലയുടെ പ്രധാന ലക്‌ഷ്യം.&lt;ref&gt;{{Cite book |title= Social Work and Social Welfare |last= Shuttlesworth|first= Guy |year= 2015 |publisher= Cengage Learning|location= |isbn= 130548066X |url= https://books.google.co.in/books?id=5z1-BAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |page= 31 | accessdate= 22 February 2016}}&lt;/ref&gt;

== പരിശീലനം ==
തൊഴിൽവൃത്തിപരമായ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം [[:en:Social services|സാമൂഹിക സേവനവുമായി]] താരതമ്യേപെടുത്തുമ്പോൾ വ്യത്യസ്തതമാണ്, എന്നാൽ സാമൂഹ്യ സേവനം ശാസ്ത്രിയമായും കാര്യക്ഷേമമായിയും നടപ്പാക്കുന്ന പ്രവർത്തന മേഖലകളും ഇതിൽ ഉണ്ട്. ബിരുദവും, [[:en:Master of Social Work|ബിരുദതന്തര ബിരുദവും (MSW)]] ഈ മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് അവശ്യം ആണ്. ഇതിനായിട്ടുള്ള അക്കാദമിക് പ്രോഗ്രാമുകൾ പല തലങ്ങളിൽ ഉണ്ട്‌: കമ്മ്യൂണിറ്റി ടെവേലോപ്മെന്റ്റ്, ഹ്യൂമൻ റിസോഴ്സ് മാനേജ്‌മന്റ് ആൻഡ് ടെവേലോപ്മെന്റ്റ്, പബ്ലിക് പോളിസി ആൻഡ് സോഷ്യൽ സർവീസ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ, ഹെൽത്ത് ആൻഡ് മെന്റൽ ഹെൽത്ത് വർക്ക് (മെഡിക്കൽ-സൈക്കിയാട്രിക് സോഷ്യൽ വർക്ക്) എന്നിവയാണ് ഇവ. പ്രായോഗിക പരിശീലനമാണ് മുൻതുക്കം. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ, ഈ ബിരുദം കൗൺസിലിംഗിലും സൈക്കോതെറാപ്പിയിലും ജോലി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഒരു സമാന്തര ബിരുദമാണ്, ചിലപ്പോൾ ഒക്കെ ഈ ബിരുദധാരികൾ ഒരു സൈക്കോ-ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് അസോസിയേറ്റായി ജോലി ചെയ്യേണ്ടതായിട്ടുണ്ട്. മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതുമായി അല്ലെങ്കിൽ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എന്തെങ്കിലും മേഖലയുമായി ഈ മേഖലയ്ക്ക് യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല.&lt;ref&gt;Jessica, Ritter (2014). ''101 Careers in Social Work'', p. 06. Springer Publishing, NYC. ISBN 9780826129055.&lt;/ref&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [https://www.socialworkhelper.com/ Social work helper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203045320/https://www.socialworkhelper.com/ |date=2017-02-03 }}
* [http://www.socialworker.com/ The New Social Worker Online]

== ഇതും കാണുക ==

{{Psych-stub}}

[[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:വിജ്ഞാനശാഖകൾ]]</text>
      <sha1>m1p429ahpng7q0vid96zvg01ieg4pkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665715</id>
    <revision>
      <id>4646864</id>
      <parentid>4627549</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShajiA</username>
        <id>1528</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>കല്ലത്ര മാഹിൻ ലിങ്ക്</comment>
      <origin>4646864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276651" sha1="pieiy50pyxt08sby3qralvj80w3f3u1" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്
| country = India
| type = parliamentary
| ongoing = yes
| opinion_polls = #Opinion Polls
| previous_election = കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2021)
| previous_year = 2021
| registered = 26,953,644 ({{decrease}} 2%)&lt;ref name=&quot;final voter list&quot;/&gt;
| next_election = 
| next_year = 2031
| election_date = 9 ഏപ്രിൽ 2026
| seats_for_election = [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭയിലേക്കുള്ള]] 140 സീറ്റുകളിലേക്കും
| majority_seats = 71
| turnout = 79.7% ({{increase}} 4.1[[percentage points|pp]])&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/assembly-elections-eci-live-updates-may-3-2026-tamil-nadu-west-bengal-assam-kerala-pondicherry-results/article70934298.ece&lt;/ref&gt;
| image1 = {{CSS image crop|Image=VD Satheesan.jpg|bSize=170|cWidth=100|cHeight=170|oLeft=50|oTop=-0}}
| leader1 = [[വി.ഡി. സതീശൻ]]
| leader_since1 = 2021
| party1 = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഐ.എൻ സി]]
| alliance1 = [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] (യു.ഡി.എഫ്)
| leaders_seat1 = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]&lt;br /&gt; (ജയിച്ചു)
| leaders_seat3 = [[നേമം നിയമസഭാമണ്ഡലം|നേമം]]&lt;br /&gt; (ജയിച്ചു)
| last_election1 = 25.12%, 22 സീറ്റുകൾ
| seats1 = '''63'''
| seat_change1 = {{increase}} 41
| popular_vote1 = '''62,17,918'''
| percentage1 = '''28.79%'''
| swing1 = {{up}} 3.67 [[Percentage point|pp]]
| image2 = {{CSS image crop|Image=Pinarayi Vijayan 1.jpg|bSize=170|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=40|oTop=13}}
| leader2 = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| leader_since2 = 2016
| leader_since3 = 2024
| last_election2 = 25.38%, 62 സീറ്റുകൾ
| party2 = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി പി എം]]
| alliance2 = [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] (എൽ.ഡി.എഫ്)
| leaders_seat2 = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]&lt;br /&gt; (ജയിച്ചു)
| seats2 = 26
| seat_change2 = {{decrease}} 36
| seat_change3 ={{increase}} 3
| popular_vote2 = 47,00,662
| percentage2 = 21.77%
| swing2 = {{down}} 3.61 [[Percentage point|pp]]
| 1blank = സഖ്യ സീറ്റുകൾ
| 1data1 = '''102'''
| 1data2 = 35
| 1data3 = 3
| 2blank = സഖ്യത്തിന്റെ സീറ്റ് മാറ്റം
| 2data1 = {{increase}} 61
| 2data2 = {{decrease}} 64
| 2data3 = {{increase}} 3
| map_image = {{Switcher|[[File:Results of the 2026 Keralam Legislative Assembly election by constituency.svg|300px]]|Partywise result|[[File:Results of the 2026 Keralam Legislative Assembly election by constituency (Alliance).svg|300px]]|Alliance wise result}}
| title = [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| posttitle = Elected [[Chief Minister of Kerala|Chief Minister]]
| before_election = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| before_party = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.ഐ.എം.]]
| after_election = [[വി.ഡി. സതീശൻ]]
| after_party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| outgoing_members = പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭ#അംഗങ്ങൾ
| elected_members = പതിനാറാം കേരളനിയമസഭ#അംഗങ്ങൾ
| party_colour=|alliance3=[[National Democratic Alliance (India)|NDA]]|colour3=FF9933|last_election3=0 seats 
| leader3=[[രാജീവ് ചന്ദ്രശേഖർ]]

| party3=[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]]
| alliance3 =   [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ.]]
| image3=[[File:RajeevChandrasekhar.jpg|170x120px]]
| seats_before3= 0
| seats3= 
}}
[[പതിനാറാം കേരളനിയമസഭ|പതിനാറാം]] [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭയിലേക്കുള്ള]] 140 സാമാജികരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനായുള്ള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് 2026 ഏപ്രിൽ 9-ന് നടന്നു. മേയ് 4നാണ് വോട്ടെണ്ണലും ഫല പ്രഖ്യാപനവും നടന്നത്.

== പശ്ചാത്തലം ==
2026 മെയ് 23-ന് [[പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭ|പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയുടെ]] കാലവധി അവസാനിക്കും.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Term of the Houses |url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses |archive-date=7 August 2025 |access-date=2025-10-13 |website=www.eci.gov.in |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021 ഏപ്രിലിൽ നടന്ന [[കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2021)|തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]], നിയമസഭയിലെ 140 സീറ്റുകളിൽ 99 എണ്ണം നേടി  [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയന്റെ]] നേതൃതത്തിലുള്ള [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] നയിച്ച [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] രണ്ടാമതും സംസ്ഥാനത്ത് [[രണ്ടാം പിണറായി വിജയൻ മന്ത്രിസഭ|സർക്കാർ]] രൂപീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-02 |title=LDF wins 99 of 140 seats in Kerala, Pinarayi Vijayan to be CM again |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/ldf-wins-99-140-seats-kerala-pinarayi-vijayan-be-cm-again-148192 |access-date=2025-11-01 |website=The News Minute |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-05-20 |title=Pinarayi Vijayan Takes Oath As Chief Minister Of Kerala For The 2nd Time |url=https://www.ndtv.com/india-news/pinarayi-vijayan-takes-oath-as-chief-minister-of-kerala-for-the-second-time-2445717 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207000626/https://www.ndtv.com/india-news/pinarayi-vijayan-takes-oath-as-chief-minister-of-kerala-for-the-second-time-2445717 |archive-date=2024-12-07 |access-date=2025-11-01 |work=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;

==സമയക്രമം==
2026 മാർച്ച് 15ന് കേന്ദ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ കേരളത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ വിജ്ഞാപനമിറക്കി.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-15 |title=Kerala Election 2026 schedule: Voting in one phase on April 9, results on May 4; check full details |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-assembly-election-2026-schedule-date-voting-phase-result-counting-polls-full-details-election-commission/articleshow/129588497.cms |access-date=2026-03-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!'''തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിഷയം'''
!തീയതി
|-
| ഗസറ്റ് വിജ്ഞാപനം
| 16 മാർച്ച് 2026
|-
| പത്രികാ സമർപ്പണം അവസാന ദിനം
| 23 മാർച്ച് 2026
|-
| പത്രികകളുടെ സൂക്ഷ്മപരിശോധന
|  24 മാർച്ച് 2026
|-
| പതിക പിൻവലിക്കാനുള്ള അവസാന തീയതി
| 26 മാർച്ച് 2026
|-
| വോട്ടെടുപ്പ് ദിനം
| '''9 ഏപ്രിൽ 2026'''

|-
| വോട്ടെണ്ണൽ ദിനം
| '''4 മേയ് 2026'''
|-
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയ പൂർത്തിയാക്കുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി
| 6 മേയ് 2026
|}

== വോട്ടർമാരുടെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ==
[[ഭാരത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ|തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ]] കണക്കനുസരിച്ച്, കേരളത്തിലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് ചെയ്യാൻ അർഹതയുള്ളവർ 2,69,53,644 വോട്ടർമാരാണ്. ഇതിൽ 1,31,26,048 പുരുഷന്മാരും, 1,38,27,319 സ്ത്രീകളും, 277 [[ഭിന്നലിംഗം|ഭിന്നലിംഗക്കാരായ]] വോട്ടർമാരും ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;final voter list&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-02-21 |title=2.69 crore voters in final list after SIR concludes in Kerala |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Feb/21/269-crore-voters-in-final-list-after-sir-concludes-in-kerala |access-date=2026-03-15 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചരിത്രം ==
2002-ലെ ഡീലിമിറ്റേഷൻ കമ്മീഷന്റെ റിപ്പോർട്ട് അനുസരിച്ച് 14 ജില്ലകളിലായി 140 മണ്ഡലങ്ങളാണ് കേരളത്തിലുള്ളത്. [[2006-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|2006-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] ഉണ്ടായിരുന്ന പല മണ്ഡലങ്ങളും ഇല്ലാതാവുകയും പുതിയവ നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തുകൊണ്ട് വലിയ തോതിലുള്ള അതിർത്തി പുനർനിർണ്ണയം ഈ 140 മണ്ഡലങ്ങളിൽ നടന്നിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=31 May 2005 |title=Delimitation Commission of India – Notification – Order No. 9 |url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/KERALA/Final_Order_Kerala.pdf |url-status=live |access-date=16 May 2011 |website=eci.nic.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721175753/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/KERALA/Final_Order_Kerala.pdf |archive-date=21 July 2011}}&lt;/ref&gt;

[[File:Election.Graph.jpg|thumb|300px|2011, 2016, 2021 നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ രണ്ട് പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ നേടിയ വിജയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഗ്രാഫ്.&lt;ref&gt;{{cite web |date=31 May 2005 |title=Election Data of Kerala|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/05/02/infographics-kerala-assembly-election-2021-full-picture.html}}&lt;/ref&gt;]]

[[File:Thudarbharanam.jpg|thumb|300px|2011, 2016, 2021 (ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്) നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ 140 മണ്ഡലങ്ങളിലെ ഫലങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഭൂപടം.&lt;ref&gt;{{cite web |date=31 May 2005 |title=Election Data of Kerala|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/05/02/infographics-kerala-assembly-election-2021-full-picture.html}}&lt;/ref&gt;]]

===മുന്നണി തിരിച്ചുള്ള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം===


{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |തിരഞ്ഞെടുപ്പ്
! colspan=&quot;4&quot; |നേടിയ സീറ്റുകൾ
! rowspan=&quot;2&quot; |ഭരണകൂടം
! rowspan=&quot;2&quot; |ഭൂരിപക്ഷം
|-
!style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:#FF0000; color:white&quot; | എൽ.ഡി.എഫ്!!style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white&quot; | യു.ഡി.എഫ്!!style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:{{Party color|Bharatiya Janata Party}}|[[National Democratic Alliance (India)|എൻ.ഡി.എ]]
!!style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:{{party color|Indian Socialist Janata Dal}}|മറ്റുള്ളവർ
|-
! [[2011-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|2011]] || 68 || style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white&quot;|'''72'''|| 0 
! 0|| style=&quot;background-color:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white&quot; | യു.ഡി.എഫ്
|style=&quot;color:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}};&quot;|'''4'''
|-
! [[2016-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|2016]] ||style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:#FF0000; color:white&quot; |'''91'''|| 47 | 47 
|style=&quot;color:{{Party color|Bharatiya Janata Party}};&quot;|'''1'''
|style=&quot;color:{{party color|Indian Socialist Janata Dal}};&quot;|'''1'''
| style=&quot;background-color:#FF0000; color:white&quot; | '''എൽ.ഡി.എഫ്'''
|style=&quot;color:#FF0000;&quot;|'''44'''
|-
! [[2021-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|2021]] ||style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:#FF0000; color:white&quot;|'''99'''|| 41 ||0 
! 0|| style=&quot;background-color:#FF0000; color:white&quot; | എൽ.ഡി.എഫ്
|style=&quot;color:#FF0000;&quot;|'''58'''
|-
! [[2026-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|2026]] || 35 || style=&quot;width:15%;&quot;Style=&quot;background-color:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white&quot;|'''102'''|| 03 
! 0|| style=&quot;background-color:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}; color:white&quot; | യു.ഡി.എഫ്
|style=&quot;color:{{party color|Bharatiya Janata Party}};&quot;|'''67'''
|}

== പാർട്ടികളും മുന്നണികളും ==

=== ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി ===
{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]]}}

ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം|ഇടതുപക്ഷ]] രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ സഖ്യമാണ് '''ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി''' ('''എൽ.ഡി.എഫ്''').

[[File:LDFcampaign.jpg|thumb|210px|
2026-ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനായുള്ള എൽ.ഡി.എഫിന്റെ പ്രചാരണ വാചകം.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LDF releases new tagline for election campaign|url=https://keralakaumudi.com/en/news/mobile/news.php?id=1713469&amp;u}}&lt;/ref&gt;]]

[[File:Indian Communism Waving Flag Icon.svg|thumb|[[ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസം|ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസത്തെ]] പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ പതാക|ഇന്ത്യൻ പതാകയ്‌ക്കൊപ്പം]] [[സി.പി.ഐ.എം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പതാകയും]].]]

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;60%&quot; style=&quot;text-align:center;
| colspan=&quot;8&quot; {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|-
| colspan=&quot;8&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | പാർട്ടി
! ചുരുക്കരൂപം
! പതാക
! ചിഹ്നം
! നേതാവ്
! ചിത്രം
! സീറ്റുകൾ
|-
| {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}}
| സി.പി.ഐ.(എം)
| [[File:CPI-M-flag.svg|50px]]
| [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]]
| [[എം. വി. ഗോവിന്ദൻ]]
| [[File:MVGOVINDANCPIM.jpg|50px]]
| 75&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{efn|name=CPI(M) independents}}
|-
| {{Full party name with color|Communist Party of India}}
| സി.പി.ഐ.
| [[File:CPI-banner.svg|50px]]
| [[File:CPI symbol.svg|50px]]
| [[ബിനോയ് വിശ്വം]]
| 
| 24&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{efn|name=CPI independent}}
|-
| {{Full party name with color|Kerala Congress (Mani)|dab=yes}}
| കെ.സി.(എം)
| [[File:Kerala-Congress-flag.svg|50px]]
| [[File:Indian election symbol two leaves.svg|50px]]
| [[ജോസ് കെ. മാണി]]
| 
| 12&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Indian Socialist Janata Dal}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-01-17 |title=Kerala unit of Janata Dal (S) merges with Indian Socialist Janata Dal |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-unit-of-janata-dal-s-officially-merges-with-indian-socialist-janata-dal-isjd/article70518344.ece |access-date=2026-02-03 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
| ഐ.എസ്.ജെ.ഡി.
| [[File:Indian Socialist Janata Dal Flag.png|50px]]
| [[File:Ring Symbol.png|50px]]
| [[മാത്യു ടി. തോമസ്]]
| 
| 3&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)|dab=yes}}
| എൻ.സി.പി.(എസ്.പി.)
| 
| [[File:Indian Election Symbol Man Blowing Turha.png|50px]]
| [[തോമസ് കെ. തോമസ്]]
| 
| 3&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Janata Dal}}
| ആർ.ജെ.ഡി.
| [[File:RJD Flag.svg|50px]]
| [[File:Indian Election Symbol Hurricane Lamp.png|50px]]
| [[എം.വി. ശ്രേയാംസ് കുമാർ]]
| 
| 3&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;{{efn|name=RJD independent}}
|-
| {{Full party name with color|Indian National League}}
| ഐ.എൻ.എൽ.
| [[File:INL FLAG.png|50px]]
| [[File:Indian election symbol glass tumbler.svg|50px]]
| [[അഹമ്മദ് ദേവർകോവിൽ]]
| 
| 2
|-
| {{Full party name with color|Congress (Secular)|dab=yes}}
| കോൺഗ്രസ് (എസ്)
| [[File:Congress (Secular) Flag.png|50px]]
| [[File:Indian Election Symbol Coconut Tree.png|50px]]
| [[രാമചന്ദ്രൻ കടന്നപ്പള്ളി]]
| 
| 1
|-
| {{Full party name with color|Kerala Congress (B)|dab=yes}}
| കെ.സി.(ബി)
| [[File:KCB.Pathanapuram.png|50px]]
| 
| [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]]
| 
| 1
|-
| {{Full party name with color|Revolutionary Socialist Party (Leninist)|dab=yes}}
| ആർ.എസ്.പി.(എൽ)
| [[File:Leninist.RSP.jpg|50px]]
| [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px]]
| [[കോവൂർ കുഞ്ഞുമോൻ]]
| 
| 1
|-
| {{Party name with color|Independent politician|shortname=സ്വതന്ത്രർ}}
|
|
|
|
|
| 14{{Efn|11 സി.പി.ഐ.(എം) സ്ഥാനാർത്ഥികൾ സ്വതന്ത്രരായി മത്സരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;|name=CPI(M) independents}}{{Efn|1 സി.പി.ഐ സ്ഥാനാർത്ഥി സ്വതന്ത്രനായി മത്സരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;|name=CPI independent}}{{efn|name=RJD independent|1 ആർ.ജെ.ഡി സ്ഥാനാർത്ഥി സ്വതന്ത്രനായി മത്സരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=LDF to field RJD’s Saleem Madavoor as independent in Koduvally |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/18/saleem-madavoor-koduvalli-independent-rjd.html |access-date=2026-03-18 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! colspan=&quot;6&quot; | ആകെ
!
! 140
|}
{{Notelist}}

=== ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി ===
{{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]]}}

ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതൃത്വം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ സഖ്യമാണ് ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി (യു.ഡി.എഫ്).

[[File:UDF.Kerala.2026.jpg|thumb|2026-ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനായുള്ള യു.ഡി.എഫിന്റെ പ്രചാരണ വാചകം.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UDF releases new tagline for election campaign|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Mar/20/as-kerala-poll-picture-crystallises-parties-look-to-make-all-the-right-noises}}&lt;/ref&gt;]]

[[File:UDF.Lego.2026.jpg|thumb|മുന്നണിയിലെ വിവിധ പാർട്ടികളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന യു.ഡി.എഫ് ലോഗോ.]]

സീറ്റ് വിഭജനം 2026 മാർച്ച് 18-ന് പൂർത്തിയായി.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |title=Seat-sharing talks conclude; Congress to contest 95 seats, IUML gets 27: Satheesan |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/18/kerala-assembly-polls-satheesan-udf-congress-seat-sharing.html |access-date=2026-03-20 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-03-19 |title=Kerala polls: UDF allots seats, yet to name all picks |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/udf-allots-seats-yet-to-name-all-picks/articleshow/129660977.cms |access-date=2026-03-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; യു.ഡി.എഫ് 4 സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു: [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂരിൽ]] വി. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ (ആർ.എസ്.പി പിന്തുണയോടെ),&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-17 |title=RSP to support CPM dissident V. Kunhikrishnan in Payyannur |url=https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/udf-will-not-field-a-candidate-in-payyannur-rsp-says-it-will-support-v-kunhikrishnan-in-assembly-election/articleshow/129630008.cms |access-date=2026-03-20 |work=Samayam Malayalam |language=ml}}&lt;/ref&gt; [[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പിൽ]] ടി. കെ. ഗോവിന്ദൻ,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-20 |title=Kerala Assembly polls 2026: T.K. Govindan meets K. Sudhakaran, secures assurance of full backing |url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/kerala-assembly-polls-2026-tk-govindan-meets-k-sudhakaran-secures-assurance-of-full-backing/article70765524.ece |access-date=2026-03-20 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; [[അമ്പലപ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അമ്പലപ്പുഴയിൽ]] ജി. സുധാകരൻ,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-16 |title=Kerala Assembly polls: Congress throws weight behind former CPI(M) leader G. Sudhakaran in Ambalappuzha |url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/kerala-assembly-polls-congress-throws-weight-behind-former-cpim-leader-g-sudhakaran-in-ambalappuzha/article70748855.ece |access-date=2026-03-20 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; [[ചേലക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചേലക്കരയിൽ]] ശിവൻ വീട്ടിക്കുന്ന് (ഐ.യു.എം.എൽ പിന്തുണയോടെ).&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title=ചേലക്കരയിൽ ശിവൻ വീട്ടിക്കുന്ന് യുഡിഎഫ് സ്വതന്ത്രൻ; മുസ്ലിം ലീഗ് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://www.samakalikamalayalam.com/news/kerala/muslim-league-announces-candidates-in-punalur-and-chelakkara |access-date=2026-03-20 |work=Samakalika Malayalam |language=ml}}&lt;/ref&gt; ഒറ്റപ്പാലത്ത് പി. കെ. ശശിയെ ആദ്യം സ്വതന്ത്രനായി പരിഗണിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഔദ്യോഗികമായി കൈപ്പത്തി ചിഹ്നത്തിൽ മത്സരിക്കുന്നതിനാൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥിയായി കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite news |last=Reporter |date=2026-03-20 |title=ഒറ്റപ്പാലത്ത് പി.കെ ശശി കൈപ്പത്തി ചിഹ്നത്തിൽ മത്സരിക്കും |url=https://www.sirajlive.com/pk-sasi-is-contesting-from-ottapalam-with-the-palm-symbol.html |access-date=2026-03-20 |work=Siraj Live |language=ml}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;60%&quot; style=&quot;text-align:center;
| colspan=&quot;7&quot; {{Party color cell|United Democratic Front (Kerala)}}
|-
| colspan=&quot;7&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | പാർട്ടി
! ചുരുക്കരൂപം
! പതാക
! ചിഹ്നം
! നേതാവ്
! സീറ്റുകൾ
|-
| {{Full party name with color|Indian National Congress}}
| ഐ.എൻ.സി.
| [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px]]
| [[File:INC Hand.svg|50px]]
| [[സണ്ണി ജോസഫ്]]
| 93&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}}
| ഐ.യു.എം.എൽ.
| [[File:Flag of the Indian Union Muslim League.svg|50px]]
| [[File:Indian Election Symbol Lader.svg|50px]]
| [[സയ്യിദ് സാദിഖ് അലി ശിഹാബ് തങ്ങൾ]]
| 26&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Kerala Congress|dab=yes}}
| കെ.സി.
| [[File:Kerala-Congress-flag.svg|50px]]
| [[File:Auto Rickshaw Election Symbol.svg|50px]]
| [[പി.ജെ. ജോസഫ്]]
| 8&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Revolutionary Socialist Party (India)}}
| ആർ.എസ്.പി.
| [[File:RSP-flag.svg|50px]]
| [[File:Indian Election Symbol Spade and Stoker.png|50px]]
| [[ഷിബു ബേബി ജോൺ |ഷിബു ബേബി ജോൺ]]
| 4&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color| Kerala Democratic Party}}
| കെ.ഡി.പി.
| [[File:Kerala Democratic Party Flag.png|50px]]
|
| [[മാണി സി. കാപ്പൻ]]
| 1&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Kerala Congress (Jacob)|dab=yes}}
| കെ.സി.(ജെ)
| [[File:Kerala-Congress-flag.svg|50px]]
|
| [[അനൂപ് ജേക്കബ്]]
| 1&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Revolutionary Marxist Party of India}}
| ആർ.എം.പി.ഐ.
| [[File:RMPI flag.jpg|50px]]
|
| എൻ. വേണു&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-20 |title=Kerala Assembly polls 2026: T.K. Govindan meets K. Sudhakaran, secures assurance of full backing |url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/kerala-assembly-polls-2026-tk-govindan-meets-k-sudhakaran-secures-assurance-of-full-backing/article70765524.ece |access-date=2026-03-20 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
| 1&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Communist Marxist Party|dab=yes}}
| സി.എം.പി.
| [[File:CMP-banner.svg|50px]]
| [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px]]
| [[സി. പി. ജോൺ]]
| 1&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|All India Trinamool Congress}}
| എ.ഐ.ടി.സി.
| [[File:AITC New Logo.png|50px]]
| [[File:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50px]]
| [[പി.വി. അൻവർ]]
| 1&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UDF bets on PV Anvar to challenge LDF stronghold in Beypore |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/02/02/assembly-election-beypore-udf-pv-anvar.html |access-date=2026-03-20 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Party name with color|Independent politician|shortname=സ്വതന്ത്രർ}}
|
|
|
|
| 4
|-
! colspan=&quot;6&quot; | ആകെ
! 140
|}

=== ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം ===
{{Legend2|{{Party color|Bharatiya Janata Party}}|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]]}}

അംഗസംഖ്യകൊണ്ട് ലോകത്തെതന്നെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി ([[ബി.ജെ.പി]]) നേതൃത്വം നൽകുന്ന ഇന്ത്യൻ ബഹുകക്ഷി രാഷ്ട്രീയ സഖ്യമാണ് ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം ([[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ]]).

[[File:BJP.Kerala.Tagline.2026.png|thumb|2026-ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനായുള്ള എൻ.ഡി.എയുടെ പ്രചാരണ വാചകം.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NDA releases new tagline for election campaign|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/explained-why-union-home-minister-amit-shahs-kerala-visit-signals-a-serious-bjp-push-kerala-assembly-elections-2026-10656796}}&lt;/ref&gt;]]


{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;60%&quot; style=&quot;text-align:center;
| colspan=&quot;8&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance}}
|-
| colspan=&quot;8&quot; | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | പാർട്ടി
! ചുരുക്കരൂപം
! പതാക
! ചിഹ്നം
! നേതാവ്
! ചിത്രം
! സീറ്റുകൾ
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
| ബി.ജെ.പി.
| [[File:BJP Flag.svg|50px]]
| [[File:Lotus flower symbol.svg|50px]]
| [[രാജീവ് ചന്ദ്രശേഖർ]]
| [[പ്രമാണം:RajeevChandrasekhar.jpg|50px]]
| 99&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
| ബി.ഡി.ജെ.എസ്.
| [[File:Bharath Dharma Jana Sena Flag.png|50px]]
| 
| തുഷാർ വെള്ളാപ്പള്ളി
| [[File:Thushar Vellapally.png|50px]]
| 22&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;
|-
| {{Full party name with color|Twenty20 Party}}
| ടി.ടി.പി.
|
|
| [[സാബു എം. ജേക്കബ്]]
| [[File:Sabu M Jacob.jpg|50px]]
| 19&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
!colspan=&quot;7&quot;| ആകെ
! 140
|}

=== മറ്റുള്ളവർ ===
{{Legend2|{{Party color|Aam Aadmi Party}}|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]}}

ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയാണ് ആം ആദ്മി പാർട്ടി. അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന 2011-ലെ അഴിമതി വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തെത്തുടർന്ന് അരവിന്ദ് കെജ്രിവാളാണ് ഇത് സ്ഥാപിച്ചത്.

[[File:AAP.Kerala.Tagline.2026.jpg|thumb|2026-ലെ കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനായുള്ള ആപ്പിന്റെ പ്രചാരണ വാചകം.]]

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;60%&quot; style=&quot;text-align:center;
! colspan=&quot;2&quot; | പാർട്ടി
! പതാക
! ചിഹ്നം
! നേതാവ്
! സീറ്റുകൾ
|-
|{{Full party name with color|Aam Aadmi Party}}
| [[File:Aam Aadmi Party logo (English).svg|50px]]
| [[File:AAP Symbol.png|50px]]
| വിനോദ് മാത്യു വിൽസൺ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-29 |title=Kerala power tariff hike: Aam Aadmi Party to educate consumers on their rights |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Oct/29/kerala-power-tariff-hike-aam-aadmi-party-to-educate-consumers-on-their-rights |access-date=2025-12-20 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
| 80 (60 പ്രഖ്യാപിച്ചു)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-12 |title=AAP announces list of 22 candidates for Kerala Legislative Assembly elections |url=https://kalingatv.com/nation/aap-announces-list-of-22-candidates-for-kerala-legislative-assembly-elections/ |access-date=2026-03-13 |website=KalingaTV |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=AAP Releases Second List of 21 Candidates for Kerala Elections |url=https://thenewsmill.com/2026/03/aap-announces-second-list-of-21-candidates-for-kerala-assembly-elections/ |access-date=2026-03-18 |website=The News Mill |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== പ്രചാരണം ==

2026 ഫെബ്രുവരിയിൽ, [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] കേരളത്തിന്റെ വടക്കൻ, മധ്യ, തെക്കൻ മേഖലകളെ ഉൾപ്പെടുത്തി മൂന്ന് വികസന മുന്നേറ്റ ജാഥകൾ സംഘടിപ്പിച്ചു. [[എം. വി. ഗോവിന്ദൻ]], [[ജോസ് കെ. മാണി]], [[ബിനോയ് വിശ്വം]] എന്നിവരായിരുന്നു യഥാക്രമം ഈ ജാഥകളുടെ ക്യാപ്റ്റൻമാർ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LDF Development Advancement Marches begin|url=
https://www.deshabhimani.com/deshabhimani-english-/kerala-news/ldf-vikasana-munnetta-jatha-begins-february-1-kerala-82496}}&lt;/ref&gt; 2026 മാർച്ച് 10-ന് ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി (എൽ.ഡി.എഫ്) നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനായുള്ള തങ്ങളുടെ പ്രചാരണ വാചകം പുറത്തിറക്കി: &quot;മറ്റാരുണ്ട് എൽ.ഡി.എഫ് അല്ലാതെ...&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LDF releases new tagline for election campaign|url=https://keralakaumudi.com/en/news/mobile/news.php?id=1713469&amp;u}}&lt;/ref&gt;. മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ 2026 മാർച്ച് 17-ന് തന്റെ സ്വന്തം മണ്ഡലമായ ധർമ്മടത്തുനിന്നും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pinarayi Vijayan launches election campaign at Dharmadam campaign|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pinarayi-vijayan-launches-election-campaign-at-dharmadam/article70754702.ece}}&lt;/ref&gt;

2026 ഫെബ്രുവരി 6-ന് [[വി. ഡി. സതീശൻ]] [[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ്]] ജില്ലയിലെ [[കുമ്പള]]യിൽ നിന്നും 'പുതുയുഗ യാത്ര'യ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Puthuyuga Yathra launched|url=https://theprint.in/politics/we-are-real-left-launching-kerala-poll-campaign-congress-led-udf-accuses-cpim-of-right-turn/2848353/}}&lt;/ref&gt; കേരളം മുഴുവൻ സഞ്ചരിച്ച ജാഥ [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]] പുത്തരിക്കണ്ടം മൈതാനത്ത് അവസാനിച്ചു. സമാപന സമ്മേളനം [[ലോകസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്|ലോകസഭ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്]] [[രാഹുൽ ഗാന്ധി]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Puthuyuga Yathra ends at capital|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/07/kerala-opposition-leader-vd-satheesan-puthuyuga-yatra-rahul-gandhi.html}}&lt;/ref&gt; 2026 മാർച്ച് 15-ന് ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്]]) &quot;കേരളം ജയിക്കും, യുഡിഎഫ് നയിക്കും&quot; എന്ന തങ്ങളുടെ പ്രചാരണ വാചകം പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UDF releases new tagline for election campaign|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Mar/20/as-kerala-poll-picture-crystallises-parties-look-to-make-all-the-right-noises}}&lt;/ref&gt;

യു.ഡി.എഫ് പ്രഖ്യാപിച്ച പ്രധാന വാഗ്ദാനങ്ങൾ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rahul Gandhi declares UDF’s guarantees for Kerala, takes poll fight to LDF’s welfare pitch|url=https://theprint.in/politics/rahul-gandhi-declares-udfs-guarantees-for-kerala-takes-poll-fight-to-ldfs-welfare-pitch/2872788/}}&lt;/ref&gt;

'''വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള സാമ്പത്തിക സഹായം:''' പഠന ആവശ്യങ്ങൾക്കായി കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനികൾക്ക് പ്രതിമാസം ₹1,000 അലവൻസ്.
'''ക്ഷേമ പെൻഷൻ വർദ്ധനവ്:''' സാമൂഹിക ക്ഷേമ പെൻഷൻ ₹3,000 ആയി വർദ്ധിപ്പിക്കും.
'''യുവ സംരംഭകത്വ വായ്പകൾ:''' യുവാക്കൾക്ക് തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി ₹5 ലക്ഷം വരെയുള്ള പലിശ രഹിത വായ്പകൾ നൽകും.
'''മുതിർന്ന പൗരന്മാർക്കുള്ള പിന്തുണ:''' മുതിർന്ന പൗരന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനുമായി പ്രത്യേക വകുപ്പ് രൂപീകരിക്കും.
'''സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യ യാത്ര:''' കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസുകളിൽ എല്ലാ സ്ത്രീകൾക്കും സൗജന്യ യാത്ര.
'''[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]] ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ്:''' കേരളത്തിലെ ഓരോ കുടുംബത്തിനും ₹25 ലക്ഷത്തിന്റെ ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ നൽകും.
ബി.ജെ.പി നേതൃത്വം നൽകുന്ന ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം &quot;മാറാത്തത് ഇനി മാറും&quot; എന്ന പ്രചാരണ വാചകം പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NDA releases new tagline for election campaign|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/explained-why-union-home-minister-amit-shahs-kerala-visit-signals-a-serious-bjp-push-kerala-assembly-elections-2026-10656796}}&lt;/ref&gt; തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി, [[രാജീവ് ചന്ദ്രശേഖർ|രാജീവ് ചന്ദ്രശേഖറും]] [[ബി.ജെ.പി കേരള ഘടകം|ബി.ജെ.പി]] സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയും ചേർന്ന് [[കേരള മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]] [[പിണറായി വിജയൻ]] പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]] മണ്ഡലത്തിൽ 2026 മാർച്ച് 6-ന് ഒരു ജനസമ്പർക്ക പരിപാടിയും മെഗാ അദാലത്തും സംഘടിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BJP holds adalat in Dharmadom|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/bjp-holds-adalat-in-dharmadom/articleshow/129172874.cms}}&lt;/ref&gt; 2026 മാർച്ച് 11-ന് [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രി]] [[നരേന്ദ്ര മോദി]] കൊച്ചിയിൽ ബി.ജെ.പിയുടെ ഔദ്യോഗിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PM Modi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/people-of-kerala-ready-to-move-beyond-ldf-udf-politics-pm-modi-in-kochi-rahul-gandhi-middle-east-crisis/articleshow/129451465.cms}}&lt;/ref&gt;

== സ്ഥാനാർത്ഥികൾ ==

സി.പി.ഐ.(എം) 81 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 15-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-15 |title=Kerala Polls: CPM to contest 86 seats; MM Mani and AN Shamseer out, 5 candidates to be named later |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-polls-cpm-to-contest-86-seats-mm-mani-and-an-shamseer-out-5-candidates-to-be-named-later-sowgcjx2 |access-date=2026-03-15 |website=@mathrubhumi |language=en}}&lt;/ref&gt; സി.പി.ഐ 25 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 15-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Kerala Assembly Polls 2026: CPI names 25 candidates; Tyson to face Satheesan as 4 Ministers contest |url=https://english.mathrubhumi.com/amp/news/kerala/kerala-assembly-polls-2026-cpi-names-25-candidates-tyson-to-face-satheesan-as-4-ministers-contest-fyz8yqzs |access-date=2026-03-15 |website=Mathrubhumi English}}&lt;/ref&gt; ഐ.എസ്.ജെ.ഡി 3 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 16-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=Minister Krishnankutty not to contest; ISJD announces 3 candidates |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/16/isjd-key-ally-of-ldf-names-three-candidates-for-kerala-assembly-polls.html |access-date=2026-03-16 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt; കേരള കോൺഗ്രസ് (എം) 12 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 16-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=Kerala Congress (M) announces 12 candidates, Jose K Mani to contest from Pala |url=https://thefederal.com/elections-2026/kerala-congress-m-announces-12-candidates-jose-k-mani-to-contest-from-pala-234523 |access-date=2026-03-16 |website=thefederal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; എൻ.സി.പി (എസ്.പി) 3 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 16-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-03-16 |title=Kerala Assembly Elections 2026: NCP(SP) announces candidates, Saseendran to be fielded again in Elathur |url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/kerala-assembly-elections-2026-ncpsp-announces-candidates-saseendran-to-be-fielded-again-in-elathur/article70750866.ece |access-date=2026-03-16 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ആർ.ജെ.ഡി 3 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 18-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Kerala Assembly polls: LDF ally RJD announces candidates; Bhaskaran, P.K. Praveen, and Anil Kumar to contest |url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/kerala-assembly-polls-ldf-ally-rjd-announces-candidates-bhaskaran-pk-praveen-and-anil-kumar-to-contest/article70756983.ece |access-date=2026-03-18 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ആർ.എസ്.പി 4 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 16-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=RSP names 4 candidates for Kerala polls; Shibu Baby John to contest from Chavara |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/16/rsp-udf-ally-to-contest-in-four-seats-in-kerala-assembly-polls.html |access-date=2026-03-16 |website=@onmanorama}}&lt;/ref&gt; ഐ.എൻ.സി 55 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 17-നും;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-03-17 |title=Keralam assembly election: Congress releases first list of 55 candidates |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/kerala/keralam-assembly-election-congress-first-list-55-candidates-vd-satheesan-ramesh-chennithala-sunny-joseph/articleshow/129633274.cms |access-date=2026-03-17 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; 37 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ രണ്ടാം പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 19-നും പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-03-19 |title=Kerala Assembly Elections 2026: Congress announces second list of 37 candidates |url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/kerala-assembly-elections-2026-congress-announces-second-list-of-37-candidates/article70763048.ece |access-date=2026-03-20 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ഐ.യു.എം.എൽ 25 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 17-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |title=IUML announces 25 candidates, fields 2 women, new faces for Kerala assembly polls |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/17/iuml-kerala-candidates-assembly-polls.html |access-date=2026-03-17 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt; കേരള കോൺഗ്രസ് 8 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 17-ന് പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-17 |title=KC(J) chief P J Joseph opts out of assembly polls, son to contest from Thodupuzha |url=https://theprint.in/india/kcj-chief-p-j-joseph-opts-out-of-assembly-polls-son-to-contest-from-thodupuzha/2881737/ |access-date=2026-03-17 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ബി.ജെ.പി 47 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 16-നും;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-03-16 |title=Kerala elections 2026: BJP releases first list of 47 candidates; fields Rajeev Chandrasekhar, K Surendran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-elections-2026-bjp-releases-first-list-of-47-candidates-fields-rajeev-chandrasekhar-k-surendran/articleshow/129608012.cms |access-date=2026-03-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 39 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ രണ്ടാം പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 19-നും പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite news |date=2026-03-19 |title=Kerala BJP candidate list: Party releases second list of 39 candidates for Assembly elections |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/kerala/kerala-bjp-candidate-list-party-releases-second-list-of-39-candidates-for-assembly-elections/articleshow/129671384.cms |access-date=2026-03-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; ട്വന്റി 20 പാർട്ടി 4 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 16-നും;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=NDA ally Twenty20 announces four candidates, fields mix of influencers &amp; political defectors |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/16/twenty20-kerala-election-candidates-assembly-polls.html |access-date=2026-03-16 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt; ആകെ 8 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ രണ്ടും മൂന്നും പട്ടികകൾ 2026 മാർച്ച് 17-നും പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Twenty20 announces four more candidates; Oommen Chandy's son-in-law to contest from Kodungallur |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/17/twenty20-kerala-election-candidates-oommen-chandy-son-in-law.html |access-date=2026-03-17 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-07 |title=Kerala Assembly elections: Actors, influencers among Twenty20 candidates |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Mar/17/kerala-assembly-elections-actors-influencers-among-twenty20-candidates |access-date=2026-03-17 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ബി.ഡി.ജെ.എസ് 12 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 16-നും;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=BDJS announces first list of 12 candidates for Assembly polls; Thushar Vellappally not in fray for now |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2026/03/16/bdjs-candidate-list-kerala-assembly-elections.html |access-date=2026-03-16 |website=@onmanorama |language=en}}&lt;/ref&gt; 11 സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ രണ്ടാം പട്ടിക 2026 മാർച്ച് 19-നും പുറത്തിറക്കി.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ഇരവിപുരത്ത് ആർഎസ്പിയിൽ നിന്നെത്തിയ സജി. ഡി. ആനന്ദ്,കൂടുതൽ സ്ഥാനാർത്ഥികളെ പ്രഖ്യാപിച്ച് ബിഡിജെഎസ്. |url=https://thekarmanews.com/saji-d-anand-who-came-from-rsp-in-eravipuram-bdjs-announces-more-candidates/ |access-date=2026-03-19 |website=Karma News - Voice of common people |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | ജില്ല
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; | മണ്ഡലം
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}&quot;|
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}&quot;|
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}&quot;|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]]
! colspan=&quot;3&quot; | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്]]
! colspan=&quot;3&quot; | [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻ.ഡി.എ]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ്]]
! 1
| [[മഞ്ചേശ്വരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേശ്വരം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|കെ. ആർ. ജയനന്ദൻ
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
||[[എ.കെ.എം. അഷ്റഫ്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ]]
|-
! 2
| [[കാസർഗോഡ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|{{Party name with color|Indian National League}}
|ഷാനവാസ് പാദൂർ
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|കല്ലട്ര മാഹിൻ ഹാജി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എം. എൽ. അശ്വിനി
|-
! 3
| [[ഉദുമ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഉദുമ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[സി. എച്ച്. കുഞ്ഞമ്പു]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. നീലകണ്ഠൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|മനുലാൽ മേലോത്ത്
|-
! 4
| [[കാഞ്ഞങ്ങാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാഞ്ഞങ്ങാട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|ഗോവിന്ദൻ പള്ളിക്കാപ്പിൽ
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|ഷൈജി ഒറ്റപ്പള്ളി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എം. ബാൽരാജ്
|-
! 5
| [[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|വി. പി. പി. മുസ്തഫ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|സന്ദീപ് വാര്യർ
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|രവി കുളങ്ങര
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
! 6
| [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]]
| {{Party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
| വി. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എ. പി. ഗംഗാധരൻ
|-
! 7
| [[കല്യാശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കല്യാശ്ശേരി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എം. വിജിൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|രാജീവൻ കപ്പച്ചേരി
| {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എ. വി. അനിൽകുമാർ
|-
! 8
| [[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പ്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|പി. കെ. ശ്യാമള
| {{Party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
| ടി. കെ. ഗോവിന്ദൻ
| {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എൻ. ഹരിദാസ്
|-
! 9
| [[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|മാത്യു കുന്നപ്പള്ളി
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[സജീവ് ജോസഫ്]]
| {{Party name with color|Twenty20 Party}}
|ശ്രീനാഥ് പത്മനാഭൻ
|-
! 10
| [[അഴീക്കോട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|അഴീക്കോട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ.വി. സുമേഷ്]]
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|കരീം ചേലേരി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. കെ. വിനോദ് കുമാർ
|-
! 11
| [[കണ്ണൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|{{Party name with color|Congress (Secular)}}
|[[രാമചന്ദ്രൻ കടന്നപ്പള്ളി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ടി. ഒ. മോഹനൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സി. രഘുനാഥ്
|-
! 12
| [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[പിണറായി വിജയൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|അബ്ദുൽ റഷീദ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. രഞ്ജിത്ത്
|-
! 13
| [[തലശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|തലശ്ശേരി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|കാരായി രാജൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. പി. സാജു
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ഒ. നിധീഷ്
|-
! 14
| [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
|{{Party name with color|Rashtriya Janata Dal}}
|പി. കെ. പ്രവീൺ
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|ജയന്തി രാജൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ഷിജിലാൽ
|-
! 15
| [[മട്ടന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മട്ടന്നൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|വി. കെ. സനോജ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേരി
| {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ബിജു ഇളക്കുഴി
|-
! 16
| [[പേരാവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പേരാവൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. കെ. ശൈലജ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[സണ്ണി ജോസഫ്]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|പൈലി വത്തിയാട്ട്
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]]
! 17
| [[മാനന്തവാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മാനന്തവാടി]] (ST)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ഒ. ആർ. കേളു]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ഉഷ വിജയൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പി. ശ്യാം രാജ്
|-
! 18
| [[സുൽത്താൻ ബത്തേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|സുൽത്താൻ ബത്തേരി]] (ST)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|എം. എസ്. വിശ്വനാഥൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ഐ. സി. ബാലകൃഷ്ണൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എ. എസ്. കവിത
|-
! 19
| [[കൽപ്പറ്റ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൽപ്പറ്റ]]
|{{Party name with color|Rashtriya Janata Dal}}
|പി. കെ. അനിൽ കുമാർ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ടി. സിദ്ദിഖ്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പ്രശാന്ത് മലവയൽ
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]]
! 20
| [[വടകര നിയമസഭാമണ്ഡലം|വടകര]]
|{{Party name with color|Rashtriya Janata Dal}}
|എം. കെ. ഭാസ്കരൻ
|{{Party name with color|Revolutionary Marxist Party of India}}
|[[കെ. കെ. രമ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. ദിലീപ്
|-
! 21
| [[കുറ്റ്യാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുറ്റ്യാടി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
| [[കെ. പി. കുഞ്ഞമ്മദ് കുട്ടി]]
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
| [[പാറക്കൽ അബ്ദുള്ള]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|രാംദാസ് മണലേരി
|-
! 22
| [[നാദാപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|നാദാപുരം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|പി. വസന്തം
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. എം. അഭിജിത്ത്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സി. പി. വിപിൻ ചന്ദ്രൻ
|-
! 23
| [[കൊയിലാണ്ടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊയിലാണ്ടി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. ദാസൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. പ്രവീൺ കുമാർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സി. ആർ. പ്രഫുൽ കൃഷ്ണൻ
|-
! 24
| [[പേരാമ്പ്ര നിയമസഭാമണ്ഡലം|പേരാമ്പ്ര]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ടി. പി. രാമകൃഷ്ണൻ]]
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|ഫാത്തിമ തഹ്ലിയ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എം. മോഹനൻ മാസ്റ്റർ
|-
! 25
| [[ബാലുശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ബാലുശ്ശേരി]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. എം. സച്ചിൻ ദേവ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|വി. ടി. സൂരജ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സി. പി. സതീശൻ
|-
! 26
| [[എലത്തൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|എലത്തൂർ]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[എ. കെ. ശശീന്ദ്രൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|വിദ്യ ബാലകൃഷ്ണൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ടി. ദേവദാസ്
|-
! 27
| [[കോഴിക്കോട് നോർത്ത് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോഴിക്കോട് നോർത്ത്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[തോട്ടത്തിൽ രവീന്ദ്രൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. ജയന്ത്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|നവ്യ ഹരിദാസ്
|-
! 28
| [[കോഴിക്കോട് സൗത്ത് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോഴിക്കോട് സൗത്ത്]]
|{{Party name with color|Indian National League}}
|[[അഹമ്മദ് ദേവർകോവിൽ]]
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|ഫൈസൽ ബാബു
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ടി. റെനീഷ്
|-
! 29
| [[ബേപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ബേപ്പൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[പി. എ. മുഹമ്മദ് റിയാസ്]]
|{{Party name with color|Trinamool Congress}}
|[[പി. വി. അൻവർ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. പി. പ്രകാശ് ബാബു
|-
! 30
| [[കുന്ദമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്ദമംഗലം]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|[[പി. ടി. എ. റഹീം]]
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|എം. എ. റസാഖ് മാസ്റ്റർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|വി. കെ. സജീവൻ
|-
! 31
| [[കൊടുവള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊടുവള്ളി]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|സലീം മടവൂർ
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|പി. കെ. ഫിറോസ്
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|ഗിരി പമ്പനാൽ
|-
! 32
| [[തിരുവമ്പാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരുവമ്പാടി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ലിന്റോ ജോസഫ്]]
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|സി. കെ. കാസിം
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|സണ്ണി തോമസ്
|-
| rowspan=&quot;16&quot; | [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
! 33
| [[കൊണ്ടോട്ടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊണ്ടോട്ടി]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|ഡോ. പി. ജിജി
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|ടി. പി. അഷ്റഫലി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പി. സുബ്രഹ്മണ്യൻ
|-
! 34
| [[ഏറനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഏറനാട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|ഷഫീർ കിഴിശ്ശേരി
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[പി. കെ. ബഷീർ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എൻ. ശ്രീപ്രകാശ്
|-
! 35
| [[നിലമ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|നിലമ്പൂർ]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|[[യു. ഷറഫലി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ആര്യാടൻ ഷൗക്കത്ത്]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|ഗിരീഷ് മേക്കാട്
|-
! 36
| [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|കെ. കെ. ദാമോദരൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[എ. പി. അനിൽ കുമാർ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
| [[ഇ. പി. കുമാരദാസ്]]
|-
! 37
| [[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|എം. മുസ്തഫ
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|എം. റഹ്മത്തുള്ള
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പത്മശ്രീ എം.
|-
! 38
| [[പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പെരിന്തൽമണ്ണ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[വി. പി. മുഹമ്മദ് ഹനീഫ]]
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[നജീബ് കാന്തപുരം]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. പി. ബാബുരാജ്
|-
! 39
| [[മങ്കട നിയമസഭാമണ്ഡലം|മങ്കട]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|എം. പി. അലവി
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[മഞ്ഞളാംകുഴി അലി]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ലിജോയ് പോൾ
|-
! 40
| [[മലപ്പുറം നിയമസഭാമണ്ഡലം|മലപ്പുറം]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ടി. മുജീബ്
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[പി. കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|അശ്വതി ഗുപ്ത കുമാർ
|-
! 41
| [[വേങ്ങര നിയമസഭാമണ്ഡലം|വേങ്ങര]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|മുഹമ്മദ് സബാഹ് കുണ്ടുക്കുഴീക്കൽ
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[കെ. എം. ഷാജി]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ജയകൃഷ്ണൻ വി. എൻ.
|-
! 42
| [[വള്ളിക്കുന്ന് നിയമസഭാമണ്ഡലം|വള്ളിക്കുന്ന്]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|സി. പി. മുസ്തഫ
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[ടി. വി. ഇബ്രാഹിം]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എം. പ്രേമൻ മാസ്റ്റർ
|-
! 43
| [[തിരൂരങ്ങാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂരങ്ങാടി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|അജിത് കൊളാടി
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|പി. എം. എ. സമീർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|റിജു സി. രാഘവ്
|-
! 44
| [[താനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|താനൂർ]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|പി. മുഹമ്മദ് സമീർ
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|പി. കെ. നവാസ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ദീപ പുഴക്കൽ
|-
! 45
| [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|[[വി. അബ്ദുറഹിമാൻ]]
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[കുറുക്കോളി മൊയ്തീൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. നാരായണൻ മാസ്റ്റർ
|-
! 46
| [[കോട്ടക്കൽ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോട്ടയ്ക്കൽ]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|പ്രീതി കൊഞ്ചാത്ത്
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[കെ. കെ. ആബിദ് ഹുസൈൻ തങ്ങൾ]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|സുബ്രഹ്മണ്യൻ ചുങ്കപ്പള്ളി
|-
! 47
| [[തവനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തവനൂർ]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|[[കെ. ടി. ജലീൽ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|വി. എസ്. ജോയ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|രവി തേലത്ത്
|-
! 48
| [[പൊന്നാനി നിയമസഭാമണ്ഡലം|പൊന്നാനി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|എം. കെ. സക്കീർ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. പി. നൗഷാദ് അലി
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|ഇ. മനീഷ്
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]
! 49
| [[തൃത്താല നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃത്താല]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എം. ബി. രാജേഷ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[വി. ടി. ബൽറാം]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|വി. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മാസ്റ്റർ
|-
! 50
| [[പട്ടാമ്പി നിയമസഭാമണ്ഡലം|പട്ടാമ്പി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|[[മുഹമ്മദ് മുഹ്സിൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ടി. പി. ഷാജി
| {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പി. മനോജ്
|-
! 51
| [[ഷൊർണ്ണൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഷൊർണ്ണൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[പി. മമ്മിക്കുട്ടി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|പി. ഹരിഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ശങ്കു ടി. ദാസ്
|-
! 52
| [[ഒറ്റപ്പാലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഒറ്റപ്പാലം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. പ്രേംകുമാർ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[പി. കെ. ശശി]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[മേജർ രവി]]
|-
! 53
| [[കോങ്ങാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോങ്ങാട്]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. ശാന്തകുമാരി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. എ. തുളസി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|രേണു സുരേഷ്
|-
! 54
| [[മണ്ണാർക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|മണ്ണാർക്കാട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|മൻസിൽ അബൂബക്കർ
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[എൻ. ഷംസുദ്ദീൻ]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|ഐസക് വർഗീസ്
|-
! 55
| [[മലമ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മലമ്പുഴ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|ഇ. പ്രഭാകരൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|എ. സുരേഷ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സി. കൃഷ്ണകുമാർ
|-
! 56
| [[പാലക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|പാലക്കാട്]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|എൻ. എം. ആർ. റസാഖ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[രമേഷ് പിഷാരടി]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[ശോഭ സുരേന്ദ്രൻ]]
|-
! 57
| [[തരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തരൂർ]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[പി. പി. സുമോദ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. സി. സുബ്രഹ്മണ്യൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സുരേഷ് ബാബു
|-
! 58
| [[ചിറ്റൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചിറ്റൂർ]]
|{{Party name with color|Indian Socialist Janata Dal}}
|വി. മുരുകദാസ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|സുമേഷ് അച്യുതൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പ്രനേഷ് രാജേന്ദ്രൻ
|-
! 59
| [[നെന്മാറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|നെന്മാറ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|കെ. പ്രേമൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|എ. തങ്കപ്പൻ
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|എ. എൻ. അനുരാഗ്
|-
! 60
| [[ആലത്തൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആലത്തൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|ടി. എം. സസി
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. എൻ. ഫെബിൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. വി. പ്രസന്ന കുമാർ
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]]
! 61
| [[ചേലക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചേലക്കര]] (SC)
| {{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
| [[യു. ആർ. പ്രദീപ്]]
| {{Party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
| ശിവൻ വീട്ടിക്കുന്ന്
| {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
| [[കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ]]
|-
! 62
| [[കുന്നംകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്നംകുളം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എ. സി. മൊയ്തീൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[പി. ടി. അജയ് മോഹൻ]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|റിജിൽ കെ. ആർ.
|-
! 63
| [[ഗുരുവായൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഗുരുവായൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എൻ. കെ. അക്ബർ]]
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|സി. എച്ച്. റഷീദ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ബി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ
|-
! 64
| [[മണലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മണലൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[സി. രവീന്ദ്രനാഥ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ടി. എൻ. പ്രതാപൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. കെ. അനീഷ് കുമാർ
|-
! 65
| [[വടക്കാഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|വടക്കാഞ്ചേരി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[സേവ്യർ ചിറ്റിലപ്പിള്ളി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|വൈശാഖ് നാരായണസ്വാമി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ടി. എസ്. ഉല്ലാസ് ബാബു
|-
! 66
| [[ഒല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഒല്ലൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|[[കെ. രാജൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ഷാജി കോടങ്കണ്ടത്ത്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ബിജോയ് തോമസ്
|-
! 67
| [[തൃശ്ശൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃശ്ശൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|ആലങ്കോട് ലീലാകൃഷ്ണൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[രാജൻ പല്ലൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പദ്മജ വേണുഗോപാൽ
|-
! 68
| [[നാട്ടിക നിയമസഭാമണ്ഡലം|നാട്ടിക]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|[[ഗീത ഗോപി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|സുനിൽ ലാലൂർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
| [[സി. സി. മുകുന്ദൻ]]
|-
! 69
| [[കൈപ്പമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൈപ്പമംഗലം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|കെ. കെ. വത്സരാജ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ടി. എം. നാസർ
|{{Party name with color| Bharath Dharma Jana Sena}}
|അതുല്യ ഘോഷ്
|-
! 70
| [[ഇരിങ്ങാലക്കുട നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിങ്ങാലക്കുട]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ആർ. ബിന്ദു]]
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|[[തോമസ് ഉണ്ണിയാടൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സന്തോഷ് ചേർക്കളം
|-
! 71
| [[പുതുക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|പുതുക്കാട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. കെ. രാമചന്ദ്രൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. എം. ബാബു രാജ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എ. നാഗേഷ്
|-
! 72
| [[ചാലക്കുടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാലക്കുടി]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|ബിജു ചിറയത്ത്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ടി. ജെ. സനീഷ് കുമാർ ജോസഫ്]]
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|ചാർളി പോൾ
|-
! 73
| [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊടുങ്ങല്ലൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|വി. ആർ. സുനിൽ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ഒ. ജെ. ജനീഷ്
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|വർഗീസ് ജോർജ്
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
! 74
| [[പെരുമ്പാവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പെരുമ്പാവൂർ]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|ബേസിൽ പോൾ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|മനോജ് മൂത്തേടൻ
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|ജിബി പതിക്കൽ
|-
! 75
| [[അങ്കമാലി നിയമസഭാമണ്ഡലം|അങ്കമാലി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[സജു പോൾ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[റോജി എം. ജോൺ]]
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|പ്രോമി കുര്യാക്കോസ്
|-
! 76
| [[ആലുവ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആലുവ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എ. എം. ആരിഫ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[അൻവർ സാദത്ത്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എം. എ. ബ്രഹ്മരാജ്
|-
! 77
| [[കളമശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കളമശ്ശേരി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[പി. രാജീവ്]]
|{{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|വി. ഇ. അബ്ദുൽ ഗഫൂർ
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|എം. പി. ബിനു
|-
! 78
| [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|[[ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[വി. ഡി. സതീശൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|വത്സല പ്രസന്ന കുമാർ
|-
! 79
| [[വൈപ്പിൻ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വൈപ്പിൻ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|എം. ബി. ഷൈനി
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ടോണി ചമ്മിണി
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|അനിത തോമസ്
|-
! 80
| [[കൊച്ചി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊച്ചി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. ജെ. മാക്സി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|മുഹമ്മദ് ഷിയാസ്
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|അഡ്വ. സേവ്യർ ജൂലപ്പൻ
|-
! 81
| [[തൃപ്പൂണിത്തുറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃപ്പൂണിത്തുറ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. എൻ. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ദീപക് ജോയ്
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
| [[അഞ്ജലി നായർ]]
|-
! 82
| [[എറണാകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|എറണാകുളം]]
|{{Party name with color|Indian Socialist Janata Dal}}
|സാബു ജോർജ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ടി. ജെ. വിനോദ്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പി. ആർ. ശിവശങ്കരൻ
|-
! 83
| [[തൃക്കാക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കാക്കര]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|പുഷ്പ ദാസ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ഉമ തോമസ്]]
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|അഖിൽ മാരാർ
|-
! 84
| [[കുന്നത്തുനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്നത്തുനാട്]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[പി. വി. ശ്രീനിജിൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[വി. പി. സജീന്ദ്രൻ]]
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|ബാബു ദിവാകരൻ
|-
! 85
| [[പിറവം നിയമസഭാമണ്ഡലം|പിറവം]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|സാബു കെ. ജേക്കബ്
|{{Party name with color|Kerala Congress (Jacob)}}
|[[അനൂപ് ജേക്കബ്]]
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
| ജിബി എബ്രഹാം
|-
! 86
| [[മൂവാറ്റുപുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മൂവാറ്റുപുഴ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|എൻ. അരുൺ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[മാത്യു കുഴൽനാടൻ]]
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|സണ്ണി കടൂത്താഴെ
|-
! 87
| [[കോതമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോതമംഗലം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ആന്റണി ജോൺ]]
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|ഷിബു തെക്കുംപുറം
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|അജി നാരായണൻ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]]
! 88
| [[ദേവികുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ദേവികുളം]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|എ. രാജ
| {{Party name with color|Indian National Congress}}
|എഫ്. രാജ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[എസ്. രാജേന്ദ്രൻ]]
|-
! 89
| [[ഉടുമ്പൻചോല നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഉടുമ്പൻചോല]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. കെ. ജയചന്ദ്രൻ]]
| {{Party name with color|Indian National Congress}}
|സേനാപതി വേണു
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|സംഗീത വിശ്വനാഥൻ
|-
! 90
| [[തൊടുപുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൊടുപുഴ]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|സിറിയക് ചാഴികാടൻ
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|അപ്പു ജോൺ ജോസഫ്
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|റോയ് എ. വരിക്കാട്ട്
|-
! 91
| [[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|[[റോഷി അഗസ്റ്റിൻ]]
| {{Party name with color|Indian National Congress}}
|റോയ് കെ. പൗലോസ്
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|അഡ്വ. പ്രതീഷ് പ്രഭ
|-
! 92
| [[പീരുമേട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|പീരുമേട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|കെ. സലിം കുമാർ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
| സിറിയക് തോമസ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|വി. രതീഷ്
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
! 93
| [[പാലാ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പാലാ]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|[[ജോസ് കെ. മാണി]]
|{{Party name with color|Kerala Democratic Party}}
|[[മാണി സി. കാപ്പൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ഷോൺ ജോർജ്
|-
! 94
| [[കടുത്തുരുത്തി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കടുത്തുരുത്തി]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|നിർമ്മല ജിമ്മി
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|[[മോൻസ് ജോസഫ്]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|സുരേഷ് എട്ടിക്കുന്നേൽ
|-
! 95
| [[വൈക്കം നിയമസഭാമണ്ഡലം|വൈക്കം]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|പി. പ്രദീപ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. ബിനിമോൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[കെ. അജിത്]]
|-
! 96
| [[ഏറ്റുമാനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഏറ്റുമാനൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[വി. എൻ. വാസവൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|നാട്ടകം സുരേഷ്
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|ആതിര ഡി. നായർ
|-
! 97
| [[കോട്ടയം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോട്ടയം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|കെ. അനിൽകുമാർ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|പി. അനിൽകുമാർ
|-
! 98
| [[പുതുപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|പുതുപ്പള്ളി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|കെ. എം. രാധാകൃഷ്ണൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ചാണ്ടി ഉമ്മൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|രവീന്ദ്രനാഥ് വാകത്താനം
|-
! 99
| [[ചങ്ങനാശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചങ്ങനാശ്ശേരി]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|ജോബ് മൈക്കിൾ
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|വിനു ജോബ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ബി. രാധാകൃഷ്ണ മേനോൻ
|-
! 100
| [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|എൻ. ജയരാജ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|പ്രൊഫ. റോണി കെ. ബേബി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[ജോർജ് കുര്യൻ]]
|-
! 101
| [[പൂഞ്ഞാർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പൂഞ്ഞാർ]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|സെബാസ്റ്റ്യൻ കുളത്തുങ്കൽ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|സെബാസ്റ്റ്യൻ എം.ജെ. (സജി ജോസഫ്)
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[പി. സി. ജോർജ്]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]]
! 102
| [[അരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അരൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ദലീമ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[ഷാനിമോൾ ഉസ്മാൻ]]
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena }}
|പി. എസ്. ജ്യോതിസ്
|-
! 103
| [[ചേർത്തല നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചേർത്തല]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|[[പി. പ്രസാദ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|കെ. ആർ. രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|അഡ്വ. ടി. പി. അനന്തരാജ്
|-
! 104
| [[ആലപ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആലപ്പുഴ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[പി. പി. ചിത്തരഞ്ജൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|എ.ഡി. തോമസ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എം.ജെ. ജോബ്
|-
! 105
| [[അമ്പലപ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അമ്പലപ്പുഴ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എച്ച്. സലാം]]
|{{Party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
| [[ജി. സുധാകരൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|അരുൺ അനിരുദ്ധൻ
|-
! 106
| [[കുട്ടനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുട്ടനാട്]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[തോമസ് കെ. തോമസ്]]
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|റെജി ചെറിയാൻ
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|സന്തോഷ് ശാന്തി
|-
! 107
| [[ഹരിപ്പാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഹരിപ്പാട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|ടി. ടി. ജിസ്മോൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|സന്ദീപ് വാചസ്പതി
|-
! 108
| [[കായംകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കായംകുളം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[യു. പ്രതിഭ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|എം. ലിജു
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|തമ്പി മേട്ടുതറ
|-
! 109
| [[മാവേലിക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|മാവേലിക്കര]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എം. എസ്. അരുൺ കുമാർ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|മുതറ രാജ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|അജിമോൻ
|-
! 110
| [[ചെങ്ങന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചെങ്ങന്നൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[സജി ചെറിയാൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|എബി കുര്യാക്കോസ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എം. വി. ഗോപകുമാർ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]]
! 111
| [[തിരുവല്ല നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരുവല്ല]]
|{{Party name with color|Indian Socialist Janata Dal}}
|[[മാത്യു ടി. തോമസ്]]
|{{Party name with color|Kerala Congress }}
|വർഗീസ് മാമ്മൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|അനൂപ് ആന്റണി
|-
! 112
| [[റാന്നി നിയമസഭാമണ്ഡലം|റാന്നി]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (M)}}
|പ്രമോദ് നാരായണൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|പഴകുളം മധു
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|തോമസ് കെ. സാമുവൽ
|-
! 113
| [[ആറന്മുള നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആറന്മുള]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[വീണ ജോർജ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|അബിൻ വർക്കി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[കുമ്മനം രാജശേഖരൻ]]
|-
! 114
| [[കോന്നി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോന്നി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. യു. ജനീഷ് കുമാർ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|സതീഷ് കൊച്ചുപറമ്പിൽ
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|ടി. പി. സുന്ദരേശൻ
|-
! 115
| [[അടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അടൂർ]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|പ്രാജി ശശിധരൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ശാന്തകുമാർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പന്തളം പ്രതാപൻ
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]]
! 116
| [[കരുനാഗപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കരുനാഗപ്പള്ളി]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|എം. എസ്. താര
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[സി. ആർ. മഹേഷ്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|വി. എസ്. ജിതിൻ ദേവ്
|-
! 117
| [[ചവറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചവറ]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|[[സുജിത്ത് വിജയൻപിള്ള]]
|{{Party name with color|Revolutionary Socialist Party (India)}}
|[[ഷിബു ബേബി ജോൺ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കെ. ആർ. രാജേഷ്
|-
! 118
| [[കുന്നത്തൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്നത്തൂർ]] (SC)
| {{Party name with color|Revolutionary Socialist Party (Leninist)}}
| [[കോവൂർ കുഞ്ഞുമോൻ]]
|{{Party name with color|Revolutionary Socialist Party (India)}}
|ഉല്ലാസ് കോവൂർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|രാജി പ്രസാദ്
|-
! 119
| [[കൊട്ടാരക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊട്ടാരക്കര]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കെ. എൻ. ബാലഗോപാൽ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[പി. അയിഷ പോറ്റി]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ആർ. രശ്മി
|-
! 120
| [[പത്തനാപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|പത്തനാപുരം]]
|{{Party name with color|Kerala Congress (B)}}
|[[കെ. ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]]
| {{Party name with color|Indian National Congress}}
|ജ്യോതികുമാർ ചാമക്കാല
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|അനിൽ കുമാർ എസ്.
|-
! 121
| [[പുനലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പുനലൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|സി. അജയ പ്രസാദ്
| {{Party name with color|Indian Union Muslim League}}
|നൗഷാദ് യൂനസ്
|{{Party name with color|Twenty20 Party}}
|അഡ്വ. ബി. രഘുനാഥൻ പിള്ള
|-
! 122
| [[ചടയമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചടയമംഗലം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|[[ജെ. ചിഞ്ചു റാണി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|എം. എം. നസീർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ആർ. എസ്. അരുൺ രാജ്
|-
! 123
| [[കുണ്ടറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുണ്ടറ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|എസ്. എൽ. സജികുമാർ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[പി. സി. വിഷ്ണുനാഥ്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|റോബിൻ രാധാകൃഷ്ണൻ
|-
! 124
| [[കൊല്ലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊല്ലം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|എസ്. ജയമോഹൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ബിന്ദു കൃഷ്ണ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എൻ. പ്രതാപ് കുമാർ
|-
! 125
| [[ഇരവിപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരവിപുരം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[എം. നൗഷാദ്]]
|{{Party name with color|Revolutionary Socialist Party (India)}}
|വിഷ്ണു മോഹൻ
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|സജി ഡി. ആനന്ദ്
|-
! 126
| [[ചാത്തന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാത്തന്നൂർ]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|ആർ. രാജേന്ദ്രൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|സൂരജ് രവി
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ബി. ബി. ഗോപകുമാർ
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]
! 127
| [[വർക്കല നിയമസഭാമണ്ഡലം|വർക്കല]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[വി. ജോയ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[വർക്കല കഹാർ]]
|{{Party name with color|BJP}}
|[[അഡ്വ. എസ്. സ്മിത]]
|-
! 128
| [[ആറ്റിങ്ങൽ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആറ്റിങ്ങൽ]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ഒ. എസ്. അംബിക]]
|{{Party name with color|Revolutionary Socialist Party (India)}}
|സന്തോഷ് ഭദ്രൻ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പി. സുധീർ
|-
! 129
| [[ചിറയിൻകീഴ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചിറയിൻകീഴ്]] (SC)
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|മനോജ് ഇടമന
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[രമ്യ ഹരിദാസ്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ബി. എസ്. അനൂപ്
|-
! 130
| [[നെടുമങ്ങാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|നെടുമങ്ങാട്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|[[ജി. ആർ. അനിൽ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|മീനങ്കാൽ കുമാർ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|യുവരാജ് ഗോകുൽ
|-
! 131
| [[വാമനപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|വാമനപുരം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ഡി. കെ. മുരളി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|സുധീർഷ പാലോട്
|{{Party name with color|Bharath Dharma Jana Sena}}
|വേണു കാരണവർ
|-
! 132
| [[കഴക്കൂട്ടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കഴക്കൂട്ടം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ശരത്ചന്ദ്ര പ്രസാദ്
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[വി. മുരളീധരൻ]]
|-
! 133
| [[വട്ടിയൂർക്കാവ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|വട്ടിയൂർക്കാവ്]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[വി. കെ. പ്രശാന്ത്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[കെ. മുരളീധരൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[ആർ. ശ്രീലേഖ]]
|-
! 134
| [[തിരുവനന്തപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരുവനന്തപുരം]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|[[സുധീർ കരമന]]
|{{party name with color|Communist Marxist Party}}
|[[സി. പി. ജോൺ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|കരമന ജയൻ
|-
! 135
| [[നേമം നിയമസഭാമണ്ഡലം|നേമം]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[വി. ശിവൻകുട്ടി]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[കെ. എസ്. ശബരീനാഥൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[രാജീവ് ചന്ദ്രശേഖർ]]
|-
! 136
| [[അരുവിക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|അരുവിക്കര]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ജി. സ്റ്റീഫൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[വി. എസ്. ശിവകുമാർ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[വിവേക് ഗോപൻ]]
|-
! 137
| [[പാറശ്ശാല നിയമസഭാമണ്ഡലം|പാറശ്ശാല]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[സി. കെ. ഹരീന്ദ്രൻ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|നെയ്യാറ്റിൻകര സനൽ
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ഗിരീഷ് നെയ്യാർ
|-
! 138
| [[കാട്ടാക്കട നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാട്ടാക്കട]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[ഐ. ബി. സതീഷ്]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|എം. ആർ. ബൈജു
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|പി. കെ. കൃഷ്ണദാസ്
|-
! 139
| [[കോവളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോവളം]]
|{{party name with color|Independent politician|shortname=IND}}
|ഭഗത് റൂഫസ്
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[എം. വിൻസന്റ്]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ടി. എൻ. സുരേഷ്
|-
! 140
| [[നെയ്യാറ്റിൻകര നിയമസഭാമണ്ഡലം|നെയ്യാറ്റിൻകര]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|കെ. ആൻസലൻ
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[എൻ. ശക്തൻ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|എസ്. രാജശേഖരൻ നായർ
|}
{{Notelist}}

==തെരഞ്ഞെടുപ്പ്ഫലം==
{| style=&quot;width:88%; text-align:center;&quot;
|+[[File:India_16th_Kerala_Legislative_Assembly_Election_Alliance_Wise_2026.svg|center|frameless|355x355px]]
| style=&quot;background:#1591EA; width:71%;&quot; |'''102'''
| style=&quot;background:Red; width:27%;&quot; |'''35'''
| style=&quot;background:DarkOrange; width:2%;&quot; |'''3'''
|-
|&lt;span style=&quot;color:#333;&quot;&gt;'''UDF'''&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#333;&quot;&gt;'''LDF'''&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#333;&quot;&gt;'''NDA'''&lt;/span&gt;
|}
നിലവിൽ പ്രതിപക്ഷത്തിരുന്ന ഐക്യജനാധിപത്യമുന്നണി 102 സീറ്റ് നേടി അധികാരത്തിലെത്തി.  ഇടത് മുന്നണി 35 സീറ്റുകൾ അധികം നേടി 99 സീറ്റുകളുമായി അധികാരത്തിൽ നിന്നും പുറത്തായി. 3 സീറ്റ് നേടി ദേശീയ ജനാധിപത്യസഖ്യം കേരളനിയമസഭയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു എന്ന ഒരു പുതുമകൂടി ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. നിലനിർത്തി. 

[[മലപ്പുറം നിയമസഭാമണ്ഡലം|മലപ്പുറം നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിൽ ]] മത്സരിച്ച [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്‌ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗ്]] സ്ഥാനാർത്ഥി[[പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി]] 85327 വോട്ടിന്റെ റക്കോഡ് ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി &lt;ref&gt;https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2026/05/05/kerala-election-results-2026-pk-kunhalikutty-record-majority-malappuram.html&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/watch/?v=1001346289061085&lt;/ref&gt; 2021ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി എഫ്]] [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്നേക്കാൾ]]  12ലക്ഷം വോട്ട് കൂടുതൽ നേടിയെങ്കിൽ 2026ലെ നിയമസഭാ എലക്ഷനിൽ [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി എഫ്]] [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്നേക്കാൾ]] 19 ലക്ഷത്തിനു പിന്നിലായി. &lt;ref&gt;https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-assembly-election-2026-vote-share-analysis-t5j7chmi &lt;/ref&gt; പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച സർക്കാറിന്റെ ഭരണവിരുദ്ധവികാരമാണ് ഈ വലിയവിജയത്തിനു കാരണമെന്ന് കരുതുന്നു. പിണറായി വിജയൻ എന്ന വ്യക്തിയിൽ ഒതുങ്ങി ഭരണം എന്ന അഭിപ്രായവും ശക്തമാണ്&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/watch/?v=1287354922967116&lt;/ref&gt;. 
===മുന്നണി തിരിച്ചുള്ള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം===

ഓരോ സഖ്യകക്ഷികൾക്കും ലഭിച്ച സീറ്റുകളുടെ എണ്ണം, മത്സരിച്ച സീറ്റുകൾ വലയത്തിൽ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/05/02/kerala-assembly-election-2021-results-winners-statistics-in-graphics.html|title=സെഞ്ചുറിക്കരികിൽ എൽഡിഎഫ്; ഇതാണ് നമ്മുടെ 140 എംഎൽഎമാർ {{!}} ഗ്രാഫിക്‌സ്|access-date=2021-05-03|language=ml}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;35%&quot; style=&quot;text-align:center; border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{United Democratic Front (Kerala)/meta/color}}; color:white;&quot; |UDF
! style=&quot;background:{{United Democratic Front (Kerala)/meta/color}}; color:white;&quot; |SEATS
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}} ; color:white;&quot; |LDF
! style=&quot;background:{{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}} ; color:white;&quot; |SEATS
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FF9933; color:white;&quot; |NDA
! style=&quot;background:#FF9933; color:white;&quot; |SEATS
|-
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Indian National Congress/meta/color}}&quot; |
|''63 (95)''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം)]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Communist Party of India (Marxist)/meta/color}}&quot; |
|''26 (77)''
|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot; |
|''3 (99)''
|-
|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Indian Union Muslim League/meta/color}}&quot; |
|''22 (27)''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Communist Party of India/meta/color}}&quot; |
|''8 (25)''
|[[ഭാരത് ധർമ്മ ജന സേന|ബിഡിജെഎസ്]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharath Dharma Jana Sena/meta/color}}&quot; |
|''0 (22)''
|-
|[[കേരള കോൺഗ്രസ്|കെസി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Kerala Congress (Joseph)/meta/color}}&quot; |
|''7 (10)''
|[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ|RJD]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Janata Dal (Secular)/meta/color}}&quot; |
|''1 (4)''
|ട്വന്റി ട്വന്റി പാർട്ടി
|
|''0 (19)''
|-
|[[റവല്യൂഷണറി മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി|ആർഎംപി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Revolutionary Marxist Party of India/meta/color}}&quot; |
|''1 (1)''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)|കെസി (എം)]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Kerala Congress (M)/meta/color}}&quot; |
|''0 (12)''
|[[കേരള കാമരാജ് കോൺഗ്രസ്|കെകെസി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Kerala Kamaraj Congress/meta/color}}&quot; |
|''0 (0)''
|-
||സ്വതന്ത്രൻ
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color:#ffe6e6&quot; |
|4 (6)

|[[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി|എൻസിപി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Kerala Congress (M)/meta/color}}&quot; |
|''0 (3)''
|[[ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയ സഭ|ജെആർഎസ്]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot; |
|''0 (0)''
|-
|[[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി|അർഎസ്‌പി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Revolutionary Socialist Party (India)/meta/color}}&quot; |
|''3 (5)''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ് (ബി)|കെസി (ബി)]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Kerala Congress (B)/meta/color}}&quot; |
|''0 (1)''
|[[Democratic Social Justice Party|ഡിഎസ്ജെപി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot; |
|''0 (0)''
|-
|[[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജേക്കബ്)|കെസി (ജെ)]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Kerala Congress (Jacob)/meta/color}}&quot; |
|''1 (1)''
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ലീഗ്|ഐഎൻഎൽ]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Indian National League/meta/color}}&quot; |
|''0 (3)''
|എഐഡിഎംകെ
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam/meta/color}}&quot; |
|''0 (0)''
|-
|[[Communist Marxist Party (John)|സിഎംപി (ജെ)]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color:#008080&quot; |
|''1 (1)''
|[[ജനാധിപത്യ കേരള കോൺഗ്രസ്|ജെ‌കെ‌സി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Loktantrik Janata Dal/meta/color}}&quot; |
|''0 (1)''
|
|
|
|-
|[[Nationalist Congress Kerala|എൻസി‌കെ]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Communist Marxist Party (John)/meta/color}}&quot; |
|''0 (2)''
|[[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി (ലെനിനിസ്റ്റ്)|ആർഎസ്‌പി (എൽ)]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Indian National League/meta/color}}&quot; |
|''0 (1)''
|
|
|
|-
|
|
|
|[[കോൺഗ്രസ് (എസ്)]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color: {{Congress (Secular)/meta/color}}&quot; |
|''0(1)''
|
|
|
|-
|
|
|
|[[ലോക് താന്ത്രിക് ജനതാദൾ|എൽജെ‌ഡി]]
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color:#FF3D00&quot; |
|''0 (3)''
|
|
|
|-
|
|
|
|സ്വതന്ത്രൻ
| width=&quot;3px&quot; style=&quot;background-color:#FF3D00&quot; |
|0 (9)
|
|
|
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ADD8E6&quot; |ആകെ
| style=&quot;background:{{United Democratic Front (Kerala)/meta/color}}; color:white;&quot; |102
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffe6e6;&quot; |ആകെ
| style=&quot;background:{{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}} ; color:white;&quot; |35
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FAD6A5&quot; |ആകെ
| style=&quot;background:#FF9933; color:white;&quot; |3
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ADD8E6&quot; |മാറ്റം
| style=&quot;background:{{United Democratic Front (Kerala)/meta/color}}; color:white;&quot; | +60
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffe6e6;&quot; |മാറ്റം
| style=&quot;background:{{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}} ; color:white;&quot; | -63
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FAD6A5&quot; |മാറ്റം
| style=&quot;background:#FF9933; color:white;&quot; |+3
|}

=== ജില്ല അനുസരിച്ച് ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:centre;&quot;
|-
! ജില്ല തിരിച്ചുള്ള കേരളത്തിന്റെ ഭൂപടം 
! ജില്ല 
! മൊത്തം
! style=&quot;background:{{United Democratic Front (Kerala)/meta/color}}; color:white;&quot; |യുഡിഎഫ്
! style=&quot;background:{{Left Democratic Front (Kerala)/meta/color}}; color:white;&quot; |എൽഡിഎഫ്
! style=&quot;background:#FF9933; color:white;&quot; |എൻഡിഎ
|-
| rowspan =&quot;14&quot;| [[File:Political map of Kerala.svg|300px]] 
|[[കാസർഗോഡ് ജില്ല|കാസർഗോഡ്]]
|05
|04
|01
|00

|-
|[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]]
| 11
|05
|06
|00

|-
|[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]]
|03
|03
|00
|00

|-
|[[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]]
| 13
|12
|01
|0

|-
|[[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
| 16
|16
|00
|00

|-
|[[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]]
| 12
|05
|07
|0

|-
|[[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]]
| 13
|04
|09
|0

|-
|[[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]]
| 14
|14
|00
|00

|-
|-
|[[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]]
| 5
|05
|00
|00

|-
|[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
| 9
|09
|00
|00

|-
|[[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]]
| 09
|06
|03
|00

|-
|[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]]
| 05
|04
|01
|00

|-
|[[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]]
| 11
|08
|02
|01

|-
|[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]]
| 14
|07
|05
|02

|}

=== 2026ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം മണ്ഡലം അനുസരിച്ച് ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |മണ്ഡലം
! rowspan=&quot;2&quot; |Valid votes
(%)
! colspan=&quot;5&quot; |വിജയി
! colspan=&quot;4&quot; |എതിരാളി
! colspan=&quot;4&quot; |മൂന്നാമൻ
! rowspan=&quot;2&quot; |ഭൂരി പക്ഷം
|-
!#
!പേര്
!വിജയി
!പ്രായം
!പാർട്ടി
!സഖ്യം
!'''വോട്ട്'''

!വ്യക്തി
!പാർട്ടി
!സഖ്യം
!'''വോട്ട്'''

!വ്യക്തി
!പാർട്ടി
!സഖ്യം
!'''വോട്ട്'''

|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''കാസർകോട് ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|1
|[[മഞ്ചേശ്വരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേശ്വരം]]
|187801
|[[എ.കെ.എം. അഷ്റഫ്]]
|48
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|96948

|[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ)|കെ. സുരേന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|67696


|[[കെ.ആർ ജയാനന്ദ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|21212
|29252
|-
|2
|[[കാസർഗോഡ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാസർഗോഡ്]]
|169203
|[[കല്ലത്ര മാഹിൻ]]
|67
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76396
|എം.എൽ അശ്വിനി
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|53698
|ഷാനവാസ് പാദുർ
|സ്വതന്ത്രൻ 
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}}

|36678

|22698
|-
|3
|[[ഉദുമ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഉദുമ]]
|180816
|[[കെ. നീലകണ്ഠൻ|കെ.നീലകണ്ഠൻ]]
|61
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|78910
|[[സി.എച്ച്. കുഞ്ഞമ്പു]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|74063
|[[മനുലാൽ മേലത്ത്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|26899
|4,847
|-
|4
|[[കാഞ്ഞങ്ങാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാഞ്ഞങ്ങാട്]]
|175777
|[[ഗോവിന്ദൻ പള്ളിക്കാപ്പള്ളിൽ]]
|60
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|79920

|ഷൈജി ഓട്ടപ്പള്ളി
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64604
|[[എം.ബൽ രാജ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|27139
|15316
|-
|5
|[[തൃക്കരിപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കരിപ്പൂർ]]
|170904
|[[സന്ദീപ് വാര്യർ|സന്ദീപ് വാരിയർ]]
|44
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|83109
|[[വി.പി.പി മുസ്തഫ]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}

|78678
|[[രവി കുളങ്ങര]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|7837
|4431
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''കണ്ണൂർ ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|6
|[[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂർ]]
|15826
|വി. കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ
|74
|സ്വത
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76640
|[[ടി.ഐ. മധുസൂദനൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69153
|[[എ പി ഗംഗാധരൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|8432

|7487
|-
|7
|[[കല്ല്യാശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കല്ല്യാശ്ശേരി]]
|159833
|[[എം. വിജിൻ]]
|36
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|81428

|അഡ്വ രാജീവ് കപ്പച്ചേരി
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|62996
|[[എ വി സനിൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|13110
|18433
|-
|8
|[[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പ്]]
|192047
|[[ടി.കെ. ഗോവിന്ദൻ]]
|75
|{{legend2|#00BFFF|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|91339
|പി.കെ ശ്യാമള
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}

|78788
|[[എൻ ഹരിദാസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16089
|12551
|-
|9
|[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]]
|151521
|[[സജീവ് ജോസഫ്]]
|54
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|90895

|മാത്യു കുന്നപ്പിള്ളി
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|48469
|[[ശ്രീനാഥ് പത്മനാഭൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9617
|42426 &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywiseresult-S11.htm|title=ഇലക്ഷൻ കമ്മീഷൻ}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|[[അഴീക്കോട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|അഴീക്കോട്]]
|148413
|[[കെ.വി. സുമേഷ്]]
|47
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64951

|[[കരിം ചേലേരി]]
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64602
|[[കെ കെ വിനോദ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|17476
|349 &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
|11
|[[കണ്ണൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|140594
|[[ടി.ഒ. മോഹനൻ]]
|60
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70620
|[[രാമചന്ദ്രൻ കടന്നപ്പള്ളി|കടന്നപ്പള്ളി രാമചന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF7F7F|[[Congress (Secular)|Con(S)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}

|52069
|[[സി.രഘുനാഥ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16144
|18551 &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
|12
|[[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
|171560
|[[പിണറായി വിജയൻ]]
|80
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|85614

|അഡ്വ.വി.പി അബ്ദുൾ റഷീദ്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66367
|[[കെ രഞ്ജിത്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|18555

|19247 &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
|13
|[[തലശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|തലശ്ശേരി]]
|144358
|[[കാരായി രാജൻ]]
|56
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69743

|[[കെ പി സാജു]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|49220
|[[ഒ നിഥിഷ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|22754
|20523 &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
|14
|[[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
|164205
|[[പി.കെ. പ്രവീൺ]]
|58
|{{legend2|#2E8B57|[[rashtriya Janata Dal |RJD]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70448

|ജയന്തി രാജൻ
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69162
|[[അഡ്വ ഷിജിലാൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|22915
|1286 &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
|15
|[[മട്ടന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മട്ടന്നൂർ]]
|169812
|വി.കെ. സനോജ്
|42
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|81456

|ചന്ദ്രൻ തില്ലങ്കേറി
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|67288
|[[ബിജു എളക്കുഴി]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|17815
|14168 &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
|16
|[[പേരാവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പേരാവൂർ]]
|147328
|[[സണ്ണി ജോസഫ്]]
|73
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76140

|[[കെ.കെ. ശൈലജ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|61687
|[[പൈലി വാത്യാട്ട്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജന സേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|8020
|14453  &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''വയനാട് ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|17
|[[മാനന്തവാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മാനന്തവാടി]]
|165006
|[[ഉഷാ വിജയൻ]]
|47
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|77425
|[[ഒ.ആർ. കേളു]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66882
|[[പി ശ്യാം രാജ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|19681
|10543  &lt;ref name=&quot;ECIResult2021&quot; /&gt;
|-
|18
|[[സുൽത്താൻ ബത്തേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|സുൽത്താൻ ബത്തേരി]]
|176938
|[[ഐ.സി. ബാലകൃഷ്ണൻ]]
|50
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|78936

|എം.എസ്. വിശ്വനാഥൻ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|62339
|[[കവിത എ എസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|31308
|16597
|-
|19
|[[കല്പറ്റ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കല്പറ്റ]]
|173441
|[[ടി. സിദ്ദിഖ്|ടി. സിദ്ദീഖ്]]
|51
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|97379

|[[പി.കെ അനിൽ കുമാർ]]
|{{legend2|#2E8B57|[[rashtriya Janata Dal |ആർ ജെ ഡി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|52348
|[[പ്രശാന്ത് മലവയൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|19175
|45031
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''കോഴിക്കോട് ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|20
|[[വടകര നിയമസഭാമണ്ഡലം|വടകര]]
|143179
|[[കെ.കെ. രമ]]
|56
|{{legend2|#00BFFF|[[Revolutionary Marxist Party of India|RMPI]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70117

|എം.കെ ഭാസ്കരൻ
|{{legend2|#2E8B57|[[rashtriya Janata Dal |ആർ ജെ ഡി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55255
|[[അഡ്വ കെ ദിലീപ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|14295
|14862
|-
|21
|[[കുറ്റ്യാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുറ്റ്യാടി]]
|178106
|[[പാറക്കൽ അബ്ദുള്ള]]
|68
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|88197
|[[കെ.പി. കുഞ്ഞമ്മദ് കുട്ടി]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|77215

|[[രാമദാസ് മണലേരി]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|12035
|10922
|-
|22
|[[നാദാപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|നാദാപുരം]]
|188712
|കെ.എം.അഭിജിത്
|32
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|99763
|[[അഡ്വ പി വസന്തം]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76163

|[[സിപി വിപിൻ ചന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|11506
|23600
|-
|23
|[[കൊയിലാണ്ടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊയിലാണ്ടി]]
|172425
|[[കെ പ്രവീൺ കുമാർ]]
|56
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|79913

|കെ.ദാസൻ 
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|67843
|[[പ്രഭുൽ കൃഷ്ണൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|23545
|12070
|-
|24
|[[പേരാമ്പ്ര നിയമസഭാമണ്ഡലം|പേരാമ്പ്ര]]
|172086
|[[ഫാത്തിമ തഹ്ലിയ]]
|34
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|81429
|[[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76342
|[[എം.മോഹനൻ മാസ്റ്റർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|13042
|5087
|-
|25
|[[ബാലുശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ബാലുശ്ശേരി]]
|191315
|[[വി.ടി.സൂരജ്]]
|30
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|94804
|[[കെ.എം. സച്ചിൻ ദേവ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|77824
|[[വി.പി സതീഷ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|17669
|16980
|-
|26
|[[എലത്തൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|എലത്തൂർ]]
|177765
|[[വിദ്യാ ബാലകൃഷ്ണൻ]]
|41
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|77662
|[[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ. കെ. ശശീന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#00B2B2|[[Nationalist Congress Party|NCP]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65500

|പാർട്ടി ദേവദാസ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|31510

|12162
|-
|27
|[[കോഴിക്കോട് നോർത്ത് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോഴിക്കോട് നോർത്ത്]]
|141535
|അഡ്വ കെ ജയന്ത്
|53
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50636
|[[തോട്ടത്തിൽ രവീന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|49153
|നവ്യ ഹരിദാസ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|39899
|1483
|-
|28
|[[കോഴിക്കോട് സൗത്ത് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോഴിക്കോട് സൗത്ത്]]
|127866
|അഡ്വ ഫൈസൽ ബാബു
|47
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|52680
|[[അഹമ്മദ് ദേവർകോവിൽ]]
|{{legend2|#008000|[[Indian National League|INL]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|41885

|ടി.റനീഷ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|32463
|10795
|-
|29
|[[ബേപ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ബേപ്പൂർ]]
|185150
|[[പി.എ. മുഹമ്മദ് റിയാസ്]]
|50
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|81849

|[[പി.വി. അൻവർ]]
|{{legend2|#00BFFF|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|74382
|അഡ്വ പ്രകാശ് ബാബു
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|26543
|7487
|-
|30
|[[കുന്ദമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്ദമംഗലം]]
|208947
|എം.എ റസാഖ് മാസ്റ്റർ
|69
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|91598
|[[പി.ടി.എ. റഹീം]]
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|78285

|അഡ്വ വി.കെ സജീവൻ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|34435
|13313
|-
|31
|[[കൊടുവള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊടുവള്ളി]]
|165988
|[[പി.കെ. ഫിറോസ്]]
|46
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|95164

|[[സലിം മടവൂർ]]
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|58482
|ഗിരി പാമ്പനാൽ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മജനസേന |BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9832
|36682
|-
|32
|[[തിരുവമ്പാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരുവമ്പാടി]]
|156680
|സി.കെ കാസിം 
|59
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|77140
|[[ലിന്റോ ജോസഫ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70399
|സണ്ണി തോമസ്
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|7380
|6741
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''മലപ്പുറം ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|33
|[[കൊണ്ടോട്ടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊണ്ടോട്ടി]]
|189238
|[[ടി.പി. അഷറഫലി]]
|44
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|114997

|ഡോ.പി ജിജി
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|58980
|പി.സുബ്രഹ്മണ്യൻ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|13994
|56017
|-
|34
|[[ഏറനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഏറനാട്]]
|166218
|[[പി.കെ. ബഷീർ]]
|66
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|98547

|അഡ്വ.ഷഹീർ കിഴിശ്ശേരി 
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|57258
|അഡ്വ. എൻ ശ്രീപ്രകാശ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|8728
|41289
|-
|35
|[[നിലമ്പൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|നിലമ്പൂർ]]
|187335

|[[ആര്യാടൻ ഷൗക്കത്ത് ]]
|60
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|113556
|[[യു. ഷറഫ് അലി]]
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|81227
|ഗിരീഷ് മേക്കാട്ട്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|12660
|54851
|-
|36
|[[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ]]
|201031
|[[എ.പി. അനിൽകുമാർ|എ.പി. അനിൽ കുമാർ]]
|61
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|121074
|ഡോ.കെ.കെ.ദാമോദരൻ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|73135
|കുമാരദാസ്
|{{legend2|#FF9933|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|6018
|47939
|-
|37
|[[മഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|മഞ്ചേരി]]
|187959
|[[എം.റഹ്മത്തുള്ള]]
|66
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|113662
|വി.എം മുസ്തഫ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (സ്വ)|സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55735
|പത്മശ്രീ രഞ്ജിത്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|13423
|57887
|-
|38
|[[പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പെരിന്തൽമണ്ണ]]
|184190
|[[നജീബ് കാന്തപുരം]]
|51
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|104888
|വിപി മുഹമ്മദ് ഹനീഫ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|72457
|കെ പി ബാബുരാജ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|7240
|32431
|-
|39
|[[മങ്കട നിയമസഭാമണ്ഡലം|മങ്കട]]
|185452
|[[മഞ്ഞളാംകുഴി അലി]]
|74
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|110692
|കുന്നത്ത് മുഹമ്മദ്
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (സ്വ)|സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66083
|ലിജോയ് പോൾ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9983
|45609
|-
|40
|[[മലപ്പുറം നിയമസഭാമണ്ഡലം|മലപ്പുറം]]
|194745
|[[പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി]]
|74
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|131632
|കെ.ടി മുജീബ് റഹ്മാൻ 
|{{legend2|#FF0000|[[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി|എൻ.സി പി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46305
|അശ്വിനി ഗുപ്തകുമാർ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9127
|85,327
|-
|41
|[[വേങ്ങര നിയമസഭാമണ്ഡലം|വേങ്ങര]]
|168940
|[[കെ.എം. ഷാജി]]
|55
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|95863
|സബാഹ് കുണ്ടുപുഴ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65538
|ജയകൃഷ്ണൻ വി എൻ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|6126
|30325
|-
|42
|[[വള്ളിക്കുന്ന് നിയമസഭാമണ്ഡലം|വള്ളിക്കുന്ന്]]
|
|[[ടി.വി. ഇബ്രാഹിം]]
|61
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|71823
|അഡ്വ മുസ്തഫ
|{{legend2|#008000|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|49429
|പ്രേമൻ മാസ്റ്റർ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|23283
|51289
|-
|43
|[[തിരൂരങ്ങാടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂരങ്ങാടി]]
|174982
|[[പി.എം എ സമീർ]]
|47
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|111869
|അജിത് കൊളോടി
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|48482
|റിജു സി രാഘവ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|11497
|63387
|-
|44
|[[താനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|താനൂർ]]
|171210
|[[പി.കെ. നവാസ്]]
|35
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|91992
|[[മുഹമ്മദ് സമീർ]]
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64861
|ദീപ പുഴക്കൽ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|13642
|27131
|-
|45
|[[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ]]
|196682
|[[കുറുക്കോളി മൊയ്തീൻ]]
|67
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|106108
|[[വി. അബ്ദുൽറഹ്മാൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|61971
|കെ.നാരായണൻ മാസ്റ്റർ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|8634
|24137
|-
|46
|[[കോട്ടക്കൽ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോട്ടക്കൽ]]
|189390
|[[കെ.കെ. ആബിദ് ഹുസൈൻ]]
|65
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|118111
|പ്രീതി കൊഞ്ചത്ത്
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56473
|സുബ്രഹ്മണ്യൻ സി
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|10588
|62638
|-
|47
|[[തവനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തവനൂർ]]
|162653
|[[വി.എസ് ജോയ്]]
|40
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|79661
|[[കെ.ടി. ജലീൽ]]
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65014
|രവി തേലത്ത്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16039
|14647
|-
|48
|[[പൊന്നാനി നിയമസഭാമണ്ഡലം|പൊന്നാനി]]
|160737
|കെ പി നൗഷാദ് അലി
|48
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|80674
|[[അഡ്വ എം കെ സക്കീർ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|67407
|മനീഷ് ജനകീയം
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|10210
|13267
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''പാലക്കാട് ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|49
|[[തൃത്താല നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃത്താല]]
|16286
|[[വി.ടി. ബൽറാം|വി.ടി. ബൽറാം]]
|47
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76427
|[[എം.ബി. രാജേഷ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|68042
|വി ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|15051
|8385
|-
|50
|[[പട്ടാമ്പി നിയമസഭാമണ്ഡലം|പട്ടാമ്പി]]
|169436
|[[മുഹമ്മദ്‌ മുഹ്സിൻ പി.]]
|40
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|80062
|ടി.പി ഷാജി
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70620
|അഡ്വ പി മനോജ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|15282
|9442
|-
|51
|[[ഷൊർണ്ണൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഷൊർണ്ണൂർ]]
|160123
|[[പി. മമ്മിക്കുട്ടി]]
|74
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70583
|പി.ഹരിഗോവിന്ദൻ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|54066
|അഡ്വ ശങ്കു ടി ദാസ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|33264
|16517
|-
|52
|[[ഒറ്റപ്പാലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഒറ്റപ്പാലം]]
|170104
|[[കെ. പ്രേംകുമാർ]]
|46
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|75362
|[[പി.കെ. ശശി]]
|{{legend2|#00BFFF|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46585
|[[മേജർ രവി]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|42476
|26777
|-
|53
|[[കോങ്ങാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോങ്ങാട്]]
|146655
|[[കെ.എ. തുളസി]]
|53
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|62734
|[[കെ. ശാന്തകുമാരി]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|59028
|[[രേണു സുരേഷ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|24925

|3706
|-
|54
|[[മണ്ണാർക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|മണ്ണാർക്കാട്]]
|168721
|[[എൻ. ഷംസുദ്ദീൻ]]
|56
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|90606
|മൻസിൽ അബൂബക്കർ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64703
|[[ഐസക് വർഗീസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|10671
|25903
|-
|55
|[[മലമ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മലമ്പുഴ]]
|162305
|[[എ. പ്രഭാകരൻ]]
|74
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|68629
|സി. കൃഷ്ണകുമാർ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|48909
|[[എ.സുരേഷ്]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|42262
|19721
|-
|56
|[[പാലക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|പാലക്കാട്]]
|147192
|[[രമേഷ് പിഷാരടി]]
|45
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|62199
|[[ശോഭാ സുരേന്ദ്രൻ ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|49052
|എൻ.എം.ആർ റസാഖ്
|{{legend2|#FF0000|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|33931
|13147
|-
|57
|[[തരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തരൂർ]]
|132246
|[[പി.പി. സുമോദ്]]
|43
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|60557
|കെ സി സുബ്രഹ്മണ്യൻ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|48647
|[[എം സുരേഷ് ബാബു]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|21162
|11910
|-
|58
|[[ചിറ്റൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചിറ്റൂർ]]
|147758
|സുമേഷ് അച്ചുതൻ
|50
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66325
|[[അഡ്വ മുരുകദാസ്]]
|{{legend2|green|[[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)|ജനതാദൾ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|58815
|[[പ്രണേഷ് രാജേന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|14697
|6510
|-
|59
|[[നെന്മാറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|നെന്മാറ]]
|150497
|[[കെ. പ്രേമൻ]]
|51
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66521
|കെ തങ്കപ്പൻ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|63216
|[[എ. എൻ അനുരാഗ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|18107
|3305
|-
|60
|[[ആലത്തൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആലത്തൂർ]]
|134229
|[[ടി.എം ശശി]]
|45
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|61564
|കെ.എം ഫെബിൻ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|53011
|[[കെ.വി പ്രസന്നകുമാർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|17347
|8553
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;gray&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''തൃശൂർ ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|61
|[[ചേലക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചേലക്കര]]
|163151
|[[യു.ആർ. പ്രദീപ്]]
|52
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76073
|ശിവൻ വീട്ടിക്കുന്ന്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46687
|[[കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|37286
|29386
|-
|62
|[[കുന്നംകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്ദംകുളം]]
|153735
|[[എ.സി. മൊയ്തീൻ]]
|70
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69522
|[[പി.ടി അജയമോഹൻ]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64959
|[[കെ.ആർ റജിൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|17104
|4563
|-
|63
|[[ഗുരുവായൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഗുരുവായൂർ]]
|162039
|[[എൻ.കെ. അക്ബർ]]
|57
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66069
|സി.എച് റഷീദ്
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64071
|[[ബി.ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|28947
|1998
|-
|64
|[[മണലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മണലൂർ]]
|171387
|[[സി. രവീന്ദ്രനാഥ്]]
|70
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65337
|[[ടി.എൻ. പ്രതാപൻ]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65211
|[[കെ.കെ.അനീഷ് കുമാർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|38125
|126
|-
|65
|[[വടക്കാഞ്ചേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|വടക്കാഞ്ചേരി]]
|163634
|[[സേവ്യർ ചിറ്റിലപ്പള്ളി]]
|54
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70725
|[[പി.എൻ വൈശാഖ്]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65035
|[[ടി.എസ് ഉല്ലാസ് ബാബു]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|25844
|5690
|-
|66
|[[ഒല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഒല്ലൂർ]]
|151990
|[[കെ. രാജൻ]]
|53
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69703
|ഷാജി കോടങ്കണ്ടത്ത്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|60819
|[[ബിജോയ് തോമസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|19737
|8884
|-
|67
|[[തൃശ്ശൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃശ്ശൂർ]]
|124182
|രാജൻ ജെ പല്ലൻ
|60
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|60290
|[[ആലങ്കോട് ലീലാകൃഷ്ണൻ ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|33487
|[[പത്മജ വേണുഗോപാൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|28662
|26803
|-
|68
|[[നാട്ടിക നിയമസഭാമണ്ഡലം|നാട്ടിക]]
|157535
|[[ഗീത ഗോപി ]]
|53
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|58979
|സുനിൽ ലാലൂർ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|51886
|[[സി.സി. മുകുന്ദൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|45216
|7093
|-
|69
|[[കയ്പമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കയ്പമംഗലം]]
|142845
|[[കെ.കെ വത്സരാജ്]]
|63
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65448
|ടി.എം നാസർ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55504
|[[അതുല്യ ഘോഷ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|19688
|9944
|-
|70
|[[ഇരിങ്ങാലക്കുട നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിങ്ങാലക്കുട]]
|152241
|[[തോമസ് ഉണ്ണിയാടൻ]]
|66
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66282
|[[ആർ. ബിന്ദു]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56070
|[[സന്തോഷ് ചേറാക്കുളം]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|27167
|10212
|-
|71
|[[പുതുക്കാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|പുതുക്കാട്]]
|154161
|[[കെ.കെ. രാമചന്ദ്രൻ (സിപിഐഎം)|കെ.കെ. രാമചന്ദ്രൻ]]
|58
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|63136
|കെ.എം ബാബുരാജ്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|60283
|[[എ.നാഗേഷ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|28018
|2853
|-
|72
|[[ചാലക്കുടി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാലക്കുടി]]
|137931
|[[സനീഷ് കുമാർ ജോസഫ്]]
|47
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|71202
|ബിജു എസ് ചിറയത്ത്
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|48046
|[[ചാർളി പോൾ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16030
|23156
|-
|73
|[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊടുങ്ങല്ലൂർ]]
|147912
|ഒ.ജെ ജനീഷ്
|38
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65162
|[[വി.ആർ. സുനിൽ കുമാർ]]
|{{legend2|#CC3333|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56854
|[[വർഗീസ് ജോർജ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|23933
|8308
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''എറണാകുളം ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|74
|[[പെരുമ്പാവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പെരുമ്പാവൂർ]]
|147782
|[[മനോജ് മൂത്തേടൻ]]
|48
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|75088
|ബേസിൽ പോൾ
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46654
|[[ജിബി പാത്തിക്കൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|22497
|28434
|-
|75
|[[അങ്കമാലി നിയമസഭാമണ്ഡലം|അങ്കമാലി]]
|131069
|[[റോജി എം. ജോൺ]]
|43
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|78331
|[[സാജു പോൾ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|41323
|[[പ്രൊമി കുര്യാക്കോസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9893
|37008

|-
|76
|[[ആലുവ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആലുവ]]
|159044
|[[അൻവർ സാദത്ത് (നിയമസഭാംഗം)|അൻവർ സാദത്ത്]]
|51
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|83899
|[[എ.എം. ആരിഫ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|54756
|[[ബ്രഹ്മരാജ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|18734
|29143
|-
|77
|[[കളമശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കളമശ്ശേരി]]
|163478
|വി.ഇ. അബ്ദുൾ ഗഫൂർ
|50
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|80606
|[[പി. രാജീവ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64294
|[[എം.പി ബിനു]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|14130
|16312
|-
|78
|[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
|159578
|[[വി.ഡി. സതീശൻ]]
|62
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|78658
|ഇ.ടി റ്റൈസൺ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|58058
|[[വത്സല പ്രസന്നകുമാർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|20377
|20600
|-
|79
|[[വൈപ്പിൻ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വൈപ്പിൻ]]
|131940
|[[ടോണി ചമ്മിണി]]
|56
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66112
|എം.ബി ഷൈനി
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50464
|[[അനിത തോമസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|13537
|15648
|-
|80
|[[കൊച്ചി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊച്ചി]]
|134490
|മുഹമ്മദ് ഷിയാസ്
|47
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64318
|[[കെ.ജെ. മാക്സി]]

|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56130
|[[സേവ്യർ ജൂലപ്പൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|11854
|8188
|-
|81
|[[തൃപ്പൂണിത്തുറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃപ്പൂണിത്തുറ]]
|154644
|[[ദീപക് ജോയി]]
|43
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|71256
|[[കെ.എൻ. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|51788
|[[അഞ്ജലി നായർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|29471
|18468
|-
|82
|[[എറണാകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|എറണാകുളം]]
|107901
|[[ടി.ജെ. വിനോദ്]]
|62
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|61296
|സാബു ജോർജ്ജ്
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|25133
|[[പി.ആർ ശിവശങ്കർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|19154
|36163
|-
|83
|[[തൃക്കാക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃക്കാക്കര]]
|140686
|[[ഉമ തോമസ്]]
|60
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|83375
|പുഷ്പദാസ്
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|33164
|[[അഖിൽ മാരാർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|21424
|50211
|-
|84
|[[കുന്നത്തുനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്നത്തുനാട്]]
|161091
|[[വി.പി. സജീന്ദ്രൻ]]
|56
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70292
|[[പി.വി. ശ്രീനിജിൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|49009
|[[ബാബു ദിവാകരൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|40221
|21283
|-
|85
|[[പിറവം നിയമസഭാമണ്ഡലം|പിറവം]]
|152772
|[[അനൂപ് ജേക്കബ്]]
|49
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress (Jacob)|KC(J)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|89551
|സാബു കെ ജേക്കബ്
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|44870
|[[ജിബി എബ്രഹാം]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|14861
|44681
|-
|86
|[[മൂവാറ്റുപുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മൂവാറ്റുപുഴ]]
|148397
|[[മാത്യു കുഴൽനാടൻ]]
|49
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|89914
|[[എൻ അരുൺ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|47085
|[[സണ്ണി കടുത്താഴെ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9840
|42829
|-
|87
|[[കോതമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോതമംഗലം]]
|139343
|ഷിബു തെക്കുംപുറം
|61
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|73479
|[[ആന്റണി ജോൺ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56520
|[[അജി നാരായണാൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|7046
|16859
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''ഇടുക്കി ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|88
|[[ദേവികുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ദേവികുളം]]
|112135
|[[എഫ്. രാജ]]
|52
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50590
|[[എ. രാജ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|45357
|[[എസ്. രാജേന്ദ്രൻ ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|15032
|5233
|-
|89
|[[ഉടുമ്പഞ്ചോല നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഉടുമ്പഞ്ചോല]]
|121356
|[[സേനാപതി വേണു]]
|60
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64916
|[[കെ.കെ ജയചന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|44895
|[[സംഗീത വിശ്വനാഥൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|10157
|20021
|-
|90
|[[തൊടുപുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൊടുപുഴ]]
|146166
|[[അപു ജോൺ ജോസഫ്]]
|54
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|84796
|സിറിയക് ചാഴിക്കാടൻ
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|40505
|[[റോയ് വാരിക്കാട്ട്]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|12679
|44291
|-
|91
|[[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]]
|128447
|[[റോയ് കെ പൗലോസ്]]
|68
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70562
|[[റോഷി അഗസ്റ്റിൻ]]
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46740
|[[അഡ്വ് പ്രതീഷ് പ്രഭ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9410
|23822
|-
|92
|[[പീരുമേട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|പീരുമേട്]]
|122652
|[[സിറിയക് തോമസ്]]
|61
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69672
|[[കെ.സലിം കുമാർ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|42038
|[[രതീഷ് വരകുമല ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9218
|27634
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''കോട്ടയം ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|93
|[[പാലാ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പാലാ]]
|135851
|[[മാണി സി. കാപ്പൻ]]
|69
|{{legend2|#00B2B2|[[Nationalist Congress Kerala|NCK]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50799
|[[ജോസ് കെ. മാണി]]
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|47808
|[[ഷോൺ ജോർജ്ജ്  |അഡ്വ. ഷോൺ ജോർജ്ജ് ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|35304
|2991
|-
|94
|[[കടുത്തുരുത്തി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കടുത്തുരുത്തി]]
|124752
|[[മോൻസ് ജോസഫ്]]
|61
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70353
|[[നിർമ്മല ജിമ്മി]]
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|39053
|[[സുരേഷ് ഇരട്ടിക്കുന്നേൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|12228
|31300
|-
|95
|[[വൈക്കം നിയമസഭാമണ്ഡലം|വൈക്കം]]
|126238
|കെ ബിനിമോൻ
|46
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|52944
|[[പി.പ്രദീപ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|51584
|[[കെ.അജിത്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|20297
|1360
|-
|96
|[[ഏറ്റുമാനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഏറ്റുമാനൂർ]]
|122912
|നാട്ടകം സുരേഷ്
|46.2
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64077
|[[വി.എൻ. വാസവൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|44325
|[[ആതിര ഡി നായർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|12975
|19752
|-
|97
|[[കോട്ടയം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോട്ടയം]]
|113747
|[[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]]
|77
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|68893
|[[കെ. അനിൽകുമാർ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|32907
|[[പി.അനിൽ കുമാർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|9726
|35986
|-
|98
|[[പുതുപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|പുതുപ്പള്ളി]]
|128180
|[[ചാണ്ടി ഉമ്മൻ]]
|40
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|84031
|[[കെ.എം രാധാകൃഷ്ണൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|31124
|[[രവീന്ദ്രനാഥ് വാകത്താനം]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|11544
|52907
|-
|99
|[[ചങ്ങനാശ്ശേരി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചങ്ങനാശ്ശേരി]]
|121150
|വിനു ജോബ്
|58
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55991
|[[ജോബ് മൈക്കിൾ]]
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|47623
|[[ബി.രാധാകൃഷ്ണമേനോൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|14803
|8368
|-
|100
|[[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]]
|135988
|[[റോണി കെ ബേബി]]
|49
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56646
|[[എൻ. ജയരാജ്]]
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50874
|[[ജോർജ് കുര്യൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|26984
|5772
|-
|101
|[[പൂഞ്ഞാർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പൂഞ്ഞാർ]]
|144794
|[[എം.ജെ സെബാസ്റ്റ്യൻ]]
|57
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56900
|[[സെബാസ്റ്റ്യൻ കുളത്തുങ്കൽ]]
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50207
|[[പി.സി. ജോർജ്ജ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|36172
|6693
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''ആലപ്പുഴ ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|102
|[[അരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അരൂർ]]
|159594
|[[ഷാനിമോൾ ഉസ്മാൻ]]
|59
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|74469
|[[ദലീമ ജോജോ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|65145
|[[പി.എസ് ജോതിസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|20334
|9324
|-
|103
|[[ചേർത്തല നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചേർത്തല]]
|169073
|[[പി. പ്രസാദ്]]
|57
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|83216
|കെ.ആർ രാജേന്ദ്രപ്രസാദ്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|68727
|[[ടി.പി ആനന്ദ് രാജ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|17997
|14489
|-
|104
|[[ആലപ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആലപ്പുഴ]]
|157661
|[[എ.ഡി.തോമസ്]]
|30
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|81065
|[[പി.പി. ചിത്തരഞ്ജൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|60050
|[[എം.ജെ ജോബ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16373
|21015
|-
|105
|[[അമ്പലപ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അമ്പലപ്പുഴ]]
|138251
|ജി.സുധാകരൻ
|79
|{{legend2|#00BFFF|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|75184
|[[എച്ച്. സലാം]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|47249
|[[അരുൺ അനിരുദ്ധൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16348
|27935
|-
|106
|[[കുട്ടനാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുട്ടനാട്]]
|110621
|റജി ചെറിയാൻ
|58
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66594
|[[തോമസ് കെ. തോമസ്]]
|{{legend2|#00B2B2|[[Nationalist Congress Party|NCP]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|35429
|[[സന്തോഷ് ശാന്തി]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16932
|20600
|-
|107
|[[ഹരിപ്പാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഹരിപ്പാട്]]
|150617
|[[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
|69
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|68184
|ടി.ടി ജിസ്മോൻ
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|44807
|[[സന്ദീപ് വാചസ്പതി]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|31022
|23377
|-
|108
|[[കായംകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കായംകുളം]]
|152477
|എം. ലിജു
|48
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|76651
|[[യു. പ്രതിഭ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|61079
|[[തമ്പി മേട്ടുതറ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|16973
|15572
|-
|109
|[[മാവേലിക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|മാവേലിക്കര]]
|139753
|[[എം.എസ്. അരുൺ കുമാർ]]
|37
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|67180
|അഡ്വ.മുത്താര രാജ്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|51444
|[[കെ.അജിമോൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|23200
|15736
|-
|110
|[[ചെങ്ങന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചെങ്ങന്നൂർ]]
|134895
|[[സജി ചെറിയാൻ]]
|60
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|57859
|എബി കുര്യാക്കോസ്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|47567
|[[എം.വി ഗോപകുമാർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|30942
|10292
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''പത്തനംതിട്ട ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|111
|[[തിരുവല്ല നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരുവല്ല]]
|140745
|വർഗീസ് മാമ്മൻ
|59
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress|KC]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|53224
|[[അനൂപ് ആന്റണീ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|43078
|[[മാത്യു ടി. തോമസ്]]
|{{legend2|#138808|[[Janata Dal (Secular)|JD(S)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|42023
|10146
|-
|112
|[[റാന്നി നിയമസഭാമണ്ഡലം|റാന്നി]]
|123843
|പഴകുളം മധു
|58
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|54662
|[[പ്രമോദ് നാരായൺ]]
|{{legend2|#CC9900|[[Kerala Congress (M)|KC(M)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50308
|[[തോമസ് കെ സാമുവൽ]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|17993
|4344
|-
|113
|[[ആറന്മുള നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആറന്മുള]]
|157450
|[[അബിൻ വർക്കി]]
|36
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|70083
|[[വീണാ ജോർജ്ജ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|51098
|[കുമ്മനം രാജശേഖരൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|34983
|18985
|-
|114
|[[കോന്നി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോന്നി]]
|135405
|[[കെ.യു. ജനീഷ് കുമാർ]]
|42
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|60380
|സതീഷ് കൊച്ചുപരമ്പിൽ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}BDJS
|58542
|[[ടി.പി.സുന്ദരേശൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|15278
|1838
|-
|115
|[[അടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|അടൂർ]]
|149670
|സി.വി ശാന്തകുമാർ
|46
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66153
|[[പ്രിജി കണ്ണൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55821
|[[പന്തളം പ്രതാപൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|26337
|10332
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''കൊല്ലം ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|116
|[[കരുനാഗപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം|കരുനാഗപ്പള്ളി]]
|169081
|[[സി.ആർ. മഹേഷ്|സി.ആർ മഹേഷ്]]
|46
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|82593
|[[എം.എസ് താര]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55975
|[[വി.എസ് ജിതിൻ ദേവ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|32121
|26618
|-
|117
|[[ചവറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചവറ]]
|139342
|[[ഷിബു ബേബി ജോൺ]]
|62
|{{legend2|#FF4A4A|[[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|74308
|[[സുജിത്ത് വിജയൻപിള്ള]]
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55735
|[[കെ.ആർ രാജേഷ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|11012
|1,096
|-
|118
|[[കുന്നത്തൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുന്നത്തൂർ]]
|160060
|ഉല്ലാസ് കോവൂർ
|47
|{{legend2|#FF4A4A|[[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|81488
|[[കോവൂർ കുഞ്ഞുമോൻ]]
|{{legend2|#DDDDDD|സ്വതന്ത്രൻ|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56174
|[[രാജി പ്രസാദ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|24841
|25314
|-
|119
|[[കൊട്ടാരക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊട്ടാരക്കര]]
|145274
|[[കെ.എൻ. ബാലഗോപാൽ]]
|62
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|68770
|[[ഐഷാ പോറ്റി ]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|62914
|ആർ. രശ്മി
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|20664
|1012
|-
|120
|[[പത്തനാപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|പത്തനാപുരം]]
|159965
|[[ജ്യോതികുമാർ ചാമക്കാല]]
|53
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|66275
|[[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]]
|{{legend2|#CC6600|[[Kerala Congress (B)|KC(B)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|59965
|[[അനിൽ പിള്ള]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|7031
|8310
|-
|121
|[[പുനലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പുനലൂർ]]
|140149
|[[അജയപ്രസാദ്]]
|59
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|71944
|[[നൗഷാദ് യൂനുസ്]]
|{{legend2|green|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|50415
|[[രഘുനാഥ് കുമുകും ചേരി]]
|{{legend2|#FF9933|[[20-20]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|15393
|21529
|-
|122
|[[ചടയമംഗലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചടയമംഗലം]]
|150139
|എം.എം. നസീർ
|59
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|68281
|[[ജെ. ചിഞ്ചു റാണി]]
|{{legend2|#CC3333|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|60795
|ആർ എസ് അരുൺരാജ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|20971
|7486
|-
|123
|[[കുണ്ടറ നിയമസഭാമണ്ഡലം|കുണ്ടറ]]
|161522
|[[പി.സി. വിഷ്ണുനാഥ്]]
|47
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|87862
|[[എം.എൽ സജികുമാർ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55298
|ഡോ.റോബിൻ രാധാകൃഷ്ണൻ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|18996
|32564
|-
|124
|[[കൊല്ലം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൊല്ലം]]
|127407
|[[ബിന്ദു കൃഷ്ണ]]
|53
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|63416
|[[എസ്.ജയമോഹൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46586
|ഡോ.എൻ പ്രതാപ് കുമാർ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|18537
|16830
|-
|125
|[[ഇരവിപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരവിപുരം]]
|130591
|[[വിഷ്ണുമോഹൻ]]
|39
|{{legend2|#FF4A4A|[[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|64383
|[[എം. നൗഷാദ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55580
|[[സജി ഡി ആനന്ദ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|10469
|8803
|-
|126
|[[ചാത്തന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാത്തന്നൂർ]]
|134323
|ബി.ബി. ഗോപകുമാർ
|60
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|51923
|[[ആർ രാജേന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|47525
|[[സൂരജ് രവി]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|35276
|4398
|-
| colspan=&quot;17&quot; bgcolor=&quot;grey&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''തിരുവനന്തപുരം ജില്ല'''&lt;/span&gt;
|-
|127
|[[വർക്കല നിയമസഭാമണ്ഡലം|വർക്കല]]
|135546
|[[വി. ജോയ്]]
|59
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55365
|വർക്കല കഹാർ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|53315
|സ്മിത സുന്ദരേശൻ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|27400
|2050
|-
|128
|[[ആറ്റിങ്ങൽ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ആറ്റിങ്ങൽ]]
|146128
|[[ഒ.എസ്. അംബിക]]
|59
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|59163
|പി. സുധീർ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46788
|സന്തോഷ് ഭദ്രൻ
|{{legend2|#FF4A4A|[[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|41372
|13375
|-
|129
|[[ചിറയിൻകീഴ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചിറയിൻകീഴ്]]
|144769
|രമ്യ ഹരിദാസ്
|40
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56833
|[[മനോജ് ഇടമന]]
|{{legend2|#CC3333|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|55411
|ബി.എസ് അനൂപ്
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|32920
|1422
|-
|130
|[[നെടുമങ്ങാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|നെടുമങ്ങാട്]]
|155201
|[[ജി.ആർ. അനിൽ]]
|62
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സിപിഐ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69206
|മീനാങ്കൽ കുമാർ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|47623
|യുവരാജ് ഗോകുൽ
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|38999
|21583
|-
|131
|[[വാമനപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|വാമനപുരം]]
|145499
|സുധീർഷാ പാലോട്
|38
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|73590
|[[ഡി.കെ. മുരളി]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|61405
|[[വേണു കാരണവർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ധർമ്മ ജനസേന|BDJS]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|12093
|12185
|-
|132
|[[കഴക്കൂട്ടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കഴക്കൂട്ടം]]
|129374
|[[വി. മുരളീധരൻ]]
|67
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46564
|[[കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ|കടകമ്പള്ളി സുരേന്ദ്രൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46136
|ടി.ശരത് ചന്ദ്രപ്രസാദ്
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|37183
|428
|-
|133
|[[വട്ടിയൂർക്കാവ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|വട്ടിയൂർക്കാവ്]]
|127127
|[[കെ. മുരളീധരൻ]]
|69
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|48338
|[[വി.കെ. പ്രശാന്ത്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|42913
|[[ആർ ശ്രീലേഖ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|37213
|5425
|-
|134
|[[തിരുവനന്തപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരുവനന്തപുരം]]
|118732
|[[സി.പി ജോൺ]]
|69
|{{legend2|#00BFFF|[[കമ്യൂണിസ്റ്റ് മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി |സി.എം.പി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|45586
|[[സുധീർ കരമന]]
|{{legend2|#FF0000|[[സ്വതന്ത്രൻ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|35723
|[[കരമന ജയൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|35125
|9863
|-
|135
|[[നേമം നിയമസഭാമണ്ഡലം|നേമം]]
|138000
|[[രാജീവ് ചന്ദ്രശേഖർ]]
|61
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|57192
|[[വി. ശിവൻകുട്ടി]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|52214
|[[കെ.എസ്. ശബരീനാഥൻ]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|29730
|4978
|-
|136
|[[അരുവിക്കര നിയമസഭാമണ്ഡലം|അരുവിക്കര]]
|143424
|[[ജി. സ്റ്റീഫൻ]]
|51
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|61907
|[[വി.എസ്. ശിവകുമാർ]]
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|59064
|[[വിവേക് ഗോപൻ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|23760
|2843
|-
|137
|[[പാറശ്ശാല നിയമസഭാമണ്ഡലം|പാറശ്ശാല]]
|151804
|[[സി.കെ. ഹരീന്ദ്രൻ]]
|64
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|69149
|നെയ്യാറ്റിൻ കര സനൽ
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|54136
|[[ഗിരീഷ് നയ്യാർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|29919
|15013
|-
|138
|[[കാട്ടാക്കട നിയമസഭാമണ്ഡലം|കാട്ടാക്കട]]
|142942
|എം.ആർ ബൈജു
|52
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|56846
|[[ഐ.ബി. സതീഷ്]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|49710
|[[പി.കെ കൃഷ്ണദാസ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|38231
|7136
|-
|139
|[[കോവളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|കോവളം]]
|151841
|[[എം. വിൻസെന്റ്]]
|57
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|79661
|[[ഭരത് റൂഫസ്]]
|{{legend2|#138808|[[സ്വതന്ത്രൻ)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|46962
|[[ടി.എൻ സുരേഷ്]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|25380
|32709
|-
|140
|[[നെയ്യാറ്റിൻകര നിയമസഭാമണ്ഡലം|നെയ്യാറ്റിൻകര]]
|129779
|[[എൻ. ശക്തൻ]]
|74
|{{legend2|#00BFFF|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#0078FF|[[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|58760
|[[കെ. ആൻസലൻ]]
|{{legend2|#FF0000|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#ED1C24|[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽഡിഎഫ്]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|51794
|[[ചെങ്കൽ രാജശേഖരൻ നായർ]]
|{{legend2|#FF9933|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|{{legend2|#F98C1F|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎ]]|border=solid 1px #AAAAAA}}
|21858
|6966
|}

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
{{Kerala elections}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ]]</text>
      <sha1>pieiy50pyxt08sby3qralvj80w3f3u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669132</id>
    <revision>
      <id>4646819</id>
      <parentid>4644283</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malikaveedu</username>
        <id>16584</id>
      </contributor>
      <origin>4646819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8024" sha1="bmwelcptfd2qc7sevihd891481lsvv8" xml:space="preserve">
[[പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_2020.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലേനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]]
തെക്കേ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് വിദേശ പ്രദേശമായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലേനയിൽ]], 1821 മെയ് 5 ന് പ്രവാസകാലത്ത് മരണമടഞ്ഞ ഫ്രഞ്ച് ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ടിനെ]] ആദ്യം സംസ്കരിച്ച സ്ഥലമാണ് '''വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്''' ({{langx|fr|Vallée du Tombeau}}) നെപ്പോളിയൻ പതിവായി നടക്കാറുണ്ടായിരുന്ന സെയിൻ വാലി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ആ താഴ്വരയെ അദ്ദേഹം ജെറേനിയങ്ങളുടെ താഴ്‌വര എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}&lt;/ref&gt;

[[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലെനയിൽ]] സംസ്കരിക്കപ്പെടുമെന്ന് നെപ്പോളിയൻ ഒരിക്കൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, &quot;ഹട്ട്സ് ഗേറ്റിൽ നിന്നെ കാണാൻ പോകുന്ന വഴിയിൽ, അവർ എല്ലാ ദിവസവും എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്ന ജലധാരയുടെ അടുത്തായി, ഞാൻ വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന [[വില്ലോ]] മരങ്ങളുടെ തണലിൽ എന്നെ അടക്കം ചെയ്യുമോ&quot; എന്നത് 1815-ൽ സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പോയ ഒരു ജനറലായ ഹെൻറി ഗാറ്റിയൻ ബെർട്രാൻഡിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരു അഭ്യർത്ഥനയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}&lt;/ref&gt; 1821 മെയ് 5 ന് മരണമടഞ്ഞ അദ്ദേഹം 1821 മെയ് 9 ന് ഒരു ജനറലെന്ന നിലയിൽ പൂർണ്ണ സൈനിക ബഹുമതികളോടെയാണ് സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. 3,000 പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കാവൽസേന മുഴുവൻ ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് കോർട്ടേജിന്റെ വഴിയിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ജനറൽ ട്രിസ്റ്റാൻ ഡി മന്ഥോലോൺ ശവകുടീരത്തിൽ &quot;നെപ്പോളിയൻ&quot; എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനന-മരണ തീയതികൾ ആലേഖനം ചെയ്യണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും ഗവർണർ സർ ഹഡ്സൺ ലോവ് ഈ അഭ്യർത്ഥന നിരാകരിക്കുകയും &quot;ബോണപ്പാർട്ട്&quot; എന്നു മാത്രം ചേർക്കണമെന്ന് ശഠിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഫലമായി, ശവകുടീരത്തിന്റെ മുകളിലുള്ള സ്ലാബ് ലിഖിതങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ശൂന്യമായി കിടന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Martineau |first=Michel |title=Napoleon's Exile on St Helena |last2=Young |first2=Pamela |last3=Francis |first3=Beverley |last4=Rusch |first4=Neil |date=2002 |publisher=St Helena Tourism |location=Jamestown, Saint Helena}}&lt;/ref&gt;

നെപ്പോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കണമെന്ന ലൂയിസ് ഫിലിപ്പ് ഒന്നാമൻ സർക്കാരിന്റെ അഭ്യർത്ഥന മാനിക്കപ്പെടുകുയും 1840 ഒക്ടോബർ 15 ന് പുറത്തെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഫ്രാൻസിൽ എത്തിച്ച് പാരീസിലെ ഇൻവാലിഡസിൽ, ''റിടൂർ ഡെസ് സെൻഡ്രസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽവച്ച് പുനഃസംസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1854-ൽ നെപ്പോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നെപ്പോളിയൻ ഓർമ്മയുണർത്തുന്ന വാലി ഓഫ് ടോംബ്, ലോംഗ്വുഡ് ഹൌസ് എന്നിവ വിലയ്ക്കു വാങ്ങാൻ ബ്രീട്ടീഷ് സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.napoleonsthelena.com/en/the-emperor-s-tomb/|title=The Emperor's Tomb|access-date=7 July 2020|website=Saint Helena Napoleonic Heritage}}&lt;/ref&gt; 1858ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ വിലയ്ക്കു വാങ്ങിയ ഇത് നിലവിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് പ്രതിനിധിയുടെ ഭരണത്തിലും ഫ്രഞ്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അധികാര പരിധിയിലുമാണുള്ളത്.

== ഗാലറി ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Napoleon's_tomb_at_Saint_Helena_02.jpg
പ്രമാണം:Sign_for_Napoleon's_Saint_Helena_tomb_by_the_road_entrance.jpg
പ്രമാണം:Grassy_path_sloping_down_to_Napoleon's_tomb.jpg
പ്രമാണം:Path_through_the_forest_leading_down_to_Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena.jpg
പ്രമാണം:Napoleon's_Tomb_on_Saint_Helena_with_guardhouse_and_flag_pole.jpg
പ്രമാണം:Tombe_de_l_Empereur_Napoleon_Ier_-_Vallee_du_Tombeau_-_2026.jpg
പ്രമാണം:Horace_Vernet_(1789-1863)_-_Napoleon's_Tomb_-_P575_-_The_Wallace_Collection.jpg|ഹൊറേസ് വെർനെറ്റ് വരച്ച നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം, 1821. (സെന്റ് ഹെലീനയിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവസംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വെർനെറ്റിന്റെ സാങ്കൽപ്പികവും പ്രണയപരവുമായ ഒരു ചിത്രീകരണം.)
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==</text>
      <sha1>bmwelcptfd2qc7sevihd891481lsvv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തൂൺപാത</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669161</id>
    <revision>
      <id>4646823</id>
      <parentid>4644233</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <origin>4646823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5494" sha1="7qrhhpqbknawtanfaep9ov5jbzvq9cg" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox bridge type|type_name=Viaduct|image=Laighmilton1.JPG|image_title=The 1812 [[Laigh Milton Viaduct]] in Ayrshire – the oldest surviving railway bridge in Scotland|sibling_names=[[Aqueduct (bridge)|Aqueduct]]{{cn|date=April 2026}}|descendent_names=None|ancestor_names=[[Trestle bridge]], [[box girder bridge]]{{cn|date=April 2026}}|carries=[[Controlled-access highway|Expressways]], highways, streets, railways|span_range=Short (multiple)|material=[[reinforced concrete]], [[prestressed concrete]], [[masonry]]|movable=No|design=medium|falsework=available for use, since viaducts are all composed of low bridges.}}ഉയരത്തിൽ കടന്നുപോകുന്ന റെയിലിലോ റോഡിലോ നിർമ്മിക്കുന്ന കമാനങ്ങളോ, തൂണുകളോ അല്ലെങ്കിൽ [[തൂൺ|സ്തംഭങ്ങളോ]] ഉപയോഗിച്ചുളള പാലമാണ് '''''തൂൺപാത (Viaduct)'''''. സാധാരണയായി ഒരു തൂൺപാത ഏകദേശം തുല്യ ഉയരമുള്ള രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, വിശാലമായ താഴ്വര, റോഡ്, നദി, താഴ്ന്ന ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ്  തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നു.&lt;ref name=&quot;oxf&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oed.com/|title=viaduct – Definition of viaduct in English by Oxford English Dictionary|access-date=21 September 2020|website=OED}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mer-web&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/viaduct|title=Definition of VIADUCT|access-date=27 March 2018|website=www.merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt; &quot;റോഡ്&quot; എന്നർത്ഥം വരുന്ന [[ലത്തീൻ|ലാറ്റിൻ]] പദത്തിൽ നിന്നും &quot;നയിക്കുക&quot; എന്നർഥം വരുന്ന ഡ്യൂസെറിൽ നിന്നുമാണ് വയഡക്റ്റ് എന്ന പദം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. [[പ്രാചീന റോം|പുരാതന റോമൻ]] ജലസംഭരണികളുമായുള്ള സാമ്യത്തിൽ നിന്ന് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ് ഇത്.&lt;ref name=&quot;oxf&quot; /&gt; റോമൻ ജലസംഭരണികളെപ്പോലെ, പല ആദ്യകാല തൂൺപാതകളിലും ഏകദേശം തുല്യ നീളമുള്ള കമാനങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉണ്ടായിരുന്നു.

== ഭൂമിക്ക് മുകളിലൂടെ ==
[[പ്രമാണം:Ouse_Valley_Viaduct_02.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ സസെക്സിലെ ഔസ് വാലി തൂൺപാത]]
പുരാതന കാലത്തെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ തൂൺപാത തെക്കൻ ഫ്രാൻസിലെ വിശാലമായ ചതുപ്പുകൾ കടക്കുന്ന പോണ്ട് സെർമ ആയിരിക്കാം.&lt;ref&gt;Colin O’Connor: Roman Bridges, Cambridge University Press 1993, {{ISBN|0-521-39326-4}}, p. 99&lt;/ref&gt; ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ സ്ഥലമായ ഈ നദിയുടെ നീളം 2,679 മീറ്ററും വീതി 22 മീറ്ററുമാണ്.

ചിക്കാഗോ, ബർമിംഗ്ഹാം, ലണ്ടൻ, [[മാഞ്ചസ്റ്റർ]] തുടങ്ങിയ റെയിൽവേ കേന്ദ്രങ്ങളായ നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ തൂൺപാതകൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. 
[[പ്രമാണം:Viaduct_near_Slade,_Plymouth_-_Nicholas_Matthew_Condy_-_60_1937_1.jpg|ലഘുചിത്രം|Viaduct near Slade, Plymouth, painting by Nicholas Matthew Condy]]
കരയിലൂടെയുള്ള പല തൂൺപാതകളും ഒരേ ഉയരത്തിലുള്ള പോയിന്റുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, 

== വെള്ളത്തിന് മുകളിൽ ==
[[File:ViaducdeMillau.jpg|ലഘുചിത്രം|[[മിലൗ പാലം|മില്ലൌ തൂൺപാത]]]]
വെള്ളത്തിന് മുകളിലുള്ള വയഡക്റ്റുകൾ ദ്വീപുകളെയോ തുടർച്ചയായ കമാനങ്ങളെയോ ആശ്രയിക്കുന്നു. 
[[പ്രമാണം:P1060258_Paris_XII_boulevard_Daumesnil_arcades_rwk.JPG|നടുവിൽ|ലഘുചിത്രം|വയഡക് ഡെസ് ആർട്സ്, പാരീസ്, ഫ്രാൻസ്]]

== ഇതും കാണുക ==
{{കവാടം|Transport|Engineering|Architecture}} 

== അവലംബം ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist|22em}}

== ബാഹ്യകണ്ണികൾ ==

* {{Commons category-inline|Viaducts}}
*  
{{Bridge footer}}{{Authority Control}}</text>
      <sha1>7qrhhpqbknawtanfaep9ov5jbzvq9cg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646824</id>
      <parentid>4646823</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഇതും കാണുക */</comment>
      <origin>4646824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5401" sha1="0x4e56ai3qs1fwh6r53p7lv5yzrcej4" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox bridge type|type_name=Viaduct|image=Laighmilton1.JPG|image_title=The 1812 [[Laigh Milton Viaduct]] in Ayrshire – the oldest surviving railway bridge in Scotland|sibling_names=[[Aqueduct (bridge)|Aqueduct]]{{cn|date=April 2026}}|descendent_names=None|ancestor_names=[[Trestle bridge]], [[box girder bridge]]{{cn|date=April 2026}}|carries=[[Controlled-access highway|Expressways]], highways, streets, railways|span_range=Short (multiple)|material=[[reinforced concrete]], [[prestressed concrete]], [[masonry]]|movable=No|design=medium|falsework=available for use, since viaducts are all composed of low bridges.}}ഉയരത്തിൽ കടന്നുപോകുന്ന റെയിലിലോ റോഡിലോ നിർമ്മിക്കുന്ന കമാനങ്ങളോ, തൂണുകളോ അല്ലെങ്കിൽ [[തൂൺ|സ്തംഭങ്ങളോ]] ഉപയോഗിച്ചുളള പാലമാണ് '''''തൂൺപാത (Viaduct)'''''. സാധാരണയായി ഒരു തൂൺപാത ഏകദേശം തുല്യ ഉയരമുള്ള രണ്ട് സ്ഥാനങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, വിശാലമായ താഴ്വര, റോഡ്, നദി, താഴ്ന്ന ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ്  തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നു.&lt;ref name=&quot;oxf&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oed.com/|title=viaduct – Definition of viaduct in English by Oxford English Dictionary|access-date=21 September 2020|website=OED}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mer-web&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/viaduct|title=Definition of VIADUCT|access-date=27 March 2018|website=www.merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt; &quot;റോഡ്&quot; എന്നർത്ഥം വരുന്ന [[ലത്തീൻ|ലാറ്റിൻ]] പദത്തിൽ നിന്നും &quot;നയിക്കുക&quot; എന്നർഥം വരുന്ന ഡ്യൂസെറിൽ നിന്നുമാണ് വയഡക്റ്റ് എന്ന പദം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. [[പ്രാചീന റോം|പുരാതന റോമൻ]] ജലസംഭരണികളുമായുള്ള സാമ്യത്തിൽ നിന്ന് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ് ഇത്.&lt;ref name=&quot;oxf&quot; /&gt; റോമൻ ജലസംഭരണികളെപ്പോലെ, പല ആദ്യകാല തൂൺപാതകളിലും ഏകദേശം തുല്യ നീളമുള്ള കമാനങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉണ്ടായിരുന്നു.

== ഭൂമിക്ക് മുകളിലൂടെ ==
[[പ്രമാണം:Ouse_Valley_Viaduct_02.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ സസെക്സിലെ ഔസ് വാലി തൂൺപാത]]
പുരാതന കാലത്തെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ തൂൺപാത തെക്കൻ ഫ്രാൻസിലെ വിശാലമായ ചതുപ്പുകൾ കടക്കുന്ന പോണ്ട് സെർമ ആയിരിക്കാം.&lt;ref&gt;Colin O’Connor: Roman Bridges, Cambridge University Press 1993, {{ISBN|0-521-39326-4}}, p. 99&lt;/ref&gt; ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ സ്ഥലമായ ഈ നദിയുടെ നീളം 2,679 മീറ്ററും വീതി 22 മീറ്ററുമാണ്.

ചിക്കാഗോ, ബർമിംഗ്ഹാം, ലണ്ടൻ, [[മാഞ്ചസ്റ്റർ]] തുടങ്ങിയ റെയിൽവേ കേന്ദ്രങ്ങളായ നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ തൂൺപാതകൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. 
[[പ്രമാണം:Viaduct_near_Slade,_Plymouth_-_Nicholas_Matthew_Condy_-_60_1937_1.jpg|ലഘുചിത്രം|Viaduct near Slade, Plymouth, painting by Nicholas Matthew Condy]]
കരയിലൂടെയുള്ള പല തൂൺപാതകളും ഒരേ ഉയരത്തിലുള്ള പോയിന്റുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, 

== വെള്ളത്തിന് മുകളിൽ ==
[[File:ViaducdeMillau.jpg|ലഘുചിത്രം|[[മിലൗ പാലം|മില്ലൌ തൂൺപാത]]]]
വെള്ളത്തിന് മുകളിലുള്ള വയഡക്റ്റുകൾ ദ്വീപുകളെയോ തുടർച്ചയായ കമാനങ്ങളെയോ ആശ്രയിക്കുന്നു. 
[[പ്രമാണം:P1060258_Paris_XII_boulevard_Daumesnil_arcades_rwk.JPG|നടുവിൽ|ലഘുചിത്രം|വയഡക് ഡെസ് ആർട്സ്, പാരീസ്, ഫ്രാൻസ്]]

== അവലംബം ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist|22em}}

== ബാഹ്യകണ്ണികൾ ==

* {{Commons category-inline|Viaducts}}
*  
{{Bridge footer}}{{Authority Control}}</text>
      <sha1>0x4e56ai3qs1fwh6r53p7lv5yzrcej4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കരട്:ഉയരപ്പാത</title>
    <ns>118</ns>
    <id>669196</id>
    <revision>
      <id>4646820</id>
      <parentid>4645074</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ഉയരപ്പാത]] എന്ന താൾ [[കരട്:ഉയരപ്പാത]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Vijayanrajapuram മാറ്റി</comment>
      <origin>4645074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="qilxapac94nmnd21bn2ip5swim34ubs" xml:space="preserve">
നെടുനീളത്തിൽ ഉയർത്തി നിർമ്മിക്കുന്നതും നിയന്ത്രിത-പ്രവേശനമുളളതുമായ പാതകളാണ് ഉയരപ്പാത (Elevated Highway). സാധാരണയായി തൂൺപാതയായാണ് ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നത്. സാങ്കേതികമായി, ഈ പാത മുഴുവനായി ഒരൊറ്റ പാലമാണ്.
[[പ്രമാണം:Yan'an_Elevated_Road_Huashan_Road_Jingan_Park.jpeg|ലഘുചിത്രം|ചൈനയിലെ ഷാങ്ഹായിലെ യാൻ ഉയരപ്പാത]]
ഉയരപ്പാതകൾ തറനിരപ്പിലുളളപാതകളെക്കാൾ നിർമ്മാണച്ചെലവ് കൂടിയവയാണ്.

*

== ഇതും കാണുക ==

* ഉയർന്ന റെയിൽവേ
* മാഞ്ചസ്റ്ററിലെ മാഞ്ചസ്റ്റർ വേ

== അവലംബം ==
{{Reflist}}{{Road types}}</text>
      <sha1>qilxapac94nmnd21bn2ip5swim34ubs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669197</id>
    <revision>
      <id>4646817</id>
      <parentid>4645146</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4646817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19614" sha1="ebhfh0xuohp0umten8a85xypeglc4de" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Hermit thrush}}{{Speciesbox
| image = Hermit thrush (10787).jpg
| image_caption =
    [[File:Hermit Thrush Yosemite National Park.ogg|centre|thumb|Song]]
    [[File:Catharus guttatus - Hermit Thrush XC131636.ogg|centre|thumb|Call]]
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucnstatus&gt;{{cite iucn|author=BirdLife International|year=2021|title=''Catharus guttatus''|article-number=e.T22708667A137548137|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22708667A137548137.en|access-date=18 July 2023}}&lt;/ref&gt;
| genus = Catharus
| species = guttatus
| authority = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811)
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
Cerambyx pulcherDrury, 1773
| ''Turdus aonalaschkae'' &lt;small&gt;Gmelin, 1789 (Unav.)&lt;/small&gt;
| ''Muscicapa guttata'' &lt;small&gt;Pallas, 1811&lt;/small&gt;
| ''Turdus guttatus'' &lt;small&gt;(Pallas, 1811)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata'' &lt;small&gt;(Pallas, 1811)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata guttata'' &lt;small&gt;(Pallas, 1811)&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus'' &lt;small&gt;(Pallas, 1811)&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus guttatus'' &lt;small&gt;(Pallas, 1811)&lt;/small&gt;
| ''Turdus nanus'' &lt;small&gt;Audubon, 1839&lt;/small&gt;
| ''Turdus pallasii nanus'' &lt;small&gt;(Audubon, 1839)&lt;/small&gt;
| ''Turdus pallasi'' var. ''nanus'' &lt;small&gt;(Audubon, 1839)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata nana'' &lt;small&gt;(Audubon, 1839)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata nanus'' &lt;small&gt;(Audubon, 1839)&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus nanus'' &lt;small&gt;(Audubon, 1839)&lt;/small&gt;
| ''Turdus pallasii'' &lt;small&gt;Cabanis, 1847&lt;/small&gt;
| ''Turdus aonalaschkae pallasii'' &lt;small&gt;(Cabanis, 1847)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata pallasii'' &lt;small&gt;(Cabanis, 1847)&lt;/small&gt;
| ''Turdus silens'' &lt;small&gt;Sclater, 1859&lt;/small&gt;
| ''Turdus auduboni'' &lt;small&gt;Baird, 1864&lt;/small&gt;
| ''Turdus pallasii auduboni'' &lt;small&gt;(Baird, 1864)&lt;/small&gt;
| ''Turdus pallasi'' var. ''auduboni'' &lt;small&gt;(Baird, 1864)&lt;/small&gt;
| ''Turdus aonalaschkae auduboni'' &lt;small&gt;(Baird, 1864)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata auduboni'' &lt;small&gt;(Baird, 1864)&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus auduboni'' &lt;small&gt;(Baird, 1864)&lt;/small&gt;
| ''Turdus audubonii'' &lt;small&gt;Ridgway, 1869 (Missp.)&lt;/small&gt;
| ''Turdus pallasi'' &lt;small&gt;Ridgway, 1869 (Missp.)&lt;/small&gt;
| ''Turdus aonalaschkae pallasi'' &lt;small&gt;(Ridgway, 1869)(Missp.)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata pallasi'' &lt;small&gt;(Ridgway, 1869)(Missp.)&lt;/small&gt;
| ''Turdus sequoiensis'' &lt;small&gt;Belding, 1889&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata sequoiensis'' &lt;small&gt;(Belding, 1889)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla aonalaschkae sequoiensis'' &lt;small&gt;(Belding, 1889)&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus sequoiensis'' &lt;small&gt;(Belding, 1889)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla aonalaschkae verecunda'' &lt;small&gt;Osgood, 1901&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus verecundus'' &lt;small&gt;(Osgood, 1901)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla aonalaschkae slevini'' &lt;small&gt;Grinnell, 1902&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata slevini'' &lt;small&gt;(Grinnell, 1902)&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus slevini'' &lt;small&gt;(Grinnell, 1902)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata polionota'' &lt;small&gt;Grinnell, 1918&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus polionotus'' &lt;small&gt;(Grinnell, 1918)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata faxoni'' &lt;small&gt;Bangs &amp; Penard, 1921&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus faxoni'' &lt;small&gt;(Bangs &amp; Penard, 1921)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata vaccinia'' &lt;small&gt;Cumming, 1933&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus vaccinius'' &lt;small&gt;(Cumming, 1933)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata crymophila'' &lt;small&gt;Burleigh &amp; Peters, 1948&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus crymophilus'' &lt;small&gt;(Burleigh &amp; Peters, 1948)&lt;/small&gt;
| ''Hylocichla guttata euboria'' &lt;small&gt;Oberholser, 1956&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus euborius'' &lt;small&gt;(Oberholser, 1956)&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus jewetti'' &lt;small&gt;Phillips, 1962&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus munroi'' &lt;small&gt;Phillips, 1962&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus oromelus'' &lt;small&gt;Phillips, 1962&lt;/small&gt;
| ''Catharus guttatus osgoodi'' &lt;small&gt;Phillips, 1991&lt;/small&gt;&lt;!-- Please maintain this list in chronological order; note also that in zoology, new combinations are never given their own authorship, unlike in botany --&gt;
}}
| range_map = Catharus guttatus map.svg 
}}ഒരു ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള വടക്കേ അമേരിക്കൻ ത്രഷ് ആണ് '''ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്''' (കാതറസ് ഗുട്ടാറ്റസ്) .
== വർഗ്ഗീകരണം ==
ഇതിന് മറ്റ് വടക്കേ അമേരിക്കൻ ദേശാടന സ്പീഷീസുകളായ കാതറസുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധമില്ല, മറിച്ച് മെക്സിക്കൻ റസ്സെറ്റ് നൈറ്റിംഗേൽ-ത്രഷുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Winker |first=Kevin |last2=Pruett |first2=Christin L. |date=2006 |title=Seasonal migration, speciation, and morphological convergence in the avian genus ''Catharus'' (Turdidae).] |url=https://academic.oup.com/auk/article/123/4/1052/5562824 |journal=The Auk |language=en |volume=123 |issue=4 |page=1052 |doi=10.1642/0004-8038(2006)123[1052:SMSAMC]2.0.CO;2 |issn=0004-8038}}&lt;/ref&gt; ഗുട്ടാറ്റസ് എന്ന പ്രത്യേക നാമം &quot;പുള്ളി&quot; എന്നതിന്റെ ലാറ്റിൻ പദമാണ്&lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{cite book | last= Jobling | first= James A | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher= Christopher Helm | location = London | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages = [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n111 111]}}&lt;/ref&gt;. എന്നിരുന്നാലും ചരിത്രപരമായി ഈ സ്പീഷീസിന് വിവിധ എഴുത്തുകാർ 17 ൽ അധിക സ്പീഷീസുകളുടെയോ ഉപജാതികളുടെയോ പേരുകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ അവയെല്ലാം പര്യായങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;Halley, M.R. (2019) The misidentification of ''Turdus ustulatus'' Nuttall, and the names of the nightingale-thrushes (Turdidae: ''Catharus''). ''Bulletin of the British Ornithologists' Club'' 139(3): 238-259. DOI:10.25226/bboc.v139i3.2019.a6&lt;/ref&gt;

== വിവരണം ==
ഈ ഇനത്തിന് 15 മുതൽ 18 സെന്റീമീറ്റർ (5.9 മുതൽ 7.1 ഇഞ്ച്) വരെ നീളവും, ചിറകുകൾക്കിടയിൽ 25 മുതൽ 30 സെന്റീമീറ്റർ (9.8 മുതൽ 11.8 ഇഞ്ച് വരെ) നീളവും, 18 മുതൽ 37 ഗ്രാം വരെ (0.63 മുതൽ 1.31 ഔൺസ് വരെ) ഭാരവുമുണ്ട്. സാധാരണ അളവുകളിൽ, ചിറകിന്റെ കോർഡ് 7.8 മുതൽ 11.1 സെന്റീമീറ്റർ (3.1 മുതൽ 4.4 ഇഞ്ച് വരെ)വരെയും, കൊക്ക് 1.6 മുതൽ 1.9 സെന്റീമീറ്റർ (0.63 മുതൽ 0.75 ഇഞ്ച് വരെ)വരെയും, ടാർസസ് 2.7 മുതൽ 3.3 സെന്റീമീറ്റർ (1.1 മുതൽ 1.3 ഇഞ്ച് വരെ) വരെയും നീളവുമുണ്ട്. മറ്റ് വടക്കേ അമേരിക്കൻ കത്താറസ് ത്രഷുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ഇത് കൂടുതൽ ഒതുക്കമുള്ളതും കരുത്തുറ്റതുമാണ്. താരതമ്യേന ഈ ഇനത്തിന് നീളമുള്ള ചിറകുകളുമുണ്ട്.&lt;ref&gt;''Thrushes'' by Peter Clement. Princeton University Press (2001). {{ISBN|978-0691088525}}&lt;/ref&gt;  കാതറസ് ത്രഷുകളുടെ സവിശേഷമായ അടിഭാഗത്തെ ചിറക് വെള്ള-ഇരുണ്ട-വെളുത്ത പാറ്റേൺ ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനുമുണ്ട്. മുതിർന്നവയുടെ മുകൾഭാഗത്തെ ചിറക് പ്രധാനമായും തവിട്ടുനിറമാണ്. ചുവപ്പ് കലർന്ന വാലുകളുമുണ്ട്. അടിഭാഗം വെളുത്തതാണ്, മാറിടത്തിൽ ഇരുണ്ട പുള്ളികളും വശങ്ങളിൽ ചാരനിറമോ തവിട്ടുനിറമോ ആണ്. ഇവയ്ക്ക് പിങ്ക് നിറത്തിലുള്ള കാലുകളും കണ്ണിനുചുറ്റും ഒരു വെളുത്ത വളയവുമുണ്ട്. കിഴക്കൻ പക്ഷികൾക്ക് മുകൾ ഭാഗത്ത് ഒലിവ്-തവിട്ട് നിറമായിരിക്കും. പടിഞ്ഞാറൻ പക്ഷികൾക്ക് ചാര-തവിട്ട് നിറമായിരിക്കും. 
== വിതരണവും ആവാസ വ്യവസ്ഥയും ==
[[കാനഡ]], തെക്കൻ അലാസ്ക, വടക്കുകിഴക്കൻ, പടിഞ്ഞാറൻ [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ കോണിഫറസ് അല്ലെങ്കിൽ മിക്സഡ് വനങ്ങളിലാണ് ഹെർമിറ്റ് ത്രഷുകൾ പ്രജനനം നടത്തുന്നത്. പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിലേക്കും വടക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലേക്കും അവ വളരെ അപൂർവമായ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നവയാണ്.&lt;ref&gt;Brazil, Mark (2009) ''Birds of East Asia'' {{ISBN|978-0-7136-7040-0}} page 402&lt;/ref&gt;

മിക്ക ഹെർമിറ്റ് ത്രഷുകളും തെക്കൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ ശൈത്യകാല സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും തെക്ക് മധ്യ അമേരിക്കയിലേക്കും കുടിയേറുമ്പോൾ, ചിലത് വടക്കൻ യുഎസ് തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും തെക്കൻ ഒന്റാറിയോയിലും കാണുന്നു. [[വടക്കേ അമേരിക്ക]]യിൽ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരേയൊരു പുള്ളി ത്രഷാണ് ഹെർമിറ്റ് ത്രഷുകൾ എന്ന വസ്തുതയാൽ പുള്ളി ത്രഷുകളെ തിരിച്ചറിയുന്നത് ലളിതമാക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.birdwatchersdigest.com/bwdsite/learn/identification/thrushes-allies/hermit-thrush.php|title = Hermit Thrush|date = 9 February 2015}}&lt;/ref&gt;
== പ്രജനനം ==
ഹെർമിറ്റ് ത്രഷുകൾ നിലത്തോ താരതമ്യേന ഒരു മരത്തിൽ വളരെ ഉയരത്തിലല്ലാതെയോ  കപ്പ് പോലുള്ള ഒരു കൂടുണ്ടാക്കുന്നു. അവ സാധാരണയായി വനങ്ങളിലാണ് പ്രജനനം നടത്തുന്നത്. പക്ഷേ ചിലപ്പോൾ പാർക്കുകളിലും വനപ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലും ശൈത്യകാലത്ത് കാണാം.
== പെരുമാറ്റം ==
ഹെർമിറ്റ് ത്രഷുകൾ വനത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിലും മരങ്ങളിലോ കുറ്റിച്ചെടികളിലോ ഭക്ഷണം തേടുന്നു, പ്രധാനമായും പ്രാണികളെയും സരസഫലങ്ങളെയും ഭക്ഷിക്കുന്നു.
== ഗാനം ==
ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിന്റെ ഗാനത്തെ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.geocities.com/birdwatchernj/birdsongs/thrush_hermit_837.wav |title=Hermit Thrush Song |access-date=2008-07-26 |format=WAV |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028195103/http://www.geocities.com/birdwatchernj/birdsongs/thrush_hermit_837.wav |archive-date=2008-10-28 |url-status=bot: unknown }} (Through [[The Internet Archive]])&lt;/ref&gt;  &quot;പ്രകൃതിയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ശബ്ദം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു&lt;ref name = &quot;Brahic2014&quot;/&gt; അത് അഭൗതികവും ഓടക്കുഴൽ ശബ്ദം പോലെയുമാണ്; ഒരു ആരംഭ സ്വരവും പിന്നീട് ഒരു ചെറിയ കീയിൽ നിരവധി അവരോഹണ സംഗീത വാക്യങ്ങളും വ്യത്യസ്ത സ്ഥായികളിൽ ആവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് പലപ്പോഴും ഉയർന്ന തുറന്ന സ്ഥലത്ത് നിന്ന് പാടുന്നു. അതിന്റെ ഗാനത്തിന്റെ സ്വരങ്ങളുടെ വിശകലനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അവ ഹാർമോണിക് ലളിതമായ പൂർണ്ണസംഖ്യാ പിച്ച് അനുപാതങ്ങളാൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ്. പലതരം മനുഷ്യ സംഗീതങ്ങളെയും പോലെ, സമാനമായി പരിശോധിച്ച മറ്റ് പക്ഷികളുടെ പാട്ടുകളിൽ നിന്ന് ഇവയുടെ ശബ്ദം വ്യത്യസ്തമാണ്.&lt;ref name = &quot;Brahic2014&quot;&gt;{{cite web
 | last = Brahic | first = C. | title = Thrush's song fits human musical scales
 | publisher = [[New Scientist]] | date = 2014-11-04 | access-date = 2014-11-04 | archive-date=2014-11-05| url = https://www.newscientist.com/article/dn26498-thrushs-song-fits-human-musical-scales.html
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141105144508/http://www.newscientist.com/article/dn26498-thrushs-song-fits-human-musical-scales.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Doolittle2014&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Doolittle | first1 = E.L. | last2 = Gingras | first2 = B. | last3 = Endres | first3 = D.M. | last4 = Fitch | first4 = W.T. | date = 2014-11-03 | title = Overtone-based pitch selection in hermit thrush song: Unexpected convergence with scale construction in human music | journal = [[Proceedings of the National Academy of Sciences]] | volume = 111 | issue =  46| pages =  16616–16621| doi = 10.1073/pnas.1406023111 | pmid=25368163 | pmc=4246323| bibcode = 2014PNAS..11116616D | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
== സംസ്കാരത്തിൽ ==
[[വെർമോണ്ട്|വെർമോണ്ടിന്റെ]] സംസ്ഥാന പക്ഷിയാണ് ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്.

അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലെ അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നായ എബ്രഹാം ലിങ്കണിന്റെ വിലാപഗാനമായ &quot;[[When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/142/192.html |title=When Lilacs Last in the Door-yard Bloom'd |access-date=2008-07-26 |last=Whitman |first=Walt |work=Bartleby }}&lt;/ref&gt; &quot;ൽ, [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെ അമേരിക്കൻ ശബ്ദത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കാവ്യാത്മകമായും അല്ലാതെയും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. &quot;എ ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.poets.org/viewmedia.php/prmMID/15322 |title=A Hermit Thrush |access-date=2008-07-26 |last=Clampitt |first=Amy |work=The Academy of American Poets |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509154750/http://www.poets.org/viewmedia.php/prmMID/15322 |archive-date=2008-05-09 }}&lt;/ref&gt; എന്നത് അമേരിക്കൻ കവി ആമി ക്ലാമ്പിറ്റിന്റെ ഒരു കവിതയുടെ പേരാണ്. ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ് എന്ന കവിതയുടെ അഞ്ചാമത്തെ വിഭാഗത്തിൽ (&quot;വാട്ട് ദി തണ്ടർ സെയ്ഡ്&quot;) ഒരു ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

മുൻ കനേഡിയൻ ഇൻഡി-റോക്ക് ബാൻഡ് [[Thrush Hermit|ത്രഷ് ഹെർമിറ്റ്]] ഹെർമിറ്റ്പക്ഷിയുടെ പേരിന്റെ വിപരീതരൂപത്തിൽ നിന്നാണ് അവരുടെ പേര് സ്വീകരിച്ചത്. അമേരിക്കൻ ബാൻഡുകളായ ഹെർമിറ്റ് ത്രഷസ്, ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് എന്നിവരും ഇത് പങ്കിടുന്നു.
==ഗാലറി==
&lt;gallery&gt;
File:Hermit thrush in Prospect Park (15404).jpg|ചുവന്ന വാൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മുതിർന്ന പക്ഷി, ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിൽ.  
File:HermitThrush63.jpg|ഫ്ലോറിഡയിലെ ഒകാല നാഷണൽ ഫോറസ്റ്റ്, 2008
File:Catharus guttatus.ogv|ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് പാടുന്നു
File:20231024 hermith thrush south meadows PND08226.jpg|കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ ഈസ്റ്റ് ഹാർട്ട്ഫോർഡിൽ. 
&lt;/gallery&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{Commons category|Catharus guttatus|Hermit thrush}}
{{Wikispecies|Catharus guttatus}}
*[https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i7590id.html Hermit thrush - ''Catharus guttarus''] - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
*[https://www.allaboutbirds.org/guide/Hermit_Thrush Hermit thrush species account] - Cornell Lab of Ornithology
*{{EBirdSpecies|herthr|Hermit Thrush}}
*{{VIREO|Hermit+Thrush|Hermit thrush}}
*{{IUCN_Map|22708667/137548137|Catharus guttatus}}

{{Taxonbar|from=Q846350}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ പക്ഷികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വടക്കുകിഴക്കൻ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ പക്ഷികൾ]]</text>
      <sha1>ebhfh0xuohp0umten8a85xypeglc4de</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ ബകരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669201</id>
    <revision>
      <id>4646790</id>
      <parentid>4646722</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amsabith</username>
        <id>208057</id>
      </contributor>
      <comment>/* മരണം */</comment>
      <origin>4646790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5939" sha1="gmwk0mh5s0268gyvrgtppvhembbptqg" xml:space="preserve">{{Notability}}
== ജനനം ==
ഒരു  നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. ഹിജ്റ  1238-ൽ  കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ ഊരകം ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== കുടുംബം ==

== യാത്ര ==
പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

== പഠനം ==
പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാ സം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ പൊന്നാനി വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

== റഹ്മൂത്ത് മാല ==
[[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]]
പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദിയെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയ മാലയാണ് നൈലുൽ ബറകാത്ത്  റഹ്മൂത്ത് മാല.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt; ആന്ത്രോത്ത് ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് ഈ കാവ്യം രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് പരപ്പനങ്ങാടി ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി ഇത് പബ്ലിഷ് ചെയ്തത് .&lt;ref&gt;{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
ക്രിസ്താബ്ദം 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് (ഹിജ്റ വർഷം 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>gmwk0mh5s0268gyvrgtppvhembbptqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646801</id>
      <parentid>4646790</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amsabith</username>
        <id>208057</id>
      </contributor>
      <comment>ശിക്ഷ വലയം എന്ന സൈഡ് ഹെഡിങ്ങിന് താഴെ കുറച്ചു വിവരങ്ങൾ നൽകുകയും സ്രോതസ്സ് രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു</comment>
      <origin>4646801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7258" sha1="pd0i1c6xwqlbpz8c65th54z7ngr6pmf" xml:space="preserve">{{Notability}}
== ജനനം ==
ഒരു  നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. ഹിജ്റ  1238-ൽ  കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ ഊരകം ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== കുടുംബം ==

== യാത്ര ==
പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

== പഠനം ==
പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാ സം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ പൊന്നാനി വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

== ശിഷ്യ വലയം ==
മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ  മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ ഐലക്കാട് സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, കണിയാപുരം അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, മതിലകം ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== റഹ്മൂത്ത് മാല ==
[[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]]
പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദിയെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയ മാലയാണ് നൈലുൽ ബറകാത്ത്  റഹ്മൂത്ത് മാല.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt; ആന്ത്രോത്ത് ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് ഈ കാവ്യം രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് പരപ്പനങ്ങാടി ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി ഇത് പബ്ലിഷ് ചെയ്തത് .&lt;ref&gt;{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
ക്രിസ്താബ്ദം 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് (ഹിജ്റ വർഷം 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>pd0i1c6xwqlbpz8c65th54z7ngr6pmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646804</id>
      <parentid>4646801</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amsabith</username>
        <id>208057</id>
      </contributor>
      <comment>ഒരു സ്രോതസ്സ് കൂടെ ഉൾപ്പെടുത്തി</comment>
      <origin>4646804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7493" sha1="seeenkufd3t0idaqlvzglxcjwybrqyj" xml:space="preserve">{{Notability}}
== ജനനം ==
ഒരു  നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. ഹിജ്റ  1238-ൽ  കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ ഊരകം ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== കുടുംബം ==

== യാത്ര ==
പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

== പഠനം ==
പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാ സം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ പൊന്നാനി വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;

== ശിഷ്യ വലയം ==
മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ  മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ ഐലക്കാട് സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, കണിയാപുരം അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, മതിലകം ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== റഹ്മൂത്ത് മാല ==
[[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]]
പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദിയെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയ മാലയാണ് നൈലുൽ ബറകാത്ത്  റഹ്മൂത്ത് മാല.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt; ആന്ത്രോത്ത് ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് ഈ കാവ്യം രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് പരപ്പനങ്ങാടി ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി ഇത് പബ്ലിഷ് ചെയ്തത് .&lt;ref&gt;{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
ക്രിസ്താബ്ദം 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് (ഹിജ്റ വർഷം 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>seeenkufd3t0idaqlvzglxcjwybrqyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646834</id>
      <parentid>4646804</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T16:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amsabith</username>
        <id>208057</id>
      </contributor>
      <origin>4646834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7585" sha1="daz0gm9e4q1560ixxo3jtlnemochb59" xml:space="preserve">{{Notability}}
== ജനനം ==
ഒരു  നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. ഹിജ്റ  1238-ൽ  കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ ഊരകം ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== കുടുംബം ==

== യാത്ര ==
പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

== പഠനം ==
പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാ സം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ പൊന്നാനി വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;

== ശിഷ്യ വലയം ==
മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ  മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, കണിയാപുരം അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, മതിലകം ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== റഹ്മൂത്ത് മാല ==
[[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]]
പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]&lt;nowiki/&gt;യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയ മാലയാണ് നൈലുൽ ബറകാത്ത്  റഹ്മൂത്ത് മാല.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt; ആന്ത്രോത്ത് ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് ഈ കാവ്യം രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് പരപ്പനങ്ങാടി ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി ഇത് പബ്ലിഷ് ചെയ്തത് .&lt;ref&gt;{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
ക്രിസ്താബ്ദം 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് (ഹിജ്റ വർഷം 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>daz0gm9e4q1560ixxo3jtlnemochb59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646914</id>
      <parentid>4646834</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T08:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amsabith</username>
        <id>208057</id>
      </contributor>
      <comment>പൊന്നാനി ജുമാ മസ്ജിദ് എന്നാക്കി മാറ്റി</comment>
      <origin>4646914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7764" sha1="6w05f2hb0274pfj2fv9e7jujbqwtfpb" xml:space="preserve">{{Notability}}
== ജനനം ==
ഒരു  നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. ഹിജ്റ  1238-ൽ  കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ ഊരകം ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== കുടുംബം ==

== യാത്ര ==
പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

== പഠനം ==
പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാ സം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ [[തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദ്]] പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ [[പൊന്നാനി വിളക്കത്തിരിക്കൽ|പൊന്നാനി]] വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt;

== ശിഷ്യ വലയം ==
മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ  മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, [[കണിയാപുരം]] അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, [[മതിലകം]] ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== റഹ്മൂത്ത് മാല ==
[[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]]
പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]&lt;nowiki/&gt;യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയ മാലയാണ് [[നൈലുൽ ബറകാത്ത്]]  റഹ്മൂത്ത് മാല.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ  ബകരി(റ)മാല,  റഹ്‌മത് മാല,  നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}&lt;/ref&gt; [[ആന്ത്രോത്ത്]] ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് ഈ കാവ്യം രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് [[പരപ്പനങ്ങാടി]] ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി ഇത് പബ്ലിഷ് ചെയ്തത് .&lt;ref&gt;{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
[[ക്രിസ്ത്വബ്ദം|ക്രിസ്താബ്ദം]] 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് ([[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷം]] 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>6w05f2hb0274pfj2fv9e7jujbqwtfpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669211</id>
    <revision>
      <id>4646825</id>
      <parentid>4646772</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും */</comment>
      <origin>4646825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85355" sha1="0uxnmviccdk3aml3szn8xgdbo6i4bjs" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>0uxnmviccdk3aml3szn8xgdbo6i4bjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646828</id>
      <parentid>4646825</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും */</comment>
      <origin>4646828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86697" sha1="e9hc83ilqjz7bmegjtw1tk62vb8sweq" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>e9hc83ilqjz7bmegjtw1tk62vb8sweq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646829</id>
      <parentid>4646828</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും */</comment>
      <origin>4646829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87426" sha1="rb8relu0ov1irsk7dnft7xev0jvwir3" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലിലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>rb8relu0ov1irsk7dnft7xev0jvwir3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646830</id>
      <parentid>4646829</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T16:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;Lilac blooming perennial&quot; */</comment>
      <origin>4646830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88481" sha1="dla9v5c1la04dz7bxg1hui5p4wjayai" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. വെറും  ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് ഈ അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് മാത്രമായിരിക്കാം.

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>dla9v5c1la04dz7bxg1hui5p4wjayai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646831</id>
      <parentid>4646830</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T16:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;Lilac blooming perennial&quot; */</comment>
      <origin>4646831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88483" sha1="h7djl8x8i0a84k9gulcm2sv9g6ilbir" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. വെറും  ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് ഈ അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് മാത്രമായിരിക്കാം.}}

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>h7djl8x8i0a84k9gulcm2sv9g6ilbir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646836</id>
      <parentid>4646831</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T17:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;Lilac blooming perennial&quot; */</comment>
      <origin>4646836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88484" sha1="kz7gl1t514o9ru127r9aetqn5wbdrj0" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് എല്ലാ  അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയും അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് പൂക്കളാകാം.}}

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>kz7gl1t514o9ru127r9aetqn5wbdrj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646837</id>
      <parentid>4646836</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T17:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;Lilac blooming perennial&quot; */</comment>
      <origin>4646837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88509" sha1="ifnu9vxzidvueh38bsuqnk0erwskd6l" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് എല്ലാ  അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയും അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് പൂക്കളാകാം{{sfn|Eiselein|1996|p=70}}}}

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>ifnu9vxzidvueh38bsuqnk0erwskd6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646929</id>
      <parentid>4646837</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;Lilac blooming perennial&quot; */</comment>
      <origin>4646929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95109" sha1="dz3yd8hs83r6my1ks3dd3p5qahifopr" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് എല്ലാ  അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയും അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് പൂക്കളാകാം{{sfn|Eiselein|1996|p=70}}}}

=== &quot;വലിയ നക്ഷത്രം പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്ത് നിശ്ചിതസമയത്തിനു മുമ്പേ വീണു&quot; ===
[[File:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|right|വിറ്റ്മാന്റെ &quot;പടിഞ്ഞാറൻ വീഴുന്ന നക്ഷത്രം&quot; ആയ ശുക്രൻ, പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ചു]]
ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തിന് ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ്, വൈകുന്നേരം ആകാശത്ത് ശുക്രൻ ഗ്രഹം തിളങ്ങുന്നത് വിറ്റ്മാൻ നിരീക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഈ നിരീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതി, &quot;സമീപകാലത്ത് ഇവിടെ  ചില രാത്രികളേക്കാൾ അതിമനോഹരമായ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ കാഴ്ചകൾ ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ ഉള്ളത് ഒരിക്കലും അറിയില്ലായിരുന്നു. വൈകുന്നേരത്തിന്റെ ആദ്യ മണിക്കൂറുകളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രമായ ശുക്രൻ, ഇത്രയും വലുതും വ്യക്തവുമായിരുന്നില്ല; അത് എന്തോ പറയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. മനുഷ്യരാശിയുമായി, നമ്മളുമായി, അത് ആഹ്ലാദകരമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നതുപോലെ&quot;{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}{{sfn|Whitman|1882–1883|p=65–66}} കവിതയിൽ, വിറ്റ്മാൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ തിരോധാനത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു:
{{poemquote|
O powerful, western, fallen star!
O shades of night! O moody, tearful night!
O great star disappear'd! O the black murk that hides the star! (lines 7–9)|char=|sign=|title=|source=}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ പട്രീഷ്യ ലീ യോങ്‌യു ലിങ്കണെ വീണുപോയ നക്ഷത്രമായി സമർത്ഥിക്കുന്നു.{{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} കൂടാതെ, &quot;വീഴുന്ന ശക്തമായ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രം&quot; എന്നതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകതയെ &quot;പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലുള്ള ശ്രോതസ്സ്&quot; എന്നതുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയും &quot;കവിയിൽ ശക്തമായ, വൈരുദ്ധ്യാത്മക വികാരങ്ങൾ ഉണർത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഒരു രൂപകമായി അതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത് നിരപരാധിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം മരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യത്തേതും തുടർച്ചയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതുമായ കലാപത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.&quot;. {{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} വിറ്റ്മാന്റെ നക്ഷത്രം &quot;അമേരിക്കയുടെ വീണുപോയ സ്വന്തം നക്ഷത്രം&quot; ആണെന്ന് ജീവചരിത്രകാരിയായ ബെറ്റ്സി എർക്കില എഴുതുന്നു. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ബന്ധത്തെ &quot;കൊലപാതകത്തിന്റെ രാത്രിയിലെ ബൂത്തിന്റെ നിലവിളിയെ - സിക് സെമ്പർ ടൈറാനിസിനെ - ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-കാവ്യാത്മക മിത്ത്&quot; എന്നും അടിസ്ഥാന അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുപകരം റദ്ദാക്കാൻ ചായ്‌വുള്ള ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ലിങ്കണിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായയെക്കുറിച്ചും&quot; വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=228–229}} അമർത്യമെന്ന് തോന്നുന്ന ഈ നക്ഷത്രം, അമേരിക്കയെക്കുറിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു - അനുരഞ്ജനത്തിന്റെയും ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെയും അല്ലെങ്കിൽ സ്വത്വത്തിന്റെയും ഒരു ദർശനം, അമേരിക്കക്കാർ അത് പിന്തുടരുന്നത് തുടരാൻ  ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്താൽ മാത്രമേ പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയൂ.{{sfn|Rowe|1997|p=159}}{{sfn|Mack|2002|p=125}} എന്നിരുന്നാലും, നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രതീകത്തിലൂടെയുള്ള വ്യക്തിപരമായ അമർത്യത എന്ന ആശയത്തെ കവിത തള്ളിക്കളയുന്നുവെന്ന് വെൻഡ്ലർ പറയുന്നു: &quot;നക്ഷത്രം താണുപോകുന്നു, അത് എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാകുന്നു.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>dz3yd8hs83r6my1ks3dd3p5qahifopr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646931</id>
      <parentid>4646929</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;വലിയ നക്ഷത്രം പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്ത് നിശ്ചിതസമയത്തിനു മുമ്പേ വീണു&quot; */</comment>
      <origin>4646931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95243" sha1="9zdel0xphuoe7iihko5tmq9zaig5uie" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് എല്ലാ  അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയും അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് പൂക്കളാകാം{{sfn|Eiselein|1996|p=70}}}}

=== &quot;വലിയ നക്ഷത്രം പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്ത് നിശ്ചിതസമയത്തിനു മുമ്പേ വീണു&quot; ===
[[File:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|right|വിറ്റ്മാന്റെ &quot;പടിഞ്ഞാറൻ വീഴുന്ന നക്ഷത്രം&quot; ആയ ശുക്രൻ, പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ചു]]
ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തിന് ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ്, വൈകുന്നേരം ആകാശത്ത് ശുക്രൻ ഗ്രഹം തിളങ്ങുന്നത് വിറ്റ്മാൻ നിരീക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഈ നിരീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതി, &quot;സമീപകാലത്ത് ഇവിടെ  ചില രാത്രികളേക്കാൾ അതിമനോഹരമായ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ കാഴ്ചകൾ ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ ഉള്ളത് ഒരിക്കലും അറിയില്ലായിരുന്നു. വൈകുന്നേരത്തിന്റെ ആദ്യ മണിക്കൂറുകളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രമായ ശുക്രൻ, ഇത്രയും വലുതും വ്യക്തവുമായിരുന്നില്ല; അത് എന്തോ പറയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. മനുഷ്യരാശിയുമായി, നമ്മളുമായി, അത് ആഹ്ലാദകരമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നതുപോലെ&quot;{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}{{sfn|Whitman|1882–1883|p=65–66}} കവിതയിൽ, വിറ്റ്മാൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ തിരോധാനത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു:
{{poemquote|
O powerful, western, fallen star!
O shades of night! O moody, tearful night!
O great star disappear'd! O the black murk that hides the star! (lines 7–9)|char=|sign=|title=|source=}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ പട്രീഷ്യ ലീ യോങ്‌യു ലിങ്കണെ വീണുപോയ നക്ഷത്രമായി സമർത്ഥിക്കുന്നു.{{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} കൂടാതെ, &quot;വീഴുന്ന ശക്തമായ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രം&quot; എന്നതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകതയെ &quot;പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലുള്ള ശ്രോതസ്സ്&quot; എന്നതുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയും &quot;കവിയിൽ ശക്തമായ, വൈരുദ്ധ്യാത്മക വികാരങ്ങൾ ഉണർത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഒരു രൂപകമായി അതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത് നിരപരാധിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം മരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യത്തേതും തുടർച്ചയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതുമായ കലാപത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.&quot;. {{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} വിറ്റ്മാന്റെ നക്ഷത്രം &quot;അമേരിക്കയുടെ വീണുപോയ സ്വന്തം നക്ഷത്രം&quot; ആണെന്ന് ജീവചരിത്രകാരിയായ ബെറ്റ്സി എർക്കില എഴുതുന്നു. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ബന്ധത്തെ &quot;കൊലപാതകത്തിന്റെ രാത്രിയിലെ ബൂത്തിന്റെ നിലവിളിയെ - സിക് സെമ്പർ ടൈറാനിസിനെ - ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-കാവ്യാത്മക മിത്ത്&quot; എന്നും അടിസ്ഥാന അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുപകരം റദ്ദാക്കാൻ ചായ്‌വുള്ള ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ലിങ്കണിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായയെക്കുറിച്ചും&quot; വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=228–229}} അമർത്യമെന്ന് തോന്നുന്ന ഈ നക്ഷത്രം, അമേരിക്കയെക്കുറിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു - അനുരഞ്ജനത്തിന്റെയും ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെയും അല്ലെങ്കിൽ സ്വത്വത്തിന്റെയും ഒരു ദർശനം, അമേരിക്കക്കാർ അത് പിന്തുടരുന്നത് തുടരാൻ  ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്താൽ മാത്രമേ പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയൂ.{{sfn|Rowe|1997|p=159}}{{sfn|Mack|2002|p=125}} എന്നിരുന്നാലും, നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രതീകത്തിലൂടെയുള്ള വ്യക്തിപരമായ അമർത്യത എന്ന ആശയത്തെ കവിത തള്ളിക്കളയുന്നുവെന്ന് വെൻഡ്ലർ പറയുന്നു: &quot;നക്ഷത്രം താണുപോകുന്നു, അത് എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാകുന്നു.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== &quot;ലജ്ജാശീലനും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പക്ഷി&quot; ===

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>9zdel0xphuoe7iihko5tmq9zaig5uie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646932</id>
      <parentid>4646931</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;ലജ്ജാശീലനും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പക്ഷി&quot; */</comment>
      <origin>4646932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96705" sha1="1nnxabicczgt2w6blvt63g69yyyx350" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് എല്ലാ  അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയും അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് പൂക്കളാകാം{{sfn|Eiselein|1996|p=70}}}}

=== &quot;വലിയ നക്ഷത്രം പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്ത് നിശ്ചിതസമയത്തിനു മുമ്പേ വീണു&quot; ===
[[File:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|right|വിറ്റ്മാന്റെ &quot;പടിഞ്ഞാറൻ വീഴുന്ന നക്ഷത്രം&quot; ആയ ശുക്രൻ, പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ചു]]
ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തിന് ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ്, വൈകുന്നേരം ആകാശത്ത് ശുക്രൻ ഗ്രഹം തിളങ്ങുന്നത് വിറ്റ്മാൻ നിരീക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഈ നിരീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതി, &quot;സമീപകാലത്ത് ഇവിടെ  ചില രാത്രികളേക്കാൾ അതിമനോഹരമായ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ കാഴ്ചകൾ ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ ഉള്ളത് ഒരിക്കലും അറിയില്ലായിരുന്നു. വൈകുന്നേരത്തിന്റെ ആദ്യ മണിക്കൂറുകളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രമായ ശുക്രൻ, ഇത്രയും വലുതും വ്യക്തവുമായിരുന്നില്ല; അത് എന്തോ പറയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. മനുഷ്യരാശിയുമായി, നമ്മളുമായി, അത് ആഹ്ലാദകരമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നതുപോലെ&quot;{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}{{sfn|Whitman|1882–1883|p=65–66}} കവിതയിൽ, വിറ്റ്മാൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ തിരോധാനത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു:
{{poemquote|
O powerful, western, fallen star!
O shades of night! O moody, tearful night!
O great star disappear'd! O the black murk that hides the star! (lines 7–9)|char=|sign=|title=|source=}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ പട്രീഷ്യ ലീ യോങ്‌യു ലിങ്കണെ വീണുപോയ നക്ഷത്രമായി സമർത്ഥിക്കുന്നു.{{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} കൂടാതെ, &quot;വീഴുന്ന ശക്തമായ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രം&quot; എന്നതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകതയെ &quot;പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലുള്ള ശ്രോതസ്സ്&quot; എന്നതുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയും &quot;കവിയിൽ ശക്തമായ, വൈരുദ്ധ്യാത്മക വികാരങ്ങൾ ഉണർത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഒരു രൂപകമായി അതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത് നിരപരാധിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം മരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യത്തേതും തുടർച്ചയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതുമായ കലാപത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.&quot;. {{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} വിറ്റ്മാന്റെ നക്ഷത്രം &quot;അമേരിക്കയുടെ വീണുപോയ സ്വന്തം നക്ഷത്രം&quot; ആണെന്ന് ജീവചരിത്രകാരിയായ ബെറ്റ്സി എർക്കില എഴുതുന്നു. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ബന്ധത്തെ &quot;കൊലപാതകത്തിന്റെ രാത്രിയിലെ ബൂത്തിന്റെ നിലവിളിയെ - സിക് സെമ്പർ ടൈറാനിസിനെ - ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-കാവ്യാത്മക മിത്ത്&quot; എന്നും അടിസ്ഥാന അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുപകരം റദ്ദാക്കാൻ ചായ്‌വുള്ള ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ലിങ്കണിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായയെക്കുറിച്ചും&quot; വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=228–229}} അമർത്യമെന്ന് തോന്നുന്ന ഈ നക്ഷത്രം, അമേരിക്കയെക്കുറിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു - അനുരഞ്ജനത്തിന്റെയും ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെയും അല്ലെങ്കിൽ സ്വത്വത്തിന്റെയും ഒരു ദർശനം, അമേരിക്കക്കാർ അത് പിന്തുടരുന്നത് തുടരാൻ  ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്താൽ മാത്രമേ പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയൂ.{{sfn|Rowe|1997|p=159}}{{sfn|Mack|2002|p=125}} എന്നിരുന്നാലും, നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രതീകത്തിലൂടെയുള്ള വ്യക്തിപരമായ അമർത്യത എന്ന ആശയത്തെ കവിത തള്ളിക്കളയുന്നുവെന്ന് വെൻഡ്ലർ പറയുന്നു: &quot;നക്ഷത്രം താണുപോകുന്നു, അത് എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാകുന്നു.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== &quot;ലജ്ജാശീലനും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പക്ഷി&quot; ===
[[File:HermitThrush63.jpg|thumb|right|കവിതയിൽ വിറ്റ്മാന്റെ ആൾട്ടർ ഈഗോ ആയി ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് (കാതറസ് ഗുട്ടാറ്റസ്) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.]]
1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, വിറ്റ്മാന്റെ സുഹൃത്തും, പ്രകൃതി എ
ത്തുകാരനുമായ ജോൺ ബറോസ് (1837–1921), വനങ്ങളിലെ ഒരു നീണ്ട അവധിക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ട്രഷറി വകുപ്പിലെ തന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. &quot;ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം താല്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നുവെന്നും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കവിതകളിലൊന്നിൽ ഞാൻ നൽകിയ വിവരങ്ങൾ അദ്ദേഹം പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചതായും&quot; ബറോസ് ഓർമ്മിച്ചു.{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>1nnxabicczgt2w6blvt63g69yyyx350</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646933</id>
      <parentid>4646932</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenakshi nandhini</username>
        <id>99060</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;ലജ്ജാശീലനും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പക്ഷി&quot; */</comment>
      <origin>4646933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96724" sha1="fwz85ic1m9rxm24r7v90ov5l43946v0" xml:space="preserve">{{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem
|name                = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
|image               = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg
|image_size          = 300px
|caption             = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps''
|author              = [[Walt Whitman]]
|written             = {{start date|1865}}
|first               = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865)
|country             = United States
|language            = English
|form                = [[Pastoral elegy]]
|meter               = [[Free verse]]
|rhyme               = 
|publisher           = Gibson Brothers&lt;br /&gt;(Washington, DC)
|publication_date    = 1865
|lines               = 206
|wikisource          = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd
}}അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതിയത്.

206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ പ്രതീകങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ മനഃകല്പനകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ പരമ്പരാഗത പുരോഗതി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.

1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും  വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, &quot;വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്&quot;, &quot;അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക&quot; എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ Leaves of Grass-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കൃതികളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
== എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും ==

1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കൃതി പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ &quot;ആക്ഷേപഗർഭമായി&quot; എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കൃതികളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}}

അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു &quot;ആശുപത്രി മിഷനറി&quot; ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി:

{{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}}

കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}}

1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര  ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ &quot;മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം&quot; എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}}

തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}}
== പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം ==
[[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]]
1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ &quot;[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]&quot; എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}}

വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന &quot;വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!&quot; എന്നീ രണ്ട് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.  ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് &quot;സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്&quot; എന്ന തലക്കെട്ടും &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}  ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിൽ പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കൃതി ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി വികസിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ &quot;എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകൾ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}}

&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ&quot;, &quot;Hush'd be the Camps To-today&quot;, &quot;The Dust Was Once the Man&quot; (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ &quot;President Lincoln's Burial Hymn&quot; എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ &quot;Memories of President Lincoln&quot; എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല, കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot;.{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}}
== വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും ==
[[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
]]
=== ഘടന ===
&quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാലാപം ആണ്. ഇത് 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് &quot;കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്.&quot;{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}}

1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് &quot; എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}  1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ  ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കാര്യങ്ങൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി  സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു, പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== ആഖ്യാനം ===
വിറ്റ്മാന്റെ &quot;വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്&quot; വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; &quot;പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല&quot; എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു:

{{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} 

വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}

{{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes,
I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}}
=== ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ===

[[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]]
ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}}

ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, &quot;രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.&quot;{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - &quot;മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം&quot;, അത് &quot;മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത&quot;. ഒരു വിലാപഗാനം, &quot;ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും&quot; ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ &quot;വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ &quot;ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും&quot;..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}}

രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ &quot;ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു&quot;. {{sfn|Sharma}}  കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ &quot;കാറ്റലോഗിംഗ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ &quot;overarching figure of Leaves of Grass&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു:

{{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി, അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാൻ നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക നെയ്യുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}}

ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ &quot;അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്&quot;.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ &quot;തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത&quot; എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു&quot; എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ &quot;ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും&quot; സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ &quot;ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ&quot; രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്&quot; അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
== തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും ==
===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: &quot;Lilac and star and bird twined&quot;===
വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ &quot;ത്രിത്വം&quot; ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}}
 
# ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു;
# വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്;
# [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
====&quot;Lilac blooming perennial&quot;====
പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ മുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ &quot;ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു&quot; എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}

ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്:
{{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് എല്ലാ  അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയും അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് പൂക്കളാകാം{{sfn|Eiselein|1996|p=70}}}}

=== &quot;വലിയ നക്ഷത്രം പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്ത് നിശ്ചിതസമയത്തിനു മുമ്പേ വീണു&quot; ===
[[File:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|right|വിറ്റ്മാന്റെ &quot;പടിഞ്ഞാറൻ വീഴുന്ന നക്ഷത്രം&quot; ആയ ശുക്രൻ, പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ചു]]
ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തിന് ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ്, വൈകുന്നേരം ആകാശത്ത് ശുക്രൻ ഗ്രഹം തിളങ്ങുന്നത് വിറ്റ്മാൻ നിരീക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഈ നിരീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതി, &quot;സമീപകാലത്ത് ഇവിടെ  ചില രാത്രികളേക്കാൾ അതിമനോഹരമായ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ കാഴ്ചകൾ ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ ഉള്ളത് ഒരിക്കലും അറിയില്ലായിരുന്നു. വൈകുന്നേരത്തിന്റെ ആദ്യ മണിക്കൂറുകളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രമായ ശുക്രൻ, ഇത്രയും വലുതും വ്യക്തവുമായിരുന്നില്ല; അത് എന്തോ പറയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. മനുഷ്യരാശിയുമായി, നമ്മളുമായി, അത് ആഹ്ലാദകരമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നതുപോലെ&quot;{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}{{sfn|Whitman|1882–1883|p=65–66}} കവിതയിൽ, വിറ്റ്മാൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ തിരോധാനത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു:
{{poemquote|
O powerful, western, fallen star!
O shades of night! O moody, tearful night!
O great star disappear'd! O the black murk that hides the star! (lines 7–9)|char=|sign=|title=|source=}}

സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ പട്രീഷ്യ ലീ യോങ്‌യു ലിങ്കണെ വീണുപോയ നക്ഷത്രമായി സമർത്ഥിക്കുന്നു.{{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} കൂടാതെ, &quot;വീഴുന്ന ശക്തമായ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രം&quot; എന്നതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകതയെ &quot;പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലുള്ള ശ്രോതസ്സ്&quot; എന്നതുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയും &quot;കവിയിൽ ശക്തമായ, വൈരുദ്ധ്യാത്മക വികാരങ്ങൾ ഉണർത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഒരു രൂപകമായി അതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത് നിരപരാധിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം മരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യത്തേതും തുടർച്ചയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതുമായ കലാപത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.&quot;. {{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} വിറ്റ്മാന്റെ നക്ഷത്രം &quot;അമേരിക്കയുടെ വീണുപോയ സ്വന്തം നക്ഷത്രം&quot; ആണെന്ന് ജീവചരിത്രകാരിയായ ബെറ്റ്സി എർക്കില എഴുതുന്നു. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ബന്ധത്തെ &quot;കൊലപാതകത്തിന്റെ രാത്രിയിലെ ബൂത്തിന്റെ നിലവിളിയെ - സിക് സെമ്പർ ടൈറാനിസിനെ - ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-കാവ്യാത്മക മിത്ത്&quot; എന്നും അടിസ്ഥാന അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുപകരം റദ്ദാക്കാൻ ചായ്‌വുള്ള ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ലിങ്കണിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായയെക്കുറിച്ചും&quot; വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=228–229}} അമർത്യമെന്ന് തോന്നുന്ന ഈ നക്ഷത്രം, അമേരിക്കയെക്കുറിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു - അനുരഞ്ജനത്തിന്റെയും ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെയും അല്ലെങ്കിൽ സ്വത്വത്തിന്റെയും ഒരു ദർശനം, അമേരിക്കക്കാർ അത് പിന്തുടരുന്നത് തുടരാൻ  ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്താൽ മാത്രമേ പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയൂ.{{sfn|Rowe|1997|p=159}}{{sfn|Mack|2002|p=125}} എന്നിരുന്നാലും, നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രതീകത്തിലൂടെയുള്ള വ്യക്തിപരമായ അമർത്യത എന്ന ആശയത്തെ കവിത തള്ളിക്കളയുന്നുവെന്ന് വെൻഡ്ലർ പറയുന്നു: &quot;നക്ഷത്രം താണുപോകുന്നു, അത് എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാകുന്നു.&quot;{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}
=== &quot;ലജ്ജാശീലനും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പക്ഷി&quot; ===
[[File:HermitThrush63.jpg|thumb|right|കവിതയിൽ വിറ്റ്മാന്റെ ആൾട്ടർ ഈഗോ ആയി ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് (കാതറസ് ഗുട്ടാറ്റസ്) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.]]
1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, വിറ്റ്മാന്റെ സുഹൃത്തും, പ്രകൃതി എ
ത്തുകാരനുമായ [[John Burroughs|ജോൺ ബറോസ്]] (1837–1921), വനങ്ങളിലെ ഒരു നീണ്ട അവധിക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ട്രഷറി വകുപ്പിലെ തന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. &quot;ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം താല്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നുവെന്നും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കവിതകളിലൊന്നിൽ ഞാൻ നൽകിയ വിവരങ്ങൾ അദ്ദേഹം പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചതായും&quot; ബറോസ് ഓർമ്മിച്ചു.{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}

==അവലംബം==
{{Reflist|21em}}

==Sources==
=== Books ===
{{div col|colwidth=45em}}
*{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&amp;q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&amp;pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}}
* {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}}
*{{cite book
  | last = Aspiz
  | first = Harold
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Bentley
  | first = Joseph
  | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation
  | year = 1990
  | publisher = University of Massachusetts Press
  | location = Amherst
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold
  | editor-link = Harold Bloom
  | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman
  | year = 1999
  | publisher = Chelsea House Publishers
  | location = Broomall, Pennsylvania
  }}
* {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}}
*{{cite book
  | last = Boulton
  | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton
  | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul
  | url-access = limited
  | title = The Anatomy of Poetry
  | year = 1953
  | publisher = Routledge &amp; Kegan
  | location = London
 }}
*{{cite book
  | last1 = Brennan
  | first1 = Elizabeth A.
  | last2 = Clarage
  | first2 = Elizabeth C.
  | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren
  | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners
  | year = 1999
  | isbn = 978-1-57356-111-2
  }}
*{{cite book
  | last = Burroughs
  | first = John
  | author-link = John Burroughs
  | title = &quot;The Return of the Birds&quot; in ''The Writings of John Burroughs''
  | year = 1895
  | publisher = Houghton Mifflin
  | location = Boston
  }}
*{{cite book
  | last = Callow
  | first = Philip
  | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call
  | url-access = registration
  | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman
  | year = 1992
  | publisher = Ivan R. Dee
  | location = Chikago
  }}
*{{cite book
  | last = Casanowicz
  | first = I.M.
  | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry
  | title = &quot;Parallelism in Hebrew Poetry&quot; in ''The Jewish Encyclopedia''
  | year = 1901–1906
  | publisher = Funk and Wagnalls
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --&gt;
*{{cite book
  | last = Chapman
  | first = David Allen
  | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf
  | title = &quot;Ich Sitze und Schaue&quot; from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony''
  | year = 2006
  | publisher = University of Georgia (thesis)
  | location = Athens, Georgia
  }}
&lt;!-- Chapman, David Allen, Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Chase
  | first = Richard
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman Reconsidered
  | year = 1955
  | publisher = William Sloan
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Clifton
  | first = Keith E.
  | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif
  | url-access = registration
  | title = Recent American Art Song: A Guide
  | year = 2008
  | publisher = Scarecrow Press
  | location = Lanham, Maryland
  | isbn = 9780810862104
 }}
*{{cite journal
  | last = Coffman
  | first = Stanley K.
  | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]]
  | date = May 1954
  | volume=51|number=4|pages=225–232
  | doi = 10.1086/389013
 | jstor=435171
  }}
&lt;!-- Coffman, Stanley K., Jr., &quot;'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry&quot;, ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, &quot;The Poet&quot; (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --&gt;
*{{cite book
  | last = Cuddon
  | first = J. A.
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory''
  | year = 2012
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
*{{cite book
  | last = Drum
  | first = Walter
  | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm
  | title = &quot;Parallelism&quot; in ''The Catholic Encyclopedia''
  | year = 1911
  | publisher = Robert Appleton
  | location = New York
  | volume = 11
  }}
*{{cite book
  | last = Eiselein
  | first = Gregory
  | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era
  | year = 1996
  | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420
  }}
* {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | author-link = T. S. Eliot
  | url = http://www.bartleby.com/201/1.html
  | title = The Waste Land
  | year = 1922
  | publisher = Horace Liveright
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts
  | year = 1971
  | publisher = Harcourt Brace Jovanovich
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Eliot
  | first = T(homas) S(tearns)
  | editor-last = Eliot
  | editor-first = Valerie
  | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound
  | year = 1974
  | publisher = Houghton Mifflin Harcourt
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Erkkila
  | first = Betty
  | title = Whitman the Political Poet
  | year = 1989
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Fischer
  | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer
  | title = The Pulitzer Prize Archive
  | year = 1988
  | publisher = [[K. G. Saur]]
 | isbn = 978-3-598-30170-4
  }}
*{{cite book
  | last1 = Fischer
  | first1 = Heinz-Dietrich
  | last2 = Fischer
  | first2 = Erika J.
  | title = Musical Composition Awards 1943–1999
  | year = 2001
  | isbn = 978-3-598-30185-8
  | author-mask=with
  }}
* {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=409–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}}
*{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in &quot;Drum-Taps&quot; and &quot;Memories of President Lincoln&quot;}}
*{{cite book
  | editor-last = Greene
  | editor-first = Roland
  | at = ch. &quot;Elegy&quot; and &quot;Narrative Poetry&quot;|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics
  | year = 2012
  | publisher = Princeton University Press
  | location = Princeton
  | edition = 4th
  }}
*{{cite book
  | last = Gutman
  | first = Huck
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Garland Publishing
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Hamilton
  | first = A. C.
  | title = The Spencer Encyclopedia
  | year = 1990
  | publisher = University of Toronto Press
  | location = Toronto/Buffalo
  }}
* {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}}
*{{cite book
  | last = Hinton
  | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton
  | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform
  | year = 2012
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  }}
*{{cite book
  | last = Hoffmann
  | first = Daniel
  | editor-last = Sill
  | editor-first = Geoffrey M.
  | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection
  | year = 1994
  | publisher = University of Tennessee Press
  | location = Knoxville
  }}
*{{cite book
  | last = Hollander
  | first = John|author-link=John Hollander
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Kaplan
  | first = Justin|author-link=Justin Kaplan
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: A Life
  | year = 1980
  | publisher = Simon and Schuster
  | location = New York
  | isbn = 9780671225421
 }}
*{{cite book
  | last = Kater
  | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater
  | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate
  | url-access = registration
  | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits
  | year = 2000
  | publisher = Oxford University
  | location = New York
  | isbn = 978-0-19-509924-9
 }}
*{{cite book
  | last = Kearns
  | first = Cleo McNelly
  | editor-last = Bloom
  | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom
  | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land''
  | year = 1986
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Killingsworth
  | first = M. Jimmie
  | editor1-last = Kummings
  | editor1-first = Donald D.
  | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman
  | date = 2006
  | publisher = John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4051-2093-7
  | location = Hoboken, New Jersey|pages=311–325
  }}
* {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}}
* {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}}
* {{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome M.
  | title = Civil War Letters of George Washington Whitman
  | year = 1975
  | publisher = Duke University Press
  | location = Durham, North Carolina
  }}
*{{cite book
  | last = Loving
  | first = Jerome
  | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi
  | url-access = registration
  | title = Walt Whitman: The Song of Himself
  | year = 1999
  | publisher = University of California Press
  | location = Berkeley
  | isbn = 9780520214279
 |author-mask=2}}
&lt;!-- passim --&gt;
*{{cite book
  | last = Mack
  | first = Stephen John
  | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack
  | url-access = registration|via=[[Internet Archive]]
  | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy
  | year = 2002
  | publisher = University of Iowa Press
  | location = Iowa City
  | isbn = 9781587294242
 }}
*{{cite book
  | last = Magnus
  | first = Laury
  | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry
  | year = 1989
  | publisher = AMS Press
  | location = Brooklyn
  }}
* {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}}
*{{cite book
  | last = McCredie
  | first = Andres
  | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works
  | year = 1982
  | publisher = C. F. Peters
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html
  | title = Walt Whitman
  | year = 1962
  | publisher = Twayne Publishers
  | location = New York
  }}
&lt;!-- Miller, James E., Jr. --&gt;
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James E.
  | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill
  | url-access = registration
  | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons
  | year = 1977
  | publisher = Pennsylvania State University Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Miller
  | first = James Edwin
  | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922
  | year = 2005
  | publisher = Penn State Press
  | location = State College, Pennsylvania
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Noss
  | first = Luther
  | title = Paul Hindemith in the United States
  | year = 1989
  | publisher = University of Illinois Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | editor-link = Jay Parini
  | title = The Columbia Anthology of American Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&amp;pg=PA217
  | year = 1995
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  | isbn = 9780231081221
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Parini
  | editor-first = Jay
  | title = The Wadsworth Anthology of Poetry
  | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&amp;pg=PA187
  | year = 2006
  | publisher = Thompson Wadsworth
  | location = Boston
  | isbn = 1413004733
  |editor-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Peck
  | first = Garrett
  | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet
  | year = 2015
  | publisher = The History Press
  | location = Charleston, South Carolina
  | isbn = 9781626199736
  }}
*{{cite book
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work
  | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols
  | url-access = registration
  | year = 2005
  | publisher = Blackwell Publishing
  | location = Malden, Massachusetts
  }}
*{{cite book
  | editor-last = Rainey
  | editor-first = Lawrence S.
  | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose
  | year = 2005
  | publisher = Yale University Press
  | location = New Haven
  }}
*{{cite book
  | last = Ramazani
  | first = Jahan
  | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney
  | year = 1994
  | publisher = University of Chicago Press
  | location = Chicago
  }}
* {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}}
*{{cite book
  | last = Reynolds
  | first = David S.
  | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography
  | year = 1995
  | publisher = Vintage Books
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rowe
  | first = John Carlos
  | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature
  | year = 1997
  | publisher = Columbia University Press
  | location = New York
  }}
* {{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1985
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Rugoff
  | first = Kathy
  | editor-last = Kramer
  | editor-first = Lawrence
  | title = &quot;Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'&quot; in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood''
  | year = 2000
  | publisher = Garland Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Sandburg
  | first = Carl
  | title = Abraham Lincoln: The War Years IV
  | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459
  | year = 1936
  | publisher = Harcourt, Brace &amp; World
  | location = New York
  }}
*{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}}
* {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}}
*{{cite book
  | last = Sharma
  | first = Raja
  | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach
  }}
*{{cite book
  | last = Shore
  | first = David R.
  | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout
  | year = 1985
  | publisher = McGill University Press
  | location = Montreal
  }}
*{{cite book
  | last = Shucard
  | first = Alan
  | editor1-last = LeMaster
  | editor1-first = J. R.
  | editor2-last = Kummings
  | editor2-first = Donald D.
  | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia
  | year = 1998
  | publisher = Routledge
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Steinberg
  | first = Michael
  | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide
  | year = 2005
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford/New York
  }}
*{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Jack
  | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music
  | year = 1999
  | isbn = 978-0-300-07231-0
  | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull
  }}
*{{cite book
  | last = Swanson
  | first = James
  | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer
  | year = 2006
  | publisher = HarperCollins
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Town
  | first = Stephen
  | editor1-last = Adams
  | editor1-first = Byron
  | editor2-last = Wells
  | editor2-first = Robin
  | title = &quot;''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''&quot;, in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays''
  | year = 2003
  | publisher = Ashgate Publishing
  | location = Aldershot
  }}
*{{cite book
  | last = Vendler
  | first = Helen
  | author-link=Helen Vendler
  | title = &quot;Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln&quot;, in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman''
  | year = 2006
  | publisher = Chelsea House
  | location = New York
  }}
*{{cite book
  | last = Walker
  | first = George
  | author-link = George Walker (composer)
  | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist
  | year = 2009
  | isbn = 978-0-8108-6940-0
  }}
*{{cite book
  | last = Warren
  | first = James Perrin
  | editor-last = Kummings
  | editor-first = Donald D.
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | title = &quot;Style&quot; in ''A Companion to Walt Whitman''
  | year = 2009
  | publisher = John Wiley &amp; Sons
  | location = Chichester, West Sussex, UK
  }}
* {{cite book
  | last = Zeiger
  | first = Melissa
  | editor-last = Kastan
  | editor-first = David Scott
  | title = &quot;Elegy&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature''
  | year = 2006
  | publisher = Oxford University Press
  | location = Oxford
  }}
* {{cite book
  | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman
  | year = 2001
  | publisher =Bartleby
  | ref = {{sfnref|Harvard}}
  |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}}
* {{cite book
  | title = English Poetry from Tennyson to Whitman
  | publisher = W. W. Norton &amp; Co
  | location = New York
  | ref = {{sfnref|Norton}}
  |series=The Norton Anthology of American Literature}}
{{div col end}}

==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ====
{{div col|colwidth=45em}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps''
  | year = 1865
  | publisher = Peter Eckler
  | location = Brooklyn
  | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}}
  }}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems
  | year = 1865
  | publisher = Gibson Brothers
  | location = Washington
  |author-mask=2}}
&lt;!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Price
  | editor1-first = Kenneth
  | editor2-last = Folsom
  | editor2-first = Ed
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]]
  | year = 1867
  | publisher = William E. Chapin
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass
  | year = 1871–1872
  | publisher = J.S. Redfield
  | location = New York
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass
  | year = 1881
  | publisher = James R. Osgood
  | location = Boston
  | edition = 7th
  | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193
  |author-mask=2}}
&lt;!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --&gt;
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882–1883
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect
  | year = 1882
  | publisher = Rees Welsh &amp; Company
  | location = Philadelphia
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor-last = Miller
  | editor-first = Edwin Haviland
  | title = The Correspondence
  | year = 1961
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
*{{cite book
  | last = Whitman
  | first = Walt
  | editor1-last = Bradley
  | editor2-last = Scully
  | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems
  | year = 1980
  | publisher = New York University Press
  | location = New York
  | volume = 1
  |author-mask=2}}
{{div col end}}

=== ജേണലുകൾ===
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite journal
  | last = Ackerley
  | first = C. J.
  | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South''
  | year = 1984
  | journal = [[Notes and Queries]]
  | volume = 31
 | issue = 4
 | pages = 514–515
 | doi = 10.1093/nq/31-4-514
 }}
* {{cite journal
  | last = Adams
  | first = Richard P.
  | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy
  | year = 1957
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Hinz
  | first = Evelyn J.
  | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy
  | year = 1972
  | journal = Bucknell Review
  }}
* {{cite journal
  | last = Peter
  | first = John
  | author-link = John Peter (novelist)
  | title = A New Interpretation of ''The Waste Land''
  | year = 1952
  | journal = Essays in Criticism
  | issue = 3
 | pages = 242–266
 | doi = 10.1093/eic/II.3.242
 }}
&lt;!-- also &quot;A New Interpretation of The Waste Land&quot;, ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and &quot;Postscript&quot;. ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --&gt;
* {{cite journal
  | last = Yongue
  | first = Patricia Lee
  | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&amp;context=wwqr
  | url-status = dead
  | archive-date = 7 August 2010
  | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'
  | year = 1984
  | journal = Walt Whitman Quarterly Review
  | doi = 10.13008/2153-3695.1043
 }}
{{div col end}}

=== ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ ===
*{{cite web
  | url =https://poets.org/glossary/anaphora
  | title = Poetic Technique: Anaphora
  | publisher = American Academy of Poets
  | ref = {{sfnref|Anaphora}}
  }}

===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്===
* Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}}
* {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}}
* {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
{{commons category}}
* [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive]
* [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] at the Poetry Foundation website
* [http://www.bartleby.com/42/821.html &quot;When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd&quot;] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com

{{Walt Whitman}}
{{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}}

[[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]]</text>
      <sha1>fwz85ic1m9rxm24r7v90ov5l43946v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കരട് സംവാദം:ഉയരപ്പാത</title>
    <ns>119</ns>
    <id>669220</id>
    <revision>
      <id>4646821</id>
      <parentid>4646171</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T15:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[സംവാദം:ഉയരപ്പാത]] എന്ന താൾ [[കരട് സംവാദം:ഉയരപ്പാത]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Vijayanrajapuram മാറ്റി</comment>
      <origin>4646171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="ccygyjpadwu9yy5ixisknpnqimuzarw" xml:space="preserve">==ലേഖനം അപൂർണ്ണം==
[[ഉയരപ്പാത]] എന്ന ലേഖനം വളരെ അപൂർണ്ണമായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. [[:en:Elevated highway|Elevated highway]] എന്ന ലേഖനത്തിന്റെ വളരെ അപൂർണ്ണമായ ഒരു വിവർത്തനമായി നിലനിൽക്കുന്നു. വിപുലീകരിക്കുന്നതുവരെ കരടിലേക്ക് മാറ്റുന്നതായിരിക്കും ഉചിതം. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  17:31, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ccygyjpadwu9yy5ixisknpnqimuzarw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കോന്തിപുലം പാലം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669236</id>
    <revision>
      <id>4646897</id>
      <parentid>4646367</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <origin>4646897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="g2tsozsoiqx1xof2ggwmk5hbhwpyd0d" xml:space="preserve">
[[നന്തിക്കര]] - [[മാപ്രാണം]] ബൈപാസ്സ് റോഡിൽ വരുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു പാലമാണ് '''കോന്തിപുലം പാലം'''. ഈ പാലത്തിന്റെ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും [[കോൾനിലങ്ങൾ|കോൾപ്പാടങ്ങൾ]] ആണ്.  കെ ൽ ഡി സി കനാലിനു കുറുകെ ആണ് ഈ പാലം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.</text>
      <sha1>g2tsozsoiqx1xof2ggwmk5hbhwpyd0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Hari45krishnan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>669261</id>
    <revision>
      <id>4646794</id>
      <timestamp>2026-07-12T12:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4646794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6838" sha1="5iqb9fs59q2pq3l3rihr78kbsn8d2rk" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Hari45krishnan | Hari45krishnan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:38, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5iqb9fs59q2pq3l3rihr78kbsn8d2rk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Niyas. ki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>669262</id>
    <revision>
      <id>4646867</id>
      <timestamp>2026-07-13T00:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4646867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6828" sha1="sfe5whegbmmj9uphc8deb8gxtzv74lt" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Niyas. ki | Niyas. ki | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 00:43, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sfe5whegbmmj9uphc8deb8gxtzv74lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669263</id>
    <revision>
      <id>4646883</id>
      <timestamp>2026-07-13T04:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1361189400|Roshan Abdul Rahoof]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4646883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="ilxwcnop7855x3cscp2fxkvrzaksfby" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു അടാർ ലവ് എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലൂടെ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിൽ പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ് '''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''. ''മാണിക്യ മലരായ പൂവി'' എന്ന ഗാനവും ഒരു അടാർ ലവ് എന്ന ചിത്രത്തിലെ ടീസറിലെ ക്ലാസ് റൂം സീക്വൻസും പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ റോഷനും പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സോഷ്യൽ മീടിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ ഒരു സെൻസേഷനായി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അദാർ സ്നേഹം]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>ilxwcnop7855x3cscp2fxkvrzaksfby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646886</id>
      <parentid>4646883</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <origin>4646886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="pnchuw1mjlryt4c673ndf4emh7gcrpu" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു അടാർ ലവ് എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലൂടെ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിൽ പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ് '''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''. ''മാണിക്യ മലരായ പൂവി'' എന്ന ഗാനവും ഒരു അടാർ ലവ് എന്ന ചിത്രത്തിലെ ടീസറിലെ ക്ലാസ് റൂം സീക്വൻസും പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ റോഷനും പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സോഷ്യൽ മീടിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ ഒരു സെൻസേഷനായി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ സ്നേഹം]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>pnchuw1mjlryt4c673ndf4emh7gcrpu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646889</id>
      <parentid>4646886</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <origin>4646889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5009" sha1="od11oxmwobt6kzo53s4opnwwlz7x525" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു അടാർ ലവ് എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലൂടെ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിൽ പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ് '''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''. ''മാണിക്യ മലരായ പൂവി'' എന്ന ഗാനവും ഒരു അടാർ ലവ് എന്ന ചിത്രത്തിലെ ടീസറിലെ ക്ലാസ് റൂം സീക്വൻസും പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ റോഷനും പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സോഷ്യൽ മീടിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ ഒരു സെൻസേഷനായി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ ലവ് ]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>od11oxmwobt6kzo53s4opnwwlz7x525</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646892</id>
      <parentid>4646889</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <origin>4646892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="tn39dl3bqmb2chli4tewzivstkm84o4" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
'''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''  മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ്. ''മാണിക്യ മലരായ പൂവി'' എന്ന ഗാനവും ഒരു അടാർ ലവ് എന്ന ചിത്രത്തിലെ ടീസറിലെ ക്ലാസ് റൂം സീക്വൻസും പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ റോഷനും പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സോഷ്യൽ മീടിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ ഒരു സെൻസേഷനായി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ ലവ് ]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>tn39dl3bqmb2chli4tewzivstkm84o4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646893</id>
      <parentid>4646892</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <origin>4646893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4837" sha1="rjoe69xdu1kovneqxkv0z05yui4xnds" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
'''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''  മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ്.ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത '''ഒരു അഡാർ ലവ്''' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അഭിനയരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ റോഷനും പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സോഷ്യൽ മീടിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ ഒരു സെൻസേഷനായി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ ലവ് ]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>rjoe69xdu1kovneqxkv0z05yui4xnds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646894</id>
      <parentid>4646893</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <origin>4646894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5089" sha1="73b6ffcf4z8u4jm69x6xk82s5zp6oy7" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
'''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''  മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ്.ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത '''ഒരു അഡാർ ലവ്''' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അഭിനയരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ചിത്രത്തിലെ '''മാണിക്യ മലരായ പൂവി''' എന്ന ഗാനവും ക്ലാസ് മുറി രംഗം ഉൾപ്പെടുത്തിയ ടീസറും പുറത്തിറങ്ങിയതിനെ തുടർന്ന് റോഷനും സഹനടി പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ വ്യാപക ശ്രദ്ധ നേടി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ ലവ് ]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>73b6ffcf4z8u4jm69x6xk82s5zp6oy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646895</id>
      <parentid>4646894</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <comment>/* പരാമർശങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4646895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="dzfkdlkqy0n9w42dmp8mwbyow24ykrn" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
'''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''  മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ്.ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത '''ഒരു അഡാർ ലവ്''' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അഭിനയരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ചിത്രത്തിലെ '''മാണിക്യ മലരായ പൂവി''' എന്ന ഗാനവും ക്ലാസ് മുറി രംഗം ഉൾപ്പെടുത്തിയ ടീസറും പുറത്തിറങ്ങിയതിനെ തുടർന്ന് റോഷനും സഹനടി പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ വ്യാപക ശ്രദ്ധ നേടി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ ലവ് ]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>dzfkdlkqy0n9w42dmp8mwbyow24ykrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646896</id>
      <parentid>4646895</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atheenasiji</username>
        <id>184939</id>
      </contributor>
      <comment>/* ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ */</comment>
      <origin>4646896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5110" sha1="5r9vx8q3v3pzek53ahr65uhrucbmg31" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Roshan Abdul Rahoof
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}}
| birth_place        = [[Guruvayur]], [[Thrissur]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actor, Dancer
| years_active       = 2019
| known_for          = 
| notable_works      = ''[[Oru Adaar Love]]''
}}
'''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''  മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രധാനമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ്.ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത '''ഒരു അഡാർ ലവ്''' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അഭിനയരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ചിത്രത്തിലെ '''മാണിക്യ മലരായ പൂവി''' എന്ന ഗാനവും ക്ലാസ് മുറി രംഗം ഉൾപ്പെടുത്തിയ ടീസറും പുറത്തിറങ്ങിയതിനെ തുടർന്ന് റോഷനും സഹനടി പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ വ്യാപക ശ്രദ്ധ നേടി.

== വ്യക്തിപരമായ ജീവിതവും കരിയറും ==
അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്.

== ചലച്ചിത്രരചന ==

* ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.''

=== സിനിമകൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|2019
|''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ ലവ് ]]''
|റോഷൻ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''എൽ. എൽ. ബി.''
|റോഷൻ
|
|-
|''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്''
|ആദിത്യൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''റോന്ത്''
|റോഷൻ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ''
|അഭി
|
|}
{{Pending series key}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!തലക്കെട്ട്
!റോൾ
!പ്ലാറ്റ്ഫോം
! class=&quot;unsortable&quot; |റഫ.
|-
|2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}}  
|[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]]
|
|}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

* {{IMDb name|nm9648061}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>5r9vx8q3v3pzek53ahr65uhrucbmg31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Muzafarabrark</title>
    <ns>3</ns>
    <id>669264</id>
    <revision>
      <id>4646919</id>
      <timestamp>2026-07-13T09:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4646919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6836" sha1="gcghskigagile3ic4htet4qhw71j15a" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Muzafarabrark | Muzafarabrark | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gcghskigagile3ic4htet4qhw71j15a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സാം നീൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669265</id>
    <revision>
      <id>4646940</id>
      <timestamp>2026-07-13T10:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saul0fTarsus</username>
        <id>6737</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Use dmy dates|date=December 2023}} {{Infobox person | honorific_prefix   = [[Sir]] | name               = Sam Neill | honorific_suffix   = {{post-nominals|country=NZL|KNZM|OBE|size=100%}} | image              = Sam Neill 2010.jpg | caption            = Neill in 2010 | birth_name         = Nigel John Dermot Neill | birth_date         = {{Birth date|1947|09|14|df=yes}} | birth_place        = [[Omagh]], [[County Tyrone]...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4646940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="hg266p6861fjvy391x9ui7kvtrz4t7g" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=December 2023}}
{{Infobox person
| honorific_prefix   = [[Sir]]
| name               = Sam Neill
| honorific_suffix   = {{post-nominals|country=NZL|KNZM|OBE|size=100%}}
| image              = Sam Neill 2010.jpg
| caption            = Neill in 2010
| birth_name         = Nigel John Dermot Neill
| birth_date         = {{Birth date|1947|09|14|df=yes}}
| birth_place        = [[Omagh]], [[County Tyrone]], Northern Ireland
| death_date         = {{death date and age|df=y|2026|07|13|1947|09|14}}
| death_place        = [[Sydney]], [[New South Wales]], Australia
| citizenship        = {{hlist|New Zealand|UK&lt;!--Please do NOT spell out, see [[MOS:INFOBOXPURPOSE]].--&gt;|Ireland}}
| occupation         = {{hlist|Actor|entrepreneur}}
| years_active       = 1970–2026
| spouse             = {{marriage|Noriko Watanabe|2 September 1989|2017|end={{abbr|sep.|separated}}}}
| children           = 4
}}

'''Sir Nigel John Dermot''' &quot;'''Sam'''&quot; '''Neill''' (14 September 1947 – 13 July 2026)</text>
      <sha1>hg266p6861fjvy391x9ui7kvtrz4t7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4646941</id>
      <parentid>4646940</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saul0fTarsus</username>
        <id>6737</id>
      </contributor>
      <origin>4646941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="ir93tv6r0537mt8z5mywl50hlk0j6no" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=December 2023}}
{{Infobox person
| honorific_prefix   = [[Sir]]
| name               = Sam Neill
| honorific_suffix   = {{post-nominals|country=NZL|KNZM|OBE|size=100%}}
| image              = Sam Neill 2010.jpg
| caption            = Neill in 2010
| birth_name         = Nigel John Dermot Neill
| birth_date         = {{Birth date|1947|09|14|df=yes}}
| birth_place        = [[Omagh]], [[County Tyrone]], Northern Ireland
| death_date         = {{death date and age|df=y|2026|07|13|1947|09|14}}
| death_place        = [[Sydney]], [[New South Wales]], Australia
| citizenship        = {{hlist|New Zealand|UK&lt;!--Please do NOT spell out, see [[MOS:INFOBOXPURPOSE]].--&gt;|Ireland}}
| occupation         = {{hlist|Actor|entrepreneur}}
| years_active       = 1970–2026
| spouse             = {{marriage|Noriko Watanabe|2 September 1989|2017|end={{abbr|sep.|separated}}}}
| children           = 4
}}


ബ്രിട്ടീഷ്-ന്യൂസിലൻഡ് നടനും സംരംഭകനുമായിരുന്നു  നീൽ '''സർ സാം നൈജെൽ ജോൺ ഡെർമോട് നീൽ''' &quot;'''സാം'''&quot; '''നീൽ''' (14 September 1947 – 13 July 2026) - . അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ടുനിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിൽ, സ്വതന്ത്ര സിനിമകളിലും വൻവിജയം നേടിയ മുഖ്യധാരാ സിനിമകളിലും അദ്ദേഹം പ്രധാന വേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു. ഇതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത് 'ജുറാസിക് പാർക്ക്' ചലച്ചിത്ര പരമ്പരയിലെ ഡോ. അലൻ ഗ്രാന്റ് എന്ന കഥാപാത്രമാണ്. ഒരു &quot;അന്താരാഷ്ട്ര മുൻനിര നടനായി&quot; കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം, തന്റെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്ന നടന്മാരിൽ ഒരാളായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.</text>
      <sha1>ir93tv6r0537mt8z5mywl50hlk0j6no</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>